فهرست مطالب

مطالعات تاریخ اسلام - پیاپی 42 (پاییز 1398)
  • پیاپی 42 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/07/09
  • تعداد عناوین: 7
|
  • نزهت احمدی* صفحات 7-28

    نظام اقتصادی هر دولت نقشی تعیین کننده در پیشرفت یا ضعف آن دارد. متاسفانه اطلاعات ما از جزئیات ساختار نظام اقتصادی در دوره صفویه چندان دقیق نیست. این ضعف در بخش میزان پرداخت دستمزدها شاید بیشتر هم باشد زیرا اسناد کمتری نسبت به اسناد خرید و فروش و یا وقف باقیمانده و در متون نیز اشارات مختصری در این زمینه شده است علاوه بر این که همین معدود اسناد برجای مانده نیز تاکنون کمتر مورد توجه محققان قرار گرفته است. با توجه به اهمیت و جایگاهی که گفته می شود قشر علماء در دوره صفوی داشته اند، شناخت و مشخص کردن میزان درآمد و منابع مالی آنها می تواند از اهمیت زیادی برخوردار باشد و حتی می تواند برخی پرسش های ابهام آمیز در این زمینه را پاسخ دهد. این که منبع درآمد علما چه بوده است و چه تفاوت هایی میان درآمدها مستمری آنان وجود داشته است و دلایل این تفاوت ها چه بوده است؟ شرایط سیاسی و اجتماعی چگونه بر درآمد علماء تاثیر گذاشته است؟ تامین کنندگان اصلی منابع مالی علماء دولت یا مردم بوده اند؟

    کلیدواژگان: علما، منابع مالی، ریاض العلماء، دوره صفوی، نظام اقتصادی
  • امید بهرامی نیا*، سید احمدرضا خضری صفحات 29-60

    قبایل صحراگردی که در سده های میانه به ایران سرازیر شدند و چندی بعد به حکومت رسیدند، به رغم ادعای حمایت از شریعت و پاسداشت آن،در عمل و در عرصه تعامل با دیگران،  به آموزه های اسلام دایر بر حفظ حقوق دیگران و بویژه مخالفان پایبند نماندند. گفتنی است که این رویکرد فقط از سوی آنان اتخاذ نشد و گروه های رقیب و سایر بازیگران عرصه سیاست نیز عملا چنین رویه ای در پیش گرفتند  و بر این اساس، حجم عظیمی از ابزارهای مجازات در منازعات سیاسی مذهبی ایران آن زمان به کار رفت. از اینرو این پژوهش در پی پاسخگویی به این پرسش اصلی است که چرا و چگونه این ابزارها برای مجازات افراد مجرم و غیر مجرم به کار رفت؟ نویسندگان برای پاسخگویی به این پرسش بر اساس روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، در وهله نخست نوع و چگونگی کاربرد ابزارهای مجازات را واکاوی نموده و سپس میزان انطباق آنها را  با آموزه های شریعت و چرائی به کار گیری آنها را در دوره مورد بحث، بررسی کرده اند.

    کلیدواژگان: ابزارهای مجازات، ایران سده های میانه، شیوه های مجازات، غزنویان، سلجوقیان
  • مصطفی ناصری راد*، فاطمه سادات سیدقوامی صفحات 61-88

    تهاجم ویرانگر مغول ها به بغداد از سوی هلاکو به دستور خان بزرگ منگو قاآن در سال 656 ه ق موجب کشت و کشتار و ویرانی و تخریب بغداد شد. این پژوهش هم اصلی خود را بر اهتمام ایلخانان در بازسازی و رونق تجاری در شهر بغداد در فاصله زمانی 656 ه ق تا 750 ه ق می نهد و به تحلیل علل و انگیزه های ایلخانان در بازسازی بغداد و تاثیر ساخت سیاسی و نگرش طبقه حاکمه اعم از ایلخانان و وزرا بر ساختار اجتماعی و اقتصادی این شهر می پردازد. بر پایه یافته های این پژوهش به رغم اهتمام ایلخانان بر عمران و آبادانی و رونق تجاری و اقتصادی بغداد، بنابر علل و عوامل متعدد شکوفایی و پیشرفت در آن چندان رضایت بخش نبوده است.

