فهرست مطالب

برنامه ریزی توسعه شهری و منطقه ای - پیاپی 4 (بهار 1397)
  • پیاپی 4 (بهار 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/03/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد شیخی، محسن شبستر* صفحات 1-34
    حریم و محدوده های شهری در برنامه ریزی، هدایت و کنترل توسعه شهرها از اهمیت ویژه ای برخوردارند. رشد سریع شهرنشینی، گسترش بی ضابطه شهرها و اراضی پیرامون آن ها به ویژه در کشورهای درحال توسعه، موجب شده تا امر برنامه ریزی برای کلان شهرها با چالش های زیادی روبه رو گردد. مدیریت و برنامه ریزی برای حریم کلان شهر تهران در دهه های اخیر ، زمینه ساز چالش میان ذی نفعان مختلفی است که هرکدام سهمی از فضای پیرامونی شهر را برای خود می خواهند. هدف اصلی این تحقیق،شناسایی مسائل مدیریت یکپارچه حریم کلان شهر تهران است. روش این تحقیق ترکیبی از روش های کمی و کیفی است. برای گردآوری داده ها از تحلیل ثانویه اطلاعات اسنادی- کتابخانه ای، طرح ها و نقشه های مربوطه برای تحلیل وضعیت موجود حریم استفاده شده است. همچنین جهت ارائه راهکارها و اعتبارسنجی، مصاحبه های نیمه ساخت یافته با صاحب نظران شهری صورت گرفته و از طریق نرم افزار مکس کیودا[1] تحلیل محتوای مصاحبه ها و اسناد بررسی شده صورت گرفته است. یافته های این تحقیق نشان می دهد که مسائل قانونی، مدیریتی، نهادی و کالبدی- فضایی موجود در حریم کلان شهر تهران، مدیریت یکپارچه در این پهنه را پیچیده و چالش برانگیز کرده است. به طوری که تعدد قوانین، تفرق مدیریتی و نهادی و نیز تعرض به حریم کلان شهر تهران توسط شهرهای واقع در این پهنه از مسائل عمده منطقه کلان شهری تهران به شمار می رود. [1]. Maxqda
    کلیدواژگان: آسیب شناسی، مدیریت یکپارچه حریم، منطقه کلانشهری تهران
  • محمود رضایی* صفحات 35-66
    هدف این مقاله، برآوردی از دیدگاه صاحب نظران در شناسایی طرح های شهری شاخص و اجرا شده تهران در دوره جمهوری اسلامی است. باوجود نقدهای مکرر به نظام طرح های شهری تهران، پیشرفت و گرایش این طرح ها در دوره های اخیر کمتر از شکست آن ها به صورت روشمند بررسی شده است. پرسش این است که این طرح ها چگونه قابل دسته بندی و ارزیابی هستند؟ گرایش طرح های موفق شهری به سمت چه طرح هایی بیشتر یا کمتر بوده است؟ افزون بر ترسیم چشم انداز پیشرفت، آگاهی از گرایش طرح ها، سبب روشن تر شدن و هدایت تصمیم های آتی می شود. در این پژوهش، روش دلفی انتخاب و طبق آن پنج کمیته مختلف تخصصی تشکیل شده است. چهل نفر متخصص در چهار گام نظرسنجی جهت کشف، دسته بندی و امتیازدهی طرح ها مشارکت کرده اند. درنهایت، میان طرح های شاخص، چهار گونه طرح با سه معیار کلی موفقیت و ده ها پروژه شاخص در چهار رتبه شناسایی و امتیازبندی شدند. همچنین مشخص شد که تمام چهار گونه طرح های شهری موفق از دهه 1370 باوجود شکست های برنامه ریزی، افتتاح و رایج شده اند. گرایش به پیاده راه سازی شهری و توجه به گونه «معماری شهری» موفق، بیشتر از اواسط دهه 1380 گسترش یافته و از دهه نود گرایش به طراحی فضاهای باز شهری متنوع زیاد شده است. در سال های آغازین 1400 شمسی شایسته است تا با فعال سازی «مشارکت مردم»، نیروی متخصص و مدیران کارآمد سبب تبلور بیشترین قابلیت ها در طرح های شهری به ویژه طرح های اکولوژیکی، درمانی-بهداشتی، مسکن و توانمندسازی بافت های فرسوده، تاریخی و غیررسمی شد.
