فهرست مطالب

روان شناسی و دین - پیاپی 48 (زمستان 1398)
  • پیاپی 48 (زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/10/10
  • تعداد عناوین: 8
|
  • اباذر رضایی*، رحیم نارویی نصرتی، مسعود جان بزرگی، حمیدرضا حسن آبادی صفحات 7-23

    بررسی‌های روان‌شناختی نشان می‌دهد یکی از عوامل اصلی وقوع رفتارهای مجرمانه، وجود اختلالات و ناهنجاری‌ها در رفتار بین‌فردی است. هدف این پژوهش، امکان‌سنجی بسته آموزشی اصلاح رفتار بین‌فردی با رویکرد اسلامی، در کاهش رفتار مجرمانه زندانیان است. این پژوهش، از نوع طرح‌های آزمایشی با دو گروه آزمایش و کنترل می‌باشد. جامعه آماری، کلیه زندانیان مرد زندان قم در سال 1396 بود که از میان آنان، 40 زندانی واجد شرایط، انتخاب و از طریق روش نمونه‌گیری تصادفی، به دو گروه آزمایش و کنترل واگذار شدند. ابزار پژوهش عبارت بود از: چک‌لیست رفتارهای مجرمانه، فرم مصاحبه بر اساس پرسش‌نامه جهت‌گیری مذهبی آذربایجانی، و بسته آموزشی محقق‌ساخته. داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر مورد تجزیه‌و‌تحلیل قرار گرفت. نتایج آماری نشان داد که مقدار محاسبه شده F در عامل‌های گروه، زمان اجرای آزمون، و اثر متقابل زمان اجرای آزمون و گروه، برای کلیه رفتارهای مجرمانه، در سطح 0005/0>P، معنادار است. نتایج نشان داد که با اجرای بسته آموزشی اصلاح رفتار بین‌فردی با رویکرد اسلامی، رفتارهای مجرمانه گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل، به‌طور معناداری کاهش یافته است. بنابراین، برای کاهش رفتار مجرمانه زندانیان، می‌توان از بسته آموزشی اصلاح رفتار بین‌فردی با رویکرد اسلامی، استفاده کرد.

    کلیدواژگان: اصلاح رفتار بین فردی، بسته آموزشی، رفتار مجرمانه، زندانیان، رویکرد اسلامی
  • علی تیمورنژاد*، محمدرضا احمدی، محمدرضا جهانگیرزاده صفحات 25-42

    «نفاق»، پدیده‌ای روان‌شناختی است که بر اساس متون اسلامی با ملاک‌های سلامت روانی در تعارض است. این پژوهش، درصدد سبب‌شناسی، و شناسایی تشابه‌ها و تفاوت‌های نفاق با دو مفهوم ریاکاری اخلاقی و ناهماهنگی شناختی در روان‌شناسی می‌باشد. این پژوهش به لحاظ هدف، از نوع تحقیقات بنیادی و از حیث رویکرد، کیفی است که در گردآوری اطلاعات از روش تحلیل مفهومی محتوایی، بهره می‌برد. نفاق، بر اساس متون اسلامی عبارت است از: «یک وضعیت روانی رفتاری نابهنجار که شامل هرگونه دوگانگی ظاهر و باطن یا قول و فعل در روابط میان‌فردی می‌باشد». در بخش سبب‌شناسی از منظر متون اسلامی، عوامل انگیزشی (مثل ترس و طمع)، آمادگی‌های روانی (مثل تعصب و احساس ذلت)، و عوامل رفتاری (مثل دروغگویی و خلف وعده) به‌عنوان محوری‌ترین عوامل نفاق شناسایی شد. در بخش سبب‌شناسی مبتنی بر دو مفهوم ریاکاری اخلاقی و ناهماهنگی شناختی، جلب منفعت شخصی، به‌عنوان تنها عامل روان‌شناختی شناسایی شد. نتیجه اینکه در مفهوم‌شناسی نفاق بر اساس منابع اسلامی مفهوم محوری در تعریف نفاق یعنی «هرگونه دوگانگی ظاهر و باطن» در نظریات و مفاهیم روان‌شناختی مانند ریاکاری اخلاقی و ناهماهنگی شناختی، نیز منعکس شده است. در بخش سبب‌شناسی وجود مفاهیم مشترکی مانند «طمع» در متون اسلامی و جلب منفعت شخصی در متون روان‌شناختی می‌تواند موجب هم‌افزایی دو ساحت دین و روان‌شناسی شود.