    کلیدواژگان: بغداد، ایلخانان، نوسازی، رونق تجاری
  • سیدمسعود شاهمرادی* صفحات 89-110

    پارسیان گروهی ازمردم آذربایجان بودند که درآغاز تاسیس دولت نزاریه در ایران،در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری،به آنان پیوسته و به کیش اسماعیلیه نزاری گرویدند اما سپس روابط میان آنان و نزاریان الموت دچار تنش گردید که در نهایت به سرکوبی پارسیان توسط نزاریان الموت انجامید.این مقاله با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای به دنبال تبیین این مسئله است که هویت و عقاید گروه موسوم به پارسیان آذربایجان در قرن ششم هجری چه بوده است؟فرض این است که پارسیان گروهی از مردم آذربایجان بودند که وابستگی خویش نسبت به افکار و اندیشه های ملی ایرانی را حفظ کرده و تحت تاثیر برخی عقاید غالیان شیعی نیز قرار گرفته بودند و نسبت به جریانهای مخالف دستگاه خلافت عباسی همدلی نشان می دادند.آنان همزمان با ظهور دولت اسماعیلیان نزاری ایران،به کیش اسماعیلیه نزاری گرویدند اما به سبب اختلافات عقیدتی و رقابتهای ناشی از قدرت طلبی،روابط آنان با اسماعیلیان نزاری به تیرگی انجامید.

    کلیدواژگان: اسماعیلیه، نزاریه، پارسیان، آذربایجان، ایران، تشیع
  • زینب عیوضی*، علیرضا ملایی توانی صفحات 111-129

    باورهای شیعی طی سده نهم، همزمان با حکومت تیموریان، در اعتقادات عامیانه رخنه یافت. رسمی شدن مذهب تشیع در سال های ابتدایی حکومت صفویه این روند را تسریع کرد. تغییرات مذهبی سده های میانه و پس از آن، الگوهای اعتقادی جامعه ایرانی را متاثر ساخت. رویا و تعبیرخواب که از سده های نخستین هجری در میان مسلمانان، تحت تاثیر آیات قرآن، احادیث، و همچنین نفوذ میراث تمدنی ایرانی و عبری رونق داشت، به عنوان یکی از نمودهای فرهنگی جامعه، تجلی گاه باورها و اعتقادات مذهبی واقع شد. برخی داده های تاریخی موید ورود مضامین فرهنگ شیعی به رویاهای نخبگان و همچین عامه مردم هستند. این تغییرات، کنش خوابگزاران و مولفان رساله های تعبیرخواب را تحت تاثیر قرار داد و در دو قسمت دیباچه و متن رساله های تعبیرخواب به شکل ورود نمادهای شیعی جلوه گر شده است.

    کلیدواژگان: رساله های تعبیرخواب، رویا، تیموری، صفوی، قاجار
  • محمد نویدفر، لیلا نجفیان رضوی*، محمود مهدوی دامغانی صفحات 130-151

    با توجه به جایگاه ممتاز شیخ صدوق در میان فقها و محدثین متقدم شیعه، تاکنون پژوهش های بسیاری در خصوص ابعاد گوناگون حیات و فعالیت های وی صورت گرفته است. با این همه هنوز برخی از وجوه زندگی صدوق در ابهام باقی مانده است. از جمله مواردی که با این رویکرد می توان به بررسی آن پرداخت مساله ی شناسایی محل دقیق برقراری مجالس املاء شیخ صدوق است. امری که از توجه به تعارض آراء پژوهشگران با یکدیگر در این زمینه و نیز تعارض این نظرات با داده های موجود در متن کتاب امالی حاصل شده است.برای پاسخ به پرسش اصلی این پژوهش، درخصوص محل برگزاری مجالس املاء شیخ صدوق، از روش توصیفی- تحلیلی استفاده شده است. توجه به داده های موجود در متن کتاب امالی، ساختار و محتوای این اثر، شرایط زمان املاء آن و سایر مستندات موجود؛ در نهایت این فرضیه را مورد تایید قرار می دهد که تمامی مجالس امالی شیخ صدوق از ابتدا در نیشابور برقرار شده و فقط چند مجلس مشخص او در طوس بوده است.

