فهرست مطالب

پژوهش های تعلیم و تربیت اسلامی - پیاپی 12 (بهار و تابستان 1398)
  • پیاپی 12 (بهار و تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • طاهره بهمنی*، سید جلال هاشمی صفحات 1-33
    هدف مقاله حاضر، ارائه الگوی اسلامی استقلال اخلاقی بر پایه قرآن و احادیث معصومان (ع) به  روش نظریه پردازی داده بنیاد متنی است. استقلال اخلاقی به معنای خود قانونگذاری، اقتدار فردی در اصول اخلاقی، توانایی استدلال، تصمیم گیری آزادانه و مسئولانه برای عمل و پیامدهای آن است. بررسی منابع اسلامی و تحلیل کدگذاری ها نشان می دهد که موجبات اصلی و عوامل موثر بر استقلال اخلاقی عبارت اند از: داشتن قوه عقل و امکان اندیشیدن و آموختن برای انسان، عاملیت آدمی (که عملگر بودن انسان از مبادی شناختی، گرایشی و ارادی عمل سرچشمه می گیرد)، اختیارمندی و اراده آزاد او که رهاورد عاملیت است. عقلانیت شخصی و از نظر اخلاقی عامل بودن، در زمینه ها و شرایط خاصی نظیر وجود تربیت عقلانی و رهایی بخش در جامعه، ارزشمندی آگاهی و تشویق به اندیشیدن و آموزش تفکر در حوزه عمومی و اولویت مسئولیت شناسی و پاسخگویی همگانی در قبال اعمال شخصی و جمعی متبلور می شود. تقلید، جهل، تکیه بر ظن و گمان، شتابزدگی و اجبار کردن در حوزه فردی و اجتماعی عوامل مخل استقلال اخلاقی هستند. کنش هایی که یک عامل مستقل اخلاقی انجام می دهد عبارت اند از: تکیه بر عقلانیت و تمرکز بر مسئولیت شخصی، قانون شناسی از نص دین، قانونگذاری و تبعیت از آن. نتیجه راهبردهای یاد شده، هدایت پذیری، ایمان آوری آگاهانه و نه ایمان تقلیدی، آرامش قلبی در دنیا، رستگاری و رضوان الهی در سرای آخرت است.
    کلیدواژگان: استقلال اخلاقی، الگوی اسلامی، قرآن، احادیث، روش نظریه پردازی داده بنیاد متنی
  • پرستو مصباحی*، محمدرضا سرمدی صفحات 34-72
    خداوند در آیات بسیاری عوامل و موانع معرفت را معرفی کرده و نتایج به کارگیری یا فروگذاری آن را در قلمرو تربیت به انسان ها یادآوری کرده است. به کارگیری عوامل ادراکی، نفسانی و عملی در حوزه معرفت، انسان را به سعادت رهنمون می کند و به کارگیری موانع و آفت های معرفتی به بروز بحران در عرصه معرفت منجر می شود. در عصر حاضر با ظهور مکاتب فکری مختلف، علاوه بر تردید در اصل فایده مندی دین، شناخت در معنای کلی آن نیز دچار بحران شده است. نتیجه بروز بحران، سردرگمی انسان معاصر و از دست رفتن معنای زندگی است. این مقاله با روش تحلیلی، بحران معرفت را از منظر رابطه آن با دین بررسی می کند و با دلایل متقن و مستخرج از قرآن نشان می دهد که «یقین» مفهومی کلیدی برای رفع بحران معرفت است و تنها در سایه برخورداری از آن می توان راهکارها و استلزامات تربیتی متناسب با تربیت دینی را ارائه داد.