    کلیدواژگان: گرایش های شهرسازی، جمهوری اسلامی ایران، گونه ها و انواع طرح های شهری، موفقیت طرح ها، پروژه های اجرا شده شهری
  • احمد غیاثوند* صفحات 67-98
    با عنایت به توسعه و گسترش گرافیک محیطی در سطح فضاهای عمومی شهر، مطالعه حاضر به بررسی نگرش مردم منطقه 19 شهر تهران نسبت به وضعیت نقاشی های دیواری پرداخته است. برای بررسی نگرش افراد از نظریه «محرک پاسخ» استفاده گردیده، که تحت تاثیر سه فرایند میزان توجه (دقت)، وضعیت ادراک و میزان پذیرش می باشد. در این میان نیز می توان آثار عملکردی، زیباشناختی و هویت بخشی را برای نقاشی های دیواری متصور بود تا از این طریق بتوان نگرش مخاطبان شهری نسبت بدین پدیده را سنجید. برای انجام این پژوهش از روش پیمایش استفاده شده و جامعه آماری آن را کلیه مردم ساکن در منطقه 19 در سال 1394 تشکیل می دهند. حجم نمونه از طریق فرمول کوکران حدود 500 نفر محاسبه شده و شیوه نمونه گیری دومرحله ای می باشد. نتایج حاصل نشان می دهد طراحی نقاشی ها با موضوع طبیعت و زندگی شهری بیش از سایر نقاشی ها در حال افزایش هستند؛ میزان توجه (دقت) به نقاشی و میزان پذیرش نقاشی نقش بسزایی بر آثار عملکرد، هویتی و زیباشناختی نقاشی ها دارد؛ گر چه در این میان سهم فرایند پذیرش به مراتب بیش از میزان توجه، می باشد. همچنین ادراک افراد از نقاشی های دیواری در قالب مضامین «ادراک نوستالوژیک» (بیشتر نقاشی های شهدا و جنگ و مسئولان)، «ادراک هویت بخش دینی» (بیشتر نقاشی های مذهبی) و «ادراک منتقدانه» (سایر نقاشی ها) مورد تحلیل قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: نگرش، نقاشی دیواری، پذیرش نقاشی، نظریه محرک پاسخ هاولند، منطقه 19 تهران
  • موسی واعظی*، اکبر اسمعیلی، توحید احمدی، هابیل خرمی صفحات 99-131
    بررسی وضعیت ترافیکی شهر شیراز و در کنار آن بررسی وضعیت توقفگاه ها و پارک سوارهای موجود در سطح این شهر جهت پاسخگویی به نیازهای موجود و آتی آن، یکی از مسائل بسیار مهمی است که مشکل آفرین بوده و مسئولان شهری با آن درگیر هستند و با هدف رفع مشکلات موجود و پاسخ به نیازهای آتی، لزوم انجام مطالعات کارشناسی بر روی این مسئله آشکار می گردد. بنابراین در این مقاله به مکان یابی و بررسی نقش عملکردی توقفگاه ها و پارکینگ های چندمنظوره پارک سوار در شهر شیراز پرداخته شده است. جهت نیل به این هدف ابتدا مطالعات اولیه ای بر روی مبانی نظری مسئله صورت گرفته و سپس اقدام به شناسایی شاخص های تاثیرگذار شده است. با انجام مدل سازی و طراحی و ایجاد بانک اطلاعاتی لازمه در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، اقدام به ورود لایه های اطلاعاتی شهر شیراز گردیده و با اعمال ضرایب تاثیرگذاری هر یک از این شاخص ها که با استفاده از تکنیک های تصمیم گیری چند معیاره (MCDM) انجام گرفته است اقدام به شناسایی نقاط مستعد جهت احداث و ایجاد توقفگاه و پارک سوارهای چندمنظوره شده است. نتایج تحقیق نشان دهنده آن است که لکه های مستعد و مناسب برای احداث پارک سوارها مکان های مرکزی، شمالی و شمال شرق شهر شیراز می باشند و بر اساس مطالعات میدانی 54 نقطه مستعد در خارج از محدوده ترافیک شهر و 39 نقطه در داخل و درمجموع 93 نقطه مستعد انتخاب و اولویت بندی شده است.
