فهرست مطالب

پردازش و مدیریت اطلاعات - سال سی و پنجم شماره 1 (پیاپی 99، پاییز 1398)
  • سال سی و پنجم شماره 1 (پیاپی 99، پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/09/10
  • تعداد عناوین: 10
|
  • یعقوب نوروزی* صفحات 1-24

    زبان به ما امکان برقراری ارتباط می دهد و تقریبا همه موجودات زنده دارای این توانایی هستند. اما در رابطه با انسان علاوه بر نقش ارتباطی، دارای نقش های دیگری نیز هست. هدف از این مطالعه بیان نقش و اهمیت زبان با تاکید بر زبان مادری در شکل گیری واژگان جستجو در بازیابی اطلاعات مبتنی بر معانی ذهنی افراد، بافت و محتوای مورد جستجو است. مقاله حاضر یک پژوهش نظری است. در تدوین این مقاله و به عنوان گام نخست به روش کتابخانه ای و مروری، شناسایی منابع مرتبط و برخی نظریه های پایه در قلمرو زبان ضروری بود. بنابراین، کلیدواژه هایی همچون بازیابی اطلاعات، زبان مادری، بافت و معنا، اطلاعات و زبان و موارد مشابه جستجو شد. در نهایت پس از دستیابی به منابع با کیفیت و مرتبط، تلاش شد تا مفهوم زبان در بازیابی اطلاعات با تاکید بر زبان مادری و مفاهیم مرتبط با آن تحلیل و واکاوی شود. بر اساس آنچه که از این نوشتار می توان استنباط کرد، ابتدا مفاهیم در ذهن شکل می گیرد (یعنی مفهوم سازی ذهنی) و سپس مفاهیم شکل گرفته در ذهن تبدیل به اصطلاحات زبانی (بازنمون یا بیان واژگانی) می شود. بنابراین، در هنگام جستجو برای بازیابی اطلاعات ابتدا کاربر در ذهن خود مفاهیم را می سازد، سپس به آنها شکل می دهد و در ادامه واژه و یا واژگان مناسب را ایجاد کرده و به منزله عبارت جستجو در فیلد جستجوی یک پایگاه اطلاعاتی وارد می کند تا "با ربط ترین" نتایج، حاصل آید. این اتفاق برای کسی که مفاهیم ذهنی و مفاهیم ثبت شده (عینی) هر دو برای آن یکی باشد و به گونه ای براساس زبان مادری شکل گرفته باشد، می تواند نتایج بهتری را درپی داشته باشد، چرا که در این حالت بین ذهن و بیان آن رابطه ای مستقیم برقرار می شود و فضاهای ذهنی بهتری برای تدوین عبارت جستجو و ارزیابی نتایج بازیابی شکل می گیرد. زبان به عنوان رابط بین نیاز اطلاعاتی کاربر و سیستم اطلاعاتی، متکی بر الگوهای ذهنی است که انسان به واسطه یادگیری آنها را دریافت می کند و این الگوها معمولا با یادگیری اولین زبان (زبان مادری) شکل می گیرد. بنابراین، بسیاری از تجربیات ما مبتنی بر مفاهیمی است که در ذهن ما شکل می گیرد و به واسطه زبان بیان می شود و این کار به دفعات می تواند در هنگام بازیابی اطلاعات رخ دهد. توجه به این مقوله می‎تواند به بهبود طراحی نظام‎های بازیابی اطلاعات در قالب بافت اطلاعاتی کمک کند.

    کلیدواژگان: بازیابی اطلاعات، بافت و معنا، زبان مادری، ویژگی های زبانی، اطلاعات و زبان
  • مسعود قیومی* صفحات 25-50

    واژه کوچکترین واحد زبان است که دارای «صورت» و «معنا» است. واژه ممکن است بیش از یک معنا داشته باشد که باتوجه به کاربرد واژه در بافت زبانی، معنی دقیق آن مشخص می شود. گردآوری تمام معانی یک واژه به صورت دستی کار بسیار پرزحمت و زمان بر است. افزون بر آن، ممکن است معانی واژه با گذشت زمان دچار تغییر شود به این صورت که معانی موجود واژه کم کاربرد شود یا معانی جدید به آن اضافه شود. یکی از روش هایی که می توان برای تعیین معنای واژه استفاده کرد به کارگیری روش های رایانشی برای تعیین معنای واژه باتوجه به بافت زبانی است.در پژوهش حاضر تلاش می شود با ارائه یک الگوریتم محاسباتی، معانی واژه های هم‎نگاره فارسی باتوجه‏به بافت زبانی به صورت خودکار و بدون نیاز به ناظر انسانی تعیین شود. برای رسیدن به این هدف، از روش تعبیه معنای واژه در یک مدل فضای برداری استفاده می گردد. برای ساخت بردار واژه، از یک رویکرد مبتنی بر شبکه عصبی استفاده می شود تا اطلاعات بافت جمله به خوبی در بردار واژه گنجانده شود. در گام بعدی مدل پیشنهادی، برای ساخت بردار متن و تعیین معنای واژه، دو حالت جمله بنیان و بافت بنیان معرفی می شود. در حالت جمله بنیان، تمام واژه های جمله ای که واژه هدف در آن وجود دارد در ساخت بردار نقش دارد؛ ولی در حالت بافت بنیان فقط تعداد محدودی از واژه های اطراف واژه هدف برای ساخت بردار در نظر گرفته می شود. دو نوع شیوه ارزیابی درونی و برونی برای ارزیابی کارایی الگوریتم خوشه بندی به کار گرفته می شود. معیار ارزیابی درونی که محاسبه مقدار تراکم داده در هر خوشه است برای دو حالت جمله بنیان و بافت بنیان محاسبه می گردد. ارزیابی برونی به داده استاندارد طلایی نیاز دارد که برای این هدف، یک مجموعه داده شامل 20 واژه هدف فارسی و تعداد 100 جمله نشانه گذاری شده برای هر یک از این واژه ها تهیه شده است. براساس نتایج به دست آمده از ارزیابی درونی، تراکم خوشه ای حالت جمله بنیان با تفاوت معناداری بالاتر از حالت بافت بنیان است. با درنظرگرفتن دو شاخص V و F در ارزیابی برونی، مدل بافت بنیان به‎صورت معنادار کارایی بالاتری را نسبت به جمله ‏بنیان و مدل‏های پایه به دست آورده است.

