فهرست مطالب

تاریخ - پیاپی 54 (پاییز 1398)
  • پیاپی 54 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/09/01
  • تعداد عناوین: 8
|
  • میلاد پرنیانی*، منیره کاظمی راشد، ولی دین پرست، منیژه صدری صفحات 1-18
    نقشبندیه از فرقه های تصوف در دوره تیموری است که رهبران آن تلاش داشتند در امور اجتماعی مداخله کنند. نزدیک شدن اکابر نقشبندیه به هیئت حاکمه این شبهه را در اذهان پیش می آورد که آنان از اصول ساختاری آیین درویشی عدول و به امور دنیایی ورود کرده‏اند. بنابراین پرسش پیش رو این خواهد بود که آیا علمای نقشبندیه اقدامات خود را منافی دنیاگریزی اهل تصوف می‏دانسته‏اند؟ اگر پاسخ مثبت است، ذیل چه توجیه یا تفسیری؟ یافته های تحقیق به نوع خاصی از اجتهاد تاکید می‏کند که اصل را بر ایجاد تعادل بین گرایشات دنیوی و اخروی می‏گذارد. در این سازوکار هر نفسی بنا به ظرفیت و مرتبه وجودی خود دارای سهمی از مادیات و معنویات است. در این میانه خود علمای نقشبندی(به عنوان خواص) این وارستگی را در خود احساس می‏کردند تا با مادی‏ترین بخش جامعه ارتباط برقرار کنند و با راهبری آنها در جهت احقاق حقوق مردم بکوشند. تنها از این طریق بود که شرایط آبادانی دنیای بیرون و درون همزمان فراهم می‏آمد. بنا بر ماهیت موضوع، روش تحقیق در پژوهش حاضر، تاریخی-تحلیلی است.
    کلیدواژگان: نقشبندیه، اجتماع، تیموری، میانجی‏گری، دنیاگرایی
  • احمد حیدری* صفحات 19-34
    بیشاپور نام سومین شهر دولت ساسانی است که شاپوریکم ساخته است. نام این شهر در گزارش های مورخان و اسناد به -دست آمده از کاوش های باستان شناسی به اشکال مختلف به ثبت رسیده است. بسیاری از پژوهشگران سعی نموده اند نام بیشاپور و آثار ذکر شده در اسناد موجود را با آثار شناسایی شده از کاوش های باستان شناسی تطبیق دهند و گاه به وجه اشتقاق آن پی ببرند. پژوهش حاضر بر اساس هدف از نوع تحقیقات بنیادی و بر اساس ماهیت و روش از نوع تحقیقات تاریخی است. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که وجه تسمیه بیشاپور چیست و دو اثر شناسایی شده در کاوش های معاصر به نام های معبدآناهیتا و تالار پذیرایی قابل تطبیق با نام کدام آثار ذکر شده توسط جغرافیانویسان اسلامی است؟ پژوهش حاضر به این نتیجه می رسد که نام بیشاپور به معنای "کار نیک شاپور" یا "خداوندگار شاپور" نیست. بیشاپور تصحیفی از واژه "بیت شاپور" به معنای خانه یا شهر شاپور است، این نام به شکل پیشوند مکان در نام بسیاری از شهرهای ساسانی مشاهده می شود. همچنین مطابق مطالعات صورت گرفته، نام دو آتشکده مشهوری که مولفین صدراسلام از آن به نام های شبرخشین و گمبذگاوسر ذکر کرده اند، در واقع نام دو ساختمان بزرگ شهر بیشاپور به ترتیب ساختمانB (تالار پذیرایی) و ساختمانA (معبد آناهیتا) است.