    کلیدواژگان: مکان یابی، پارک سوار، MCDM، GIS، شیراز
  • محمود جمعه پور* صفحات 133-158

    به نظر می رسد که ما در مسئله شهر تهران، پایتخ ت از هماهنگی با تغییرات جامعه به دورمانده ایم. ما اغلب با آنچه کاول اونز[1] یک نقص اجرایی می نامد مواجهیم. دنبال کردن روش هایی که آشکارا غیرمفید و ناکارآمد هستند و آن طور که باربارا تاچمن[2] می نامد، سرچوبی[3] و در ناتوانایی خارج شدن از جبر ساختاری و نهادی غالب گرفتار آمده ایم. این جبر ساختاری و نهادی، نیاز به تغییر نگرشی و پارادایمی در این زمینه را گوشزد می کند. به جای توجه به فرایند شکل گیری تهران و تبدیل شدن آن به یک مسئله، برخورد پروژه ای با آن داریم. درحالی که بسیاری از عوامل تبدیل شهر تهران به یک کلان شهر مسئله دار همچنان عمل می کند. ما نیازمند نگرش فرایندی و یک مهندسی معکوس در فرایندی هستیم که در طی بیش از دو سده منجر به شکل گیری تهران امروز شده است. ما نیازمند تغییر نگرش اساسی به رویه و روش های مرسوم برنامه ریزی به نگاه کلی، سیستمی، فرآیندی و دورنگر هستیم. به جای جزئی نگری و نگرش انتزاعی، دورنگری به جای نزدیک بینی، برخورد فرایندی به جای پروژه ای، نگاه برنامه محور به جای روزمرگی و...، راه های حل معضل تهران و ساماندهی مسئله پایتخت را گوشزد می کنند. نتایج تحلیل بر راهبرد مدیریت یکپارچه و سیستمی در چارچوب پیوندهای منطقه ای و فرامنطقه ای و نگرش اکولوژیکی به توسعه کلان شهر، ایجاد تعادل بین محیط طبیعی و محیط انسانی، تعادل منطقه ای و توجه به ظرفیت های اکولوژیکی منطقه کلان شهری تاکید می کنند.

    کلیدواژگان: کلان شهر تهران، ساماندهی، تغییر، تعادل منطقه ای، پایداری توسعه
  • محمد حسین امجدی، علیرضا شکیبایی* صفحات 159-181
    هدف از این مقاله، ارزیابی سیاست های اجراشده در بخش مسکن جهت کاهش نابرابری در دسترسی به مسکن، در حوزه های شهری ایران می باشد. در این مقاله با استفاده از داده های طرح آماری درآمد- هزینه خانوار مرکز آمار ایران و با استفاده از ضریب جینی، نابرابری در دسترسی به مسکن شهری در قالب سه شاخص نسبت قیمت مسکن به درآمد، نسبت هزینه مسکن به کل هزینه خانوار و فضای مورد استفاده هر نفر در فاصله سال های 1385 تا 1395 بررسی شده است. نتایج نشان می دهد که با وجود کاهش نابرابری در دسترسی به مسکن، اما مقدار این شاخص افزایش یافته است. بیشترین میزان نابرابری مربوط به شاخص نسبت قیمت مسکن به درآمد و کمترین میزان مربوط به شاخص نسبت هزینه مسکن به کل هزینه خانوار می باشد. بر اساس نتایج، زنان سرپرست خانوار، سرپرستان خانوار بی سواد، کارگران بخش خصوصی سرپرست خانوار و سرپرست های کم درآمد از گروه های هدف موردحمایت برنامه های تامین مسکن شناسایی شدند. نتایج بر این نکته دلالت دارند که افزایش نابرابری درآمد باعث افزایش نابرابری در مسکن شده است. ازاین رو اتخاذ و اعمال سیاست های مناسب و برنامه ریزی های استراتژیک در جهت تامین مسکن مورد نیاز افراد جامعه و کاهش نابرابری ها می بایست از اولویت های برنامه ریزان و سیاست گذاران بخش مسکن قرار گیرد.