    کلیدواژگان: نفاق، ریاکاری اخلاقی، ناهماهنگی شناختی، ناهمخوانی شناختی، سبب شناسی نفاق
  • محمدرضا شیخیان، سهیلا میسمی بناب* صفحات 43-52

    این پژوهش برای ارزیابی تاثیر قرائت قرآن بر اضطراب و راهبردهای مقابله‌ای شناختی / رفتاری در بیماران همودیالیزی انجام شد. این پژوهش، از نوع آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل بود. آزمودنی‌های پژوهش به شیوه نمونه‌گیری تصادفی منظم از میان بیماران همودیالیزی بخش همودیالز بیمارستان امام رضا† مشهد، در دو گروه آزمایش (20 نفر) و گروه گواه (20 نفر) بررسی شدند. همه شرکت‌کنندگان، در آغاز پژوهش و دو ماه پس از پایان درمان، پرسش‌نامه اضطراب حالت صفت اشپیل برگر و پرسش‌نامه مقابله با استرس بیلینگز و موس را تکمیل کردند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از تحلیل کواریانس استفاده شد. نتایج آزمون تحلیل کواریانس نشان داد که قرائت قرآن، میانگین نمرات اضطراب و راهبردهای مقابله‌ای هیجانی را در پس‌آزمون به‌طور معناداری کاهش داد. قرائت قرآن، تاثیر مثبت در کاهش میزان اضطراب و راهبردهای مقابله‌ای هیجانی بیماران همودیالیزی داشت.

    کلیدواژگان: قرآن، اضطراب، راهبردهای مقابله ای شناختی، راهبردهای مقابله ای رفتاری، همودیالیز
  • علی حسینایی*، مارال مشرقی صفحات 53-68

    هدف این پژوهش، بررسی تاثیر آموزش هوش معنوی بر مهارت‌های اجتماعی و سازگاری کودکان معلول جسمی حرکتی شهرستان گنبدکاووس بود. در این پژوهش نیمه‌آزمایشی، تمام 60 کودک 5 تا 10 ساله (40 دختر و 20 پسر) معلول جسمی حرکتی از مراکز بهزیستی و توان‌بخشی شهرستان گنبدکاووس انتخاب و به‌‌طور تصادفی در گروه‌های 30 نفره گواه و آزمایش (هر یک شامل 20 دختر و 10 پسر) گمارده شدند. پس از انجام پیش‌آزمون بر روی گروه‌های آزمایش و گواه، گروه آزمایشی طی 10 جلسه 1 ساعته (در مدت زمان سه ماه) تحت مداخله آموزش مهارت‌های هوش معنوی قرار گرفتند و در نهایت، پس‌آزمون برای هر دو گروه انجام شد. داده‌ها، به وسیله دو پرسش‌نامه مهارت‌های اجتماعی ماتسون و سازگاری کودکان راتر در دو مرحله پیش‌آزمون و پس‌آزمون گردآوری شد. نتایج به‌دست‌آمده از تحلیل کواریانس نشان داد که آموزش هوش معنوی بر مهارت‌های اجتماعی و سازگاری کودکان معلول جسمی حرکتی تاثیر معناداری دارد. بنابراین، می‌توان گفت: آموزش هوش معنوی، می‌تواند مهارت‌های اجتماعی و سازگاری کودکان معلول جسمی حرکتی را بهبود بخشد.