    کلیدواژگان: واژگان کلیدی: معرفت، تربیت، بحران معرفت، یقین
  • علیرضا جابر ورزنه*، علی محمد میرجلیلی، محمد حسین فلاح صفحات 73-103
    شفقت، مجموعه ویژگی ها و مهارت هایی است که موجب پیشگیری و التیام رنج های مادی و معنوی انسان و عامل بهزیستی و تربیت اوست. شفقت به عنوان ویژگی مثبت درونی پیامبران الهی، ابزار تربیتی آنها نیز بوده که دارای دو نقش اساسی تربیتی است: 1- حفظ و التیام انسان در برابر رنج و 2- بسترسازی برای ایجاد محبت متقابل و بهزیستی. نوشتار پیش رو، با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی سیمای شفقت پیامبران در قرآن و روایات می پردازد و نقش شفقت انبیا را در هدایت و تربیت جوامع بررسی می کند تا ویژگی و مهارت های شفقت انبیا به دست آید و انسان بتواند به وسیله آنها، خود و دیگران را از رنج ها حفظ کرده یا آنها را التیام دهد و با عادت دادن ذهن به شفقت، توان و قدرت رفتار و عمل را برای بهزیستی ارتقا بخشد. نتایج تحقیق بیانگر آن است که: الف- شفقت، صفت مثبت تربیتی «فردی» و «اجتماعی» است که موجب تاثیرپذیری بر خود و تاثیرگذاری بر دیگران برای بهزیستی و التیام رنج هاست؛ ب- محبت از ویژگی های مهم شفقت است؛ اما تنها ویژگی آن نیست؛ ج- شفقت، مجموعه صفات و مهارت هایی است که مهم ترین آنها عبارت اند از: انگیزه بهزیستی، توجه به رنج، افزایش آستانه تحمل و مهربانی و آگاهی، همدردی و همدلی و تصویرسازی مثبت.
    کلیدواژگان: انبیا، شفقت، تربیت، رنج، بهزیستی
  • علیرضا صادق زاده قمصری، لیلا نوروزی* صفحات 104-143
    هدف پژوهش حاضر بررسی تطبیقی حدود استفاده از عادت در تربیت اخلاقی با توجه به رویکردهای معاصر تربیت منش (با تاکید بر آرای افلاطون و ارسطو)، شناختی (با تاکید بر آرای پیاژه) و تبیین ارزش (با اشاره بر آرای راتس) و نقد آنها بر اساس نظریه انسان عامل است. عادت که بر عنصر تکرار استوار است، در رویکرد تربیت منش جایگاه ویژه ای داشته و استفاده از آن کاملا ضروری است؛ رویکرد شناختی، با این روش مخالف است و در رویکرد تبیین ارزش هم استفاده از آن جایگاهی ندارد. در نظریه انسان عامل، روش عادت به عنوان یک شبه تربیت مطرح می گردد که به دلیل نداشتن عناصر تبیین، معیار، تحرک درونی و انتقاد از تربیت جدا می شود؛ در واقع نظریه انسان عامل، تنها ضرورت حدود استفاده از عادت را در دوران کودکی قابل قبول می داند؛ اما در خصوص استفاده از آن در دوران بزرگسالی، همراهی عادت با تعقل را اصل اساسی قلمداد می کند. ضعف اصلی رویکرد تربیت منش، بی توجهی به مبنای شناختی است. رویکرد شناختی نقطه مقابل رویکرد تربیت منش است؛ به این معنا که تمام تمرکز این رویکرد بر مبنای شناختی استوار است و از توجه به سایر مبانی غفلت می کند. در رویکرد تبیین ارزش، تاکید افراطی بر مبنای شناختی و توجیه و اقناع صورت می گیرد و بین تمایلات فردی و ارزش های اخلاقی تفکیکی حاصل نمی شود و دلیل آن ذهنی بودن ارزش هاست؛ البته اگر رویکردهای مطرح به نظریه انسان عامل نزدیک شوند و عمل عادتی را بر اساس مبانی سه گانه (شناختی، انگیزشی و ارادی) مورد توجه قرار داده و به همه مبادی عمل توجه کنند، هر رویکرد به تنهایی قابلیت استفاده در امور تربیتی را دارد و هیچ یک از آنها دیگری را نفی و محدود نمی کند.
    کلیدواژگان: عادت، تربیت اسلامی، انسان عامل، تربیت اخلاقی، رویکردهای معاصر
  • مریم جلالی* صفحات 144-177
    یکی از مباح ث مهم که در سال های اخیر وارد حوزه نقد و بررسی آثار ادبی و هنری شده، مبحث نشانه شناسی فرهنگی است. ارتباط رشد فرهنگی با تنفیذ نشانه ها از مسائل قابل تامل در دستاوردهایی است که از مسیر تکنولوژی وارد حوزه مطالعات کودک و نوجوان  شده است. توجه به ایجاد، ترویج و انتقال فرهنگ عاشورایی در میان نسل جوان در عصر فناوری و رسانه، سبب تولید نماهنگ های متعدد و ارزشمندی برای گروه کودک و نوجوان در کشور ایران شده که اشعار و تصاویر موجود در آن از منظر معناشناسی نشانه ها قابل تحلیل و نقد است.در این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی تلاش شده است تا جنبه های بیرونی و درونی نشانه های دینی در نماهنگ های عاشورایی از زاویه «عینیت دارندگی» و «انتقال دهندگی» بررسی شود. هدف از این بررسی، تعیین نقش نشانه ها در ایجاد، انتقال و تداوم فرهنگ عاشورایی به کمک شعر و تصویر در نماهنگ های انیمیشنی به کودکان و نوجوانان بوده است. یافته ها نشان می دهد در اغلب نماهنگ های منتخب، جنبه های بیرونی نشانه های دینی پیام های مستقیمی دارند و سازندگان، آموزه های مشترکی را بر مبنای فرهنگ دینی- اجتماعی به کمک شعر و تصویر در اختیار کودکان و نوجوانان قرار داده اند. از میان آموزه ها به شهادت طلبی بیشتر پرداخته شده و بخش فراوانی از نشانه ها در ارتباط با شرح ظلم و ستم به خاندان اهل بیت(ع) است. در بخش جنبه های درونی نشانه ها، ضعف هایی دیده می شود که مهم ترین آن، ایجاد محدودیت در ظرفیت خوانش است.
