فهرست مطالب

ره آورد نور - سال هجدهم شماره 68 (پیاپی 85، پاییز 1398)
  • سال هجدهم شماره 68 (پیاپی 85، پاییز 1398)
  • ویژه نامه پژوهش های قرآنی
  • 80 صفحه، بهای روی جلد: 11,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1398/10/25
  • تعداد عناوین: 9
|
  • عزت الله مرتضایی صفحه 2

    گروه قرآن در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، برنامه های رومیزی محصولات فرهنگی و نامداری مانند: نورالانوار و جامع تفاسیر نور را تولید کرده است. همچنین، در شیوه های: کتابخانه، دانشنامه، درختواره و فرهنگ موضوعی نیز آثار فاخری به جامعه قرآنی تقدیم نموده است. پیاده‌سازی این شیوه ها در دانش تفسیر و علوم قرآن، نیاز به تخصص ویژه ای داشت که با ممارست و تلاش بسیار پژوهشگران این گروه، جامه عمل به خود پوشید و در ادامه، با ارائه پایگاه جامع قرآن، فعالیت پژوهشی خود در خط حامل وب را به نمایش گذاشت. این گروه، به پشتوانه سی سال پژوهش در این عرصه، به طرح های نوینی رسیده است که تحقق، آنها حمایت همه‌جانبه مرکز از گروه قرآن را می‌طلبد.

    کلیدواژگان: قرآن، ترجمه، هوش مصنوعی، مشابه یاب، تفسیر، علوم قرآن، فرهنگ موضوعی، درختواره، دانشنامه، عهدین، آرای مفسران، نورالانوار
  • نگاهی به پایگاه جامع قرآنی: بزرگ ترین پایگاه قرآنی در جهان اسلام / گفت و گو با عزت الله مرتضایی، مدیر گروه تفسیر و علوم قرآن مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی
    علی نعیم الدین خانی صفحه 10

    آنچه را در این متن می‌خوانید، گفت‌وگویی است با حجت‌الاسلام والمسلمین عزت الله مرتضایی، مدیر گروه تفسیر و علوم قرآن مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی که به معرفی پایگاه جامع قرآنی و بخش های مختلف آن از قبیل بخش متن و ترجمه، بخش سورنامه، بخش تفسیر، بخش اعلام و بخش فرهنگ موضوعی پرداخته اند و امکاناتی که این پایگاه به محققان ارائه می کند را تشریح کردند. ایشان ضمن تبیین ضرورت راه اندازی این پایگاه به پیشینه این پایگاه در خارج و داخل مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی اشاره کرده اند و تفاوت این پایگاه با پایگاه های مشابه را بیان نمودند و برخی از مشکلات ساخت این پایگاه را مطرح کرده و آینده پیش روی این پایگاه را تشریح کردند که از نظر خوانندگان عزیز می‌گذرد.

  • دانشنامه علوم قرآن / پژوهشی نوین و گسترده در منابع و دانش های قرآنی
    تقی آسمانی صفحه 28

    در این مقاله، به معرفی نرم‌افزار دانشنامه علوم قرآن یا مشکاهالانوار2 پرداخته شده است. این نرم‌افزار، نسخه دوم نرم‌افزار مشکاهالانوار است. قسمت کتابخانه این برنامه، شامل متن 681 عنوان کتاب در 903 جلد از منابع مهم در زمینه علوم قرآن، به زبان عربی و فارسی می‌باشد. در بخش دانشنامه، درختواره 22 مبحث از مباحث مهم علوم قرآنی با بیش از 3000 موضوع و اتصال آن به 303 عنوان کتاب ارائه شده است.
    از دیگر قابلیت های مفید برنامه، قسمت طبقات مفسران است که شرح حال علمی و قرآنی حدود 2000 قرآن‌پژوه از قرن اول تا پانزدهم با 39 نمایه و 42000 چکیده و اتصال آن به بیش از 150 عنوان کتاب را ارائه کرده است.

    کلیدواژگان: علوم قرآن، دانشنامه، درختواره، طبقات مفسران، مشکاه الانوار
  • فلسفه شکل گیری و اهداف / برنامه های نور الانوار و جامع تفاسیر
    تراب فولادی صفحه 36

    با ورود برنامه جامع تفاسیر در ساحت پژوهش‌های قرآنی و استقبال چشمگیر محققان، اکنون و پس از گذشت چهار سال از تولید آخرین نسخه آن، ترسیم چشم‌اندازی روشن، نویدبخش کاربران و مخاطبان این دانشنامه بزرگ قرآنی است. مقاله پیش رو، در صدد گزارش فلسفه شکل‌گیری برنامه جامع تفاسیر، سیر تکاملی، اهداف و چشم‌انداز آن است.

    کلیدواژگان: جامع التفاسیر، کتابخانه استاندارد، رابط کاربری، دانشنامه، نرم افزار
  • مصطفی گرجی صفحه 43

    در نوشتار پیش رو، نگاهی گذرا به اعلام قرآن در پایگاه جامع قرآن شده است. در واقع، مقاله حاضر، به بیان گزارش‌وار مراحل تحقیق بر روی اعلام قرآن و مزایای ارائه آن در بستر اینترنت اختصاص دارد و در نهایت، جامعیت و کاربردی شدن این شاخه از علوم قرآن در پایگاه جامع قرآن تبیین می‌گردد.

