فهرست مطالب

مطالعات علوم قرآن - پیاپی 1 (پاییز 1398)
  • پیاپی 1 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/07/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد فاکر میبدی*، محمدحسین رفیعی صفحات 8-37

    مرجعیت علمی قرآن عنوان نوپدیدی در مطالعات قرآنی است و به این معناست که قرآن دارای بالاترین شایستگی های علمی در رفع نیاز ها و انتظارات علمی به نسبت دیگر منابع علمی می باشد. اعتقاد به مرجعیت علمی قرآن تابعی از پذیرش اصل جامعیت قرآن است؛ اما اعتقاد به جامعیت در همه ابعاد آن لزوما به معنای اعتقاد به مرجعیت علمی قرآن نیست.بررسی مرجعیت علمی قرآن از نگاه علامه طباطبایی، که موضوع این پژوهش است، پیشینه خاص ندارد. این پژوهش به روش توصیفی - تحلیلی و کشفی از تفسیر المیزان و دیگر آثار علامه طباطبایی انجام شده است و هدفش بررسی میزان اعتقاد به مرجعیت علمی قرآن از نگاه علامه طباطبایی است. از بررسی های انجام شده در آثار علامه طباطبایی پیرامون مسئله مرجعیت علمی قرآن، به دست می آید که وی به مرجعیت نسبی علمی قرآن کریم معتقد است.در نوشته های علامه طباطبایی بحث مستقلی در موضوع جامعیت و مرجعیت علمی به چشم نمی خورد، اما اهمیت مسائل و موضوعات مرتبط با جامعیت و پاسخگویی قرآن موجب شده است علامه همچون دیگر مفسران ناگزیر در ذیل برخی مباحث تفسیری، دیدگاه خود را با ادبیات متفاوت دراین باره روشن کند.

    کلیدواژگان: مرجعیت علمی قرآن، کارکرد های علمی قرآن، جامعیت قرآن، تفسیر المیزان، علامه طباطبایی
  • فرج الله میرعرب* صفحات 39-58

    قرآن خود را «تبیان کل شیء» خوانده است که ظاهرش مرجعیت قرآن در همه علوم است. مسئله قرآن پژوهان این است که چگونه چنین برداشتی قابل دفاع است و دلایل مرجعیت عام قرآن برای همه علوم چیست؟ بعضی مانند علامه فضل الله با توجه به هدف قرآن که هدایت انسان به مقصد الهی است، قرآن را بی نیاز از شمول بر علوم غیرانسانی می دانند. پژوهش به این پرسش که وجود مباحث متنوع اعم علوم طبیعی در قرآن بر خلاف نظر ایشان است پاسخ داده که هدف از آمدن داده های محدود طبیعی، برانگیختن عقل و رساندن انسان از معلول به علت و تحریک اندیشه برای یافتن نشانه های خدا در جهان است. نوع بیان قرآنی ذیل این دسته آیات برهان ایشان بر صحت نظر است، زیرا در معارف انسانی خدای متعال دستور اطاعت داده و بایدها و نبایدها را آورده است. این پژوهش که پیشینه خاص ندارد، به روش توصیفی تحلیلی و کشفی انجام شده، هدفش یافتن نظریه علامه فضل الله در مورد محدوده مرجعیت قرآن در علوم است. نتیجه پژوهش این است که نظریه مرجعیت عمومی، قابل دفاع نیست و مرجعیت قرآن محدوده خاصی دارد؛ یعنی فضل الله وحی الهی را مرجع در نیازهای هدایتی انسان، مانند: قانون گذاری، شکل دهی سبک زندگی و منهج حیات (تقلید ها و عادت ها) دانسته و معتقد است انسان باید در باور ها، گرایش ها ، وابستگی ها و نوع تعلقات، سبک زندگی و روابط انسانی، به قرآن رجوع کند.

