فهرست مطالب

کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور در برنامه ریزی - سال دهم شماره 2 (پیاپی 1002، تابستان 1398)
  • سال دهم شماره 2 (پیاپی 1002، تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • علی اکبر جمالی*، راضیه هداوند صفحات 7-18

    تعیین سرانه فضای سبز تا حد زیادی بستگی به خصوصیات بیوکلیماتیک منطقه و شهر دارد. براساس مطالعات و بررسیهای وزارت مسکن و شهرسازی، سرانه فضاهای سبز شهری در شهرهای ایران بین 7 تا 12 مترمربع برای هر نفر برای گذران اوقات فراغت، بازی و تفریح است . امروزه معمولا تعادلی از نظر سطح فضای سبز و مناطق باز موجود بین شبکه های شهری و الگوهای طبیعی سرزمین کمتر مشاهده می‏شود . این امر ممکن است باعث مشکلات زیست محیطی جهانی خاصی مانند شکل گیری جزایر گرمایی شهری شود. در این میان فضای سبز نقش تعیین کننده ای دارد. شهر هفشجان از جمله شهرهایی است که از توزیع مناسب فضای سبز برخوردار نیست و برخی از محلات آن فاقد فضای سبز است. به منظور تعیین مکان بهینه برای ایجاد فضای سبز باید از اصولی چون «مرکزیت، سلسله مراتب و دسترسی» تبعیت کند. بعد از گردآوری داده های مکانی و نقشه های موجود و تشکیل پایگاه اطلاعاتی در محیط جی آی اس توابع فازی لارج و اسمال و توابع بولین هر یک از معیارها استانداردسازی شد. با وزن دهی مناسب و با روی هم گذاری این لایه های فازی شده، تلفیق فازی، انجام شد و مکان های مناسب مشخص شد. در نهایت زمین هایی که درجه ی تناسب آنها مناسب تر بوده اند برای ایجاد فضای سبز انتخاب شده اند. این مکان ها نزدیک به مراکز مسکونی، آموزشی، شبکه ی ارتباطی، هستند و از پارامترهای دیگر مانند فضای سبز موجود، فاصله ی زیادی دارند.

    کلیدواژگان: مدل سازی درختی فازی، پارک، سیستم اطلاعات جغرافیایی، مکان گزینی
  • سعید مرگان، عباس خاشعی سیوکی*، علی شهیدی، مصطفی یعقوب زاده صفحات 19-34

    کمبود شدید منابع آب در استان خراسان جنوبی باعث شده که کشاورزان به استفاده از پساب تصفیه خانه های فاضلاب برای آبیاری مزارع روی آورند. ازآنجاکه بررسی تاثیر آبیاری با پساب بر شوری خاک مستلزم دسترسی به مشخصات شوری خاک پیش و پس از تاسیس تصفیه خانه می باشد و اطلاعات شوری خاک تنها در زمان حال در دسترس است، لذا برای اطلاع از روند تغییر شوری درگذشته گزینه ی استفاده از تصاویر ماهواره ای به عنوان یک پایگاه اطلاعاتی مفید و در دسترس انتخاب گردید. برای این منظور تصاویر مربوط به تصفیه خانه و زمین های کشاورزی اطراف برای سال های مختلف جمع آوری شد و با استفاده از نرم افزار سنجش ازدوری Pci-Geomatica فرآیند های لازم برای تحلیل تصاویر ماهواره ی انجام شد. ازآنجایی که تصاویر ماهواره ای دارای داده های خام می باشند و به تنهایی قابل تفسیر و بررسی نمی باشند، لذا به کارگیری شاخص های مربوط به شوری برای رسیدن به این هدف انجام شد. با بررسی همبستگی مقادیر به دست آمده از شاخص های مختلف با مقادیر واقعی EC، مشخص شد شاخصSI-1 با ضریب تبیین 84/0 بالاترین همبستگی را با مقادیر واقعی شوری دارد. سپس با برقراری رابطه ای معنادار بین این شاخص و مقادیر EC می توان رابطه ی جامعی برای استخراج داده های مربوط به شوری از روی تصاویر ماهواره ای به دست آورد. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که آبیاری با پساب اثر مخربی بر شوری خاک نداشته و در اکثر موارد موجب کاهش 3% تا 5% شوری خاک در نقاط نمونه برداری شده است.

