فهرست مطالب

اقتصاد و جامعه - پیاپی 34 (پاییز 1396)
  • پیاپی 34 (پاییز 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/08/23
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمود متوسلی، محسن محمدی، مائده عبدی صفحه 11

    دستگاه نظری نهادگرایی طی سه دهه گذشته با استقبال وسیعی در عرصه های دانشگاهی و اجرایی روبه رو بوده است و بخش مهمی از برندگان جایزه نوبل در دوره زمانی مورد اشاره به این مجموعه فکری تعلق دارند در سالهای اخیر به واسطه شکست های پی در پی آموزه بنیادگرایی بازار در کشورمان نسبت های غیر عادی و نادرستی به رویکرد نهادگرایی داده می شود به امید آنکه گرهی از ناکارآمدی های بنیادگرایی بازار در یک اقتصاد توسعه نیافته رانتی بازکند. در این پژوهش با بهره گیری از بنیان های اندیشه ای نهادگرایی و کانون های اصلی نوآوری های آن برای به حداقل رساندن کاست ی های آموزه بازار به روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی کار شده است و ضمن معرفی نوآوری های نهادگرایی در زمینه اطلاعات ناقص و رفتار فرصت طلبانه که در آموزه بازار به کلی نادیده گرفته شده اند از دریچه رویکرد نهادگرایی به مسئله حقوق مالکیت و هزینه مبادله کارآمدی ها و امتیازهای این رویکرد با تاکید بر طرز نگاه آن به دولت و بازار، ارزش پول ملی، نظام قانون گذاری، اتحادی ه های صنفی و محاکم قانونی مورد بحث قرار گرفته است.

    کلیدواژگان: نهادگرایی، حقوق مالکیت، هزینه مبادله
  • علی نصیری اقدم*، زینب پیروزراهی صفحه 27

    بسیاری از اقتصاددانان اعم از نئوکلاسیک و نهادگرا بر این باورند که دموکراسی مقدمه رشد اقتصادی پایدار است: بدون رجوع به آرای مردم و پاسخگویی در برابر ایشان، بدون تفکیک مقام تقنین از مقام اجرا و نظارت مقنن بر عملکرد مجری، و بدون به رسمیت شناختن اصول حکمرانی خوب امکان رشد پایدار وجود نخواهد داشت. هدف از این مقاله تاملی مجدد در این باره است و برای این منظور از تجربه اخیر کشورهایی نظیر چین و اندیشه ورزانی استفاده می شود که با نگاه تردید به انگاره جهان شمول فوق می نگرند. این مقاله به دنبال ایجاد تردید در ارزشمندی حاکمیت مردم بر سرنوشت خویش نیست، بلکه مبین این نکته است که حاکمیت مردم بر سرنوشت خویش محصول یک فرآیند پر پیچ و خم و تدریجی است که در مراحل عالی رشد محقق می گردد و تلقی «دموکراسی به مثابه مقدمه رشد » و «تقلیل دموکراسی به رجوع به آرای مردم » می تواند مانعی اساسی در برابر رشد باشد. چین، حداقل یک تجربه است که ما را به تامل مجدد وا م یدارد که چگونه یک دولت اقتدارگرا زمینه ساز رشد شد و این رشد برای بیش از چهل سال دوام آورد و اینکه آیا مولفه هایی از حکمرانی خوب در این مسیر وجود داشته است یا خیر؟

    کلیدواژگان: دموکراسی، رشد اقتصادی، حکمرانی خوب، جهان شمولینهادی، چین
  • احمد میدری صفحه 49