    کلیدواژگان: بیشاپور، گنبد گاوسر، آتشکده شبرخشین، معبدآناهیتا، منابع اسلامی
  • غلامحسین زرگری نژاد، سینا فروزش، فاطمه حقانی صرمی* صفحات 35-56
    در استانه انقلاب اسلامی گفتمان جدیدی در ایران در مورد زنان مطرح شد که میتوان آن را گفتمان انقلاب اسلامی نامید این گفتمان با نقد گفتمان های موجود در مورد زنان یعنی گفتمان سنتی و شبه مدرن رویکرد جدیدی را در نوع نگاه به زن در ایران مطرح ساخت . گفتمان انقلاب اسلامی به عنوان گفتمان مسلط بعد از انقلاب در موضع قدرت قرار گرفت و به باز سازی جایگاه زنان پرداخت در این مقاله تلاش شده تا با روشی توصیفی - تحلیلی ضمن تبیین گفتمان های مذکور ،رویکرد دولت سازندگی و اصلاحات را مورد بررسی قرارداده و به صورت خاص به این پرسش پاسخ داده شود که جمهوری اسلامی ایران تا چه اندازه به حقوق اجتماعی زنان به عنوان نیمی از کل جمعیت کشور به دیده احترام نگریسته است ؟ فرضیه پژوهش حاضر بدینگونه است که تاکید گفتمان انقلاب اسلامی بر حضور فعال زنان در عرصه های اجتماعی و سیاسی است وجامعه ایران با فاصله گرفتن از گفتمان سنتی زمینه حضور زنان را در جامعه فراهم کرده است. بطوریکه همزمان با تحولات سیاسی و اجتماعی جامعه زنان توانسته اند به موقعیت و پایگاه اجتماعی دست یابند
    کلیدواژگان: گفتمان، انقلاب اسلامی، زنان ، سازندگی، اصلاحات
  • مهتا شیخی*، علیرضا هژبری نوبری، محمود طاووسی، رضا شعبانی صمغ آبادی صفحات 57-78
    قرون 7 تا 10 ق.م مقارن با دوران آشور در بین النهرین و نخستین تقابلات سیاسی ضدآشوری در غرب و شمال غرب ایران است. این نواحی از دیرباز در مسیر شاهراه های مهم ارتباطی قرار داشته و موطن اقوام قدرتمند مانا بود که در پی حملات دو دولت آشور و اورارتو به تدریج گرد هم آمده و حکومتی پادشاهی را تشکیل دادند که گاه به طور مستقل و گاه به عنوان متحد یکی از این دولت ها به حفاظت از منافع خویش در منطقه پرداخت. شناخت و درک چگونگی ظهور و زوال این دولت علی رغم نقش مهم در شکل دهی نخستین پایه های حکومت متحد در فلات ایران به دلیل فقدان منابع مکتوب مانایی دارای ابهامات بسیار بوده و بازسازی روابط سیاسی آن با دولت قدرتمند آشور تنها از طریق تحلیل اطلاعات سالنامه های آشوری میسر است. این متون نمایانگر نحوه ارتباطات سیاسی دولتهای منطقه در این برهه زمانی و تقابلات نظامی آنان بوده و حاوی اطلاعاتی ارزشمند در خصوص شهرها و مراکز مهم استقراری مانا هستند که تنها شمار اندکی از آنان تاکنون شناخته شده است. در این نوشتار به جهت روشن کردن روابط سیاسی دو دولت و نقش آنها در کنترل منطقه اطلاعات موجود در متون سالنامه های آشوری که به ماناها اشاره دارند مورد بررسی قرار گرفته و حیات سیاسی حکومت مانا در تاریخ ,از آغاز ظهور تا ادغام در حکومت ماد, به چهار دوره تقسیم گشته است و در نهایت به بررسی نقش روابط سیاسی این دو دولت بر فرهنگ و جامعه مانا پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: مانا، آشور، سالنامه، روابط سیاسی، شمال غرب ایران
  • محمد رضا علم، سکینه دنیاری* صفحات 79-102
    یکی ازدورانهای تاریخی که زنان نوع پوشش خاصی داشتهاند دوره قاجار میباشد.از عصر باستان تا دوره قاجار زنان همواره دارای جایگاه های متفاوتی بوده اند و این نقش در دوره قاجاریه نسبت به دوره های قبل اهمیت بیشتری پیدا میکند.در این دوره زنان همواره حجاب داشته و با چادرهایی که به همراه روبند استفاده میشد دراجتماع حضور داشتندهدف ازاین پژوهش بررسی وضعیت اجتماعی زن ایرانی با تاکید بر نوع پوشش و حجاب آنها در خانه و اجتماع و نوع پوشش زنان اقلیت های دینی، ارمنی و زرتشتی ازدوره پادشاهی آقا محمد خان تادوران مظفرالدین شاه با تکیه برآثار سیاحان خارجی ایندوره میباشد.پرسش اصلی ایناست که سیاحان خارجی نوع پوشش زنان ایرانی واقلیت های دینی در این دوره را چگونه روایت کرده اند؟نتیجه این پژوهش که با بهره گیری از روش توصیفی -تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای سامان یافته است این است که نوع پوشش با توجه به پایگاه طبقاتی زنان از قشر ضعیف وثروتمند جامعه متفاوت بوده است،چنانکه نوع پوشش زنان درباری و بزرگان با تجملات بیشتری نسبت به سایر زنان برخوردار بوده است و تفاوت هایی میان لباس زنان در نوع دوخت،رنگ پارچه و زیورآلات آنان وجود داشته است.نوع پوشش زنان اقلیت این دوره نیز با توجه به اعتقادات مذهبی آنان متفاوت بوده است.زنان ارمنی عمدتا پیراهنهای قرمز و زرد ملیله دوزی شده و چادرهای سفیدی به سر داشتند ودرلباسهایشان از نوعی دهان بند استفاده میکردندزنان زرتشتی دستمال های رنگی به سر داشتند و از چادر استفاده میکردند.بیشتر لباسهای آنان ابریشمی و بازیورآلات خاصی تزیین میشد
