فهرست مطالب

اضاءات نقدیه فی الادبین العربی والفارسی - شماره 35 (پاییز 1398)
  • شماره 35 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/11/08
  • تعداد عناوین: 6
|
  • خلیل پروینی، کبری روشنفکر، سید حسین حسینی* صفحات 9-31

    اسست المبادئ الفلسفیه لما بعد الحداثه فی اصولها لمعرفه الکون، علی اساس التشکیک فی الإطار الدینی لمعرفه جوهر الإنسان الذی یحتوی علی العقلانیه والفطره والوحی ومنحت الاهتمام بسلطه اللغه، کاساس فهم القیم وصناعتها. وهذه هی المحطه التی توکد علی ان اللغه وکل ما یصدر عنها هی رمز ثقافی خارج عن نطاق "المطلقیه". هذا الاهتمام ادی إلی فرض "النسبیه" و"الفردیه" علی المبادئ الشامله التی کانت تعتبر عالمیه قبل هذا. ولم یصل هذا الجهد الفلسفی حتی الآن إلی حقائق مطمئنه، خاصه فی الجانب المیتافیزیقی. کما ان کل الطرق فی هذه الرویه تودی إلی الفلسفه الغربیه الحدیثه التی انتجتها اوروبا. وانها قبل کل شیء کانت حرکه نقدیه اخذت طریقها نحو الإنتاجات الثقافیه الشرقیه والإسلامیه. یهدف هذا البحث إلی دراسه جدلیه الدین ومابعد الحداثه فی شعر ادونیس وما اثارت هذه الفلسفه من القلق والاضطراب فی کتاباته وذلک علی ضوء منهج تحلیلی - نقدی وبالاستعانه بالمنهج الفلسفی المعرفی. وما توصلنا إلیه هو انه تاتی مابعدالحداثه فی شعر ادونیس علی غرار هذه المیزات المضطربه وهی: إنکار المطلقیه، ونقض السردیات الکبری، والتمرد علی الدین، والتی لا تتماشی مع الاسس الدینیه المطلقه التوحیدیه، خاصه الإسلامیه. کما واشرنا إلی الفوارق الموجوده التی ابرزتها مابعدالحداثه بسبب بعدها عن دین الإسلام وتفاعلها مع نصوص الادیان السماویه الاخری المحرفه. فتوضح لنا انه بسبب مشکله الفکر الغربی المابعدحداثی مع الدین، وهو ان نصهم الدینی المحرف لا یزودهم بالمعرفه المقنعه فی اکثر الاحوال. إذن ما نلاحظه فی هذه النصوص هو تاویلات متعدده ومتناقضه علی مر العصور. التاویلات التی اعلنت مابعدالحداثه عن رغبتها الملحه بها والتی نشاهدها کثیرا فی اشعار ادونیس الفلسفیه.

    کلیدواژگان: الدین، مابعدالحداثه، السردیات الکبری، موت الإله، ادونیس
  • مهین حاجی زاده*، محمد طاهر مطهر، کاوه خضری صفحات 33-50

    کان الشکل القصصی موجودا عند العرب من بعید العهد وتحقق هذا التواجد بشکل طبیعی مستمد من الاحداث الیومیه وبما ان الشعر کان عند العرب جزءا من هذا الواقع، کان من الطبیعی ان نجد الاشکال الخبریه القدیمه یتخللها هذا الشعر حیث کان ورود الشعر فی قصص العرب تزید جمالا للقصه. وهذا التداخل بین الشعر والقصه یهدف إلی إحداث نتیجه مزدوجه تتمثل فی: استکمال المتعه السماعیه وحفظ روح الحدث. ومن بین الناثرین العرب القدامی کان ابو العلاء المعری مهتما بهذا التداخل بین القصه والشعر فی کتابه رساله الغفران. یتم الحدث فی رساله الغفران عبر مشروعیه التفاعل بین القصه والشعر فی معظم الاحیان. من هنا هذه المقاله تحاول من خلال المنهج الوصفی - التحلیلی عبر دراسه اسالیب التداخل بین القصه والشعر ان تلقی ضوءا کاشفا علی اهم الاغراض عند ابی العلاء المعری فی توظیفه الشعر فی رساله الغفران. تدل النتائج علی ان المعری قد استخدم الشعر فی بنیه القصص بدافع فنی ومن هنا یظهر شعره صریحا فی هیکل القصه لیودی دوره فی إکمال الحدث وهذا النوع من الصراحه إما یکون تصاعدیا او تنازلیا او غیرهما. وفی بعض الاحیان یکون شعره خارجا عن نسیج القصه حیث حذفه لا یخل المعنی، لکن هذا النوع من العلاقه قلیل بالنسبه إلی الشعر الداخل فی نسیج القصه.

