فهرست مطالب

پترولوژی - پیاپی 38 (تابستان 1398)
  • پیاپی 38 (تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • حمید قریشوندی، علی اصغر سپاهی گرو*، محمد معانی جو صفحات 1-28
    توده نفوذی آی قلعه سی در حد فاصل استان آذربایجان غربی و کردستان و در محل تلاقی دو زون ساختاری سنندج-سیرجان با ارومیه-دختر قرار دارد. ترکیب سنگ شناسی این توده نفوذی مسکویت گرانیت است و به درون واحدهای رسوبی با سن ائوسن نفوذ کرده است. مطالعات شیمی کانی در این سنگ ها نشان می دهد که پلاژیوکلازها دارای ترکیب آلبیت و الیگوکلاز می باشند. گارنت ها دارای ترکیب اسپسارتین و آلماندین هستند و در فشار زیر 5 کیلوبار تشکیل شده اند. بررسی های ژئوشیمیایی نشان داد که ماگمای مادر این توده نفوذی کالک آلکالن پتاسیم بالا بوده و از نظر درجه اشباع از آلومینیوم (ASI) پرآلومین است. بر اساس دیاگرام های عنکبوتی نمونه های مورد مطالعه بیشترین غنی-شدگی و تهی شدگی را نسبت به گوشته اولیه و کندریت می دهند و همچنین کمترین میزان غنی شدگی و تهی شدگی را نسبت به ترکیب پوسته بالایی نشان می دهد که نشان دهنده نزدیکی ترکیب نمونه ها به ترکیب پوسته بالایی است. همچنین براساس نمودارهای تمایز محیط تکتونوماگمایی نمونه های مورد مطالعه در محدوده گرانیت های پس از کوهزایی و همزمان با برخورد قرار گرفته اند. منشا سنگ های مورد مطالعه از پلیت های فلسیک بوده و دارای خاستگاه فقیر از رس-غنی از پلاژیوکلاز است. بطور کلی می توان گفت توده نفوذی آی قلعه سی پس از برخورد قاره-قاره جایگزین شده و احتمالا از ذوب بخشی نهشته های دگرگون پوسته قاره ای در یک محیط برخوردی شکل گرفته اند.
    کلیدواژگان: ''شرق تکاب''، ''شیمی کانی''، ''مسکویت گرانیت''، ''آی قلعه سی''
  • سیده نرگس ساداتی*، زهرا نوریان رامشه، محمد یزدی صفحات 29-48
    منطقه معدنی موته در60 کیلومتری جنوب باختری دلیجان و در بخش مرکزی پهنه سنندج -سیرجان واقع شده است. این منطقه شامل دو معدن فعال به نام چاه خاتون و سنجده و چندین رخداد کوچکتر می باشد. واحدهای سنگی رخنمون یافته در منطقه که در حد رخساره شیست سبز تا آمفیبولیت زیرین دگرگون شده اند، شامل مجموعه ای از سنگ های رسوبی، ولکانیکی و ولکانی کلاستیک با امتداد عمومی شمال شرق -جنوب غرب می باشد. کانه زایی در منطقه مورد مطالعه به صورت رگه- رگچه های کوارتز - سولفید در کانسنگ میزبان متاریولیتی و در امتداد گسل نرمال با روند N40W و شیب به سمت شمال شرق رخ داده است. مطالعه و مقایسه رفتار ژئوشیمیایی طلا و عناصر همراه در نمونه های کانه دار و دگرسان شده نشان می دهد که در بین عناصر اصلی Si, S و در بین عناصر کمیاب Ag, Te, Th, Bi, Baهمراه با افزایش عیار طلا، افزایش می یابد. مطالعه روند تغییرات و الگوی عناصر نادر خاکی در نمونه های کانه دار و دگرسان شده و مقایسه آن ها با نمونه های فاقد دگرسانی، بیانگر غنی شدگی عمومی به ویژه در عناصر خاکی کمیاب سبک موجود در نمونه های کانه دار میباشد. غنیشدگی عناصر کمیاب خاکی سبک در نمونه های دارای کانه زایی طلا ، بیانگر تاثیر سیالات گرمابی احیایی غنی از گوگرد، سیلیس و CO2 هم زمان با تکتونیک فعال منطقه، در تجمع عناصر فرار و متحرک می باشد. همبستگی منفی بین طلا و عناصر خاکی کمیاب سنگین می تواند ناشی از تاثیر سیالات فلورداری باشد که سبب شست و شو و حمل این عناصر گشته است.