    کلیدواژگان: سنجش ازدور، تصفیه فاضلاب، تصاویر ماهواره ای، شاخص شوری
  • علی رضایی فرهادآبادی، کامران مجرد* صفحات 35-49

    پهنه بندی میزان پایداری کشاورزی وضعیت پایداری، امکان مقایسه و شناخت نقاط ضعف و قوت را در مناطق مختلف فراهم می نماید. متغیرهای گوناگونی در تعیین توسعه کشاورزی پایدار دخالت دارند. مقایسه جداگانه هر متغیر، ترتیب قرار گرفتن هر شهرستان را در جدول تغییر می دهد. از این جهت، در بررسی حاضر با بهره گیری از آمار سرشماری کشاورزی سال 1380 تا 1393، سرشماری های عمومی نفوس و مسکن در این بازه زمانی برای مناطق مورد مطالعه (خراسان جنوبی)، تعداد 60 سنجه در پنج گروه عمده منابع کشاورزی، پیشرفت کشاورزی، جوامع روستایی، محیط زیست و آموزش و علوم، مورد مطالعه قرار گرفته است. متغیرهای مورد مطالعه با روش مزیت نسبی و به صورت ترکیبی در عوامل معنی دار ارائه و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در پایان، با استفاده از GIS سطح بندی شهرستان های استان مورد مطالعه، جهت تحلیل فضایی وضعیت توسعه کشاورزی پایدار نمایش داده شده و جایگاه هر یک از شهرستان های این استان ها از لحاظ توسعه کشاورزی پایدار مشخص گردید. نهایتا در 6 کلاس (پایداری بالا، پایداری متوسط، پایداری ضعیف، ناپایداری ضعیف، ناپایداری متوسط و ناپایداری بالا) نشان داده شدند. بطور کلی می توان بیان کرد که شهرستان قائنات در تمام شاخص ها از لحاظ کشاورزی پایدارتر و شهرستان فردوس در بدترین حالت پایداری قرار دارند.

    کلیدواژگان: توسعه پایدار، روش مزیت نسبی، توسعه روستایی، پایداری کشاورزی، سیستم اطلاعات مکجغرافیایی
  • صادق شکوری *، سید مسعود موسوی حسنی، مهسا پورعطاکش، آناهیتا قربانی، سمیرا ارنک صفحات 50-71

    پایش تغییرات کاربری اراضی در بسیاری از فعالیت‌های برنامه‌ریزی و مدیریت شهری دارای اهمیت می‌باشد. بر اثر فعالیت‌های انسانی و پدیده‌های طبیعی چهره‌ی زمین همواره دستخوش تغییر می‌شود. از اینرو برای مدیریت بهینه مناطق طبیعی آگاهی از نسبت تغییرات کاربری اراضی از ضروریات محسوب می‌شود. هدف از این تحقیق، ارزیابی و آشکارسازی تغییرات کاربری اراضی بالاخص کاربری پوشش‌گیاهی در منطقه اوغان از توابع شهرستان مینودشت استان گلستان در بازه‌‌‌ی زمانی30 ساله با استفاده از تکنیک‌های سنجش از دور و سیستم‌های اطلاعات مکانی و نرم‌‌افزارهای MATLAB، ARCGIS و ENVI می‌باشد. بدین منظور از تصاویر سال‌‌های 1987، 1993، 1998، 2000، 2003، 2008، 2013، 2015و2017 میلادی سنجنده ETM ماهواره لندست استفاده شده است و پس از انجام تصحیحات مورد نیاز در مرحله‌ پیش پردازش، برای پایش تغییرات زمانی کاربری‌ پوشش گیاهی، شاخص‌ پوشش گیاهی(NDVI) در نرم افزار متلب برای هر 9 بازه زمانی محاسبه شدند. سپس با استفاده از تصاویر شاخص‌های محاسبه شده 7 سال اول و مدل شبکه عصبی زمانمند(سری زمانی)، تصاویر سال هشتم و نهم پیش‌بینی و بدست آمد و در ادامه با محاسبه خطای RMSE بین تصاویر خروجی مدل با تصاویر واقعی، مدل مذکور اعتبارسنجی گردید. نتایج نشان‌ می‌دهند که مدل با میانگین RMSE تقریبا 0.13 برای NDVI عملکرد بسیار خوبی داشته است. همچنین از مدل CA جهت پیش‌بینی روند تغییرات پوشش گیاهی استفاده گردید. نتایج نشان می‌دهند که وسعت پوشش گیاهی در دو سال آخر یعنی سال-های پیش‌بینی شده 2015 و 2017 توسط مدل شبکه عصبی روند صعودی داشته و منطقه مورد مطالعه سرسبزتر شده است.