    انتخاب نظام اقتصادی از مسئله های اساسی ایران است. نظام های اقتصادی در تقسیم بندی رایج اما پیشین، به دو نظام سرمایه داری و سوسیالیستی یا اقتصاد بازار و اقتصاد دولتی تقسیم می شد. این تقسیم بندی اگر سابقا درست بود با فروپاشی کشورهای سوسیالیستی دیگر چندان معنا ندارد. عموم کشو رها، کم و بیش نظام بازار را برتر از نظام دولتی می دانند. اما نظام بازار گون ه های متفاوتی دارد. کدام یک از گونه های نظام بازار بهتر از سایر گون ه ها است؟ سوالی که امروز در برابر ایران و همه کشور های جهان قرار دارد انتخاب شکل مناسب نظام بازار است. اگر سابقا باید از میان دو نظام اقتصادی)سرمایه داری و سوسیالیستی(کیی انتخاب می گردید امروز باید این انتخاب از میان گون ه های نظام بازار صورت گیرد. در این مقاله نظام بازار به دو گونه ی نظام اقتصاد بازار آمریکای ی انگلیسی) آنگلوساکسون(و اروپای قاره ای ژاپنی تقسیم می شود. در ابتدای مقاله ضرورت شناخت گون ه های نظام بازار و سپس تفاوت این دو گونه از نظام بازار بیان می گردد. پنج معیار برای تفکیک نظام مورد بحث قرار می گیرد:(1) سازوکارهای هماهنگ کننده، (2)نقش دولت در تامین نیا زهای اساسی، (3) روابط کار،(4) نقش تشکلهای صنفی،(5) نظام مالی. در آخر، معیارهای انتخاب نظام اقتصادی و چگونگی انتخاب نظام مناسب اقتصادی به اختصار بیان می گردد.

    کلیدواژگان: گونه های نظام بازار، نظام مالی سهام محور و بانک محور، سازوکارهای هماهنگ کننده، دولت رفاه
  • جمال فتح اللهی صفحه 77

    علی رغم تلاش های صورت گرفته، به استناد آمارهای رسمی، بهر هوری اقتصاد ملی در مقایسه با بسیاری از کشورهای دنیا از جمله اعضای سازمان بهره وری آسیایی پایین است. هر چند توجه به این مساله در برنامه های توسعه قدمت چندانی ندارد اما دستاوردهای حاصله حتی در مقایسه با همین میزان توجه نیز ناچیز است. سوالی که مطرح می شود آن است که چرا دستیابی به اهداف قوانین پیشبینی شده برای بهبود بهره وری ناچیز است. برای پاسخگویی به این سوال از یافته های نظری ویلیامسون، یکی از اقتصاددانان نهادگرا بهره گیری می شود. مطالعه موردی این پژوهش، برنام ه های قبل از انقلاب و چهار برنامه بعد از انقلاب است. بر اساس نتایج این پژوهش علل ناکامی در دستیابی به اهداف برنامه های بهبود بهره وری عبارت است از: -1 غفلت از پیش نیازهای نهادی(خصوصا نهادهای غیررسمی) مورد نیاز برای بهبود بهره وری در متن قوانین مربوطه 2- کم توجهی به مساله اجرا و عدم پی شبینی ضمانت های اجریی لازم در متن قوانین 3- عدم توجه به سلسله مراتب تحولات نهادی و آرمانی تصور کردن شرایط جامعه برای تحقق اهداف بهبود بهره وری.

    کلیدواژگان: بهره وری، اقتصاد ایران، برنام ه توسعه، ویلیامسون
  • محمدقلی یوسفی صفحه 105

    کار آفرین در مدل های تعادلی نئوکلاسیک ها جایی ندارد .زیرا در نظریات نئوکلاسیک افراد عقلایی تصمیم می گیرند و اطلاعات و بازار کامل و تعادل بر قرار است و هیچگونه اشتباهی صورت نمی گیرد، کارآفرین صرفا یک عامل دیگر تولید است که بر طبق پیش بینی هزینه و منفعت به آن پرداختی صورت می گیرد. سود کارآفرین تنها بابت ریسکی است که انجام می دهد. اما واقعیت آن است که بازار نه کامل است و نه در تعادل قرار دارد. کارآفرین باهوش و با ذکاوت سعی می کند از دانش و اطلاعات پراکنده، قیمت های بازاری که غیر تعادلی هستند، علامت لازم را دریافت کند که در کجا فرصت های سودآوری وجود دارد. بنابراین کارآفرین از اطلاعات و دانش جمع ناشدنی بازار استفاده می کند و کار ارزیابی هزینه و منفعت فعالیت های اقتصادی را محک می زند و برای بالابردن سود خود تصمیم مناسب را اتخاذ می نماید و از این طریق به صورت یک نیروی پیش برنده به توسعه بازار کمک می کند.

