فهرست مطالب

پژوهش هنر - پیاپی 17 (پاییز و زمستان 1398)
  • پیاپی 17 (پاییز و زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/10
  • تعداد عناوین: 6
|
  • حسن قلی پور*، پرویز حاصلی صفحات 1-16

    در تاریخ ایران پس از اسلام شاید عصر صفوی بخصوص عصر شاه عباس کبیر مهمترین و باشکوه ترین دوران و بعبارتی عصر طلایی تحولات در تمام زمینه ها به ویژه هنر نقاشی ایرانی می باشد. در این دوره با گسترش روابط اقتصادی و اجتماعی با اروپاییان، که باعث ایجاد روابط فرهنگی گردید و در نتیجه موجب تحول در فرهنگ و شیوه زندگی مردم شد، تحولاتی را در زمینه های هنری نیز ایجاد کرد. مسئله پژوهش حاضر این است که، روابط فرهنگی با اروپاییان در روند تحولات نقاشی ایرانی و ایجاد سبک اصفهان چه تاثیراتی داشته است؟ این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده و با مطالعه اسناد موجود و بهره گیری از نقاشی های دوره مکتب اصفهان مرتبط با موضوع، مورد استفاده قرار گرفته. اطلاعات لازم از منابع کتابخانه ای و مشاهده آثار بوده است. نتایج پژوهش نشان می دهد، تاثیر روابط فرهنگی در شیوه زندگی و نوع پوشش مردم، همراه با ورود آثار نقاشی و هنرمندان غربی به ایران، و توجه و تشویق شاه عباس و ثروتمندان به این نوع هنر، و همچنین تقلید هنرمندان ایرانی از نقاشی اروپایی، همگی تاثیر بسزایی در دگرگونی و شکل گیری سبک جدید نقاشی ایرانی داشته است. از یک طرف، موجب مستقل شدن نگارگری از کتاب آرایی بعنوان مرقع و نقاشی تک برگی و تک پیکره نگاری -که از دوران سلطان حسین بایقرا(مکتب تیموری) اشاعه یافت- گردید. از طرفی هم این تحول در بین نقاشان ایرانی آن زمان، با تلاش رضاعباسی -به عنوان بنیانگذار مکتب اصفهان- که با سنت نقاشی ایرانی بار آمده بود، در بستر نگارگری سنتی، ابتکار و تجدد از خود نشان داد و با همراهی شاگردان و پیروانش، موجب نوآوری در نگارگری این دوره شده، و شیوه جدید مکتب اصفهان را بنیان نهاد. اما در نهایت، نفوذ فرهنگ و هنر اروپایی به تغییر در فرم و محتوا و کم رنگ شدن سنت ایرانی و ایجاد جریان فرنگی سازی در نقاشی ایرانی مبدل گردید.

    کلیدواژگان: فرهنگ و هنر اروپا، نگارگری، نقاشی مکتب اصفهان، فرنگی سازی، رضاعباسی
  • محی الدین آقاداودی*، ایمان زکریایی کرمانی صفحات 17-32