    کلیدواژگان: هوش معنوی، مهارت های اجتماعی، سازگاری، معلول جسمی حرکتی
  • مریم نیکوی، مسعود آذربایجانی*، کیومرث فرحبخش صفحات 69-84

    هدف این پژوهش،‌ تدوین پروتکل درمانی بر اساس ذهن آگاهی مبتنی بر فعال‌سازی طرح‌واره‌های معنوی اسلامی و مقایسه اثربخشی آن، با درمان تصویرسازی ارتباطی در رضایتمندی زناشویی زنان دانشجو بود. جامعه آماری را زنان متاهل دانشجوی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کنگاور سال تحصیلی 95-1394 تشکیل داد. از بین آنان، 42 نفر به صورت داوطلبانه و در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی به دو گروه آزمایش و یک گروه گواه اختصاص یافتند. هر سه گروه، پرسش‌نامه رضایتمندی زناشویی جدیری را تکمیل کردند. نتایج آزمون تحلیل واریانس چندمتغیره نشان داد که در سطح خطای کمتر از 001/0 معنادار است و تحلیل واریانس تک‌متغیری نشان داد که تفاوت گروه‌ها در تمامی ابعاد متغیر وابسته در سطح خطای کمتر از 001/0 معنادار است. آزمون تعقیبی نشان داد که در این مولفه‌ها، حل تعارض، رابطه جنسی، اوقات فراغت، فرزندان و فرزندپروری گروه مداخله ذهن‌آگاهی مبتنی بر طرح‌واره‌های معنوی ‌ اسلامی با گروه مداخله تصویرسازی ارتباطی در سطح خطای کمتر از 001/0تفاوت معناداری دارد. نتایج نشان داد که مداخله ذهن‌آگاهی مبتنی بر طرح‌واره‌های معنوی اسلامی نسبت به مداخله تصویرسازی ارتباطی و گروه گواه در افزایش رضامندی زناشویی اثربخش‌تر بوده است. ‌این افزایش در مرحله پیگیری نیز حفظ شده بود.

    کلیدواژگان: ذهن آگاهی، طرح واره های معنوی اسلامی، تصویرسازی ارتباطی، رضایت زناشویی
  • بهاره نقیبی، محمدمهدی نادری*، علی حسینایی، بهنوش الهی صفحات 85-97

    هدف این پژوهش، بررسی رابطه بین هوش معنوی و باورهای فراشناختی با اضطراب در دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد آزادشهر بود. این تحقیق از نوع همبستگی بود. جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد آزادشهر در سال تحصیلی 95-94 بود. حجم نمونه با توجه به جنسیت و دانشکده به وسیله نمونه‌گیری سهمیه‌ای 180 مرد و 180 زن مشخص شد. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسش‌نامه‌های هوش معنوی عبداله‌زاده و همکاران، پرسش‌نامه باورهای فراشناختی ولز و پرسش‌نامه اضطراب کتل بود. برای تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها از تحلیل رگرسیون استفاده شد. نتایج آزمون تحلیل رگرسیون چندگانه به‌منظور قدرت پیش‌بینی اضطراب دانشجویان از روی نمرات هوش معنوی و باورهای فراشناختی آنها نشان داد که تقریبا 92/18 درصد از تغییرات واریانس نمرات اضطراب دانشجویان از روی نمرات هوش معنوی و باورهای فراشناختی آنها قابل تبیین است. متغیرهای هوش معنوی و باورهای فراشناختی در این معادله معنادار است.

    کلیدواژگان: هوش معنوی، باورهای فراشناختی، اضطراب
  • عادل زاده بابلان، سیدجواد دریادل، حدیث حیدری راد*، پریا پیامی، معصومه شفیعی صفحات 99-110

    این پژوهش، با هدف نقش دلبستگی به خدا و سلامت معنوی در پیش‌بینی خوش‌بینی دانش‌آموزان دختر و پسر اجرا شد. روش توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری، شامل کلیه دانش‌آموزان دوره متوسطه در سال 95-1394 شهرستان جلفا بودند که تعداد 200 نفر نمونه به روش تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزار شامل پرسش‌نامه‌های دلبستگی به خدا، سلامت معنوی و خوش‌بینی بود که با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه تحلیل شد. نتایج ضریب همبستگی پیرسون نشان داد که خوش‌بینی با نمره کلی سلامت معنوی ارتباط مثبت و معناداری دارد. اما با اجتناب از صمیمیت با خدا و اضطراب از طرد شدن از زیرمولفه‌های دلبستگی به خدا ارتباط معکوس دارد. نتایج تحلیل رگرسیون نیز نشان داد که 54 درصد از واریانس خوش‌بینی به وسیله سلامت معنوی و اجتناب از صمیمیت و اضطراب از طرد شدن از زیرمولفه‌های دلبستگی به خدا، تبیین می‌شود.