    کلیدواژگان: تعبیه معنایی واژه، خوشه بندی، یادگیری ماشین بی نظارت، فضای برداری، پردازش زبان طبیعی، بازنمایی معنایی واژه، زبان فارسی
  • شیوا یاری*، ملوک سادات حسینی بهشتی صفحات 51-76

    هستی‏ شناسی و برچسب ‏زنی اجتماعی، شیوه ‏های نوین سازماندهی، بازنمون و اشتراک دانش در محیط الکترونیکی هستند که علیرغم تفاوت ‏هایی که با یکدیگر دارند، می‏ توانند به ارتقاء یکدیگر کمک نمایند. هدف پژوهش حاضر شرح روابط و کاربردهای این دو در پیوند با یکدیگر است. مطالعه حاضر با رویکرد کتابخانه ‏ای و مفهومی نگارش شده است. اطلاعات لازم با استفاده از بررسی و مطالعه منابع اطلاعاتی چاپی و الکترونیکی موجود در کتابخانه‏ ها، اینترنت و پایگاه‏ های اطلاعاتی  فارسی و انگلیسی گردآوری شد. اگرچه جایگاه برچسب ‏ها در مبحث وب 2.0 و جایگاه هستی ‏شناسی‏ ها در مبحث وب معنایی است، اما می‏ توان از برچسب‏ ها در وب معنایی و از هستی‏ شناسی‏ ها در وب 2.0 بهره گرفت. استفاده از هستی‏شناسی در وب 2.0، ایجاد ساختار معنایی و رفع نقص‏ ها و ضعف ‏های آن را در سازماندهی و بازیابی به دنبال دارد که ناشی از دشواری‏ های مربوط به کاربران، واژگان و همچنین ضعف‏ های سیستم در برچسب ‏زنی در وب 2.0 است. استفاده از برچسب‏ ها در هستی‏ شناسی نیز، به روز شدن، کاربردی‏ تر شدن و پذیرش آن را در جامعه کاربران در پی دارد که نبود یا کمبود این موارد به دلیل کم‏ توجهی هستی‏ شناسی به کاربران نهایی و به‏روز نبودن متون و منابع مورد استفاده در ایجاد هستی‏ شناسی ‏هاست.

    کلیدواژگان: هستی شناسی، برچسب زنی اجتماعی، فولکسونومی، روابط و کاربردها
  • مرضیه زرین بال ماسوله* صفحات 77-106

    کاربران نقش کلیدی در موفقیت سامانه ها و ارتقاء آنها برعهده داشته و اطمینان از رضایت آنان از اهمیت بسیار برخوردار است. این امر در مورد سامانه های پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) اهمیت بیشتری دارد؛ چرا که این کاربرانند که داده های مورد نیاز سامانه ها را فراهم آورده و از اطلاعات فراهم شده استفاده می کنند. لذا فراهم آوردن ابزارهایی که امکان تعامل بیشتر با کاربران و درک درست تری از اطلاعات فراهم آورده شده توسط سامانه ها را برای آنان ایجاد کرده و کمک کند تا سریع تر به پاسخ پرسش های خود دست یابند، ضروری است. یکی از روش های بهبود تعامل با کاربران، معنادار کردن اطلاعات مورد نیاز آنان است که از آن با عنوان معنابخشی یاد می شود. در این مقاله تلاش شده است تا با بکارگیری مفهوم معنابخشی و ادغام آن با مفاهیم موجود در طراحی سیستم های پشتیبانی کننده از جستجو، مدل مفهومی برای معنابخشی به خدمات ارائه شده در سامانه گنج ایرانداک طراحی شود. برای این منظور 9 سامانه خارجی و 6 سامانه داخلی، که وظیفه ای مشابه با گنج را دارند بررسی شده و مدل بهبود خدمات قابل ارائه در سامانه گنج از منظر معنابخشی در سه دسته خدمات قابل ارائه در کوتاه مدت، بلندمدت و خدمات نیازمند پژوهش بیشتر ارائه شد.