    کلیدواژگان: قرآن، مرجعیت قرآن، علامه فضل الله، علوم انسانی، علوم طبیعی
  • علی خراسانی* صفحات 60-87

    شبهه اثرپذیری قرآن از تورات و انجیل سابقه دیرینه دارد، ولی در دو سده اخیر(سده نوزدهم و بیستم) که مطالعات قرآنی شرق شناسان گسترده تر شده، این شبهه در آثار فراوانی مطرح شده و حتی آثار پرشماری از مستشرقان فقط به اقتباس قرآن از تورات و انجیل اختصاص یافته اند. دایر ه المعارف قرآن لیدن (EQ) که مهم ترین اثر قرآن پژوهی در هزاره سوم و دوران معاصر است، در مقایسه با دیگر آثار خاورشناسان در این موضوع نسبتا عملکرد مثبتی دارد و در هیچ مقاله ای به اقتباس قرآن از تورات و انجیل تصریح نکرده است و فقط به شباهت های محتوایی قرآن با آنها در برخی مقالات اشاره و بدون هیچ گونه پیش داوری از آن عبور کرده است.این پژوهش با توجه به مقالات دایر ه المعارف قرآن لیدن (EQ) به روش توصیفی - تحلیلی و کشفی صورت گرفته است.خاورشناسانی که به این موضوع دامن زده اند با پیش فرض بشری بودن به سراغ قرآن رفته اند؛ زیرا امی بودن رسول خدا9 و عدم ارتباط آن حضرت با اهل کتاب در مکه و مدینه و نیز تخطئه بسیاری از باور ها و رفتار اهل کتاب در قرآن را نادیده گرفته و بر منشابودن کتاب مقدس اصرار کرده اند. مقالات EQ در مقایسه با آثار دیگر خاورشناسان پیشین از لحن ملایم و نرمی برخوردار است و دست اندرکاران آن کوشیده اند که از ابراز مواضع صریح علیه وحیانیت قرآن بپرهیزند و وجهه علمی و بی طرفی در مقالات را تقویت کنند، ولی به نظر می رسد این تفاوت رویکرد مبنایی و اساسی نباشد، بلکه روشی برای اثرگذاری بیشتر بر مخاطبان خود، به ویژه مخاطبان مسلمان است.

    کلیدواژگان: قرآن، خاورشناسان، تورات، انجیل، مصادر قرآن
  • سیدعلی سادات فخر* صفحات 89-111

    یکی از موضوعات مرجعیت علمی قرآن کریم، موضوع مبانی آن است. مرجعیت علمی قرآن مبانی متعددی دارد که یک بخش آن، مبانی علوم قرآنی است. برای پی بردن به مبانی علوم قرآنی مرجعیت علمی قرآن با توجه به دیدگاه های آیت الله معرفت، در این مقاله پنج موضوع علوم قرآنی که از کلیدی ترین موضوعات علوم قرآنی اند، همراه با میزان تاثیر هریک از آنها در مرجعیت علمی همراه با اشاره به دیدگاه های آیت الله معرفت بررسی می شود. این پنج موضوع عبارت اند از: ظاهر و باطن، تاویل، نسخ، تفسیر با سنت و اعجاز علمی قرآن و تحدی به آن. دیدگاه های آیت الله معرفت در این موضوعات بر گستره مرجعیت علمی قرآن تاثیرگذار است و موجب گسترش قلمرو مرجعیت علمی قرآن کریم می شود. این پژوهش از روش کتابخانه ای و به صورت توصیفی تحلیلی و کشفی صورت گرفته است. مرجعیت علمی قرآن نیازمند زیرساخت های نظری در حوزه علوم قرآنی است. مسائلی مانند: ظاهر و باطن، تاویل، نسخ و نسبت سنجی قرآن با سنت از کلیدی ترین مسائلی است که تاثیر اساسی بر خروجی مرجعیت قرآن دارد. ظاهرگرایی در تفسیر چالش های فراوانی برای مرجعیت علمی قرآن ایجاد می کند؛ اما پذیرش تاویل می تواند افق های گسترد ه ای را پیش روی مفسر باز کند. نظریه نسخ مشروط که آیت الله معرفت ارائه داده است، برخی آیات منسوخ را کارا کرده و اعتبار آنها را در ظرف زمانی و مکانی به شرط وجود شرایط می پذیرد و ظرفیت تطبیق پذیری آموزه های قرآنی را با متغیر های عصری بیشتر می کند.