    کلیدواژگان: زنان قاجاری، چادر، پوشش، حجاب، اقلیت های دینی
  • اکرم کرمعلی، مجتبی ذهابی* صفحات 103-125
    تاریخ ایران شاهد قدرت یافتن اقوام و حکومت های مختلفی بوده است. شیوه رایج اعمال قدرت سیاسی در قرون و سده های گذشته بر مبنای شاه محوری بوده است. این نظام سیاسی میراثی از گذشته باستانی ایران بود که بعدها به صورت کاملا جدی به دوره ی اسلامی تاریخ ایران راه یافت. در این شیوه حکومت داری، شاه به عنوان بالاترین مقام در راس هرم اجتماعی و سیاسی جامعه قرار داشت و براساس نظریه حق الهی، شاه سایه خداوند در زمین و صاحب فر ایزدی و شکوه شاهی بود. در نتیجه شاه ماورای طبقات مردم قرار داشت و خداوند او را برگزیده بود تا اراده وی را در زمین اعمال کند. بنابر گزارش های سفرنامه های اروپائیان، ساختار حکومت در دوره صفویه هم استبدادی بود و علاوه بر نظریه حق الهی آن ها خود را نایب امام غایب و مرشد طریقت صفوی می دانستند. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی تلاش دارد در پرتو گزارش های سفرنامه نویسان اروپایی، برخی از وجوه شیوه فرمانروایی و سرشت قدرت سیاسی در ایران عصر صفوی، براساس نظریه استبداد ایرانی همایون کاتوزیان، مورد تحلیل و تبیین قرار دهد و به پیامدهای سیاسی- اقتصادی این شیوه فرمانروایی بپردازد.
    کلیدواژگان: پادشاهان صفوی، استبداد، اقتصاد، سفرنامه های اروپائیان، همایون کاتوزیان
  • اعظم رحیمی جابری* صفحات 126-148
    خنج، ناحیه ای است در جنوب فارس که به عنوان توقفگاهی در پس کرانه خلیج فارس محسوب می شود. در قرن هفتم هجری شعبه ای از طریقت مرشدیه به رهبری شیخ رکن الدین دانیال خنجی در خنج پایه گذاری می شود که موجب تحولات گسترده ای در این خطه و جنوب ایالت فارس شد. طریقت مرشدیه در نیمه دوم قرن چهارم هجری توسط شیخ ابواسحاق کازرونی در کازرون بنیان نهاده می شود و تا اوایل قرن نهم هجری در اکثر نقاط ایران بویژه خنج که به عنوان شاهدی از عصر شکوفایی و تاثیرگذاری این طریقت محسوب می شود، گسترش می یابد. در این راستا، نوشتار حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با طرح این سوال که پیروان طریقت مرشدیه بر حیات فرهنگی و تاریخی شهر خنج چه تاثیراتی گذاشتند؟ زمینه های فرهنگی و اجتماعی این شهر را بررسی می کند تا پیامدهای نفوذ طریقت مرشدیه بر این منطقه را تبیین کند. نتایج پژوهش نشان می دهد، مریدان این طریقت تاثیراتی مهمی بر حیات فرهنگی و بافت تاریخی خنج بر جای گذاشتند.
    کلیدواژگان: خنج، هرمز، طریقت مرشدیه، شیخ رکن الدین دانیال خنجی
  • محمد ملکی* صفحات 149-175
    اشکانیان ارمنستان، در معاهده صلحی که بین ایران و روم در اواخر قرن سوم میلادی منعقد شد، بار دیگر سلطه خود را بر ارمنستان، در نتیجه اتحاد با امپراتوری روم و تقابل با شاهنشاهی ساسانی، احیا کرد. هدف روم از اتحاد با اشکانیان ارمنستان، تحت فشار قرار دادن ساسانیان بود. زیرا ارمنستان به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی، برای حفظ سلطه بر میان رودان و سرزمین های ماورای فرات، برای روم و ساسانیان بسیار مهم بود. اهمیت ارمنستان برای ایران و روم در قرن چهارم میلادی، باعث اثرپذیری خاندان اشکانی حاکم در ارمنستان از هریک از دو قدرت شاهنشاهی ساسانی و امپراتوری روم شد. این مقاله با بررسی حوادث تاریخی این دوره، با تحلیل داده های منابع، نه تنها بر نقش موثر ایران و روم در تداوم و انقطاع حیات سیاسی این خاندان تاکید می کند، بلکه به تبیین روابط ایران و روم، با در نظر گرفتن نقش این خاندان ایرانی حاکم بر ارمنستان، نیز می پردازد.