    کلیدواژگان: معنابخشی، تعامل انسان و اطلاعات، سامانه گنج، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)
  • زهرا بتولی، فاطمه فهیم نیا*، فخرالسادات میرحسینی، نادر نقشینه صفحات 107-140

    با توجه به اهمیت فراگیری مفاهیم و مهارت های سواد اطلاعاتی در پیشرفت تحصیلی دانشجویان، تحول در شیوه آموزش آن حائز اهمیت فراوان است؛ بنابراین هدف این پژوهش ارائه چارچوب یک خودآموز آنلاین بازی وارشده جهت آموزش سواد اطلاعاتی است تا بدین وسیله انگیزه درونی، مشارکت و سطح یادگیری دانشجویان در فراگیری سواد اطلاعاتی افزایش یابد. رویکرد پژوهش حاضر کیفی است و از روش تحلیل محتوا برای بررسی دو دسته مقالات بازیابی شده از 4 پایگاه اطلاعات علمی استفاده شده است. پس از حذف مقالات تکراری و غیرمرتبط، 18 مقاله مرتبط با عناصر خودآموز آنلاین سواد اطلاعاتی و 17 مقاله ای که به عناصر بازی و راهکارهای انگیزشی بر مبنای برآوردن سه مولفه نظریه خود-تعیینی (استقلال، شایستگی و ارتباط) پرداخته اند انتخاب گردید. جهت تعیین محتوای خودآموز نیز 81 خودآموز آنلاین بازیابی شده از پایگاه اطلاعاتی پریمو بررسی شد. پس از بررسی مقالات، 32 قابلیت ضروری برای طراحی خودآموز آنلاین سواد اطلاعاتی در 3 گروه «ساختاری»، «محتوایی» و «آموزشی» طبقه بندی شدند. پس از بررسی مطالعات حوزه بازی وارسازی که بر مبنای نظریه خود-تعیینی انجام شده بود نیز 10 عنصر بازی وارسازی ساختاری و محتوایی و 26 راهکار انگیزشی جهت برآوردن سه نیاز درونی شایستگی، استقلال و ارتباط شناسایی شد. بررسی محتوای خودآموزهای آنلاین سواد اطلاعاتی نیز نشان داد خودآموز آنلاین سواد اطلاعاتی باید در 5 ماژول طراحی شود. چارچوب «خودآموز آنلاین بازی وارشده سواد اطلاعاتی مبتنی بر نظریه خود-تعیینی» به دست آمده از این پژوهش می تواند به عنوان مبنای پژوهش های آتی در جهت ساخت خودآموزهای آنلاین سواد اطلاعاتی قرار گیرد. پیشنهاد می شود خودآموز آنلاین بازی وارشده سواد اطلاعاتی منطبق با چارچوب این پژوهش طراحی و اثربخشی آن بر میزان یادگیری مفاهیم و مهارت های سواد اطلاعاتی و همچنین رفتار خود-تعیینی دانشجویان بررسی گردد.

    کلیدواژگان: سواد اطلاعاتی، خودآموز آنلاین، بازی وارسازی، یادگیری، انگیزه، نظریه خود-تعیینی، استقلال، شایستگی، ارتباط
  • احمد شعبانی، مریم آذرگون*، مظفر چشمه سهرابی، عاصفه عاصمی صفحات 141-172

    هدف این مقاله شناسایی عوامل بافتی تاثیرگذار در ایجاد پیشنهاد پرسش می باشد. پیشنهاد پرسش از قابلیت های اساسی ابزارهای جستجوی اطلاعات است که از طریق ارائه کلیدواژه های محتمل، به کاربر در فرمول بندی پرسش و برآوردن نیاز اطلاعاتی کمک می کند. در این پژوهش به منظور شناسایی عوامل موثر در ایجاد پیشنهادهای پرسش از مرور نظام مند استفاده شده است. بدین منظور کلیدواژه های مرتبط با پیشنهاد پرسش به زبان انگلیسی و فارسی در پایگاه های اطلاعاتی خارجی Science Direct, Emerald, Scopus, Online Willy, IEEE و پایگاه های داخلی مگ ایران، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، و مرجع دانش مورد جستجو قرار گرفت تا مقالات مرتبط با عوامل بافتی تاثیرگذار در ایجاد پیشنهادهای پرسش شناسایی شود. برای انجام مرور نظام مند از روش رایت و همکاران (2007) استفاده گردید که شامل هفت مرحله تعیین سوال پژوهش، تعیین پروتکل یا قرارداد انجام کار، جستجوی متون، استخراج داده ها، ارزیابی کیفیت، تحلیل داده ها و ارائه نتایج، و تفسیر نتایج است. بعد از جستجوی کلیدواژه های فارسی و انگلیسی و تطبیق آنها با معیارهای ورود و خروج در نهایت 36 مقاله برای استخراج عوامل تاثیرگذار انتخاب گردید. با بررسی مقالات انتخاب شده یافته های حاصل از مرور نظام مند در پنج دسته عوامل مبتنی بر مکان، مبتنی بر زمان، مبتنی بر جلسه جستجوی کاربر (شامل جلسه جستجوی جاری کاربر و تاریخچه جستجوی کاربر)، مبتنی بر بافت های ترکیبی، و سایر بافت طبقه بندی شدند. شناسایی عوامل تاثیرگذار در ایجاد پیشنهادهای پرسش به پژوهشگران و علاقه مندان این حوزه کمک می کند تا متناسب با ویژگی ها و شرایط ابزارهای جستجو از بافت مناسب استفاده نموده و به کاربر در بازیابی اطلاعات مرتبط بیشتر کمک کند.