    کلیدواژگان: عناصر خاکی کمیاب، کانه زایی طلا، سنجده، منطقه موته، سنندج-سیرجان
  • مسلم بدوی، حبیبه عطاپور*، موسی محمدی صفحات 49-78
    آنومالی شماره 3 گل گهر سیرجان ابتدا در سنگ های آتشفشانی-رسوبی (بازالت، شیل، دلومیت، ماسه سنگ، مارن، چرت و هیدرواکسیدها - اکسیدهای آهن و سولفیدها) در نئوپروتروزوئیک (ادیاکاران) تشکیل و سپس در طی کوهزایی کیمیرین در رخساره شیست سبز دگرگون شده است. این آنومالی دارای ذخیره قطعی 643 میلیون تن کانسنگ مگنتیتی با عیار متوسط 7/52 درصد آهن، 76/0 درصد گوگرد و 11/0 درصد فسفر می باشد و به طور متناوب و لایه ای با کوارتز سریسیت شیست، کلریت شیست، تالک شیست، بیوتیت شیست، اکتینولیت شیست و کوارتزیت قرار گرفته است. مگنتیت به صورت توده ای، نواری، خرد شده و انتشاری دیده می شود که با پیریت و مقدار کمی کالکوپیریت و بورنیت همراه است. پیریت مانند مگنتیت به صورت لایه ای (نواری)، چین خورده، خردشده در بین بلورهای مگنتیت مشاهده می شود. کانی های فرعی شامل تورمالین، آپاتیت، اسفن، زیرکن و گارنت می باشند. عناصر مس، سرب، کبالت، قلع، آرسنیک و آنتیموان در کانسنگ مگنتیتی نسبت به مقادیر پوسته ای، 2 تا 17 برابر غنی شدگی نشان می دهند. غنی شدگی عناصر در کانی های سولفیدی نسبت به پوسته زمین بین 3 تا 67 برابر متغیر است. تناوب لایه های شیست با کانسنگ مگنتیتی، ساخت و بافت نواری مگنتیت-پیریت، حضور قطعات معلق و نمودارهای ژئوشمیایی (Al-Fe-Mn و V-Ti , V/Ti-Ni/Ti) بیانگر شباهت آنومالی شماره 3 گل گهر به آهن نواری ادیاکاران می باشد.
    کلیدواژگان: ژئوشیمی، کانی های سولفیدی، کانسنگ مگنتیتی، آهن نواری، ادیاکاران، آنومالی شماره 3 گل گهر، سیرجان
  • سمیه دولتشاهی، حسن زمانیان*، علیرضا کریم زاده ثمرین، شائویانگ یانگ صفحات 79-98
    کانسار مس رنگرز در 18 کیلومتری شمال ساوه در بخش میانی کمان ماگمایی ارومیه - دختر قرار گرفته است. سنگ های میزبان عمدتا سنگ های آتشفشانی و آذرآواری ائوسن هستند که نفوذ یک توده با ترکیب کوارتز مونزودیوریتی و دایک های آندزیت- بازالتی در آنها منجر به دگرسانی و کانی سازی شده است. دگرسانی های هیدروترمالی شامل پروپیلیتیک، سریسیتی شدن، سیلیسی شدن، و مجموعه کلریت، کانی های رسی، کوارتز هستند. کانی های هیپوژن اصلی شامل پیریت، کالکوپیریت، بورنیت، اسپیکولار هماتیت، و مگنتیت هستند. کوارتزمونزودیوریت رنگرز بافت های گرانولار تا پورفیری را نشان می دهد و در بردارنده کانی های پلاژیوکلاز، آلکالی فلدسپار، کوارتز و ریز بلورهای آمفیبول و بیوتیت است. این سنگ ها عمدتا متاآلومینوس و کالک آلکالن هستند. بالا بودن مقدار اکسیدهای CaO (61/2 تا 81/5)، Na2O (90/6 تا 78/7)، و پایین بودن اکسیدهای K2O (04/0 تا 38/0)، Fe2O3 (60/2 تا 58/4) و MgO (22/1 تا 81/2) می تواند ناشی از رخداد گسترده دگرسانی های پروپیلیتیک در سنگ های نفوذی منطقه باشد. بر اساس نمودارهای تفکیک موقعیت زمین ساختی و الگوی توزیع عناصرفرعی و نادر خاکی، تهی شدگی از عناصر Ti و P و غنی شدگی LREE ها از مشخصات یک محیط زمین ساخت فرورانشی حاشیه قاره ای فعال است. آنومالی منفی مشخص Eu و تهی شدگی نسبی Sr بیانگر حضور پلاژیوکلاز در خاستگاه ماگمایی به عنوان فاز پایدار است. نتایج مطالعات پتروژنزی بیانگر این هستند که تبلور تفریقی، و اختلاط ماگمایی اصلی ترین فرآیندهای کنترل کننده تکامل ماگمایی بوده اند.