    کلیدواژگان: الادب القصصی، توظیف الشعر، رساله الغفران، ابو العلاء المعری
  • یدالله ملایری*، ناصر قاسمی، کمال باغجری، هادی حق گویان صفحات 51-70
    تحاول هذه الدارسه إلقاء الضوء علی صوره الشخصیه المثقفه فی القصه القصیره الإیرانیه، وذلک من خلال الترکیز علی المجامیع القصصیه للکاتبه الإیرانیه گلی ترقی، وهی "انا ایضا غیفارا"(من هم چگوارا هستم) (1348ش/ 1969م)، و"الذکریات المبعثره" (خاطره های پراکنده) (1371ش/ 1992م)، و"مکان آخر" (جایی دیگر) (1379ش/ 2000م)، و"عالمین" (دو دنیا) (1381ش/ 2002م)، "الفرصه الثانیه" (فرصت دوباره) (1393ش/2014م). وتسعی الدراسه إلی تقسیم الشخصیات المثقفه إلی فئات حسب روی هذه الشخصیات واقوالها، ومواقفها من الجمهور والسلطه، وما تتلقاه من ردود تنبثق من مجابهه بین قطبی ما یسمی بثنائیه الاصاله والحداثه. کما تکشف الدراسه عن غیاب النضج المعرفی لدی الشخصیه المثقفه وتارجحها بین القطبین الحداثه والاصاله بوصفهما سمتین اساسیتین لهذه الشخصیه. کما تراءی للباحثین ان الشخصیات المثقفه فی قصص ترقی القصیره تضطر فی کثیر من الاحیان إلی إداره ظهرها إلی قناعاتها الفکریه الحداثیه، لاسباب اهمها: القمع الذی تمارسه السلطه السیاسیه والشارع ضد هذه الشخصیه، وخضوعها لاستمراریه الحیاه، وتفضیل مصالحها الشخصیه علی هواجسها الإصلاحیه. وانقسمت الشخصیات المثقفه فی ضوء ما تقدم إلی (1) الشخصیه التی لا یهمها مصیر المجتمع، (2) الشخصیه المهمشه، (3) الشخصیه الخائنه لقناعاتها، (4) الشخصیه العاجزه عن الارتباط بالناس.
    کلیدواژگان: القصه القصیره الإیرانیه، گلی ترقی، الشخصیه المثقفه، الاصاله، الحداثه
  • ربابه عباسی صاحبی، حسین منصوریان سرخگریه*، رضا فرصتی صفحات 71-94

    یقوم هذا البحث بدراسه "ابستمولوجیا الذات" او "نظریه معرفه النفس" عند جلال الدین الرومی وسبینوزا دراسه مقارنه. تشیر فرضیات البحث إلی ان هناک تشابهات جوهریه بین الرویه الصوفیه القائمه علی "وحده الوجود" عند جلال الدین الرومی وبین نظریه "وحده الجوهر" عند سبینوزا. وبما ان سبینوزا یتبع اسلوب دیکارت فی "العقلانیه"، ولکن علی عکس دیکارت التعددی، فإن لدیه وجهه نظر موحده فی مناقشه "جوهر الوجود"، حیث یشترک مع افکار جلال الدین الرومی فی "المثنوی المعنوی". لهذا فإن رویه سبینوزا المیتادیکارتیه فی معرفه الذات، خضعت فی هذا البحث لدراسه مقارنه بناء علی افتراض ان الذات فی هذه الحاله لها دلاله غیر ما تدل علیه النفس والروح فی جوهرها وسلوکها. یقوم هذا البحث معتمدا علی المنهج الوصفی التحلیلی بالرد علی اسئله حول طبیعه النفس واصلها، کیفیه کبحها والتحکم فی ها ومدی تاثیر الجبر والاختیار او إراده الإنسان فی التعبیر عن رغبات النفس، وهی دراسه مقارنه متعدده التخصصات فی المجالین النقد الفلسفی والنقد الصوفی. کما ان البحث توصل إلی نتیجه تفید بانه لا یوجد اختلاف فی طبیعه الذات (النفس) وحالاتها وتسلسل مراتبها وطریقه کبحها وصلتها بالخیار وإراده الإنسان فی النظریتین ما عدا فی "اسلوب المعرفه" وطریقه إدراکها.