    کلیدواژگان: پیشنهاد پرسش، بافت، پیشنهاد پرسش آگاه از بافت، بافت مبتنی بر مکان، بافت مبتنی بر زمان، عوامل بافتی، بافت مبتنی بر جلسه جستجو
  • عادل سلیمانی نژاد*، فریبرز درودی، زینب مرتضی پور صفحات 173-200

    هدف از این تحقیق بررسی میزان و چالش های مطابقت بازیابی محتوا با تصویرها در مقاله ها پایگاه های اطلاعاتی علمی می باشد. روش پیمایشی توصیفی بوده و جامعه آماری تحقیق حاضر پایگاه های اطلاعاتی علمی ساینس دایرکت، اسکوپوس، مدلاین و وب آو ساینس هست.ابتدا، عنوان، چکیده، بیان مساله و نتیجه گیری مقاله ها به صورت جداگانه وارد نرم افزار Etreme picture finder شد. سپس تصویرها مرتبط با عنوان، چکیده، بیان مسئله و نتیجه گیری مقاله ها از نرم افزار موردنظر استخراج گردید. تصویرها استخراج شده وارد نرم افزار visual similarity duplicate image finder گردید. نتایج مطابقت تصویرهای استخراج شده از نرم افزار و تصویرهای مقاله ها انجام شد. نتایج نشان داد که بیشترین میزان مطابقت محتوا با تصویر در پایگاه وب آو ساینس و کمترین میزان مطابقت در پایگاه ساینس دایرکت وجود داشت. همچنین به ترتیب بیشترین شباهت بین عنوان ‏ها، بیان مساله، چکیده و نتیجه گیری با تصویرهای مقاله ها در پایگاه ها وجود داشت. عدم رعایت استانداردهای مصور سازی در تصویرهای بکارگرفته شده در مقاله‏ های پایگاه های علمی چالش جدی است. که از استاندارهای مصور سازی (متن، رنگ، لبه، حاشیه و...) به دور بودند بازیابی نشدند و در صورت بازیابی از میزان شباهت نازلی برخوردار بودند. عدم جامعیت قابلیت های نرم افزار ها مورد استفاده، چالش بعدی بود. مساله دیگر عدم رعایت یا پیروی از یک شیوه نامه استاندارد در چیدمان تصویرها در مقاله ها می باشد. برخی تصویرها بدون توجه به متن در مقاله ها درج شده است.این مورد در پایگاه وب آو ساینس کمتر اما در سایر پایگاه‏های مورد بررسی به کثرت مشاهده گردید. با توجه به ابداع روش های جدید بازیابی تصویر و محتوا، نتیجه این بررسی نشان می دهد عدم شباهت بین تصویرهای بازیابی شده با محتوا در مقالات پایگاه های معتبر علمی چشمگیر و گمراه کننده می باشد.

    کلیدواژگان: بازیابی تصویر، بازیابی محتوا، مقاله های علمی، چالش های بازیابی تصویر، پایگاه اطلاعات علمی
  • حمیدرضا خدمتگزار*، مهدی علیپور حافظی صفحات 201-232

    نظام های شناسگر دیجیتالی به عنوان یکی از اصلی ترین حوزه های کاربرد در رویکرد «وب قابل شناسایی» در تئوری شئ دیجیتالی مطرح شده اند. بر اساس ماهیت این شناسگرها، که مبتنی بر سازوکار وضوح، طراحی و پیاده سازی شده اند و با شناسگرهای دیگر متفاوت است، ساختار نحو (رشته شناسگر) این شناسگرها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. نحو شناسگر مجموعه ای از قوانینی است که برای ترکیب کاراکترها برای شکل گیری یک رشته شناسگر مورد استفاده قرار می گیرد. هدف این پژوهش ارزیابی کارایی ساختار نحو نظام های شناسگر دیجیتالی است. به منظور دستیابی به این هدف، بر مبنای روش ارزیابی روشنگرانه، فرآیندی شامل دو گام طراحی و اجرا شد. در گام نخست اقدام به طراحی چارچوب پایه ارزیابی کارایی ساختار نحو به روش دلفی شد. چارچوب پایه ارزیابی استخراج شده در این گام شامل 11 شاخص کارایی از جمله: یکتایی، قابلیت ماشین خوانی، ثبات، قابلیت همکاری، سادگی، مقیاس پذیری، اثبات پذیری، گرانولیته، عدم حساسیت کاراکتر، قابلیت نقل انسانی و قابلیت وضوح نحو است. درگام دوم، با استناد به چارچوب پایه طراحی شده، اقدام به ارزیابی تطبیقی 6 نظام شناسگر دیجیتال مطرح در سطح جهان به روش «تاپسیس» شد. نتایج این ارزیابی نشان داد که نظام های «دی.ا.آی.» و «یو.سی.آی.» انطباق بالا و نظام های «هندل»، «آ.ر.ک.»، «یو.آر.ان.» و «پی.یو.آر.ال.» انطباق متوسطی را با شاخص های کارایی ساختار نحو نظام های شناسگر دیجیتالی دارند. در تحلیل این نتایج نیز راهکارهای نظام های با کارایی بالا در اثبات پذیری رشته شناسگر، از جمله بکارگیری سازوکار وضوح، پروتکل «TCP/IP» و استفاده از شناسگرهای دارای ارقام چک اعتبار در پسوند، و همچنین مزایای استفاده از کدهای توصیف کننده به ویژه در شناسایی دقیق تر شئ مورد شناسایی مورد بحث قرار گرفته است. این نتایج می تواند توسط کاربران این نظام ها و شناسگرهای آن و همچنین پژوهشگران این حوزه مورد استفاده قرار گیرد.