    کلیدواژگان: سنگ شناسی، ژئوشیمی، کوارتزمونزودیوریت، کانسار مس رنگرز، ساوه، کمان ماگمایی ارومیه- دختر
  • مرتضی دلاوری*، فاطمه عرب اسدی، علی محمدی صفحات 99-120
    در جنوب غرب جلفا (شمال غرب ایران) رخنمون قابل توجهی از واحدهای رسوبی- آذرین به سن پالئوزوئیک دیده می شود. سنگ های آذرین از نظر شیمیایی شامل طیفی از مجموعه های بازیک و اسیدی است. سنگ های بازیک به صورت روانه های متعدد گدازه و میان لایه با رسوبات سیلیسی کلاستیک به سن دونین رخنمون دارند. سنگ های آذرین اسیدی نیز شامل گدازه های ریولیتی و سنگ های پیروکلاستیک وابسته (توف و ایگنیمبریت) هستند. بر اساس تعیین سن اورانیوم- سرب زیرکن، سنگ های آتشفشانی اسیدی سن 4±297 میلیون سال (مرز کربونیفر-پرمین) دارند. سنگ های آتشفشانی بازیک دونین از نظر شیمیایی ماهیت آلکالن سدیک داشته و با الگوهای عناصر نادر خاکی تفریق شده (17-2/5 LaN/YbN=) مشخص می شوند. همچنین، ویژگی های عناصر کمیاب این سنگ ها نشان دهنده تشکیل آنها در یک محیط درون پلیتی و غیر فرورانشی است که در توافق با ماگماتیسم دونین در دیگر مناطق ایران (البرز و ایران مرکزی) است. در سوی دیگر، ژئوشیمی عناصر اصلی و کمیاب سنگ های آتشفشانی اسیدی پرمین تناسب آنها با مذاب های گرانیتوئیدی نوع A (A2) را آشکار می سازد. لذا ماگماتیسم اسیدی پرمین نشان دهنده یک محیط غیرکوهزایی (پس از کوهزایی) است که در این صورت می تواند آثار فاز کوهزایی هرسینین در شمال غرب ایران را محتمل سازد.
    کلیدواژگان: بازالت، ریولیت، پالئوزوئیک، جلفا، شمال غرب ایران
  • مهرداد براتی*، اکرم سادات استادحسینی، رضا اعلایی صفحات 121-148
    اندیس آهن چاه پلنگ در90 کیلومتری شمال شرق شهرستان اردکان در استان یزد و زون ساختاری ایران مرکزی واقع شده است. واحدهای سنگی منطقه شامل سنگ های متاولکانیک، کربنات های با تبلور مجدد و شیست می باشند. سنگ های متاولکانیکی و کربناته میزبان اصلی ماده معدنی می باشند. مگنتیت (دو نسل) و هماتیت (سه نسل) همراه مقدار کمی پیریت و کانی های ثانویه گوتیت و لیمونیت ماده معدنی را تشکیل می دهند.. ذخیره به صورت پراکنده، رگه ای وگاه عدسی های کوچک در منطقه رخنمون دارد. بافت ها شامل پراکنده، توده ای، خوردگی، برشی، جانشینی و شبکه ای و هاله های دگرسانی شامل کلریتی شدن، اپیدوتی شدن و سیلیسی شدن می باشند. مقدار آهن کل در نمونه های کانسنگی اندازه گیری شده بین 28 تا 91 % تغییر می کند. پایین بودن مقدار عناصر Cr ، V و نمودار دوتاییCo-Ni منشا محلول های گرمابی را برای کانسنگ آهن چاه پلنگ تایید می کنند. مقدار REE در نمونه ها بین10 تا ppm 110 بوده و نمودار الگوی پراکندگی این عناصر روند نزولی از LREE به HREE نشان می دهد که ناشی از تفکیک شدن این دوگروه در فرایندهای گرمابی است. آنومالی منفی Ce و مثبت Eu ، و نسبت-های REE محاسبه شده نیز تشابه کانسنگ آهن چاه پلنگ را با کانسارهای گرمابی نشان می دهد.