    کلیدواژگان: علم معرفه النفس، وحده الجوهر، وحده الوجود، المثنوی، سبینوزا
  • رضا میرزائی*، علیرضا الشیخی صفحات 95-126

    یعتبر النقد الاجتماعی محاوله لإبراز العلاقه بین المجتمع والادب، فهناک علاقه متبادله بین الاثر الادبی وبین المجتمع من حیث التاثیر والتاثر. "احمد خالد توفیق" من رواد ادب الخوف فی الادب العربی. إنه کتب فی التسعینات من القرن الماضی مجموعه ضخمه سمیت "ماوراء الطبیعه" فی هذا المجال. ومن الناحیه الاجتماعیه، اهتم توفیق فی مجموعه ماوراء الطبیعه خاصه فی روایته "اسطوره النداهه" ببعض القضایا الاجتماعیه المتعلقه بالاریاف المصریه فی القرن الماضی بصبغه من الرعب. ومن هذا المنطلق یرمی هذا المقال إلی قراءه احداث الروایه اعتمادا علی المنهج البنیوی التکوینی النقدی لغولدمان مستخدما الوصف والتحلیل لمناقشه الموضوع هادفا الکشف عن معرفه الجوانب الاجتماعیه المکنونه فی ها. سعی غولدمان فی طریقته النقدیه لإقامه علاقه ذات مغزی بین الشکل الادبی واهم جوانب الحیاه الاجتماعیه. ومن اهم النتائج التی توصلنا إلی ها فی دراستنا هذه، ان الروائی احمد خالد توفیق یبحث فی روایته عن سر تخلف المصریین وکیفیه مواجهتهم بالعلوم فی عصر تقدم العلوم البشریه ویعتقد ان اهم المشاکل الاجتماعیه فی الاریاف المصریه وهی القضایا المتعلقه بالفقر والعادات الخرافیه والحرمان من التعلیم. فعلی الرغم ان روایه اسطوره النداهه هی روایه خیالیه ولکن تعالج مشاکل المجتمع المصری الریفی فی التسعینات، بما فی ذلک وجود ظاهره الخرافه فی الاریاف المصریه، والفقر، والحرمان، ومخاوف تکنولوجیا، وما إلی ذلک وهذا ینطبق علیه الکثیر من المکونات وعناصر المنهج البنیوی التکوینی لغولدمان.

    کلیدواژگان: النقد الاجتماعی، الروایه، احمد خالد توفیق، اسطوره النداهه، المنهج البنیوی التکوینی
  • وحید میرزایی*، عبدالعلی آل بویه لنگرودی صفحات 127-158

    اللغه الشعریه من المصطلحات الادبیه الجدیده التی اهتم بها النقاد ودارسو الادب. فهی تدل علی ان الشعر تعبیر لغوی عن الاحاسیس والمشاعر وتجارب الحیاه التی یعیشها الشاعر ویرسمها بریشته اللغویه الخلابه. وتکمن عبقریه الشاعر فی کیفیه توظیف اللغه، ولا یتاتی هذا إلا من خلال علاقه المفردات والالفاظ بعضها ببعض. بناء علی هذا فلکل شاعر الفاظ وکلمات مالوفه خاصه به ترتبط بثقافته وتجربته وحساسیته، معبره عن احاسیسه وافکاره فی ضوء صور مثیره. یعتمد هذا البحث المنهج الوصفی-التحلیلی فی دراسه اللغه الشعریه فی الدیوان الثالث للمقالح وهو "رساله إلی سیف بن ذی یزن" عبر ثلاثه مستویات: المستوی الاول یشمل دراسه المعجم الشعری ولکون هذا القسم یعکس العصر الذی عاش فیه الشاعر، یعتمد فیه علی اکثر الحقول الدلالیه ترددا فی خطابه، وفی المستوی الثانی تدرس الصوره الشعریه بتقاناتها الحداثیه وعلاقتها بالبنیه اللغویه ومن ثم ینتقل البحث إلی دراسه الإیقاع الداخلی المتمثله بتکرار الحرف واللفظه وتکرار العباره وبیان دورها فی تشکیل البنیه اللغویه للدیوان. من النتائج التی وصل إلی ها البحث، ان الالفاظ الحزینه قد وردت کثیرا فی المعجم الشعری للشاعر، بحیث غطت حاله الحزن النص، فیمکننا تسمیه دیوان المقالح "دیوان الحزن"، وهذا الدیوان وما فیه من الاحاسیس والتجارب وصوره الشعریه لدی الشاعر یعبر عن هموم الشعب الیمنی علی وجه الخصوص وهموم الإنسان علی وجه العموم بترکیزها علی الرموز والاساطیر الشعریه باسلوب ادبی درامی والحوار الذی یجری بین الشاعر وبطل قصیدته سیف بن ذی یزن والترکیز علی الإیقاع الحزین من خلال تکرار الکلمات والعبارات لإثراء اللغه الشعریه.