    کلیدواژگان: کارآفرین، اطلاعات پراکنده، قیمت های غیر تعادلی، بهره گیری از فرصت ها
  • علی نیکو نسبتی صفحه 129

    اندیشمندان نهادگرا معتقد هستند که مجموعه ای از نهادها در جوامع توسعه یافته فضایی را ایجاد می کنند که در آن قمیت ها و مقادیر معنا پیدا می کنند و رقابت اقتصادی میان بنگاه ها انجام می شود. این نهادها طیف گسترده ای از نهادهای حکمرانی و بازار تا ساختار انگیزشی و نوآوری را شامل می شود.این نهادها در کشورهای توسعه یافته وجود دارد هرچند در مطالعات نئوکلاسیکی به تشریح آنها پرداخته نمی شود. اما عدم وجود این نهادها در ایران و غفلت طرفداران ایرانی مکتب نئوکلاسیک از آنها باعث می شود مکانیسم بازار، خصوصی سازی و سایر اقدامات آنها نتایج مورد نظر را به همراه نداشته باشد

    کلیدواژگان: سرمایه داری، اقتصاد نئوکلاسیک، نهادگرایی، رقابت
  • فرشاد مومنی صفحه 159

    طی دهه های اخیر به واسطه فراگیر شدن دستاوردهای انقلاب انفورماتیکی و الکترونیکی در بسیاری از عرصه های حیات جمعی فاصله میان کشورها و مناطق از جهات متعددی بسیار کوتاه شده است و مسئله جهانی شدن اقتصاد به مثابه یک موضوع حیاتی مورد توجه نظریه پردازان و پژوهشگران قرار گرفته است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی و در چارچوب رویکرد نهادگرایی جدید به مسئله توسعه تلاش کرده است تا فرصت ها و محدودیت های ناشی از جهانی شدن اقتصاد برای کشورهای در حال توسعه را مورد ارزیابی و تحلیل قرار دهد. در این مسیر به ویژه با بهره گیری از امتیازات ویژه دستگاه نظری نهادگرایی جدید تلاش شده است تا نگاه متناسب با شرایط جهانی شدن و توسعه به دو نهاد سرنوشت ساز اقتصاد یعنی دولت و بازار برای کشورهای در حال توسعه ارائه گردد. این پژوهش نشان داده است که به اعتبار این واقعیت که اغلب مسائل مهم جهانی خصلت راهبردی و دراز مدت دارند و مسائلی از قبیل انرژی، محیط زیست و نابرابری های فزاینده درون و میان کشورها بهره گیری از نگاه نهادگرا به واسطه افزایش چشمگیر محدودیت ها و درماندگی های رویکرد بنیادگرایی بازار از اهمیت بیشتری برخوردار شده است.

    کلیدواژگان: جهانی شدن، نهادگرایی، شتاب تاریخ، فناوری
|
  • Mahmmod Motevasseli, Mohsen Mohammadi, Maedeh Abdi Page 11

    During the last three decades, there has been an increasing interest in institutional theories among university scholars, executives and many others. In this regard, some of these institutional economists are even awarded noble prize for their achievements. Despite this appreciation, we find that there has been many misunderstanding about meaning and functions of institutional economics. This misconception has been particularly arisen from some market fundamentalists in Iran. The misunderstanding gap is deep rooted in our educational system as an educational failure. Therefore, it is very important to rectify this misunderstanding. This Paper aims to discuss the main shortcomings of market by resorting to institutional theories to explain the lacuna, taking into consideration, imperfect information and opportunistic behaviors. We shall also discuss the importance of property rights and transaction costs. Following institutional approach, we shall analyze market and state, value of national currency and other legal and business matters.

    Keywords: Institutionalism, property rights, Transaction Cost
  • Ali Nassiri Aghdam, Zainab Pirouzrahi Page 27

    Economists of different schools of thought, including neoclassical and institutional economists, are of the opinion that democracy is the premises for growth. In fact, sustainable development goals cannot obtain without transparency, referring to people’s votes, separation of executive and legislative officials, accountability, responding to the public and recognizing the principles of good governance. While this is well established, we can assume that a country will move towards the sustainable development. However, democracy has a gradual and fluctuated process which can be efficient and fruitful only after a country reaches a high stage and achieve a high level of growth. Therefore, interpreting “democracy as the premises of growth” and “lightening the concept of democracy by referring to election and people’s votes” may rather become an impediment factor to growth. Experience of countries such as china during the last four decades illustrate that totalitarian state can facilitate growth and that there is no correlation between democracy and growth.