    کلیدواژگان: نابرابری، دسترسی به مسکن شهری، نسبت قیمت مسکن به درآمد، ضریب جینی
  • بهرام ایمانی*، محمد حسن یزدانی، سولماز روحی پور صفحات 183-207
    کاربری صنعتی از کاربری های است که جانمایی مناسب آن می تواند محیط طبیعی و انسانی را از تاثیرات منفی استقرار کاربری صنعتی مصون دارد و به تحقق توسعه پایدار با رویکرد کمترین خطرزایی و خطرپذیری کمک نماید. ازاین رو در این تحقیق با لحاظ نمودن استانداردهای حریم ها و دسترسی های معیارهای طبیعی و انسانی موجود در محدوده شهرستان اردبیل به پهنه بندی اراضی شهرستان اردبیل جهت تعیین مکان مناسب برای استقرار صنایع اقدام گردید. این تحقیق ازلحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ ماهیت و روش، توصیفی و تحلیلی می باشد، بدین معنی که با استفاده از استانداردهای موجود به جانمایی صنایع در محدوده موردمطالعه اقدام شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که اراضی کاملا مناسب برای استقرار صنایع، 43720 هکتار از اراضی محدوده موردمطالعه را شامل می شود. با توجه به این که مدل AHP فقط توانایی شناسایی پهنه های مناسب و نامناسب برای استقرار صنایع را داراست و نمی تواند اولویت و ارجحیت استقرار صنایع، در مکان های مناسب را تحقق بخشد؛ بنابراین با استفاده از قابلیت های نرم افزار ARC MAP به شناسایی و جداسازی پهنه های کاملا مناسب که حداقل 200 هکتار مساحت داشته باشند، اقدام گردید و با استفاده از مدل VIKOR و 8 معیار موثر در امر مکان یابی صنایع، به اولویت بندی پهنه های شناسایی شده اقدام شد. نتایج تحقیق نشان می دهد که مکان فعلی صنایع در شهرستان اردبیل با پهنه های بهینه شناسایی شده در این تحقیق، مغایرت دارد و همچنین 6 پهنه مناسب جدید برای استقرار واحدهای صنعتی در محدوده شهرستان اردبیل شناسایی و اولویت بندی استقرار صنایع در این پهنه ها مشخص شد.
    کلیدواژگان: توسعه پایدار، پهنه بندی اراضی، مکان یابی صنایع، مدل AHP، مدل VIKOR، شهرستان اردبیل
|
  • Mohammad Shaikhi, Mohsen Shabestar * Pages 1-34
    Urban privacy is of particular importance in planning, directing and controlling the development of cities. The rapid growth of urbanization, the uncontrolled expansion of cities and their surrounding lands, especially in developing countries, have made planning challenges for metropolises very difficult. Management and planning for Tehran's metropolitan area in recent decades, pave the way for the challenge among various stakeholders who each want a share of the periphery of the city for themselves. The main purpose of the research is to identify the issues of integrated management of the Tehran metropolitan privacy. The methodology of this research is a combination of quantitative and qualitative methods. Secondary analysis of existing documentary-library information, related plans and maps were used to collect data to analyze the current status of privacy. In order to validate and provide the model, semi-structured interviews with urban experts were carried out and through Maxwell's software the qualitative content analysis of the interviews was conducted. The findings of this study show that legal, managerial, institutional and physical-spatial issues in the integrated management of privacy in the Tehran metropolitan area have been disturbed so that a number of administrative and institutional divisions in the Tehran metropolitan area have been violated. The cities located in this area are one of the major issues in the Tehran metropolitan area. Therefore, considering these issues and examining privacy challenges, an integrated model, tailored to the current structure of Tehran's privacy management, has been proposed and presented.