    کلیدواژگان: مرجعیت قرآن، تفسیر، ظاهر و باطن، تاویل، نسخ، اعجاز علمی، سنت، آیت الله معرفت
  • حسین رضایی*، فرج الله میرعرب صفحات 113-132
    مبارزه با قرآن کریم به روش های مختلفی، از جمله شبهه افکنی علیه قوانین و احکام آن از صدر اسلام تاکنون مورد اهتمام دشمنان بوده است. ازدواج یک مرد با چند زن یا «تعدد زوجات» از مسائل مهم و حساسیت برانگیز مربوط به زنان و خانواده است. قرآن در آیه 3 سوره نساء مجوز تعدد زوجات را در صورت توانایی بر مراعات عدالت میان آنان، صادر می کند و در آیه 129 این سوره ممکن نبودن رعایت عدالت میان زنان را بیان می کند. دکتر سها در کتاب نقد قرآن ضمن القای شبهاتی در مورد «تعدد زوجات» و خلاف حکمت خواندن آن ادعا می کند آیه 129، آیه 3 را نسخ کرده و آورنده حکم از تداوم آن پشیمان شد ه است. پژوهش حاضر به روش توصیفی - تحلیلی باگرایش انتقادی و به روش اسنادی، به بررسی دقیق این شبهه می پردازد. حاصل پژوهش این است که احکام قرآن کریم، از جمله جواز تعدد زوجات، بر مبنای حکمت و نیاز واقعی انسان تدوین شده و دلایل ناقد قرآن نمی تواند خدشه ای بر آن وارد سازد. همچنین هیچ گونه رابطه ناسخ و منسوخی بین دو آیه پیش گفته وجود ندارد.
    کلیدواژگان: قرآن، دکتر سها، نسخ، تعدد زوجات
  • محمدعلی محمدی* صفحات 134-155

    نقد از روش های موثر برای سنجش کیفیت متن و تشخیص نقاط قوت و ضعف آثار نویسندگان است. با بهره گیری از این روش می توان گزاره ها را پالایش کرد و سره را از ناسره بازشناخت. در بین روش های نقد، نقد روشی از اولویت فراوانی برخوردار است؛ زیرا هر پژوهشگری بر مبنای روشی که به آن اعتقاد دارد، تحقیق علمی خود را پیش می برد. با بررسی روش های مطالعاتی خاورشناسان درمی یابیم آنان در موارد فراوانی به ورطه مغالطات افتاده اند. در این مقاله پس از مفهوم شناسی، ضمن تاکید بر خدمات قرآن پژو هان منصف، به ده خطای مغالطه ای مستشرقان قرآن پژوه اشاره شده است. این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی و بر اساس منابع کتابخانه ای تدوین شده و در پی اثبات این فرضیه است که پژوهش های مستشرقان، بیش از آنکه بر بر هان، جدال احسن و موعظه حسنه استوار باشد، در موارد فراوانی بر پایه مغالطات بنا شده است؛ ازاین رو پذیرش نتایج پژوهش های مستشرقان، نیازمند ژرف اندیشی افزون تری است. مستشرقان به دلایلی همانند پیش فرض های نادرست، تفاوت فرهنگی و ناآشنایی با زبان عربی در موارد فراوانی مغالطه کرده اند و مغالطه شناسی در مطالعات قرآن پژوهی مستشرقان، بسیار حائز اهمیت است.