    کلیدواژگان: پایگاه جامع قرآن، اعلام قرآن، مبهمات قرآن، اعلام اسباب نزول قرآن
  • تراب فولادی صفحه 49

    قرآن کریم، به عنوان معجزه جاویدان پیامبر اسلام(ص) است که اکنون در اختیار بشر قرار دارد. مفسران، وجوه اعجاز قرآن کریم را بیان کرده‏اند و مهم‏ترین وجه آن، اعجاز بیانی است که زیربنای آن فصاحت و بلاغت است. آنچه در این نوشتار مد نظر قرار دارد، مروری به درختواره بلاغی قرآن است که توسط محققان گروه قرآن مرکز نور تدوین شده است.

    کلیدواژگان: درختواره، اعجاز بیانی، فصاحت، بلاغت، علم معانی، علم بیان، علم بدیع
  • محمد امین الهی منش صفحه 53

    قرآن کریم، به عنوان معجزه جاویدان پیامبر اسلام(ص) است که اکنون در اختیار بشر قرار دارد. مفسران، وجوه اعجاز قرآن کریم را بیان کرده‏اند و مهم‏ترین وجه آن، اعجاز بیانی است که زیربنای آن فصاحت و بلاغت است. آنچه در این نوشتار مد نظر قرار دارد، مروری به درختواره بلاغی قرآن است که توسط محققان گروه قرآن مرکز نور تدوین شده است.

    کلیدواژگان: درختواره، اعجاز بیانی، فصاحت، بلاغت، علم معنایی، علم بیان، علم بدیع
  • احیای گنج معارف قرآنی از کنج موسوعه های تفسیری / با تولید فرهنگ های موضوعی تفسیری در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی
    عبدالرحیم نصری صفحه 57

    تولید نرم‌افزارهای فرهنگ‌ موضوعی «تبیان» و «المیزان» و همسان‌سازی ساختاری و محتوایی آن دو در «فرهنگ موضوعی تبیان و المیزان»، گامی در جهت احیای گنج معارف قرآنی از کنج موسوعه‌های تفسیری است. ضرورت استفاده از روش موضوعی، در دسته‌بندی مطالب نهفته است. امیدافزایی در رسیدن به مطلوب، افزایش ضریب یادسپاری ذهنی، کامل‌ترشدن دایره اطلاعات و فرایند پژوهش با ارائه نظام جانبی، از مزایای آن است. جامعیت تفسیر تبیان و اهمیت تفسیر المیزان، دلیل عمده رویکرد به این دو تفسیر برای انجام کار موضوعی است. با اتصال تفاسیری چون مجمع البیان به این مجموعه، نیاز کاربران، تامین و از اثرگذاری جنبه تقریبی نیز استفاده خواهد شد.

    کلیدواژگان: فرهنگ موضوعی، تفسیر تبیان، المیزان، مجمع البیان
  • صفحه 64

    روز پنج‌شنبه نهم آبان‌ماه سال جاری، در سالن اجتماعات مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، «نشست عملی نقد و بررسی پایگاه جامع تاریخ» برگزار شد. در این مراسم که علاقه‌مندان به مباحث تاریخی، اساتید، محققان و تاریخ‌پژوهان محترم حضور داشتند، صاحب‌نظران حوزه تاریخ به ارزیابی این پایگاه تاز‌ه‌تاسیس نور پرداختند و هریک از نگاهی متفاوت به تحلیل و نقد امکانات و محتوای پایگاه مبادرت ورزیدند. در پایان سخنرانی هریک از ناقدان محترم، کارشناسان و دست‌اندرکاران پایگاه، ضمن تشکر از دقت‌نظر و پیشنهادهای مفید سخنرانان این نشست، مطالب لازم را پاسخ گفتند و نکات مفیدی را نیز یادآور شدند.
    با توجه به اینکه حدود دو ماه از تاریخ برگزاری نشست مذکور می‌گذرد، بیان این نکته ضروری است که برخی از اشکال‌های محتوایی یا فنی مطرح‌شده از سوی ناقدان محترم، هم‌اکنون در پایگاه برطرف شده و بعضی از ایرادها نیز از نظر اصول تحلیل و طراحی وبگاه‌ها و مباحث نظری و فنی مربوط به پایگاه، اساسا وارد نبوده و به دلیل فرصت اندکی که در اختیار کارشناسان و دست‌اندرکاران محترم پایگاه قرار داشته، مجال پاسخگویی دقیق و مفصل به تمام اشکالات و یا دفاع از قابلیت‌ها و توانمندی‌های فنی و علمی پایگاه و رفع برخی شبهات، وجود نداشته است. در اینجا ضمن تقدیر و تشکر از همه عزیزانی که این نشست علمی و ارزنده را برگزار کردند، امیدوایم هرروزه شاهد ارتقای کیفی و کمی پایگاه جامع تاریخ و توسعه و رشد همه‌جانبه این تحول بزرگ پژوهشی در عرصه وب باشیم.
    آنچه در ذیل می‌خوانید، گزارشی است اجمالی از مباحث و نکاتی که در این نشست علمی از سوی ناقدان و دست‌اندرکاران تولید پایگاه جامع تاریخ مطرح گردید که امید است مورد استفاده علاقه‌مندان و محققان قرار گیرد.