    کلیدواژگان: دلبستگی به خدا، سلامت معنوی، خوش بینی، دانش آموزان
|
  • Abazar Rezaei, Rahim Narouei Nosrati, Masoud JanBozorgi, Hamid Reza Hassan Abadi Pages 7-23

    Psychological studies show that one of the main causes of criminal behavior is disorders and dissonances in interpersonal behavior. The purpose of this study was to evaluate the educational package of interpersonal behavior modification with Islamic approach in reducing the criminal behavior of prisoners. This research is a kind of experimental design with two experimental and control groups. The statistical population consisted of all male prisoners of Qom Prison in 2017 among which 40 eligible inmates were selected and assigned to experimental and control groups through random sampling. The research tools were: Checklist of Criminal Behaviors, Interview Form Based on Azerbaijani Religious Orientation Questionnaire, and Researcher-Made Training Package. Data were analyzed using repeated measure ANOVA. Statistical results showed that the calculated value of F in group factors, test run time, and test run time and group interaction were significant for all criminal behaviors at P < 0.0005. The results showed that the implementation of interpersonal behavior modification training package with Islamic approach significantly reduced the criminal behavior of the experimental group compared to the control group. Therefore, a reduction in interpersonal behavior training package with an Islamic approach can be used to reduce prisoners' criminal behavior.

    Keywords: Modifying Interpersonal Behavior, Training Package, Criminal Behavior, Prisoners, Islamic Approach
  • Ali Teymour Nezhad, Mohammad Reza Ahmadi, Mohammad Reza JahangirZadeh Pages 25-42

    "Hypocrisy" is a psychological phenomenon that, according to Islamic texts, is in conflict with the criteria of mental health. This study seeks to recognize and identify similarities and differences between the two concepts of ethical hypocrisy and cognitive dissonance in psychology. The purpose of this study is fundamental research and qualitative approach that uses conceptual-content analysis method to gather information. The hypocrisy, according to Islamic texts, is: "An abnormal psycho-behavioral condition that includes any apparent dichotomy within or between interpersonal relationships". In the etiology part, from the perspective of Islamic texts, motivational factors (such as fear and greed), psychological preparedness (such as prejudice and sense of disgust), and behavioral factors (such as lying and backwardness) were identified as the most central factors of hypocrisy. In the etiology part based on the two concepts of ethical hypocrisy and cognitive dissonance, self-interest was identified as the only psychological factor. The result is that in the concept of hypocrisy based on Islamic sources, the key concept in the definition of hypocrisy, i.e., "any dichotomy of appearance and inside", is also reflected in psychological theories and concepts such as ethical hypocrisy and cognitive dissonance. In the etiology part, the existence of common concepts such as "greed" in Islamic literature and self-interest in psychological texts can lead to the synergy between religion and psychology.

    Keywords: Hypocrisy, Moral Hypocrisy, Cognitive Dissonance, cognitive dissonance, the etiology of hypocrisy
  • Mohammad Reza Sheikhiyan, Soheyla MasimiBonab Pages 43-52

    This study was conducted to evaluate the effect of Quran reading on anxiety and cognitive/behavioral coping strategies in hemodialysis patients. This study was experimental with pre-test and post-test with control group. The subjects of the study were selected and studied using regular random sampling method from hemodialysis patients of the hemodialysis ward of Imam Reza hospital in Mashhad, having experimental group (n = 20) and control group (n = 20). All participants completed the Spielberger State-Trait Anxiety Questionnaire and the Billings and Mouse Stress Questionnaire at the beginning of the study and two months after treatment. Covariance analysis was used to analyze the data. The results of covariance analysis showed that reading the Quran significantly reduced the mean scores of anxiety and emotional coping strategies in post-test. Quran reading had a positive effect on reducing anxiety and emotional coping strategies in hemodialysis patients.