    کلیدواژگان: ایران ساسانی، امپراتوری روم، اشکانیان ارمنستان، ارمنستان
|
  • Milad Parniyani *, Monirh Kazemirashed, Vali Dinparast, Manijeh Sadri Pages 1-18
    Naqshbandiyah is one of the Sufi cults in the Timurid era whose leaders tried to interfere in social affairs. Their proximity to the governing body made it suspicious that they had strayed from the Sufi structural principles and turned to worldly affairs. So the first question is whether the Naqshbandi scholars have considered their actions to be against the Sufi worldview? If yes, what is their justification or interpretation? The findings of the study emphasize a particular type of ijtihad that establishes the principle of balancing Material and spiritual tendencies. In this mechanism, every soul has its share of material and spiritual, by its capacity and rank. In the meanwhile, the Naqshbandi scholars themselves (as elites) felt this attachment to communicate with the most material part of society and to guide them in obtaining the right of the people. It was only in this way that provide conditions for the development of the outside and the inside world came together. By the nature of the subject, the research method in this study is historical-analytical.
    Keywords: Naqshbandiyah, Community, Timurid, mediation, secularism
  • Ahmad Heydari * Pages 19-34
    Bishapur is the third city in Sassanid city built by Shapur 1th. The name of this city has been recorded in various reports of historians and documents derived from archaeological excavations. Many researchers have tried to adapt the name Bishapur and the works mentioned in the existing documents to the works identified from archaeological excavations and sometimes to their derivation. The present research is based on the purpose of the research type and based on the nature and method of historical research. This research seeks to answer the question of what is the meaning of Bishapur and the two works identified in contemporary explorations called Temple of Anahita and the applicable hall for the name of the works mentioned by Islamic geographers? The present study concludes that the name of Bishapur does not mean the work of good or the Lord of Shapur. Bishapur is a correction of the word "Beit-e shapur" meaning Shapur's home or town, this name is prefixed in the name of many Sasanian cities. Also, according to studies, the name of the two famous fire temples, referred to as Early Eslamic by the names of Sheberkhashin and Gavsar dome, is actually the name of the two major buildings of Bishapur, respectively, building B (reception hall) and building A (temple Anahita
    Keywords: Bishapur, Gavsar dome, Shabrakhshin fire temple, Temple of Anahita, Hall of Reception
  • Gholamhossein Zargarinejad, Sina Forosezh, Fatemah Haghani Sarmi * Pages 35-56
    At the threshold of the Islamic Revolution, a new discourse on women was introduced in Iran, which can be called the Islamic Revolution Discourse. This discourse, by critiquing existing discourses on women, traditional and quasi-modern discourse, introduced a new approach to the way women look in Iran. The discourse of the Islamic Revolution as the dominant discourse after the revolution took the position of power and reconstructed the position of women. This article attempts to describe the discourses, constructive state approach and reform by explaining these discourses in an analytical way. To answer this question in particular, to what extent is the Islamic Republic of Iran respecting the social rights of women as half of the population? The hypothesis of the present study is that the emphasis of the Islamic Revolution discourse is on the active participation of women in the social and political spheres. So as the social and political developments of women's society have been able to gain social status and status
    Keywords: Discourse, Islamic Revolution, Women, Constructions, Reforms
  • Mahta Sheikhi *, Alireza Hojabrinobari, Mahmod Tavoosi, Reza Shabani Samghabadi Pages 57-78
    The 7th to 10th centuries BC coincided with the rule of Assyrian Empire in the Mesopotamia, and the earliest instances of political confrontation in northwest Iran. These areas were home to the Manna tribes, who had gradually joined to gather in the region and established a monarchy following recurrent attacks by both Assyrian and Urartu governments. The rise and fall of Mannaean is marked by ambiguities and obscurities due to lack of Mannaean written resources, and so the reconstruction of its political relations with the powerful state of Assyria is only possible through exploration of Assyrian Annual reports. This study aims to elucidate the political relations between Manna and Assyria, and their role in regional control. The data was sourced from Assyrian Annual reports concerning the Manna people, whose history of political life, from the beginning until their integration into the Median government, has been classified into four periods. Finally, the study examined the role of Mannaean-Assyrian political relations in the Mannaean culture and society.