    کلیدواژگان: ماهواره لندست، GIS & RS، شبکه عصبی زمانمند، کاربری پوشش گیاهی، مدل CA
  • میثم محرمی*، حامد خانی پردنجانی، علی رضایی صفحات 72-82

    توسعه روزافزون شهرها باعث بروز مشکلات بسیار جدی در زندگی روزمره بشر می شود. از سویی نمی توان توسعه شهری را محدود ساخت بلکه باید آن را متناسب با نیازهای امروز و فردای بشر آماده نمود، به گونه ای که از وارد آمدن آسیب به محیط زیست جلوگیری شود. در این پژوهش سعی شده است با شناسایی ویژگی های محیطی، خصوصا ویژگی های ژئومورفولوژیکی و ارزیابی آن، مکان های بهینه برای توسعه شهری شهرکرد مشخص شود. بدین منظور از 13 شاخص استفاده گردید و با استفاده از تلفیق دو مدل منطق فازی و AHP ابتدا هر کدام از لایه ها در محیط نرم افزار ArcGIS فازی شدند و بعد از ضرب وزن لایه های حاصل از AHP در هر کدام از لایه ها، عملگرهای ضرب، جمع فازی و گامای فازی اجرا شد. در نهایت گامای بهینه در ArcGIS به 5کلاس تناسب تقسیم بندی گردید. نتایج تحقیق نشان می دهد که 5/16درصد منطقه مورد مطالعه در کلاس بسیار مناسب قرار دارد و 9 درصد از منطقه در کلاس بسیار نامناسب قرار می گیرد. نقشه حاصل از مدل مذکور نواحی با احتمال گسترش فضایی برمبنای روند گذشته را مشخص نموده و نواحی مناسب برای گسترش آتی را نیز ارائه کرده است. بر این مبنا نواحی شرقی، شمالی و جنوب شرقی شهر شهرکرد مناسب ترین نواحی برای گسترش آتی شهر می باشند.

    کلیدواژگان: توسعه فیزیکی شهر، شهرکرد، منطق فازی، AHP، GIS
  • فاطمه دانشور*، حمید صابری صفحات 83-99

    موجودیت شهرها عموما با سرویس دهی و ارائه خدمات به ساکنان در محدوده قانونی و حریم شهرها آمیخته است و ایستگاه های آتشنشانی به عنوان مکان هایی برای استقرار و انتظار خودروهای آتشنشانی و نجات ، از جمله مراکز مهم و حیاتی خدمات رسانی در شهرها هستند که، انتخاب بهترین مکان با دیدگاه فضایی برای ایجاد این مراکز ضروری می باشد. هدف از این پژوهش تحلیل فضایی ایستگاه های موجود در شهر اصفهان و مکان گزینی بهینه مراکز آتش نشانی در کلانشهر اصفهان می باشد. روش تحقیق پژوهش حاضر توصیفی - تحلیلی است. در گام نخست مجموعه عوامل موثر بر مکان گزینی ایستگاه های آتش نشانی با استفاده از آیین کار ضوابط مکان یابی ایستگاه های آتش نشانی شهری موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر تحقیقات معتبر شناسایی و تدوین شده است. در این پژوهش از روش تحلیل شبکه فازی برای تعیین وزن هریک از معیارها و زیر معیارها استفاده شده است و هم پوشانی نهایی نقشه ها بصورت وزنی می باشد. از نظر کارشناسان بیشترین وزن به معیار فاصله از شریان های اصلی و فاصله از گره های ترافیکی تعلق دارد. نتایج نهایی این پژوهش نشان می دهد که، از بیست و چهار ایستگاه آتش نشانی شهر اصفهان، دوازده ایستگاه شهر اصفهان در پهنه های مناسب احداث شده است ، ده ایستگاه آتشنشانی شهر اصفهان در مکان های نامناسب احداث شده است و ایستگاه های شماره 23 و 24 در مناسب ترین مکان ایجاد شده است. با توجه به تراکم مناطق و درصد حوادث آتش سوزی در مناطق شهر اصفهان، نقاط انتخاب شده الویت بندی شده است نتایج نهایی الویت بندی نشان می دهد که، در مناطق هشت و ده شهر اصفهان نیاز به ایجاد ایستگاه های اتشنشانی بیش از سایر مناطق می باشد.