    کلیدواژگان: مستشرقان، پژوهش های قرآنی، مغالطه، نقد
  • محسن قمرزاده*، فاطمه سادات ارفع صفحات 157-173
    روایات تفسیری که از مهم ترین منابع فهم آیات قرآن اند، روایاتی هستند که مراد خداوند در آیه را بیان می کنند یا زمینه فهم آن را فراهم می سازند. بهره مندی کامل از روایات تفسیری، بر قواعدی استوار است. پژوهشگر وادی تفسیر با رعایت این قواعد و دستورالعمل هاست که می تواند در فرایند تفسیر از خطا و اشتباه دور باشد و به مراد واقعی خداوند دست یابد. هرچند برخی از این قواعد مورد توجه پژوهشگران حوزه تفسیر بوده اند و در فرایند پژوهش های تفسیری از آنها بهره گرفته شده، این قواعد تاکنون به شکل کامل و متقن تدوین نشده اند. پژوهش حاضر با روش کتاب خانه ای و به صورت توصیفی تحلیلی به واکاوی قواعد بهره مندی از روایات تفسیری در دو بخش عقلی و نقلی پرداخته است. در بخش قواعد عقلی به مواردی همچون؛ دوری از افراط و تفریط در کارآمدی روایات تفسیری، توجه به عدم تناقض در روایات تفسیری و... و در بخش قواعد نقلی به مواردی از جمله؛ ضرورت شناسایی روایات ضعیف و ساختگی، آگاهی از تطبیق ها و تاویل های غالیانه، توجه به توسعه معنایی در روایات و... اشاره شده است. قواعد عقلی حاکم بر بهره مندی از روایات تفسیری، مستقیما از عقل و تحلیل های آن به دست آمده اند؛ دوری از افراط و تفریط در کارآمدی روایات تفسیری، ضرورت تمایز میان روایات مبتنی بر تفسیر، تاویل و تطبیق؛ توجه به عدم تناقض درونی روایات تفسیری، ضرورت بهره مندی از همه روایات تفسیری ناظر به آیه و عدم اکتفا به کتب تفسیری، تطبیق دقیق روایات بر آیات، از مواردی هستند که به عنوان قواعد عقلی در این پژوهش تبیین کرده اند.
    کلیدواژگان: روایات تفسیری، قواعد، قواعد عقلی، قواعد نقلی
|
  • Mohammad Faker Maibody *, Mohammad Hosain Rafiee Pages 8-37

    The scientific authority of the Holy Qur'an is a novel term in Qur'anic studies and it means that the Qur'an has higher scientific qualifications in meeting the scientific needs and expectations than other scientific sources. The belief in the scientific authority of the Qur'an depends on accepting the principle of the Qur'an's comprehensiveness. However, the belief in the authority in all its aspects does not necessarily mean the belief in the scientific authority of the Qur'an.Examining the scientific authority of the Qur'an from the viewpoint of Allameh Tabatabaei, which is the topic of this study, does not have any special background. The current study has been carried out by a descriptive-analytical and discovery method of Tafsir al-Mizan and other works of Allameh Tabatabaei and its aim is to investigate the level of belief in the scientific authority of the Qur'an from the viewpoint of Allameh Tabatabaei. The findings from the examination of Allameh Tabatabaei's works on the issue of the scientific authority of the Qur'an suggest that he believes in the relative scientific authority of the Qur'an.There is not an independent topic on the issue of comprehensiveness and scientific authority in the works of Allameh Tabatabaei, but the importance of the Qur'an has led Allameh, like other commentators, to clarify his view with different literature in the light of some interpretive issues.

    Keywords: the scientific authority of the Qur'an, the scientific functions of the Qur'an, Tafsir al-Mizan, Allameh Tabatabaei
  • Faragoallah Mirarab* Pages 39-58

    The holy Qur'an has considered itself as "the clarification for everything" which means the authority of the Qur'an in all sciences. The problem for the Qur'an scholars is that how such an impression is defensible and what are the reasons for the general authority of the Qur'an for all sciences. Some of the scholars such as Allameh Fazlolah consider the Qur'an needless to be included in non-human sciences, given that the purpose of the Qur'an is to guide man to the divine destination. The current study has answered this question "does the existence of various topics such as natural sciences in the Qur'an contradict his view?" and shows that the aim for the emergence of the limited natural data is to provoke the intellect, turning the human from effect into cause and to provoke thought to find the signs of God in the world. The way the Qur'an explains these types of verses shows that his argument is correct, because in human knowledge the almighty God has ordered to obey and has mentioned the do's and don'ts. The study which does not have any special background has been conducted through a descriptive-analytical and discovery method, and it aims to examine the theory of Allameh Fazlollah on the authority of the Qur'an in sciences. The finding of this study suggests that the theory of the general authority is not defensible and the authority of the Qur'an has a certain range; which means Fazlollah has considered divine revelation to be as the authority in human guidance needs such as Legislation, forming lifestyle and the origin of life (imitations and habits) and believes that human must refer to the Qur'an in beliefs, tendencies, dependencies, types of dependencies, lifestyle and human relations.