    مدارس و مسجد-مدرسه ها به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گونه‌های بناهای تاریخی در معماری عصر صفویه اصفهان از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند. مسجد-مدرسه چهارباغ به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین بناهای علمی- مذهبی عصرصفویه و گنجینه‌ای از هنر کتیبه‌نگاری ایرانی- اسلامی درخور توجه بیشتری است. کتیبه‌های این بنا علاوه بر ساختار چشم‌نواز دارای محتوا و مضامین عمیقی است که نیاز به شناسایی و طبقه‌بندی صحیح دارد. پژوهش حاضر تلاش دارد با رویکردی نو، به مطالعه کارکرد کتیبه‌های این بنا در بازتاب تعالیم و عظمت پیامبر (ص) بپردازد تا زمینه پاسخ به پرسش اصلی پژوهش یعنی اینکه کارکرد رسانگی در کتیبه‌های مسجد-مدرسه چهارباغ چه جایگاهی داشته و بازتاب تعالیم و عظمت پیامبر (ص) در مضامین کتیبه‌ها شامل چه مواردی می‌باشد؟ فراهم آید. پژوهش حاضر از حیث روش، توصیفی-تحلیلی بوده و جمع‌آوری اطلاعات به شیوه میدانی و کتابخانه‌ای صورت پذیرفته است، لازم به ذکر است که نمونه‌های موردمطالعه به‌صورت هدفمند انتخاب‌شده‌اند، همچنین روش تجزیه‌وتحلیل یافته‌ها کیفی است. بخشی از نتایج پژوهش حاضر گویای آن است که با توجه به طیف مضامین، ماهیت بنا و جایگاه ویژه آن، کارکرد رسانگی کتیبه‌های این بنا به‌مثابه یک رسانه تاریخی-هنری در میان دیگر کارکردها شاخص‌تر است. همچنین مهم‌ترین پیام‌هایی که با محوریت پیامبر (ص) در ساختار و درون‌مایه کتیبه‌ها بازتاب می‌یابد شامل احادیث نبوی، سیاست مذهبی اسلام و شیعه با محوریت نبوت، ادعیه، الگوسازی از شخصیت پیامبر (ص) و مدح و ستایش ایشان در قالب‌های گوناگون است لازم به ذکر است که این مضامین بیشترین درصد فراوانی را در میان مضامین کتیبه‌های موردمطالعه در این پژوهش دارند و به لحاظ کیفیت اجرا و محل قرارگیری نیز بسیار بااهمیت است.

    کلیدواژگان: کتیبه، مسجد-مدرسه چهارباغ، مضامین، کارکرد رسانه ای، پیامبر (ص)
  • فخرالدین محمدیان*، خدیجه شریف کاظمی، رضا مهرآفرین صفحات 33-46

    قدمت تیر و کمان در ایران، فراتر از تاریخ، به عصر اسطوره ها بازمی گردد. این سلاح نه تنها به عنوان ابزاری کاربردی در امر شکارورزی و نظامی در ساختار سیاسی و اقتصاد معیشتی جوامع کهن ایرانی به شمار می رفت، بلکه در پیوند با مفاهیم نمادین، جایگاهی ویژه و قابل تامل در تاریخ و فرهنگ گذشته این سرزمین داشته است. در فرایند تاریخ، تجلی چشمگیر و معنادار این ابزار در آثار ارزشمند و فاخر هنری و ملی به نمایش درآمده به اهمیت این ابزار در بیان ایدئولوژی و ساختار سیاسی و فرهنگی جامعه ایرانی می پردازد. این مقاله سعی دارد با مطالعه بازتاب نقش تیرو کمان در آثار هنری به پرسش؛ هویت و جایگاه نمادین تیر و کمان در روند تاریخ و فرهنگ سرزمین ایران از پیش از تاریخ تا دوره اسلامی چگونه جلوه نموده است، پاسخ دهد. روش انجام پژوهش تاریخی- تحلیلی است و یافته اندوزی داده ها با استناد به منابع کتابخانه ای انجام گرفته است. هدف از این پژوهش شناخت و تبیین چگونگی مفهوم نقش تیر و کمان در آثار بجای مانده از ادوار گذشته ایران است. نتایج مطالعات نشان می دهد، نقش تیر و کمان در آثار دوره پیش از تاریخ و نیز آثار هنری و ارزشمند دوره تاریخی در نقش برجسته ها، مهرها، پلاک ها، نقوش دیواری و سکه ها، افزون بر تاثیر حیاتی بر فنون و عملیات نظامی، در پیوند با آیین و مفاهیم نمادین و فرهنگی زمان خود تجلی یافته است. در دوره اسلامی کهن الگوی تیر و کمان به دلیل تجلی فرهنگ و اندیشه اسلامی، از معنا و مفاهیم نمادین ادوار قبل از خود فاصله گرفته و اغلب ساختار هویتی خود را در قالب مفاهیم سمبلیک به ویژه در ارتباط با نجوم جلوه می کند. ارائه ایدئولوژی جدید توسط اسلام نه تنها از بعد ماهوی، بلکه از نظر ساختاری نیز بر نوع دست ساخته های هنری تاثیرگذار بود. در این دوره تیر و کمان اغلب در نگاره ها، ظروف فلزی، کاشی و منسوجات جلوه می کند. هرچند ساختار سیاسی و فرهنگی جوامع طی ادوار مختلف دسخوش تغییرات می شود، اما آنچه مهم می نماید حفظ بعد معناشناسانه و جایگاه مفاهیم نمادین تیر و کمان در روند تحولات تاریخی و فرهنگی سرزمین ایران بوده است.