    Keywords: democracy, Growth, good governance, China, World wide inclusiveinstitutions
  • Ahmad Maydari Page 49

    BaChoosing an appropriate economic order is a basic challenge confronting Iranian economy. So far, we have experienced two types of economic orders, namely, capitalism and socialism. Their main economic peculiarities are dominance of market and state respectively. However, with the fall of socialist block, this division lost its justification. Today we are witnessing mixed economies, where both market and state are working together, though generally market is preferred. In fact, there are various types of market economies .Choosing a suitable types of market is of uttermost important. In this paper, we shall distinguish two main types of markets: Anglo-American (Anglo-Saxons) and European-Japanese continents types. This division is based on the following five criteria: 1-Coordination mechanism.2- Role of state in providing basic needs, 3- Role of guilds system and chambers of commerce,4-Labour relations, and 5- Finance and related affairs.
    After discussing the importance of this distinction and justifying our various criteria, we shall discuss the characteristic of an appropriate market and propose the way it can be chosen.

    Keywords: Types of Markets, Share based Financial Institutions, CoordinationMechanism, and Welfare State
  • Jamal Fathollahi Page 77

    Although many efforts has been done to increase Iran’s productivity, the available official statistics indicate that Iran’s performance are much poor compared to many countries, including members of Asian Productivity Organization. The arisen question is why Iran has failed to improve its productivity and achieve its plans’ target?
    To answer this question, we shall follow institutional economics like the framework suggested by Williamson and examining economic plans of the country by taking both pre and post revolution era into account. Our findings indicate that the main reasons for inability of the country to meet the planning targets for productivity performance can be summarized as follow:1-negligiance of institutional Prerequisite for improving productivity, particularly informal institutions. 2- Inadequate attention for proper implementation and overlooking necessary pre requisites of proper plan. 3- Non-consideration of the hierarchy of institutional and ideal developments and Idealistic view of conditions of a society to meet the goals of productivity improvement.

    Keywords: Transgenic Products, political Economy, West Asia
  • Mohammadgholi Yousefi Page 105

    In neoclassical equilibrium models, entrepreneur cannot contribute to making decision. Because in neoclassical theories, rational people make decisions, information and markets are perfect and balanced, and no mistake is made by anyone. In their view, entrepreneur is another factor of production, entrepreneur’s reward is paid based on estimation of cost and benefit. Entrepreneur's profit is only paid based on his risk-taking. However, in reality, the information is not complete, nor is market in equilibrium. The alert and clever entrepreneur tries to receive the signals of lucrative opportunities by seeking out the scattered knowledge and information along with non-equilibrium market prices. Thus, entrepreneurs by using practical information known to him, undertake cost and benefit appraisal of projects and evaluate market and take a decision. In this way, entrepreneurs play a significant role in production and exchange and act as the driving forces of market.

    Keywords: Entrepreneur, Practical Information, Non - equilibrium Prices, Utilizing Opportunity
  • Ali Nikonesbati Page 129

    Institutional theoreticians belong to the party, believing that a set of institutions in developed societies creates a space where price and value are taken weights, economic competitions are done between firms incentive are provided for innovation and development. However, these important institutions are neglected by neoclassical economists in developing countries such as Iran, Particularly by those influential economists, whose advices are generally sought by governments, leading to disappointing results. In this paper, we shall discuss the importance of such institutions for proper market performance.

    Keywords: Capitalism, Neoclassical Economics, Institutionalism, Competition
  • Farshad Momeni Page 159

    In recent decades, due to spreads of Information technology and electronics in many spheres of human activity, we find that the distance of the countries and territories are highly shortened. As a result, globalization has been a vital subject to be studied by researchers and economic thinkers all over the world. Based on our approach to neo-institutional economics, we try to analyze the challenges that developing countries are dealing with, due to globalization. In this paper, we shall discuss the threats and opportunities that developing countries are confronted due to globalization. In this process, we shall concentrate our emphasis on two pivotal Institutions of market and state in the developing countries. Our main emphasis is on the point that major global issues have long-term strategic and fundamental characters and issues such as energy, environment, and increasing inequalities within and between countries have become increasingly important than the past through applying an institutional view owing to dramatic increase in the limitations and inabilities of the approach of market fundamentalism. These problems are likely to be better rectified by following neo institutional economics.

    Keywords: Globalization, Institutionalism, Acceleration of history, Technology