    کلیدواژگان: کانه زایی آهن، هیدروترمال، چاه پلنگ، انارک
|
  • Hamid Ghoreishvandi, Ali Asghar Sepahi Gerow *, Mohammad Maanijou Pages 1-28
    The intrusive body of the Ay-Qaleh-Si is located between the West Azarbaijan and Kurdistan provinces at the intersection of the Urumieh–Dokhtar volcanic belt (UDVB) and the Sandaj-Sirjan metamorphic belt of NW Iran. The lithology of this intrusive body consists of Muscovite granite, which intruded Eocene sedimentary units. Mineral chemical studies of these rocks show that plagioclases are albite-oligoclase in composition and garnets have are almandine-spessartine composition and have been formed in pressure less than 5 kbar. The geochemical investigations of the whole rock indicate that the magma of these rocks has peraluminous and high-K calc-alkaline affinity. The multi-element spider diagrams normalized to chondrite, primitive mantle, upper crust and lower crust indicate the proximity of the samples to the composition of the upper crust. Also, based on different tectonomagmatic diagrams, these rocks are located in the syn-collision and post orogenic environments. The origin of the studied rocks is from flesic pelites and has a clay-poor and plagioclase-rich source. In general, it can be said that the Ay-Qaleh-Si intrusive body have been emplaced after the continental-continental collision, Probably formed from the melting of continental crustal metamorphic rocks in a collision environment.
    Keywords: ''East of Takab'', ''Mineral chemistry'', ''Muscovite granite'', ''Ay-Qaleh-si''
  • Seyedeh Narges Sadati *, Zahra Nourian Ramsheh, Mohammad Yazdi Pages 29-48
    Muteh gold mining district is located 60 km southwest of Delijan in the central part of the Sanandaj-Sirjan zone (SSZ). It consists of two main ore deposits, including the Chah Khatoon and Senjedeh open pits, and several smaller occurrences. Rock units exposing in the area underwent greenschist to lower amphibolite metamorphism. They consist of NW-SE trending deformed and metamorphosed volcano-sedimentary and acidic volcanic rocks. The gold mineralization in the study area occurred as quartz- sulfide veins and veinlets along N40W tending, NE dipping normal faults in metarhyolite host rock. Geochemical behavior of gold and associated elements in mineralized and altered samples indicates that among the major elements, S, Si and among the trace elements Ag, Te, Th, Bi, Ba increasing with the concentration of gold. The concentration of REE and the spider diagram of the samples from altered and mineralized zone and comparison with unmineralized sample indicate a general increasing enrichment for the all REE especially in LREE in the altered and mineralized zone. LREE enrichment in gold mineralization samples indicates the effect of hydrothermal reduced fluids enriched in sulfur, silica and CO2 on concentration of volatile and mobile elements (LREE) during active tectonic of the region. The negative correlation between gold and HREE elements is probably due to the fluoride fluids that washed and carried these elements.
    Keywords: Rare earth elements, gold mineralization, Senjedeh, Muteh mining district, Sanandaj-Sirjan zone
  • Moslem Badavi, Habibeh Atapour *, Mussa Mohammadi Pages 49-78
    The Gol-e-Gohar anomaly#3 of Sirjan was initially formed by synchronous submarine basaltic volcanism and sedimentary rocks (basalt, shale, carbonates, sandstone, marl, chert-iron hydroxide-oxides) during Neoproterozoic (Ediacaran) and subsequently metamorphosed to greenschist facies during Cimmerian orogeny. The anomly contains 643 million tonnes iron ore with an average grade of 52.70% Fe, 0.76% S and 0.11% P and is enclosed by alternation of quartzite, sericite schist, chlorite schist, talc schist, biotite schist, actinolite schist. Magnetite occurs as massive, banded, cataclastic and disseminated ore and is associated with pyrite, minor chalcopyrite and bornite. Pyrite occurs as, layered, banded, folded and cataclastic and minor within the magnetite crystals. Minor minerals are tourmaline, apatite, zircon and garnet. Geochemical data demonstrate that enrichment of Cu, Pb,Co, Sn, As and Sb in magnetite ore is 2-10 times higher than the crustal abundance. The enrichment of Cu, Mo, Pb, Zn, Cr, Ni, Co, As and Sb in sulfide minerals is 3-67 magnitudes higher than the crustal abundance. The alternation of different schist bands with banded magnetite-pyrite ores, the presence of dropstones and Al-Fe-Mn, V-Ti and V/Ti-Ni/Ti diagrams indicate that the iron mineralization in anomaly#3 is similar to the Ediacaran-type banded iron formation.