    کلیدواژگان: تیر و کمان، مفاهیم نمادین، آثار هنری، ادوار گذشته، ایران
  • اکرم ابراهیم زاده*، احمد صالحی کاخکی صفحات 47-59

    عصارخانه به عنوان یکی از مراکز صنعتی مهم در شهرهای بزرگ، از گذشته تا کنون، دارای ابعاد مختلفی است که در آن محیط کالبدی، ابزار و ادوات و دانش و علوم مرتبط با این صنعت، دست به دست هم داده تا محصولاتی از عصاره دانه های روغنی با چندین کاربرد تولید شوند. از آنجایی که تولید محصولات روغنی نیازمند زمان طولانی و نیروی کارآمد بوده و طی مراحلی طاقت فرسا حاصل می شده است، بنابراین، محصولاتی ارزشمند و نیازمند شرایط و وسایل نگهداری مناسب بوده اند. در این راستا، با توجه به نقش بسزایی که ظروف سفالی در عصارخانه ها داشته اند، پژوهش پیش رو جهت پاسخ گویی به این سوالات انجام گرفته است؛ 1. ویژگی ظروف سفالی عصارخانه ها چیست؟ 2. ظروف سفالی در عصارخانه ها چه نقش و کاربردی داشته اند؟ 3. در طبقه بندی سفالینه ها، ظروف عصارخانه در کدام دسته قرار می گیرند؟ پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی-تاریخی و با تکیه بر منابع مکتوب و مشاهده تعدادی عصارخانه در استان اصفهان، ضمن برشمردن ویژگی های ظروف عصارخانه ها به ویژه سفال ها و خمره های بزرگ حمل و ذخیره روغن، اشاره ای نیز به نمونه های مشابه این ظروف از گذشته تا کنون داشته است. نتیجه پژوهش چنین حاصل آمد که ظروف سفالی عصارخانه ها، دارای ویژگی هایی همچون نوع متفاوت لعاب، شکل و اندازه و خصوصا کاربردهای متنوع در قسمت های مختلف عصارخانه هستند؛ به گونه ای که برخی جهت روغن گیری، داخل زمین و برخی جهت نگهداری، درون دیوارها جای گذاری می شده و برخی، ظروف ذخیره و حمل روغن بوده اند. بنابراین این ظروف، نوع خاصی از ظروف سفالی بوده که فقط برای مجموعه های کارگاهی تولید می شده و می توانند به عنوان سفالینه های محلی برای مجموعه های کارگاهی معرفی شوند.

    کلیدواژگان: عصارخانه، استان اصفهان، سفال محلی، خمره های بزرگ، ظروف ذخیره
  • فرزاد فیضی*، کریم حاجی زاده، سارا صادقی صفحات 61-75

