فهرست مطالب

فرانما - پیاپی 5 (زمستان 1397)
  • پیاپی 5 (زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/10/25
  • تعداد عناوین: 6
|
  • جمشید کیانفر، محمد هاجری* صفحه 7

    یکی از منابع مهم در بررسی تاریخی جامعه ایران، سفرنامه‌ها است که بخش وسیعی از آنها نیز به دوره قاجار اختصاص دارد. سفرنامه ها از جمله منابع مهمی هستندکه در آنها می‌توان نکات بسیاری در زمینه های مختلف زندگی، آداب و رسوم، عقاید و اخلاق عمومی مردم و جامعه به دست آورد، نکاتی که گاه در سایر منابع دیگر نمی‌توان به سهولت از آن اثری یافت. نسخه خطی «سفرنامه خواف و باخرز» منظومه‌ای است که به بیان وقایع تاریخی و اجتماعی خواف و خراسان و حکومت محلی آن در عصر قاجار می‌پردازد و در تاریخ‌نگاری این منطقه اهمیت ویژ‌ه‌ای دارد. این مقاله با شناسایی و واکاوی در این نسخه و با تاکید بر تاریخ محلی و اجتماعی منطقه خواف، ضمن معرفی مشخصات نسخه و سراینده آن به بیان ویژگی‌ها و نکات تاریخی، اشخاص و اماکن اشاره شده در این سفرنامه می‌پردازد.

    کلیدواژگان: نسخه خطی، سفرنامه، خواف، باخرز، تاریخ اجتماعی، خراسان، قاجاریه
  • مریم سادات میرحیدری صفحه 22

    این مقاله نقدی است بر کتاب «درآمدی بر حوزه‌ها و دپارتمان‌های ایران‌شناسی در اروپا، آمریکا و ژاپن» نوشته دکتر عباس پناهی، دکتر مریم شادمحمدی و فرشته رحمانی‌نژاد. این کتاب با هدف بررسی مراکز و مسائل مربوط به ایران‌شناسی در کشورهای اروپا، آمریکای شمالی و ژاپن، دپارتمان‌های این کشورها را معرفی و مورد پژوهش قرار داده است. بدین‌ترتیب نخست کشورهای پیشتاز در حوزه شرق‌شناسی و ایران‌شناسی نظیر انگلستان، فرانسه و آلمان و سپس سایر کشورها مورد بررسی قرار گرفته‌اند. نویسندگان کتاب کوشیده‌اند تا با پژوهش و تحلیلی گذرا، تحولاتی که در این زمینه در کشورهای فوق انجام گرفته است را به اجمال مورد بررسی قرار دهند. بهره‌گیری از اسناد نامعتبر، منابع قدیمی و همچنین ارجاعات غیرمستند اینترنتی، به روز نبودن اطلاعات مراکز، موسسات و دپارتمان‌های ایران‌شناسی معرفی شده در کتاب، بهره نبردن از سایت‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی معتبر همین مراکز در ارائه مطالب دقیق‌تر و به روزتر و ایرادات فراوان و بسیار در نحوه ارجاع‌دهی به منابع از جمله نقدهایی است که در این مقاله به آنها پرداخته شده است.

    کلیدواژگان: ایران شناسی، شرق شناسی، انجمن های ایران شناسی، مراکز ایران شناسی، اروپا، آمریکای شمالی، ژاپن
  • فروغ مسرورنیا صفحه 36

    مطالعات ایرانی یکی از مهمترین اجزای حوزه مطالعات شرق‌شناسی است. کثرت علاقه‌مندان به این رشته علمی در کشورهای اروپایی و آمریکایی و حتی آ‌سیایی و آفریقایی، منجر به ایجاد و تاسیس مراکز و کرسی‌های دانشگاهی شرق‌شناسی متعددی شده است. این درحالی است که فعالیت برخی از آنها تحت تاثیر عوامل مختلفی همچون روابط دیپلماتیک دولت‌ها پس از انقلاب اسلامی ایران متوقف یا محدود شد و بالطبع استقبال از رشته ایران‌شناسی در بعضی از این مراکز به مرور زمان رو به کاهش نهاد. علیرغم این فراز و نشیب‌ها، هنوز در چند کشور اروپایی از جمله فرانسه، موسسات و نهادهای علمی معتبر و فعالی وجود دارند که به عنوان مراکز مهم ایران‌شناسی در جهان شناخته می‌شوند. موسسه ایران‌شناسی دانشگاه سوربن، دانشگاه استراسبورگ، موسسه اینالکو، پژوهشکده جهان ایرانی و هندوستانی از جمله این مراکز هستند که علاوه بر ایران‌شناسان فرانسوی با ایران‌شناسان کشورهای دیگر نیز همکاری های علمی دارند. برگزاری نشست‌ها و همایش‌های ایران‌شناسی ماهیانه در پژوهشکده جهان ایرانی و هندوستانی، انجام طرح‌های پژوهشی، برگزاری کارگاه‌های علمی و دوره‌های آموزشی و انتشار کتاب از جمله فعالیت‌‌های این مراکز است.نوشتار حاضر، مرور گذرایی است بر نحوه شکل‌گیری، پیشینه و تحول مطالعات ایرانی در فرانسه که به معرفی مراکز و موسسات ایران‌شناسی در این کشور اشاره می‌کند.