    کلیدواژگان: مکان گزینی، ایستگاه های آتش نشانی، مدل تحلیل شبکه فازی، شهر اصفهان
|
  • Ali Akbar Jamali * , Razieh Hadavand Pages 7-18

    Determining the per capita green space depends largely on bioclimatic characteristics of the region and the city. According to the Department of Housing and Urban Development studies, per capita urban green spaces in cities between 7 to 12 square meters per person for leisure, play, and recreation. Today usually optimal balance between green space and open areas between urban networks and natural patterns are seen less land. This may cause certain global environmental problems such as formation of urban heat islands Green space plays a decisive role. The city of Hafsjand is one of the cities that does not have the proper distribution of green space, and some of its neighborhoods lack green space. In order to determine the optimal location for creating green space to the principles of centralization, hierarchy and follow access. After collecting the location data and maps and a database in GIS environment Large and Small fuzzy functions and Boolean functions of each standardized criterion. With appropriate weighting and overlapping the layers of phase, phase modulation was conducted and it was found appropriate places Finally grounds that they are very good degree of appropriateness have been selected to create green space. This places close to population centers, training, networking, and other parameters such as green space, with the proper distance.

    Keywords: Tree Fuzzy modeling, park, GIS, locating, SMCE
  • Mohammad Saeed Morgan Torghabe , Abbas Khashaveh Siouki *, Ali Shahidi , Mostafa Yaghoubzadeh Pages 19-34

    A severe shortage of water resource in south Khorasan province caused, water resource managements use waste water for irrigation agriculture lands. Soil salinity is one of the pervasive phenomena in the word that due to its adverse effects on the growth of plants and the final product has become one of the main challenges in the field of natural resource management. In this study attempted to investigate effects of long-term irrigation with wastewater of Birjand refinery on soil salinity characteristic, taken effective step to inhibit this phenomenon and, more importantly, management and conservation of water resources. Since evaluating effects of irrigation with wastewater on soil salinity requires access to soil salinity information before and after constructing the refinery building, and we have no information about soil salinity in the past, so to finding out soil salinity information in the past year’s, the option of using satellite images was selected. For this purpose, satellite images of the study area were downloaded from USGS site, and using PCI-Geomatica software bands of Landsat satellite merged together to create one image that is prepared for studying. Because satellite image contains raw information and hard to interpretation alone, so using some soil salinity indices is required for reach this goal. With an assessment of correlation between gathered information from different soil salinity indices and actual EC amounts, it was found that SI-1 with root square equal to %84 have the most correlation with actual amounts of EC values. Then with making a meaningful relation between this salinity index and EC can achieve a comprehensive relationship to extract data related to soil salinity obtained from satellite images. Results of this study represented that irrigation with waste water generally have not devastating effects on soil salinity and in most cases caused decreasing about 3% to 5% of soil salinity in sampling points.

    Keywords: Treatment, Reuse, Landsat Satellite images, Irrigation, Soil Salinity Index
  • Ali Rezaie Fargadabad, kamran Mojard* Pages 35-49

    Assessing Sustainable Agriculture Development Status in South Khorasan, Iran using the relative advantage method and GIS Zoning of agriculture sustainability can be illustrated the status of sustainability in different regions and also provided the comparison capability and identification of advantage and disadvantage properties. Various variables are involved in determining sustainable agricultural development. A separate comparison of each variable changes the order of each city in the table. Therefore, in this study, using census statistics from 1380 to 1393, population censuses and housing in this period for the studied areas (South Khorasan, Iran), 60 Indicators, were divided into five major groups of agriculture resources, agriculture development, environment, rural societies, and education. The studied variables were presented and analyzed using a relative advantage and combined method insignificant factors. In the end, by using the GIS, the level of the province's cities was shown for sustainable development of the spatial analysis and the status of each of these provinces was determined in terms of sustainable agricultural development. Finally, it was shown in 6 classes (high stability, moderate stability, poor stability, poor instability, moderate instability, and high instability). In general, it can be stated that the city of Qaenat is more stable in agriculture than any other agricultural land and Ferdows is in the worst case.