    در طول ادوار تاریخی، تغییرات اجتماعی، سیاسی و مذهبی به بهترین نحو در هنر و معماری آن دوره متجلی شده اند. کتیبه های مذهبی دوران مختلف، منعکس کننده عقاید و اندیشه های غالب بر جامعه آن دوره بوده و حاوی اطلاعات ارزشمندی از اوضاع مذهبی، اجتماعی و فرهنگی زمان نگارش خویش هستند. در بین عناصر مختلف معماری اسلامی، محراب به عنوان نماد قبله، همواره مورد توجه هنرمندان بوده و به تزئینات مختلفی از جمله کتیبه ها مزین شده است. تا کنون، اکثر مطالعات در مورد محراب های گچی ایلخانی، از منظر درونی و پیرامون زیبایی شناسی عناصر تزئینی و دسته بندی آنها بوده و کمتر از منظر بیرونی و به علل پدیداری و ریشه یابی این مضامین بر روی محرا ب ها پرداخته شده است. بر همین اساس پژوهش حاضر، به بررسی تطبیقی کتیبه های محراب های گچی دوره سلجوقی و ایلخانی از رویکرد محتوایی (مضامین دینی) پرداخته است. روش پژوهش، تطبیقی- تحلیلی و ابزار گردآوری اطلاعات، بررسی میدانی و اسناد کتابخانه ای بوده است. یافته های پژوهش نشان می دهند که مضامین کتیبه های محراب های دو دوره با وجود اشتراک در مفاهیم کلی مانند؛ مبداشناسی (توحید و عدل) و مباحث نماز و زکات و فرعیات آنها، دارای افتراقات زیادی نیز هستند؛ این مضامین در بسیاری از موارد همانند مضامین اهل سنت (اسامی خلفای راشدین و احادیث اهل سنت) در محراب های سلجوقی و مضامین عرفانی شیعی در محراب های ایلخانی که به صورت مستقیم و غیرمستقیم در کتیبه ها نمود یافته، با جریان ها و گرایش های مذهبی حاکم بر جامعه خود همگام و هماهنگ هستند و در واقع، جهان بینی جدید هر دوره به نحوی در کتیبه های محراب ها ظهور و تبلور یافته است.

    کلیدواژگان: محراب گچی، کتیبه های مذهبی، مضامین دینی، دوره سلجوقی، دوره ایلخانی
  • اسماعیل نصری*، حسام اصلانی صفحات 77-93

    فن و هنر سفالگری عصر قاجار به لحاظ شیوه های ساخت، تزئین، طرح و نقش، دارای مولفه ها و شاخصه ها، وجوه افتراق و اشتراک فراوانی با دوران قبل از خود بوده که در مطالعات باستان شناسی کمتر بدانها توجه و پرداخته شده است. مطالعه و بررسی ظروف سفالی دوره قاجار، افزون بر آشنایی با فرهنگ حاکم بر این دوره، شیوه های ساخت و تزئین به ویژه در خصوص نقوش به عنوان اصلی تزئینی در سفالینه ها را آشکار می سازد. از این رو، در مقاله پیش رو با مطالعه و بررسی تعدادی از سفالینه های عصر قاجار، شیوه های تزئین و نقوش بر روی ظروف سفالی بررسی می شوند. بر این اساس، هدف از این پژوهش، آشنایی با انواع نقوش به کار رفته در سفالینه های مورد مطالعه و در نهایت، طبقه بندی این نوع نقوش است. در این پژوهش، نتیجه جستجوها به روش میدانی با مراجعه به موزه های داخلی (رضا عباسی، موزه ملی ایران، موزه آبگینه و سفالینه های ایران) و جست جو در وب سایت موزه های خارجی (ارمیتاژ، ویکتوریا و آلبرت)، به یافتن نوزده نمونه انجامید که بیشترین تعداد، از موزه آبگینه و سفالینه های ایران انتخاب شد. روش انجام این پژوهش، توصیفی- تحلیلی بوده و روش گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای و همچنین، بر بررسی میدانی استوار است. بدین معنا که ابتدا همه نمونه ها به صورت میدانی و اسنادی گردآوری شده، سپس معرفی، تحلیل و در جداول ترسیمی، نقوش تزئینی، ویژگی ها و شاخص های خاص هر یک استخراج و تقسیم بندی شده اند. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهند سفالگری دوره قاجار در عین تاثیر پذیری و تداوم سبک های سفال سازی دوران قبل، به نوآوری هایی در زمینه نقوش دست یافته که مختص به این دوره بوده اند.