    کلیدواژگان: شناسگر دیجیتال، ساختار نحو، رشته شناسگر، ارزیابی تطبیقی، کارایی
  • رضا مختارپور*، غلامرضا حیدری، رسول زوارقی صفحات 233-260

    هدف از پژوهش حاضر، ترسیم و تحلیل ساختار فکری و روند تکامل علم اطلاعات و دانش شناسی ایران از منظر تحلیل الگوهای هم استنادی مدرک است. جامعه ی پژوهش حاضر را کلیه ی مقالات پژوهشی و مجموعه مقالات همایش ها تشکیل می دهد که در خلال سال های 1970 تا 2016 از پژوهشگران ایران در وبگاه علوم نمایه شده اند. به منظور تحلیل و دیداری سازی شبکه ی هم استنادی مطالعات ایران نیز از نرم افزار سایت اسپیس بهره گرفته شده است. تحلیل خوشه ای شبکه ی هم استنادی مدارک علم اطلاعات و دانش شناسی ایران در بازه ی 1970 تا 2016، منجر به شناسایی 5 خوشه یا تخصص گردید که عنوان بزرگ ترین وکوچک ترین تخصص ها بر حسب فراوانی موجودیت های هر خوشه، با 17 و 7 فراوانی به ترتیب به دو تخصص «ضریب تاثیر وب» و «سواد اطلاعاتی» تعلق گرفت. طبق بررسی های به عمل آمده، مطالعات سنجش علم نقش بسزایی در شکل دهی به ساختار فکری علم اطلاعات و دانش شناسی ایران در بازه ی مورد بررسی داشته است. نتایج حاصل از تحلیل مدارک شاخص و محوری در شبکه ی هم استنادی مطالعات ایران حکایت از آن داشت که دو تخصص «ضریب تاثیر وب» و «رفتار اطلاع یابی» بر اساس فراوانی گره های حائز بیش ترین هم استنادی و نمره ی مرکزیت بینابینی، به ترتیب، عناوین شاخص ترین و محوری ترین تخصص ها را در بین دیگر تخصص های شناسایی شده به خود اختصاص داده اند. نتایج تحلیل محتوای موجودیت خوشه های پنجگانه ی هم استنادی از حیث ساختار روش شناختی آن ها در بازه ی 1970 تا 2016 نشان داد که مطالعات علم اطلاعات و دانش شناسی ایران با توجه به محتوای خوشه های #0 (ضریب تاثیر وب)، #1 (نشر دسترسی آزاد) و #3 (همکاری علمی)، تا حدود بسیار زیادی از روش های سنجش علم تاثیر پذیرفته است.

    کلیدواژگان: روندهای موضوعی، دیداری سازی حوزه ی دانش، هم استنادی مدرک، علم اطلاعات و دانش شناسی
  • رضا رجبعلی بگلو*، رحمت الله فتاحی، مهری پریرخ صفحات 261-290

    نظام های اطلاعاتی (مانند پایگاه های اطلاعاتی و نظام های کتابخانه ای) با ذینفعان گوناگونی در ارتباطند و میان این ذی نفعان شکاف شناختی وجود دارد. به بیان دیگر، بررسی دیدگاه ذینفعان در قلمرو نظام های اطلاعاتی و این که چگونه می اندیشند و چه ارزش هایی را در استفاده از این نظام ها دارند، اهمیت پیدا می کند. بهره مندی از دانش همه افرادی که ذینفع یک محصول هستند، می تواند به بهبود محصول و ارائه خدمات نوآورانه و ارزش آفرینی برای همه آن ها منجر گردد. این امر با واکاوی ساختار دانشی ذی نفعان و کشف ارزش های مورد نظر آن ها در استفاده از یک محصول یا خدمت قابل دستیابی است. هدف این پژوهش، بررسی ساختار شناختی گروه های سه گانه ذی نفع نرم افزار های کتابخانه دیجیتال ایران (کاربران، کتابداران و طراحان) بر پایه نظریه وسیله-هدف و ترسیم نقشه شناختی آن ها در استفاده از این نرم افزار هاست. پژوهش حاضر تلاش دارد بازنمونی از مدل های ذهنی ذینفعان نرم افزار های کتابخانه های دیجیتال را ترسیم کند. این بازنمون، با ترسیم نقشه سلسله مراتبی ارزش (نقشه شناختی اجماعی) آنها امکان پذیر است و به ارزش آفرینی مشترک از طریق شناخت نیازها و انتظارهای ذینفعان از این نظام های اطلاعاتی منجر می شود. این پژوهش از نظر نوع، کاربردی و از نظر رویکرد، شناختی است که با شیوه پیمایشی و رویکرد ترکیبی در گردآوری داده ها انجام شد. جامعه پژوهش حاضر شامل دو گروه نرم افزارهای کتابخانه های دیجیتال در ایران (آذرخش، پاپیروس و ثنا) و ذینفعان این نرم افزارها (16 کاربر، 21 کتابدار و 5 طراح) بودند. گردآوری داده ها با مصاحبه (تکنیک نردبان سازی) و تحلیل محتوای آن ها با روش کیفی جهت دار (با استفاده از نرم افزار MaxQDA) انجام شد. با ترسیم نقشه سلسله مراتبی ارزش (نقشه شناختی) ذینفعان مشخص شد، سه ارزش نهایی: «دسترسی سریع به منابع اطلاعاتی»، «کشف (بازیابی) منابع اطلاعاتی مورد نظر» و «اشاعه و به اشتراک گذاری اطلاعات و دانش» و همچنین، ارزش ابزاری «کسب اطلاعات بیشتر درباره منبع اطلاعاتی»، پیامدهای کارکردی «پرهیز از اتلاف وقت در جستجو» و «بالابردن دقت در جستجو» و پیامدهای روانی-اجتماعی «احساس راحتی در استفاده از نظام» و «ابهام زدایی از نیاز اطلاعاتی» بیش از همه مورد توجه ذینفعان قرار دارند. طراحان نرم افزارهای کتابخانه دیجیتال لازم است ارزش ها، پیامدها و ویژگی های مهم ذینفعان را برای طراحی این نرم افزارها مورد توجه قرار دهند تا بتوانند نیازهای اساسی و انتظارهای بنیادین ذینفعان این نظام ها را برآورده سازند.