    Keywords: Pathology, Integrated Peri-urban Management, Metropolitan Area of Tehran
  • Mahmood Rezaei * Pages 35-66
    Fewer scholars have dealt with the trends of urban plans in Tehran during recent years.  This article aims to obtain a general view of urban thinkers on the most significant and successful urban design projects which have been implemented in Tehran from 1980 to 2015. The main question seeks how professionals categorize and evaluate these projects. To this end, the Delphi method was applied, and five groups of urban experts consisting of 40 members professional in urban sociology, urban design, urban planning, urban management, and architecture, took part. In addition, opinions of mayors, municipalities, city councilors, and consulting engineers for each Tehran district have been taken into the account.  Based on the panel view and compared to the literature review, the paper has categorized Tehran’s selected urban designs into four categories including urban frameworks, transportation plans, urban architectures, and public open spaces. It reveals the projects which have not been selected by the panelists contain important categories for Tehran and  vary from urban furniture to energy-efficient scales. However, the number of successful projects has grown and especially the peak belongs to public open spaces and urban architectures during the last five years. Based on the current trends, this study suggests that the urban design projects in Tehran in the near future must shift toward projects with participatory and ecological approaches, healthy city studies, focusing on the improvement of distressed urban fabrics and providing housing projects.
    Keywords: Trends in Urban Design, Planning, Islamic Republic of Iran, Typology of Urban Plans, Designs, Delphi Method, Implemented Urban Design Projects in Tehran
  • Ahmad Ghiasvand * Pages 67-98
    The present study investigates the attitude of the people of Tehran (District 19) towards wall painting depicted in the public spaces of city.The theory of stimulus-response was used to examine people's attitudes. The conceptual model had three processes: attention, accuracy, and acceptance. Also, the functional, aesthetic, and identity effects of wall paintings were evaluated. A survey was used and the population of the study consisted of residents of District 19 in the year 2015/16. The sample size of 500 was calculated through the Cochran formula and a a two-stage sampling method was implemented. The results of the study show an increase in paintings of "Nature and Urban Life" more than any other theme. Attention and perception of wall paintings play an important role on the functional, identity, and aesthetic effects. Of course, the impact of perception component is more than attention. People's perceptions of wall paintings have been analyzed in three themes: "Nostalgic perception" (mainly wall paintings of martyrs, war, and officials), "religious identity perception" (mainly of religious paintings), and "critical perception" (other wall paintings).
    Keywords: Attitude, Wall Paintings, Painting Acceptance, Stimulus-Response Theory, District 19, Tehran
  • Mousa Vaezi *, Akbar Esmaili, Tohid Ahmadi, Habil Khorami Pages 99-131
    An important issue creating mush problems throughout the city of Shiraz, which is also an issue that officials of the city are struggling to overcome, is the study of the traffic status of Shiraz, and also the study of multi-purpose stops and park and rides available throughout the city in order to fulfil the present and future needs of Shiraz. This shows the necessity for studies to be conducted on the matter. Hence, the present article aims at locating and investigating the functional role of multi-purpose stops and park and rides in Shiraz. To achieve this goal, preliminary studies were conducted on the theoretical foundations of the problem, and it was then attempted to identify the influential indicators. Modeling, designing, and creating the necessary database in GIS were applied to enter Shiraz city data layers and attempted to identify potential areas for building multi-functional parking lots and stops by applying coefficients influencing each of these indices using multi-criteria decision-making methods (MCDM). The results indicate that the appropriate spots for establishing Park & Ride locations are Central, North and North East of Shiraz, and based on field studies, 54 potential points outside of the city traffic limit and 39 points inside and in total 93 potential points were selected and prioritized.