    کلیدواژگان: ظروف سفالی، عصر قاجار، نقوش و تزئینات، موزه آبگینه
|
  • Hasan Gholipour*, Parviz Haselei Pages 1-16

    In the history of Iran after Islam maybe at the Safavi period, and especially at The Great Shah Abbas era had been the most important and magnificent and Golden Age of developments in all fields, especially at Persian painting art. In this period, by developing of economic and social ties with Europeans which created cultural relations and thus led to a change in the culture and people’s lifestyle brought about also developments in artistic fields. The issue of the present research this is, the cultural relations with Europeans, what had influenced in the process of development Persian painting and creating the style of Isfahan? This research is descriptive-analytical and has been used by studying existing documents and exploiting the painting of Isfahan school. The necessary information was from library resources and observation works. The results of the study showed the impact, of cultural relations in lifestyle and type of people coverage, along with the entry of Western paintings and artists to Iran, and the attention and encouragement of Shah Abbas and the riches to this kind of art, And also the imitation of Iranian artists from European painting, all have had a significant influence on the metamorphosis and formation of a new style in painting of Iran. On the one hand Causing, the independency of Persian painting from the design book as album(moragha) and single-paper and single-faced painting that probably had been distributed since the reign of Sultan Hussein Beyqara (Timuri school). On the other hand, this transformation among the Persian painters of that time, With effort Reza Abbasi -as the founder of Isfahan school- which was created with the tradition of this Persian painting, innovation and modernity showed in the context of this miniature tradition. And with the help of his disciples and followers, Caused of innovation in the Persian painting of this period, and established the new style of Isfahan school. But as finally the influence of European culture and art, to change in the form and content and to the fading of Iranian tradition and the flow creation of European orientation has became in the Persian painting.

    Keywords: Culture &, Art Europe, Persian painting, painting Isfahan Schoo, European orientation, Reza Abbasi
  • Mohieddin Aghadavoudi*, Iman Zakariyayi Pages 17-32

    Chahar Bagh mosque/school has an important position as one of the most outstanding religious/academic monuments of the Safavid era in terms of Islamic engraving art. The present study, adopting a new approach, attempts to investigate the functions of the inscriptions of this monument in reflecting the teachings of the prophet in addition to expressing the extent of his magnificence. Attempts have been made in order to provide a setting for answering the two main questions of the study which are:1-what place did transferring function have in design and making of the inscriptions of the mosque/school? 2- In what ways does the contents of the inscriptions reflect the teachings and grandeur of The Prophet? The study is developmental. It adopts a descriptive-analytical method. The information was gathered through field and desk study. Also, the data were analyzed qualitatively. The results of the research indicate the following:-With respect to the spectrum of contents, the form of the monument and its important position, the role of it as a tool for transferring Islamic ideologies is much more significant than its other functions. -Furthermore, the most important messages centered around The Prophet(pbuh), were reflected in the content and structure of the inscriptions including: categorized Hadiths, the religious policy of Islam and Shiite with a focus on prophecy, supplications, modeling the personality of The Prophet and eulogy and praise for him in different ways. It should be mentioned that the afore mentioned contents constitute a huge percent of the contents and they have a significant importance in terms of quality of implementation and place as well.

    Keywords: inscription, Chahar Bagh mosque, school, transferring function, The Prophet(pbuh)
  • Fakhredin Mohamadian*, Khadijeh Sharifkazemi, Reza Mehrafarin Pages 33-46

    Culture and human life has always been influenced by natural and human factors. Bow and arrow as a weapon, has always had a major role in this process. This tool is not only intended for hunting, which is one of the ways human subsistence economy, But also as a means of defense and military an important role in the political system of societies. Prices in archery, beyond history, which goes back to to the time of myths. These tools, this market is not only an effective role in the political and economic developments in the past but also an important place in the cultural system that period has also been prominent. The current research, archery evaluating the various eras in Iran, to the place and its role in the values of that era's artwork. evaluating the bow and arrow in different periods of Iranian history, As well as its reflection on how the role of values in different historical eras their artwork. This research has been conducted comparative historical approach and data collection is done using library resources. The results show that the archetype bow and arrow, a symbolic history has appeared in artwork and ritual associated with the ideas and values, reflected dramatically. in addition to the tools of prehistoric, represents a symbol of power and majesty. In the historical period addition to the military approach, refers to the status of the person carrying a bow. In the Islamic era, the importance of for hunting and royal entertainment with this war so far has been in the service showing the astronomical and symbolical images.