    کلیدواژگان: اللغه الشعریه، المعجم الشعری، الصوره الشعریه، الإیقاع، عبد العزیز المقالح
|
  • Khalil Parvini, Kobra Rawshanfekr, Seyyed Hossain Hossaini * Pages 9-31

    The philosophical basis of postmodernism, especially in cosmological sphere, is on the lack of the belief in the metaphysics and the skepticism in efficiency of religious framework for understanding human essence which is based on rationality, instinct and revelation. The sovereignty of language is very important in this trend, because the language from this point of view is the essential device for understanding values and their mechanisms. Within the postmodern ideology, language and all its manifestations are understood as cultural symbols outside the realm of "absolutism". This attitude led to impose "relativism" and "individualism" upon the exhaustive principles (grand narratives) that were earlier considered universal. This philosophical effort especially in metaphysics and occult fields has not yet reached to reliable facts. The focus of this paper is on the study of the challenge of religion and Postmodernism and the anxieties emerged from it in the poetry of Adonis. The article in a descriptive-analytical method and by a philosophical-cognitive approach studies those poems of Adonis that bear such philosophical outlooks. It concludes that postmodernism in the poetry of Adonis shows this tension in the following fields: relativism; denial of absolutism; refute of grand narratives and disobedience to religion which do not conform to the absolute religious principles of monotheism, especially of Islam. In this study we have also pointed to the philosophical differences that postmodernism has brought about, because of its distance from the religion of Islam and its interaction with the texts of the other revealed religions. So, it is clear that the problem of the Western postmodern philosophy with religion results from the idea that their religious text does not provide them with convincing knowledge in most cases. What we have seen in those texts, therefore, is a multiple and contradictory interpretations throughout different periods, the interpretations that postmodernism announced its main desires, that we see so much in the poetry of Adonis with a philosophical taste.

    Keywords: Religion, Postmodernism, grand narratives, death of god, Adonis
  • Mahin Hajizadeh *, Mohammad Taher Motahar, Kaveh Khezri Pages 33-50

    Arabs had fictions from the antiquity that naturally emerged from daily events. While poems were a part of this reality, we can find clearly the old forms of news intertwined with poetry, so existence of the poems in Arab stories, added to their beauty. The interaction between poetry and fiction led to additional results manifested in the pleasure of listening to the story and preserving the story's spirit. Abū al-ʿAlāʾ al-Maʿarrī, Among medieval Arab prose writers, showed his interest in this overlap between fiction and poetry in his Resalat al-Ghufrān (The Epistle of Forgiveness). In Resalat al-Ghufrān the message and the event most often completed through the interaction between fiction and poetry. Therefore, this paper, with a descriptive and analytical approach, seeks to clarify the most important goals of Abū al-ʿAlāʾ al-Maʿarrī in the use of poetry in Resalat al-Ghufrān by examining the interaction between the story and the poetry. The results show that al-Maʿarrī's application of poetry in the structure of stories had artistic motivations, and so the explicit appearance of his poetry in the structure of the stories serves its role in completing the events. This kind of explicitness of poetry is sometimes abundant and sometimes low or moderate. His poetry is sometimes devoid of the context and meaning of the story, so that its removal does not harm the meaning, but this kind of removable poems with no effect on the meaning are rare.

    Keywords: Fictional literature, The function of poetry, Resalat al-Ghufrān, Abū al-ʿAlāʾ al-Maʿarrī
  • Yadollah Malayeri *, Naser Ghasemi, Kamal Baghjari, Hadi Haghgooan Pages 51-70
    Abstract In this research- through purposeful reading of Goli Taraghi’s works such as ‘I am “Ch” Guevara too’ (1969), ‘Scattered memories’ (1992), ‘Another place’ (2000), ‘Tow worlds’ (2002), ‘Another chance’ (2014)- the characters of the intellectuals in Farsi short stories are reflected. Based on their opinions, sayings, side takings in front of the mass and rulers and feedbacks- giving the fact that these feedbacks are the result of the natural contrast between tradition and modernism, the intellectuals are classified in this survey as well. In this study, the immaturity of the intellectual’s character and her doubt about tradition and modernism is also revealed as the main feature of her personality. As it turns out, in Goli Taraghi’s works, in many cases, the intellectuals give up their creed due to the pressure of the power centers. On the other hand, the mass, get used to the everyday life, and choose personal profit over social responsibility. According to what mentioned, the intellectuals are divided into four groups: 1) indifferent, 2) excluded, 3) professional, 4) disable to connect to the mass.
    Keywords: Iranian short story, Goli Taraqi, Intellectual, character, modernism, tradition
  • Robabeh Abbasi Sahebi, Hosein Mansoorian Sorkhgarieh *, Reza Forsati Pages 71-94