    Keywords: Location, Park & Ride, MCDM, GIS, Shiraz
  • Mahmood Jomehpour * Pages 133-158

    It seems that we are not in harmony with the changes of the Tehran metropolis as the capital city of Iran. We often encounter what Cowell and Owens call an implementation deficit. The pursuit of methods that are obviously ineffective and futile, or as Barbara Tuchman calls it, wooden-headedness, the inability to escape the dominant structural and institutional algebra. This structural and institutional algebra indicates a change in attitude and paradigm in this regard. Instead of focusing on Tehran's formation as a process and turning it into an issue, we deal with it as a project. While many factors turn Tehran into a problematic metropolis, it still continues to work. We need to do a reverse engineering of the process that has led to the creation of Tehran over two centuries. There is a need for fundamental change in the outlook towards customary processes and procedures, with a holistic, systemic, process-based, and far-sighted approach. A comprehensive, integrated, and systemic approach instead of a reductionist and abstract attitude; looking into the future rather than the present; a process-based approach instead of a project-based one; a program-centered look instead of a routine one. These are all solutions to Tehran's problem and the organization of the capital issue. The results of the analysis emphasize an integrated and systematic strategy of management in the framework of regional and transregional connections. They also focus on an ecologic attitude toward expanding the metropolis and creating balance between the natural and man-made environments.

    Keywords: Tehran Metropolis, Reorganization, Relocation, Regional Equilibrium, Developmental Sustainability
  • Mohammadhossein Amjadi, Alireza Shakibai * Pages 159-181
    The purpose of the present paper is to evaluate the policies implemented in the housing sector to reduce inequality in housing affordability in the urban areas of Iran. This study aimed to use the Gini coefficient and the data of the statistical plan of household income and expenditure surveys of the Center of Statistics of Iran in order to study inequality in housing affordability in urban housing in the form of three indicators of housing price to income ratio, the ratio of the cost of housing to the total household cost, and the space used by each person during the periods of 2006 and 2016. The results show that the highest level of inequality is related to the housing price to income ratio and the lowest is the ratio of cost of housing to total household costs. Furthermore, the Gini coefficient of income, the ratio of housing prices to income and space used by each person during the period under review is decreasing. Female head-of-households, illiterate head-of-households, and private-sector workers were identified as target groups supported by housing programs. The results suggest that increasing income inequality will increase inequality in housing. Hence, the adoption and implementation of appropriate policies and strategic plans to provide housing for people in need of society and reduce inequalities should be the priority of planners and policymakers in the housing sector.
    Keywords: inequality, Housing Affordability in Urban Areas, Housing Price to Income Ratio, Gini Coefficient
  • Bahram Imani *, Mohamad Hasan Yazdani, Solmaz Rohipour Pages 183-207
    Industrial application is one of the applications whose proper layout can protect the natural and human environment from the negative effects of the deployment of industrial use. Hence, in this study, considering the standards of safety and accessibility of natural and human criteria in the city of Ardabil, a land zoning of Ardabil was carried out to determine the appropriate location for the establishment of industries. The research was conducted with application purposes in mind, and in terms of its nature and method, it was a descriptive and analytical research, which means that using the existing standards, the industries are located in the studied area. The results of this research indicate that the lands suitable for the establishment of industry of 43720 hectares of land are included in the study area. Given that the AHP model only has the ability to identify suitable and unsuitable areas for the establishment of industries and cannot determine priority and preference fo the deployment of industries in the appropriate places, the capabilities of the ARC MAP software were used to identify and isolate entire areas suitable for at least 200 hectares. Using the VIKOR model and the 8 effective criteria for locating industries, he identified areas were prioritized. The results of the research show that the current location of the industry in the city of Ardabil is in conflict with the optimal areas identified. Also, 6 new areas for the establishment of industrial units in the Ardebil district were identified and prioritized for the establishment of industries in these areas.
    Keywords: Sustainable Development, Land Zoning, Locating Industries, the AHP Model, the VIKOR Model, Ardabil