    Keywords: The Quran, Anxiety, cognitive coping strategies, behavioral coping strategies, Hemodialysis
  • Ali Hosseinaei, Maral Mashreghi Pages 53-68

    The purpose of this study was to investigate the effect of spiritual intelligence training on social skills and adaptation of children with physical and motor disabilities in Gonbadkavus city. In this quasi-experimental study, all 60 children 5 to 10 years old (40 girls and 20 boys) with physical-motor disability were selected from welfare and rehabilitation centers of Gonbadkavus city and randomly assigned to control and experimental groups (each containing 20 girls and 10 boys). After pre-test on experimental and control groups, experimental group received 10 sessions of 1 hour (for three months) intervention on spiritual intelligence skills training. Finally, post-test was performed for both groups. Data were collected by two questionnaires of Matson Social Skills and Rutter Child Adaptation in two stages of pre-test and post-test. The results of covariance analysis showed that spiritual intelligence training had a significant effect on social skills and adaptation of children with physical and motor disability. Therefore, it can be said that spiritual intelligence training can improve social skills and adaptation of children with physical and motor disabilities.

    Keywords: Spiritual Intelligence, Social Skills, Adaption, Physically-Disabled Children
  • Maryam Nikoui, Masoud Azarbaijani, Keyumars Farahbakhsh Pages 69-84

    The purpose of this study was to develop a therapeutic protocol according to mindfulness based on activating spiritual-Islamic schemas and comparing its effectiveness with communication imaging therapy on marital satisfaction of female university students. The statistical population consisted of married female students of Islamic Azad University, Kangavar Branch, in the academic year of 2015-16. Of them, 42 were voluntarily selected and randomly assigned to two experimental groups and one control group. All three groups completed Jadiri Marital Satisfaction questionnaire. The results of multivariate analysis of variance showed that the error level was less than 0.001 and the univariate analysis of variance showed that the difference between groups in all dimensions of dependent variable was less than 0.001. Post hoc test showed that in these components, conflict resolution, sex, leisure time, offspring and parenting, mindfulness intervention group based on Islamic spiritual schemas had significant difference with error imagery intervention group at error level less than 0.001. The results showed that mindfulness based on spiritual-Islamic schema intervention was more effective in increasing marital satisfaction than communication imaging intervention and control group. This increase was also maintained at follow-up.

    Keywords: Sinfulness, Spiritual-Islamic Schemas, Communication Imaging, Marital Satisfaction
  • Bahareh Naghibi, Mohammad Mahdi Naderi, Ali Hosseinaei, Behnoush Elahi Pages 85-97

    The purpose of this study was to investigate the relationship between spiritual intelligence and metacognitive beliefs with anxiety in students of Islamic Azad University, Azadshahr Branch. This was a correlational study. The statistical population of the study consisted of all students of Islamic Azad University Azadshahr Branch in the academic year of 94-95. Sample size was determined by sex and college by quota sampling of 180 men and 180 women. Data gathering tools were Abdullah Zadeh et al. spiritual intelligence, Wells meta-cognitive beliefs, and Cattell anxiety questionnaires. Regression analysis was used to analyze the data. The results of multiple regression analysis in order to predict students' anxiety based on their spiritual intelligence and their metacognitive beliefs showed that approximately 18.92% of the variance of students' anxiety scores can be explained by their spiritual intelligence and their metacognitive beliefs. The variables of spiritual intelligence and metacognitive beliefs are significant in this equation.

    Keywords: Spiritual Intelligence, Metacognitive Beliefs, Anxiety
  • Adel Zahed, Babolan, Seyed Javad Daryadel, Hadis HeydariRad, Pariya Payami, Masoumeh Shafiei Pages 99-110

    The purpose of this study was to investigate the role of attachment to God and spiritual health in predicting optimism in male and female students. The descriptive method was correlation. The statistical population consisted of all high school students in Jolfa city in 2014-2015, out of which 200 were selected by multistage cluster random sampling. The instruments included questionnaires of attachment to God, spiritual health and optimism which were analyzed using Pearson correlation coefficient and multiple regression analysis. The results of Pearson correlation coefficient showed that optimism was positively and significantly related to overall spiritual health score, but it is inversely related to avoiding intimacy with God and the fear of being excluded from the attachment to God. The results of regression analysis also showed that 54% of the variance of optimism is explained by spiritual health and avoiding intimacy and anxiety of rejecting attachment to God.

    Keywords: Attachment to God, Spiritual Health, Optimism, Students