    کلیدواژگان: نشانه شناسی، آموزه دینی، نماهنگ، عاشورا، کودک و نوجوان
  • کرامت اسمی*، داود طهماسب زاده شیخلار، جمشید اسلامی صفحات 178-215
    مقاله حاضر به بررسی مبانی، اصول، ارزش ها و روش های دو دیدگاه تربیتی اسلام و لیبرال پرداخته و سپس، با اشاره به اهمیت اهداف در تعیین جهت و هدایت فرایند آموزش و تربیت و تقسیم بندی اهداف تعلیم و تربیت به دو گروه اهداف غایی و واسطی (اعتقادی، اخلاقی، فرهنگی، اجتماعی، مدنی، عاطفی و...)، به بررسی تطبیقی دو دیدگاه تربیتی اسلام و لیبرالیسم پرداخته است. روش پژوهش در تحقیق حاضر از نوع تحلیلی- استنتاجی است که با تحلیل اسناد پیرامون موضوع پژوهش می توان گفت که هرکدام از دیدگاه های تربیتی فوق، بر انواع هدف ها تاکید داشته اند؛ به طوری که در تربیت اسلامی، محور خداست و هدف، تنها کسب معرفت نیست؛ بلکه رشد و شکوفایی متوازن همه ابعاد وجودی انسان است؛ اما از دیدگاه مربیان لیبرال، تعلیم و تربیت فرایندی است که به کسب دانش نظر دارد و انسان را محور قرار می دهد.
    کلیدواژگان: تربیت اسلامی، تربیت لیبرال، هدف غایی، هدف واسطه ای
|
  • Tahereh Bahmani *, Hashemi Sayed Jalal Pages 1-33
    The purpose of the present study is to present the Islamic pattern of “moral autonomy” based on Quran and Holy Hadiths using the method of grounded theory. Moral autonomy means self-legislation, individual authority in ethical principles, ability of reasoning, free and responsible decision-making for action and its consequences. The study of Islamic resources and the code analysis showed that main causes and factors affecting moral autonomy include having the power of reason and ability to think and learn, human agency (originating from cognitive, attitudinal and voluntary fundamentals), human empowerment and his free will. Personal rationale and being morally agent in special fields and conditions include liberating and rational training in society, the value of knowing, encouraging and teaching to think in general field, the importance of accountability and public responsibility for personal and collective behaviors. Imitation, ignorance, relying on suspicion, precipitancy and coercion in personal and social field are disruptive factors of moral autonomy. Actions done by an independent moral agent include relying on rationale and focusing on personal responsibility, understanding the law from religious texts and orders, law-making and compliance with laws. The results of the mentioned strategies are accepting the guidance, conscious faith not the imitated one,  calmness of heart in the world and salvation and Divine satisfaction in the Hereafter.
    Keywords: Moral autonomy, Islamic pattern, Qur’an, Hadiths, Method of grounded theory
  • Pages 34-72
    God has introduced many of the barriers to knowledge in the verses of the Holy Qur'an and has reminded the human being of the results of its utilization or delinquency. Utilizing the perceptive, sensual, and practical factors of knowledge would conduct the human being toward bliss and lead to religious training; on the other hand, following the barriers and pests of knowledge would lead to the crisis of knowledge. Nowadays, by the emergence of new schools of thought, besides doubts cast on usefulness principle of religion, the cognition of general meaning of religion has also encountered crisis. The result of such crisis is confusion of contemporary human being and loss of the meaning of life. This paper investigates the crisis of knowledge via an analytical method from the viewpoint of its relation with religion. Therefore, by analyzing certain evidence and reasons derived from the Holy Qur'an, it was unfolded that “certainty” is a key notion for solving the crisis of knowledge and it is possible only in the light of its utilization to offer strategies and educational implications convenient to religious training.