    Keywords: Sustainable Development, Relative Ratio, Rural Development, Agricultural Sustainability, GIS
  • Sadegh Shakouri*, Seyed Masoud Mousavi Hassani, MahsaPouratakesh, AnahitaGhorbani, Samira Arank Pages 50-71

    Monitoring land use change is important in many planning and urban management activities. Due to human activities and natural phenomena, the face of the earth always changes.Therefore, for optimal management of natural areas, awareness of the land use change ratio is considered necessary. The purpose of this study was to evaluate and reveal land use changes, especially the use of vegetation cover in the Auchan region, from the functions of Minoodasht city of Golestan province in a 30-year time span using remote sensing and spatial information systems and MATLAB, ARCGIS and ENVI software.For this purpose, Landsat satellite ETM sensor was used from 1987, 1993, 1998, 2000, 2003, 2008, 2013, 2015, and 2017, and after making necessary corrections in the preprocessing stage, to monitor vegetation time changes, the index Vegetation cover (NDVI) was calculated in MATLAB software for each 9 time intervals.Then, by using the calculated images of the first 7 years and the model of the neural network (time series), the images of the eighth and ninth year were predicted and obtained, and then calculating the RMSE error between the output images of the model with the actualImages, the validation model it turned out the results show that the model with an average RMSE of about 0.13 was very good for the NDVI.The CA model was used to predict vegetation changes. The results show that the vegetation cover in the last two years, 2015 and 2017, has been upgraded by the neural network model and the study area has become greener

    Keywords: Landsat Satellite, GIS & RS, Temporary Neural Network, Vegetation User, CA Model
  • Meisam Moharrami *, Hamed Khani Pardanjani, ali Rezaie Fahadabadi Pages 72-82

    Due to the development of cities, a number of issues emerge as crucial problems in every-day life of human beings. One the one hand, the urban development, which is one of the essential aspects for the life and survival of human beings, cannot be limited, and on the other hand, it should be arranged in harmony with the needs of human being in a way that it does not damage environment. In the present study, it was intended to identify the optimal sites and districts for urban development through determination of environmental features, especially geomorphological features and the analysis of these features. In order to analyze these features, 13 indices were used. Each of the layers was fuzzed in the environment of Geographic Information System (GIS) through integration of Fuzzy Logic and Analytic Hierarchy Process (AHP). In the next step, multiplication operator, fuzzy addition, and fuzzy gamma were operated through multiplication of weight of layers resulted from AHP in each of the layers. The optimal gamma in ArcGIS was categorized in 5 proportion classifications. The results indicated that 9 percent of the studied site is categorized in the low-proportion class and 16.5 percent in high-proportion class. The map of the presented model determined the districts with potentiality of spatial development with respect to the past trends as well as suitable districts for future developments. Accordingly, Northern, Eastern, and Northeastern districts of Shahrekord City are the best and most suitable ones for future development of the city.

    Keywords: fuzzy logic, AHP, Shahrekord, physical development, GIS
  • fatemeh daneshvar*, Hamid saberi Pages 83-99

    The existence of cities is generally mixed with the service and provision of services to residents within the legal boundaries of the cities. And fire stations as places to deploy and expected firefighters and rescue vehicles, One of the most important centres of urban services, Choosing the best location with space perspective is essential to creating these centres. The aim of this study was to analyze the spatial status of existing stations in Isfahan and optimize the location of fire centres in Isfahan metropolis. The research method is descriptive-analytical. In the first step, a set of effective factors on the location of fire stations has been identified and developed using the rules of locating the firefighting stations of the Institute of Standard and Industrial Research of Iran and other reliable studies. In this research, the fuzzy network analysis method was used to determine the weight of each criterion and sub-criteria The results of this study indicate that ten firefighting stations in Isfahan have been constructed in inappropriate places. And in areas of eight and ten cities in Isfahan, it is necessary to build new fire stations.

    Keywords: Location, fire stations, fuzzy network analysis model, Isfahan city