    Keywords: Manna, Assyria, Annual Report, political relations, northwestern Iran
  • Mohammad Reza Alam, Sakineh Donyari * Pages 79-102
    Qajar dynasty is a historical period in which women had a particular type of hijab. Women always had a different position in the society from the ancient times up to Qajar dynasty. This particular position of women became even more prominent during Qajar dynasty. In this period, women always had hijab and wore chador with a mask over their face when they were present in the society. This study aims to investigate the social status of Iranian women including those in religious minorities – Armenians and Zoroastrians – from the kingdom of Agha Mohammed Khan toMozafar-edin Shah period reflecting upon the works of foreign tourists of that time. The main question raised here is how the foreign tourists narrated Iranian women’s, including those in religious minorities’, hijab. Having employed a descriptive-analytical methodology and the library resources, the findings of the present study show that the type of women’s hijab depended on their social class. The court or other rich women had more luxurious covering compared to ordinary women and there were some differences in their type of sewing, color, and jewelry. The women of religious minorities also had different coverings based on their religious beliefs. Armenian women often wore red and yellow, filigreed dresses and white chadors. They also wore masks over their mouths. Zoroastrian women had chadors and colorful headbands. Their clothes were mainly in silk and decorated with jewelry.
    Keywords: Qajar women, chador, covering, Hijab, Religious Minorities
  • Akram Karamali, Mojtaba Zahabi * Pages 103-125
    Iran's history has witnessed the power of finding different tribes and governments. The common mode of exercising political power in the centuries ago has been based on the Shah. This political system was a heritage of the ancient Persian past, which later became quite seriously in the Islamic era of Iranian history. In this way of rule, the Shah was the highest in the head of the social and political pyramid of society And according to the theory of divine right, the shadow of the Lord was on earth and the owner of the goddess and glory of the kingdom. As a result, the king was beyond the reach of the people, and God had chosen him to exercise his will on earth. According to European logbooks, the structure of government in the Safavid period was also autocratic And in addition to the theory of divine right, they considered themselves as the deputy of the absent Imam and the guardian of the Safavid regime. The present research is working on descriptive-analytical method in the light of the reports of European journalists, Some aspects of the mode of rule and the nature of political power in Iran during the Safavid era, based on the Iranian tyranny theory Homayoon Katouzian, To analyze and explain And the political-economic consequences of this mode of rule.
    Keywords: Safavid kings, tyranny, Economy, Travelogues by Europeans, Homayoon Katouzian
  • Azam Rahemejabere * Pages 126-148
    Khonj, a region in southern part of Fars, is considered as a stopover of the Persian Gulf beach. In the seventh century AH, a branch of Murshidia was founded there by Sheikh Rokn-O-Din Danial Khonji, causing widespread developments in this area and south of the Fars province. Murshidia was initially founded by Shaikh abu Ishaq Kazaroni in Kazeroun, in the second half of the 4th century AH, and extended to most parts of Iran till the early nineteenth-century AD; and especially to Khonj, as an evidence of the flourishing and influential era of this trend. In this regard, the present article with a descriptive analytical method, investigate the effects of Murshidia followers on the cultural, social, and historical life of the city of Khonj. The cultural and social context of this city is being explored to explain the influence of Murshidia on the region. By studying the natural and cultural geography of the city, it is concluded that the strong social status of the Sufis, belief in the spirituality of Sheikh Abu Isaq Kazerouni, provision of social services, support of the rulers and being placed on the business road are among the effective reasons in development of Murshidia's tradition in Khonj. These reasons made a background for the important influences of the disciples on the cultural and historical life of this region.
    Keywords: Hake , Hormuz , Method of the Master , Sheikh Rakn al-Din Daniel Khangi
  • Mohammad Maleki * Pages 149-175
    In the peace treaty between Iran and Rome at the end of the third century, The Arsacids of Armenia restored their dominance over Armenia, as a result of unification with the Roman Empire and confrontation with the Sassanian Empire. The purpose of Rome was to push the Sassanid to do so. Because Armenia was very important for Rome and the Sassanians due to its geographical position, in order to preserve the dominance of the brothels and the territories beyond the Euphrates. The significance of Armenia for Iran and Rome in the 4th century led to the perceived influence of the Parthian dynasty ruling in Armenia from each of the two powers. By analyzing the historical events of this period, this paper emphasizes not only the effective role of Iran and Rome in the continuation and termination of the political life of this family, but also the explanation of the relations between Iran and Rome, taking into account the role This is the Iranian family ruling in Armenia.
    Keywords: Sassanian Iran, Roman empire, the Arsacids of Armenia, Armenia