    Keywords: Geochemistry, Sulfide minerals, Magnetite ore, Banded iron formation, Ediacaran, Gol-e-Gohar anomaly#3, Sirjan
  • Somayeh Dolatshahi, Hassan Zamanian *, Alireza Karimzadeh Somarin, Xiaoyong Yang Pages 79-98
    The Rangraz copper deposit is located in 18 km of northern Saveh which is in the central part of the Uromieh–Dokhtar magmatic arc. The host rocks are mainly volcanics and volcaniclastics of Eocene which altered and mineralized by intruding the quartz monzodiorite intrusion and andesitic-basaltic dikes in them. Hydrothermal alterations are propylitic, sericitization, silicification, and the chlorite-clay minerals-quartz assemblage. The principal hypogene ore minerals include pyrite, chalcopyrite, bornite, specular hematite, and magnetite. The Rangraz quartz monzodiorite composes of plagioclase, K-feldspar, quartz, fine grain biotite and amphibole shows granular to porphyritic textures. These rocks are commonly metaluminous and calc-alkaline. The high CaO (2.61 to 5.81) and Na2O (6.90 to 7.78) and low K2O(0.04 to 0.38), Fe2O3 (2.60 to 4.58), and MgO(1.22 to 2.81) contents can be caused by the extensive propylitic alteration in intrusion rocks of the study area. According to the tectonic setting discrimination diagrams, and trace and rare earth elements distribution patterns, depletion of Ti, P and LREE enrichment are the subduction at active continental margin tectonic characteristics. Significant negative Eu anomalies and relative depletion in Sr indicate the presence of plagioclase as a stable phase at magmatic source. The result of petrogenetic studies represent that crystal fractionation, and magma mixing were the most dominant processes controlling magmatic evolution.
    Keywords: Petrology, Geochemistry, quartz monzodiorite, Rangraz copper deposit, Saveh, Uromieh–Dokhtar magmtic arc
  • Morteza Delavari *, Fatemeh Arab Asadi, Ali Mohammadi Pages 99-120
    Extensive sedimentary- igneous rock associations of Paleozoic age crop out in southwest of Julfa (northwest of Iran). Geochemically, the igneous rocks display various basic to acidic compositions. The basic rocks occur as several lava flows intercalated with Devonian siliciclastic units. Also, the acidic igneous rocks consist of rhyolitic lavas and associated pyroclastics (tuffs and ignimbrites). Based on zircon U-Pb dating, the acidic volcanics represent the age of 297±4 Ma (Carboniferous- Permian boundary). The Devonian basic volcanics are chemically sodic alkaline and characterized by fractionated rare earth element (REE) patterns (LaN/YbN=5.2-17). Furthermore, trace element chemistry of Devonian volcanics implies their formation in within-plate and non-subduction zone environment in accord with Devonian magmatism in other parts of Iran (Alborz and Central Iran). On the other hand, the major and trace element chemistry of acidic volcanics suggests their similarity to A (A2)-type granitoids. Therefore, the Permian acidic magmatism is probably related to an anorogenic (post-collisional) tectonic setting which in this case, the effects of the Hercynian orogeny in northwest of Iran could be assumed.
    Keywords: Basalt, Rhyolite, Paleozoic, Julfa, northwestern Iran
  • Mehrdad Barati *, Akram Ostadhosseini, Reza Alaei Pages 121-148
    Chahpalang iron index is located in 90 km northeast of Ardakan city in Yazd province and Central Iran structural Zone. Rock units in the study area consist of meta-volcanics, recrystallized carbonates and schists. Ore body is hosted by meta-volcanics and carbonate rocks. Magnetite (two types), hematite (three types) associated with a few pyrite and secondary minerals of goethite, limonite are as ore minerals. Outcrops of orebody are disseminated, lenses and veins in the host rock. Disseminated, massive, corrosion, brecciated, replacement, network are textures of mineralization and alteration halos are chloritization, epidotization and sillicification. Total iron values vary between 28 and 91% in the samples. Low values of Cr, V and Ni-Co diagram confirm hydrothermal origin of Chahpalang iron index. REE values are between 10 and 110 ppm and distribution pattern diagram of these elements indicate the decreasing trend from LREEs to HREEs, resulting the fractionation of these elements in the hydrothermal process. Negative Ce and positive Eu anomalies and REE calculated ratios show the similarity of Chahpalang iron index with hydrothermal deposits.
    Keywords: Iron mineralization, Hydrothermal, Chahpalang, Anarak