    Keywords: Archery, position, History, calture, Iran
  • Akram Ibrahimzade*, Ahmad Salehikakhki Pages 47-59

    Oil mill One of the major industrial centers in big citeis, from Ancient to present time, It has different dimensions that physical environment in it, Tools and implements,  Knowledge and science related to this industry, Mixed together and Products extracted from oilseeds to produce multiple uses. Because of the production of oily products, It takes a long time and efficient power and achive very hard, so its worthwhile product and need the Proper storage conditions and equipment Which is in this direction pottery have Important role in oil mill. So There are some questions about this research: 1) What are the pottery characteristics that use in oil mills? 2) What is their role and function in oil mill? 3) What kind oil mills pottery, in the category of potterys? These are questions that answers this Research with historical-descriptive approach and Classifies according to Written Resources, anthropological Research, observation number oil mills of Isfahan province , and By specifying the characteristics of an oil mills dishes especially Shifting and save Jars of clay; such as different type of glaze container, The capacity of dishes, Especially how they are placed in oil mills, compare them whith similar pre-historic to present day. Conclude of this research is that the oil mills pottery are a special kind of pottery that is produced only for workshop collections &  Kind of storage containers in category of Local pottery.

    Keywords: oil mill, Isfahan province, Pottery, big Jars of clay, Storage container
  • Farzad Feizi*, Karim Hajizade, Sara Sadeghi Pages 61-75

    Over the history, social, political and religious changes have been best manifested in the art and architecture of that period. Religious inscriptions in different periods reflect the prevailing beliefs and ideas of the society at that period and contain valuable information on the religious, social and cultural conditions of their time. Among the various elements of Islamic architecture, the mihrab as a symbol of the Qibla has always been of interest to artists and adorned with various ornaments, including inscriptions. Most of the studies on the Ilkhani plaster altar have been from the inner and peripheral point of view and the aesthetics of the decorative elements and their classification and the outer point of view has less been addressed due to the phenomenological and rooting causes of these themes on the mihrabs. Accordingly, the present research has been addressed on the comparative analyzing the inscriptions of the plasterwork mihrab of the Seljuq and Ilkhani periods from a content approach (religious themes). The research method was comparative-analytical and data collection tool was field survey and library documents. The results of the research show that the themes of the mihrab inscriptions of the two periods, despite their common platforms in general concepts such as ontology (monotheism and justice) and anthropology (their prayers and zakat and their alterations) have also very differentces. These themes are similar to the Sunni themes in many cases (names of Rashid caliphs and Sunni hadiths) in the Seljuq mihrabs and the mystical-shiite themes in the Ilkhani altars that are directly and indirectly appeared in the inscriptions are in harmony with the religious trends that govern their society. In fact, the new worldview of each period has somehow manifasted and appeared in the mihrabs inscriptions.

    Keywords: Plaster mihrab, Religious Inscriptions, Religious Themes, Seljuq Period, Ilkhani Period
  • Esmaiel Nasri*, Hesam Aslani Pages 77-93

    Qajar pottery in regard to methods of making, decoration and patterns has indexes and components. It also both some characteristic in commom and obvious disitinctiona as compared with the earlier time. But Qajar ceramic wares are seemingly less interesting in archeological studies. The purpose of this research is to identify human, bird and mythical creature figures drawn by artists on the case studies. Nineteen specimens have been chosen, most of them are form glassware and ceramic museum. The method of method of research is descriptve analytic. In this sense, all of the samples were first collected in a field, then the introduction, analysis, and drawings of the decorative drawings, features and indicators of each one are extracted and divided. The result shows a return to the old Iranian traditions. Most of the  implemented motifs and themes in addition to be decorative, convey special meanings due to the cocial and repercussion of that time. Consequently, motif innovations occurred peculiar the Qajar era in addition continuity of earlier pottery styles and therir influence.

    Keywords: pottery, Qajar period, Methods of construction, decoration, the Glassaware, Ceramic's Museum of Iran's