    کلیدواژگان: شیخ صدوق، امالی، نیشابور، طوس، ری، قرن چهارم هجری
  • محمد ولی پور*، طاهره عظیم زاده تهرانی، زهرا علیزاده بیرجندی صفحات 152-177

    دخانیات وابعاد سیاسی ،اجتماعی واقتصادی آن از مباحث مهم درمطالعات تاریخ سیاسی واجتماعی ایران عصرقاجاریه است.دراین دوران پیرامون تحریم دخانیات علمای شیعه رساله هایی نوشته اند.ازجمله رساله های تدوین شده در این دوره می توان به رساله های کربلایی،هیدجی ومحمد باقر بیرجندی اشاره کرد.دراین نوشتار تلاش شده مقایسه ای تطبیقی میان سه رساله فوق در باب دخانیات انجام گیرد و رویکردهای مختلف اجتماعی، سیاسی و فقهی آنها مورد بررسی قرار گیرد.درمیان این آثاررساله نصح الاستغاثه من ملاعین ثلاثه بیرجندی به سبب دیدگاهای فقهی،رویکرد پزشکی و اجتماعی آن در خور توجه است. از این رو مقاله حاضر با روش توصیفی - تحلیلی به مقایسه دیدگاه های مطرح در آثار فوق پرداخته است. یافته های پژوهش نشانگر رویکرد اجتماعی به عنوان وجه اشتراک این آثار است،اما نگرش جامع بیرجندی واهتمام وی به ابعاد اجتماعی،فردی،پزشکی وفقهی تریاک سبب شده که اثرش از سایر آثار متمایز باشد.

    کلیدواژگان: تریاک، محمدباقر بیرجندی، رساله های دخانیات، شیخ حسن کربلایی، محمدعلی هیدجی
|
  • Nozhat Ahmadi* Pages 7-28

    The economic system of every government has got a determining role in the progress or failure of the system. Unfortunately, we do not have enough accurate information on the details of the structure of the economic system in the Safavid era. This weakness is even more evident for payment of wages, since there are fewer documents available than sales or devotion documents, and there is little reference in literature for this issue. Moreover, such few remaining documents have received little attention from the clergies. Based on the importance and the position of clergies in Safavid era, identifying and quantifying their income and financial resources can be extremely important, and may even answer some ambiguous questions in this regard. Some questions include: What was the main source of income for clergies? What were the factors affecting the clergies' income? How the political and social conditions had changed the income of clergies? Who were the main sources of funding for the clergies? There is no specific book or independent source related to this issue. Moreover, financial documents of Safavid era have not yet been fully analyzed. Furthermore, the notes which have described the state of clergies either have not found it necessary to give reports in this regard or they had no sufficient information about this. One of the resources of this period which has mentioned the clergies' income, along with the description of the clergies’ status, is Riyadh Al-Olamn and Hiyaz al-Fozala, by Abdallah Afandi Isfahani. Due to the author's accuracy and the credibility of this book, it can answer some of the questions in this regard, albeit to some extent. Here, we have tried to analyze the data of Riyadh Al-Olama and to indicate that we can obtain valuable information on the types of income and the way it was paid even in a manuscript whose purpose has not been to present financial reports. In fact, this is itself a part of economic history of this period. Finally, we hope this paper can motivate more researches in regard for revealing the economic history of Safavid era, which we still a long way to go.

    Keywords: Financial Resources, Religious Scholars, Ryazol Olama, Safavid Period
  • Omid Bahraminia*, Seyyed Ahmadreza Khezri Pages 29-60

    The barbarian people who came to Iran in the middle centuries, and sometime later came to power, despite the claims of protecting and respecting the Shari'a, did not adhere to the teachings of Islam in protecting the rights of others, especially the opposition, in practice. It is noteworthy that this approach was not only taken by them, and rival groups and other actors in the field of politics practically took such a course, and on that basis, a huge amount of the means of punishment in the religious political conflicts of Iran was used at that time.Therefore, this research seeks to answer the main question why and how these tools were used to punish the guilty and innocent ones!  In order to answer this question, the authors, using descriptive-analytical method and using library resources, first of all investigated the type and manner of using punitive instruments, and then their degree of conformity with the Shari'a doctrines and their application in the course of the intended period were reviewed

    Keywords: punishment tools, Medieval Iran, methods of punishment, Ghaznavids, Seljuks
  • Fatemefatemeh Sadat Seyyed Ghavami Pages 61-88

    Moguls' devastating invation to Baghdad from Holoko with command of Big Khan "Mogoghaan" in 656. Hijri Lunar year, led to slaughter, ruin and destruction of Baghdad. This research, investigate about Ilkhanan's effort on restoration and business boom of Baghdad during 656 H.L until 750 H.L and analize Ilkhanan's causes and motivation in restoration of Baghdad and the effect of political structure and attitude of ruler class indluding Ilkhanan and Ministers on Baghdad's social and economic structure. According to this research founds, in spite of Ilkhanan's effort on construction, economic and social boora of Baghdad, its improvement and development was not satisfactory enough, because of various reasons.