    Keywords: Knowledge, Religious education, the crisis of knowledge, Certain knowledge
  • Alireza Jaber Varzane *, Ali Mohammad Mirjalili, Mohammad Hossein Fallah Pages 73-103
    Compassion is a set of attributes and skills that prevent or heal the material and spiritual sufferings of man and cause his well-being and education. It has also been a positive feature of prophets as well as a tool with two basic educational roles: a. preventing and healing human sufferings and b. establishing mutual affection and well-being. Using a descriptive-analytic method, the present paper examines the compassion of prophets reflected in the Holy Qur’an and tradition and analyzes its educational role in leading communities to achieving sublime characteristics, alleviating their own as well as other people’s sufferings and improving social behavior and well-being. This goal is attained through getting accustomed to compassion. The results of the research indicated that a) compassion is a positive trait of “individual” and “social” education that influences one’s own well-being and healing of sufferings as well as those of others, b) affection is an important component of compassion, but not its only component, and c) compassion is a set of attributes and skills the most important of which are welfare motivation, paying attention to sufferings, raising the threshold of tolerance, kindness and consciousness, sympathy, empathy, and making positive images.
    Keywords: Prophets, compassion, education, suffering, well-being
  • Alireza Sadeghzade, Leyla Noruzi * Pages 104-143
    The habit method has been used by educators since a long time ago; therefore, The present study tries to explain and conduct comparative study on the necessity and limits of using habit in moral education in accordance with contemporary approaches and criticize and reconstruct them based on the theory of the human as an agent In other words, the study, which is conducted by using conceptual analysis, has addressed the concept and status of habit in contemporary approaches (character and cognitive education and value explanation) and the theory of the human as an agent. It also tries to determine the necessity and limits of using this method in them. Habit, which has function of repetition, has a special status in the character education approach and it is absolutely essential to be used while the cognitive approach is explicitly opposed to this method. The approach of value explanation does not consider a position or status for it. In Theory of the Human as an Agent, habit is introduced as a pseudo-education, which is separated from education due to some factors such as explanation, criterion, interniples
    Keywords: Habit, Islamic Education, Human as Agent, Moral Education, Contemporary Approaches
  • Maryam Jalali * Pages 144-177
    One of the important issues that has entered the field of literary and artistic criticism in recent years is the topic of cultural semiotics. The relationship between cultural growth and symptoms is one of the most controversial issues that has entered the field of child and adolescent studies through technology. Considering the creation, promotion and transfer of Ashura culture among the younger generation in the era of technology and media, has produced numerous cliparts for the children and teenagers in Iran. The semantics of signs in lyrics and images of clip art can be analyzed and criticized. In this paper, we used a descriptive-analytical method to examine the outer and inner layers of the signs in the Ashura clip art in "Object Objectivity" and "Transmission". The purpose of this study is to determine the role of signs in the creation, transfer and continuation of Ashura culture by means of poetry and illustration in animated cliparts for children .The findings show that in most of the selected cliparts, the outer layers of the signs have direct messages, and the creators have put in place shared doctrines based on social religious culture with the poetry and the image for children. Among the main teachings of Ashura are a more martyrdom and a significant part of the signs associated with the oppression of the Prophet Muhammad's family. There are weaknesses in the inner layers of the signs, the most important of which is the limitation in the capacity to extract.
    Keywords: Symptom, Children, culture, Clipart, Ashura
  • Keramat Esmi *, Davoud Tahmasebzadeh Shaykhlar, Jamshid Eslami Pages 178-215
    The present study was conducted aiming to investigate the foundations, principles, values and approaches of Islam and Liberalism to education as well as to make a comparative analysis of these two stances with regard to the significance of objectives in directing the process of education on the basis of two ultimate and mediating goals (belief, ethical, cultural, social, civil, emotional, etc.). The research method was of a deductive-analytic nature which examined the documents related to the topic. According to the findings, it can be stated that each of the two educational views highlighted various kinds of objectives. With regard to the liberalist approach, educations seeks to achieve knowledge and is human-centered, while Islamic approach is God-oriented and seeks not only to increase horizons of knowledge but also to develop equally all aspects of human nature.
    Keywords: Islamic Education, Liberalist Education, Ultimate Objective, Mediatory Objective