    کلیدواژگان: ارزش آفرینی مشترک، مدل های ذهنی، نقشه سلسله مراتبی ارزش، نظام های اطلاعاتی، کتابخانه های دیجیتال
|
  • Yaghoub Norouzi* Pages 1-24

    Language allows us to communicate, and almost all living things have this ability. However, regarding human beings, in addition to the role of communication, it has other roles. The purpose of this study was to express the role and importance of language with an emphasis on the mother tongue in the formation of search vocabulary in information retrieval based on the subjective meanings of individuals and the content of the search. This paper is a theoretical research. In compiling this article and as a first step, with using library and overview method the identification of relevant resources and some basic theories in the domain of language was essential. Therefore, keywords such as information retrieval, mother tongue, context and meaning, information and language, and similar items were searched on the Web and other related databases. Finally, after identifying and accessing quality and relevant resources, we tried to analyze the concept of language in information retrieval with an emphasis on mother tongue and its related concepts were analyzed. Based on what can be inferred from this paper, the concepts first develop in the mind (that is, mental conceptualization), and then the concepts formed in the mind become linguistic expressions (representations or lexical expressions). Therefore, when searching for data retrieval, the users initially construct concepts in their minds as a search term, then create the most appropriate words in the search field and insert them in a database to come up with the “most relevant” results. This is the case for someone whose mental concepts and established concepts (the objective ones) are similar to one another and can lead to better results if the formation is based upon the mother tongue. Because in this state, there exists a direct relationship between mind and expression, better mental contexts or spaces will be formed. Language as the interface between user’s information needs and information system relies on the mental patterns that humans receive through their learning, and these patterns are usually formed with learning of the first language (the mother tongue). Therefore, many of our experiences are based on the concepts that form in our minds and
    are expressed in terms of language, and this can often happen when information retrieval occurs. Paying due and sufficient attention to this category can help improve the design of information retrieval systems.

    Keywords: Information Retrieval, Context, Meaning, Native Language, Linguistic Features, Information, and Language
  • Masood Ghayoomi* Pages 25-50

    A word is the smallest unit in the language that has 'form' and 'meaning'. The word might have more than one meaning in which its exact meaning is determined according to the context it is appeared. Collecting all words’ senses manually is a tedious and time consuming task. Moreover, it is possible that the words’ meanings change over time such that the meaning of an existing word will become unusable or a new meaning will be added to the word. Computational methods is one of the approaches used for identifying words’ senses with respect to the linguistic contexts.In this paper, we put an effort to propose an algorithm to identify senses of Persian words automatically without a human supervision. To reach this goal, we utilize the word embedding method in a vector space model. To build words’ vectors, we use an algorithm based on the neural network approach to gather the context information of the words in the vectors. In the proposed model of this research, the divisive clustering algorithm as one of hierarchical clustering algorithms fits with the requirements of our research question. In the proposed model, two modes, namely the Sentence-based and the Context-based, are introduced to identify words’ senses. In the Sentence-based mode, all of the words in a sentence that contain the target word are involved to build the sentence vector; while in the Context-based mode, only a limited number of surrounding words of the target word is involved to build the sentence vector. Two evaluation methods, namely internal and external, are required to evaluate the performance of the clustering algorithm. The silhouette score for each cluster is computed as the internal evaluation metric for both modes of the proposed model. The external evaluation requires a gold standard data for which a data set containing 20 ambiguous words and 100 sentences for each target word is developed.According to the obtained results of the internal evaluation, the Sentence-based mode has higher density of clusters than the Context-based mode, and the difference between them is statistically significant. According to the V- and F-measure evaluation metrics in the external evaluation, the Context-based mode has obtained higher performance against the baselines with statistically significant difference.