    Keywords: Baghdad, Ilkhanan, Construction, Business boom
  • Seyyed Massood Shahmoradi * Pages 89-110

    Parsian was a group of Azerbaijani people who, at the outset of establishing Nezarieh government in Iran, joined them in late 5th century and early 6th century and were attracted by Nazari Esmailieh ideology, however, their relations with Alamout Nazaraians endured tension and finally, Parsians were eliminated by Alamout Nazaraians. Using descriptive – analytical technique based on library studies, the present paper is aimed at clarifying that what was the identity and beliefs of so-called Azerbaijani Parsian in the sixth century? It is assumed that Parsians were a group of Azerbaijani people who retained their dependency from Iranian national thoughts and opinions, and were also influenced by Shiite beliefs and showed their empathy with movements opposite to Abbassi Caliphate. Simultaneous to the rise of Nazari Esmailian government in Iran, they were attracted by Nazari Esmailieh ideology, however, their relations with Nazari Esmailian collapsed due to their convictional conflicts and power seeking competitions.

    Keywords: Esmailieh Nazarieh, Parsian, Azerbaijan, Iran, Shiite
  • Zeynab Eyvazi*, Alireza Mollayi Tavani Pages 111-129

    The Shiite beliefs penetrated the people's opinion in the ninth century, along with the Timurid rule. The formalization of the Shi'a religion has accelerated this trend in the early years of Safavid rule. The religious changes of the Middle Ages and later, influenced the creation of the belief patterns of society. Dream and interpretation was manifestations of religious beliefs as one of the Cultural representation of a society that flourished among Muslims influenced by Quranic verses, hadiths, as well as the influence of Iranian and Hebrew civilization heritage. Some historical data confirm the entry of the themes of Shiite culture into the dreams of the elites and the public. These changes influenced the actions of the dream interpreter and the authors of the treatises of the interpretation, and the Shi'i symbols appears in the two parts of the text and the pre text of the treatises of the interpretations.

    Keywords: Dream interpretations books, Dream, Timurid, Safavid, Qajar
  • Mohammad Navidfar, Leyla Najafian Razavi*, Mahmood Mahdavi Damghani Pages 130-151

    Considering the privileged position of Sheikh Saduq among the earlier Shi’ite jurisprudents and scholars, so far, much research has been done on various aspects of his life and activities. However, some aspects of Saduq's life still remain unclear. Resolving such ambiguities can present a more accurate analysis of the life of this Shi’ite scholar and its effects on Shi’ite history and culture in his era. One of the issues that can be explored using this approach is the problem of identifying the exact location of Sheikh Saduq's Majaless. This has been achieved by considering the conflicting views of the researchers in this field as well as the conflicting views with the data contained in the text of Amali. In order to answer the main question of this research, a descriptive-analytical method was used. Considering the data contained in the text of the book, the structure and its content, the terms of writing and other available documentations, finally the hypothesis is confirmed that all of the Sheikh Saduq's Majaless were initially held in Neyshabur and only a few its constituent assembly were in Tus.

    Keywords: Sheikh Sadouq, Amali, Neishabur, Rey, Qumm, Fourth Century A.H
  • Mohammad Valipour*, Tahereh Azimzadeh Tehrani, Zahra Alizadeh Birjandi Pages 152-177

    Tobacco and its social, economical and political dimensions are significant in cultural, social, and political studies of history in Qajar era. Shiite scholars and researchers have taken this important issue into account from different angles and have created various works. Furthermore, several epistles about tobacco have been written in this era. Some of them are Dokhaniya by Karbala, Hidaji and Mohammad-Bagher Birjandi. This paper aims to compare these three epistles and examine different approaches from social views, as well as political and juridical approaches. Among these works, Resale Nosshal Esteghasah Men Malaeyn Salaseh by Birjandi is significant due to its juridical, social and medical views. This article, as a comparative study, has been done by using the descriptive – analytical method. The results indicate that social approach is common in all these works. However, the special attention of Nosshal Esteghasah to social, medical and juridical dimensions of tobacco is significant.

    Keywords: Opium, Tobacco epistle, Mohammad-Bagher Birjandi, Sheikh- Hassan Karbalai, Mohammad- Ali Hidaji