    کلیدواژگان: ایران شناسی در فرانسه، مطالعات ایرانی در اروپا، مراکز ایران شناسی در فرانسه، ایران شناسان فرانسوی، جهان ایرانی، انستیتو مطالعات ایرانی، روابط فرهنگی ایران و فرانسه
  • مهرداد کریمی صفحه 55

    شهر به‌عنوان تجلی‌گاه تمدن و یکی از عوامل مهم هویت بخشی به سرزمین‌های گوناگون، همواره جایگاهی خاص در طول سفر جهانگردان و مسافران داشته و ذکر ویژگی‌های شهرهای مقصد یا در مسیر سفر، پیوسته در سفرنامه‌های بر جای مانده از ایشان، مشاهده می‌شود.هدف از نگارش این مقاله، بررسی نوع نگرش و وصف شهرهای سرزمین‌های مورد بازدید ناصرخسرو قبادیانی، جهانگرد ایرانی و مسلمان قرن پنجم هجری قمری در سفرنامه بر جای مانده از او و مقایسه تطبیقی توصیف‌هایش با دیدگاه برخی جهانگردان و جغرافیدانان مسلمان دیگر، نظیر عبدالله مقدسی، ابودلف و ابن‌بطوطه است. این مقاله با روش مطالعه کتابخانه‌ای، تحلیل محتوایی و مقایسه تطبیقی بر آن است تا با بررسی جنبه‌های گوناگون دیدگاه ناصرخسرو درباره شهرهایی که به آنها سفر و یا از آنها گذر کرده است، تصویری از روش مطالعه این جهانگرد مسلمان درباره ساختارهای تمدنی و فرهنگی شهرها و سرزمین‌های مورد بازدیدش را ارائه دهد. نتیجه پایانی این مقاله حکایت از آن دارد که اگر چه ناصرخسرو، نگاهی کلی و شکل‌گرایانه به شهرها و سرزمین‌های مورد بازدید خود داشته است، اما آن‌چه که از ساختارهای تمدنی و فرهنگی و اجتماعی برای توصیف بیشتر برگزیده است، با دقت نظر و هوشمندی گزینش کرده و در مجموع به‌عنوان یک مسافر و جهانگرد، توانسته است تصویری مطلوب و قابل لمس از شرایط هر کدام از شهرهای مسیر سفرش ترسیم کند. این روش توصیف و مشاهده، می‌تواند الگوی مناسبی برای مسافران و جهانگردان امروزی نیز باشد.

    کلیدواژگان: ناصر خسرو قبادیانی، جهانگردان مسلمان، شهر اسلامی، سفرنامه، گردشگری
  • مجتبی رضایی سرچقا صفحه 73

    منطقه جبال مشتمل بر چندین شهر و روستا است که برخی از آنها بستر و کانون شکل‌گیری سلسله‌های پیش از اسلام و دوره باستان بوده و برخی دیگر با ظهور اسلام بوجود آمدند، تا آنجا که در قرن چهارم هجری از مراکز مهم و آباد ایران به شمار می‌رفتند. این منطقه در قلب رشته کوه‌های زاگرس با کانون‌های عراق عرب، اران و آذربایجان، خلیج‌فارس، دیلم و طبرستان و کانون خراسان از شمال و جنوب و شرق و غرب پیوندهای فرهنگی و تمدنی ناگسستنی دارد. این نکته با اندکی تامل در موقعیت شهرهای ری، اصفهان، قزوین و حلوان (در چهارگوشه منطقه جبال) در نقشه‌ها و اطلاعات بدست داده شده اصطخری دیده می‌شود.این مقاله با تمرکز بر شرح مندرج در کتاب ممالک و مسالک بر ناحیه جبال، کوشیده است تا با دقت شرح نواحی و پدیده‌های طبیعی شهرها و روستاها و ذکر فواصل بین آنها را در قرن چهارم، در پهنه مهمی از دامنه‌های رشته کوه‌های زاگرس، به نام منطقه جبال ارائه دهد.

    کلیدواژگان: جغرافیای تاریخی، حوزه تمدنی زاگرس، منطقه جبال، ممالک و مسالک، ابراهیم بن محمد اصطخری
  • محبوبه غفوری صفحه 93

    این مقاله مروری است بر کتاب «زبان، هویت ملی و فضای سایبر» از حیات عامری که در پی شناخت آسیب‌های استفاده از فضای مجازی بر زبان و خط فارسی انجام گرفته است. تاثیر فضای مجازی بر فرهنگ و زبان فارسی، ویژگی‌های زبانی فضای مجازی، تفاوت‌های فارسی معیار با زبان فارسی در فضای مجازی و آسیب‌های زبان فارسی در فضای مجازی، از جمله مواردی هستند که در این کتاب بدانها پرداخته شده است. نویسنده کتاب با گردآوری بیش از 10000جمله از سایت‌های رسمی و وبلاگ‌های فارسی با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای و توصیف و تحلیل داده‌ها، به بررسی این جملات از نظر ساختار زبانی و در سطوح آوایی، نحوی، واژگانی و صرفی پرداخته است. هدف اصلی این پژوهش ارائه راهکارهایی برای کمینه‌کردن آسیب‌های استفاده از فضای مجازی بر خط و زبان فارسی است. عدم انسجام بین مطالب کتاب و پراکندگی بین مطالب، محدود کردن بررسی فضای مجازی به وب سایت‌ها و وبلاگ‌ها، همچنین متناسب نبودن عنوان برخی فصل‌ها با مطالب مندرج در آن از معایبی است که به این کتاب وارد است. با این وجود، به‌کارگیری نتایج این اثر و دستورالعملهای کاربردی آن، برای نهادهایی همچون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی و آموزش و پرورش ضروری به نظر می‌رسد.

    کلیدواژگان: زبان فارسی، زبان معیار، هویت ملی، فضای مجازی، وبلاگ، وب سایت، اینترنت