    Keywords: word embedding, clustering, unsupervised machine learning, vector space, natural language processing, word sense representation, Persian
  • Shiva Yari*, Mulluk Alsadat Hosseini Beheshti Pages 51-76

    Ontology and social tagging, despite the differences they have with each other, are the new ways of organizing, representing and sharing knowledge in the electronic environment and can help promote each other. The aim of this research is to describe the relationships and applications of these two in conjunction with each other. The present study is written with a library and conceptual approach. Necessary information was gathered using the study of printed and electronic information resources available in libraries, the Internet, and Persian and English databases. Although the position of tags is in Web 2.0 and the ontology position is in Semantic Web 2.0, but we can use tags in the semantic web and ontologies in Web 2.0. The use of ontology in Web 2.0 causes creation of semantic structure and fixes its defects and weaknesses in organizing and retrieving that resulting from difficulties related to users, vocabulary as well as system weaknesses in the tagging in Web 2.0. The use of tags in ontology, also, causes updating, making them more functional and accepting them in the user community. The lack or deficiency of these is due to the lack of attention paid to end users by ontology and also the literature and resources used to create ontologies are not up to date

    Keywords: Ontology, Social Tagging, Semantic Web, Web 2.0, Relationships, Applications
  • Marzieh Zarinbal* Pages 77-106

    Users have key role in information systems and their success, so they must be content and their needs must be satisfied. This matter is more important for system designers in Research Institute for Information Science & Technology (IRANDOC). Because users are both providers and users of data in IRANDOC systems. One of the solutions for this problem is developing interactive systems, in which users are able to interact with systems and to find their specific needs. Sensemaking is a concept developed to model these solutions. In this paper, by using sensemaking and combining it with exploratory search systems, a conceptual model is developed to help Ganj’s users to make sense of its services. For this purpose, 15 scientific webpages are investigated and are compared with Ganj. A conceptual model is developed and the actionable steps for implementing the proposed model are reported in three categories of short-term actions, long-term actions, and needed more research actions.

    Keywords: : Sensemaking, Human–Computer Interaction, Ganj webpages, Information science & technology (IRANDOC)
  • Zahra Batooli, Fatemeh Fahimnia*, Fakhralsadat Mirhosseini Pages 107-140

    Considering the importance of learning information literacy skills in students' academic achievement, evolution in teaching such concepts and skills is important; therefore, the purpose of this study is to identify the components of gamified online tutorials for information literacy to provide a framework to increase internal motivation and students' level of learning in information literacy. The present research is a qualitative study using content analysis method to examine two categories of selected articles from four scientific databases which identify important components for developing gamified online tutorials for information literacy. After removing repetitive and unrelated articles, 18 articles related to the elements of online information literacy tutorial and 17 articles addressing motivational and game strategies based on the three components of self-determination theory (autonomy, competence and relatedness) were selected. To determine the content of information literacy tutorials, 81 online tutorials were reviewed from the PRIMO database. After reviewing the articles, 32 essential features for designing an online information literacy tutorial were classified into three groups: structural, content and educational elements. After studying papers in the field of gamification based on SDT, 11 elements of structural and content-based gamification and 27 motivational strategies were identified to meet three requirements of competence, autonomy and relatedness. The review of the content of online information literacy tutorials also showed that they should be designed in 5 modules. The Information Literacy Gamified Online Tutorial Based on Self-Determination Theory (IL-GOT-SDT) Framework can be used as the basis for further research into online information literacy tutorials. It is suggested that gamified online information literacy tutorials should be designed in consistent with the conceptual model of this research and its effectiveness should be evaluated for learning information literacy as well as the self-determination behavior of students.

    Keywords: Information Literacy, Online Tutorial, Gamification, Learning, Motivation, Self-determination Theory, IL-GOT-SDT Framework
  • Ahmad Shabani, Maryam Azargoon*, Mozaffar Cheshmesohrabi, Asefe Asemi Pages 141-172

    The purpose of this study is identifying the influential factors in creating query suggestions. The query suggestion has become one of the most fundamental features of web search engines that help to user formulate the query and meet the information needs by providing possible keywords. In this research, in order to identify the effective factors in creating the query suggestions had used a systematic review. For this purpose, keywords of English and Persian language related to query suggestions have been searched in foreign scientific databases such as Science Direct, Emerald, Scopus, Online Willy, IEEE and internal databases of Magiran, Scientific Information Database of Jihad, and Cilivica to were found articles related with the effective contextual factors in creating query suggestions. In order to systematic review, method of Wright et al. (2007) was used that include seven steps: determination of  research question, determination of protocol, literature search, data extraction, quality appraisal, data analysis  and result. After search for Persian and English keywords and matching them with entry and exit criteria, 36 articles were selected to extract effective factors The findings of the systematic review in the field of the query suggestion show that five factors of location, time, user search sessions (including the user's current search session and user search history), hybrid factors, and other contexts were effective in creating query suggestions.Identification the influential factors in creating query suggestions helps researchers and those who interested in this domain to use appropriate contexts in accordance with the characteristics and conditions of the search tools and help the user to retrieve more relevant information.

    Keywords: query suggestion, context, contextual factors, aware-context query suggestions, location based context, time based context, search session based context
  • Adel Soleimani Nezhad*, Fariborz Droudi, Zynab Morteza Pour Pages 173-200

    The purpose of this research is to match the content retrieval with images in the articles of scientific databases. The research method is a correlation-based procedure and the statistical population of the present study is the scientific databases such as Science Direct, Scopus, Medline and Web of Science. Six papers were extracted from each base along with a separate issue. First, the title, abstract, problem statement and conclusion of the articles were inserted into the software Etreme Picture Finder, separately. Then, the images related to title, abstract, problem statement and conclusions the articles were extracted from the relevant software. The images extracted have been inserted into the Visual Similarity Duplicate Image Finder software. The results show that the highest level of content matching was found with the images in the WebAsiensis database and the least amount of match in the database of the SinjServer. There were also the most similarities between the titles, the problem statement, the abstract and the conclusions with the images of the articles in the bases.Failure to observe the standards of visualization in the images used in scientific articles was a serious challenge. Images that have been removed from image editors (text, color, edges, margins, etc.) have not been recovered, and if recovered, they have had a fairly similar resemblance. The lack of comprehensiveness of the superficial capabilities used was the next challenge. Another problem is the non-observance of or compliance with a standard style sheet in the layout of images in the articles. Some images have been brought to the articles regardless of the text. This item was found to be smaller in the Web site, but was seen in many other sites