    This article is a comparative study of the “epistemology of the soul" from the viewpoints of Molāna and Spinoza. Research hypotheses indicate that there are substantial similarities between the mystical attitude of Molāna which is based on the “unity of the existence” and Spinoza's believe in “the unity of the essence”. Despite Spinoza's adherence to the rationalism of Descartes, he had, unlike pluralist Descartes, a unitarian look in the field of the “essence of the existence”, that had common features with Molāna thoughts in Masnavi Ma’navi. For this reason, bearing in mind the hypothesis that nafs, is theoretically as well as practically, distinct from the soul, Spinoza's trans- cartesian attitudes in epistemology of the soul became the subject of comparison. This research which is in analytic-descriptive method, is done as an interdisciplinary comparative study, both philosophically and mystically, in response to the problems of: what is the nature and origin of the nafs? How can be controlled its insurrections? And what is the degree of the effect of djabr va ikhtyār (fatalism and free will) on the emergence of the selfish appetites? It concluded that there is not significant differences between two attitudes in nature, states and acts of the soul and its levels, restraint manner and the relation of the soul with human will, except in their methodology.

    Keywords: Epistemology of the soul, Existence Essence, Unity of Existence, Masnavi Molāna, Baruch Spinoza
  • Reza Mirzaei *, Alireza Sheikhi Pages 95-126

    Social criticism is an attempt to highlight the relationship between society and literature, and creating a mutual ties between them. Ahmed Khaled Tawfiq is one of the pioneers of horror literature in Arabic. He wrote in 1990s a huge collection in horror genre. This collection called the "Supernatural", was helpful to his famous. From a social view point, Tawfiq dealt in supernatural series and especially in Afsana al-nadaha, with some of the issues of the Egyptian rural society in the last century. This article tries to reveal social aspects of the novel Afsana al-nadaha, within a descriptive-analytical method and relies on Lucien Goldman's genetic structuralist criticism. In this novel Ahmad Tawfiq Khalid examines the secrets of Egyptians backwardness and their encounter with new sciences in their progress periods and believes that the most important social problems in Egyptian rural society concerns poverty, superstitions and lack of education. The writer believes that the reform in rural society will be achieved through the education of people. Tawfiq expresses social pains and tries to inform his addressees of social consequences of superstitions and concerns related to the encounter of the society with the rapid advances in sciences.

    Keywords: Social criticism, novel, Ahmed Khalid Tawfiq, Afsana al-nadaha (The Myth of al Nedāha)
  • Vahid Mirzaei *, Abdolali Aleboyeh Langerudi Pages 127-158

    One of the new terms of twentieth century was poetic language. Thus, the poetry is an interpretative language of the emotions and experiences of the life that the poet paints with the brush of his words. This can be done only by means of the interwoven words. Every poet has his own vocabulary that is the result of his culture and personal experiences by which he can expresses his emotions and thoughts that are behind beautiful pictures. This article, in a descriptive-analytical way, tries to examine in three levels the poetic language of Resāla ilā Saif bin zī yazan (a letter to Saif bin Zi Yazan). Its first part deals with the linguistic circle that recalls the age of the poet and relies heavily on the very frequent words. In the second part, poetic images of the poet that benefits from new techniques are examined. Then, the internal music that plays a fundamental role in the linguistic structure of the poetry which consists of repeating the letters, words and phrases is analyzed. It can be concluded that the Risala's vocabulary circle around the grief and sorrow and these words are the basis of his work, so that the whole of his Divan (collected poems) is full of the sad words and can be called qasida al-hozn (the Grief Ode). The emotions and feelings of the poet that reflected in the form of symbols, myths and poetic images in the first place show the grief of the Yemeni people and then reveal the regrettable conditions of the Arab lands. The dramatic and conversational style of the poem that occurs between the poet and hero of the Saif bin Ziyen divan enriched the poetic language. the tragic music of the poem that is the result of the repetition of long vowels, words and phrases gives it beauty and depth.

    Keywords: poetic language, poetic lexicon, poetic images, rhythm, Abd al- Aziz al-Maqālih