    Keywords: Image retrieval, Content Based image retrieval, Image matching content, challenges of matching content with the image, Scientific Databases
  • Hamid Reza Khedmatgozar*, Mehdi Alipour Hafezi Pages 201-232

    Digital identifier systems are considered as one of the main areas of application in the identifiable Web approach in digital object theory. Based on the nature of these identifiers, which are based on the implementation of the resolution mechanism and also their differences from other identifiers, the syntax structure of these identifiers has particular importance. The syntax is a set of rules used to combine characters to form an identifier string. This study aims to evaluate the performance of the syntax structure of different digital identifier systems through an illustrative evaluation method and two sequential steps. In the first step, through a Delphi method, a framework was designed to evaluate the structure of systems’ syntax. The framework includes 11 performance indicators: Uniqueness, machine readability, stability, interoperability, simplicity, scalability, verifiability, granularity, character insensitivity, human readability, and syntax resolution. In the second step, 6 well-known global digital identifier systems were mapped in the framework and compared through an illustrative evaluation and TOPSIS methods. According to the findings, DOI (Digital object Identifier) and UCI (Universal Content Identifier) have a robust performance in their syntax structure and Handle, ARK (Archival Resource Key), URN (Uniform Resource Name) and PURL (Persistent Uniform Resource Locator) systems have mediocre performance in this component. Furthermore, the solutions of the robust performance systems in verification, including using the resolution mechanism, the TCP / IP protocol, and the identifiers with check digits in the suffix, as well as the advantages of qualifiers, in particular, in the more precise identification of the Identified object are discussed. These results can be used by researchers of this field and administrators and users of these systems.

    Keywords: Digital Identifier System, Syntax Structure, Identifier String, Performance, Comparative Evaluation
  • Reza Mokhtarpour*, Gholamreza Heidari, Rasoul Zavareghi Pages 233-260

    This research is an applied research in which the thematic and methodological trends of Iran library and information science research have been studied through a scientometric approach. The research community is comprised of all research papers and Proceedings that have been published by Iranian researchers in the period from 1970 to 2016 in LIS journals indexed in The WOS. Citespace is used to analyze and visualize the Iranian Co-citation network. The cluster analysis of LIS Co-citation network of Iran in the period from 1970 to 2016 led to the identification of five clusters or specialties. The title of the largest and smallest specialties in terms of the entity frequency of each cluster was awarded with 17 and 7 abundances, respectively, to two The "Web Impact Factor" and "Information Literacy" specialties. According to the results, metric studies have played a significant role in shaping the intellectual structure of library and Information science of Iran in the period studied. The results of the analysis of landmark and pivot documents in the co-citation network of Iranian studies indicated that the "Web Impact Factor" and "Information Behavior" were the most significant and most Pivotal specialties among other recognized specialties. The results of the content analysis of the five detected clusters in terms of their methodological structure during the period from 1970 to 2016 showed that Iranian library and information science have been influenced by a great deal by the methods of metric studies.

    Keywords: Thematic Trends, Knowledge Domain Visualization, Document Co-citation, Library, Information Science
  • Reza Rajabali Beglou*, Rahmatollah Fattahi, Mehri Parirokh Pages 261-290

    Information systems (such as databases and library software) are associated with various beneficiaries. In other words, It should be verified that how beneficiaries in the field of information systems think and what values experienced in the use of this systems. It is important to exploit the knowledge of all the beneficiaries (customers) of a product or service can help to promote the product and innovative service delivery, and finally, leads to value creation for all parties. This can be achieved by analyzing the knowledge (cognitive) structure of beneficiaries’ through exploring their ideas, preferences, beliefs and values during the use of a product or service. Purpose of this research is to investigate cognitive structure of triple groups of beneficiaries of Digital Libraries' (DLs) software in Iran (users, libraries and designers) based on Means-end Chain and sketch up their cognitive map using these systems. The cognitive structure can be identified through analyzing the mental models of beneficiaries and sketching their Hierarchical Value Map (or cognitive structure) which leads in value co-creation through identification of their needs and expectation of using these systems. This study is an applied research with cognitive approach using survey method and mixed method for data gathering. Research population included two groups of 1) DLs' software in Iran (Azarakhsh, Papyrus, and Sana) and 2) their beneficiaries (16 users, 21 libraries & 5 designers). Data gathering performed with interview (using Laddering Techniques) and directed content analysis (using MaxQDA software).Drawing Hierarchical Value Map (HVM) or cognitive map of beneficiaries figures three end values such as 1) "quick access to information resources", 2) "exploring (retrieving) needed information resources", and 3) "dissemination and sharing of information and knowledge" and mean value of "finding more information about information resources", functional consequences such as "avoid wasting of time in searching" and "promoting searching precision", and cognitive-sociological consequences such as "feeling comfort in using system" and "disambiguation of information needs". Designers of DLs' software should consider important values, consequences and attributes for their designing to meet essential needs and fundamental expectations from these systems

    Keywords: : Value co-creation, Mental models, Hierarchical Value Map (HVM), Information systems, Digital libraries (DLs) softwar