    Keywords: the Qur'an, the authority of the Qur'an, Allameh Fazlollah, human sciences, natural sciences
  • Ali Khorasani* Pages 60-87

    The doubt "the Influence of the Torah and Bible on the Qur'an has long history, but in the last two centuries (nineteenth and twentieth centuries) due to the expansion of the Qur'anic studies of Orientalists, this doubt has been raised in numerous works, and even numerous works by the Orientalists have been devoted solely to the Qur'an's adoption of the Torah and the Bible. The Leiden Encyclopedia of the Qur'an (EQ), which is the most important work of Qur'anic studies in the third millennium and in the contemporary era, has a relatively positive performance in comparison with other Orientalist works on this subject and no article, has referred to the Qur'an's adoption of the Torah and the Bible and only mentioned the content similarities of the Qur'an with them in some articles and without any prejudice. The study has been carried out by descriptive-analytical and discovery method based on the articles of the Leiden Encyclopedia of the Qur'an (EQ). Orientalists who have dealt with this issue, have referred to the Qur'an by hypothesis of "being human". Because they have ignored the Holy Prophet's illiteracy and his lack of connection with the scholars in Mecca and Medina, as well as the violation of many beliefs and practices of the scholars in the Quran, and rather, they have insisted on the origin of the Bible. EQ papers have a mild and soft tone compared to other past orientalists and people in charge of that have tried to avoid expressing their clear opposition against revelation of the Qur'an, as well as to empower the scientific and impartial image in the papers. However, it seems that this is not the basic and fundamental approach, but it is a way to affect their own audience more, especially Muslim audience.

    Keywords: the Qur'an, orientalists, the Torah, The Bible, origins of the Qur'an
  • Sayyid Ali Sadat Fakhr* Pages 89-111

    One of the topics in the scientific authority of the Qur'an is the issue of its principles. The scientific authority of the Qur'an has various principles, one of which is the principles of Qur'anic sciences. In order to understand the principles of Qur'anic sciences of the scientific authority of the Qur'an with regard to the viewpoints of Ayatollah Ma'arefat, this study examines five issues of Qur'anic sciences, which are the most important issues as well as the level of their effect on the scientific authority along with mentioning the viewpoints of Ayatollah Ma'arefat. These five topics are: appearance and reality, interpretation, naskh, commentary or the tradition and the scientific miracle of the Qur'an and challenge of the Qur'an. The viewpoints of Ayatollah Ma'arefat on these issues affect the scope of the Qur'an's scientific authority and extend the arena of the Holy Qur'an's scientific authority. The current study has been carried out through a library and the descriptive-analytical and discovery method. The issues including appearance and reality, interpretation, Naskh and ratiometric of the Qur'an with tradition are some of the key issues that affect the output of the Qur'an's authority. The formalism in interpretation poses many challenges to the scientific authority of the Qur'an. However, accepting interpretation can open wide horizons for the interpreter. The theory of conditional interpretation of which has been presented by Ayatollah Ma'arefat, has made some of the interpreted verses of the Qur'an effective, and accepts their credit within the time and place under the condition of "the existence of conditions" and it enhances the adaptability of the Qur'anic teachings with the modern variables.

    Keywords: the authority of the Qur'an, Interpretation, appearance, reality, commentary, Naskh (tafsir), the scientific miracle, tradition, Ayatollah Ma'arefat
  • Hossein Rezaee *, Faragoallah Mirarab Pages 113-132
    The fight against the Holy Quran has been pursued by enemies in a variety of ways, including casting the doubt on the laws and its rulings since the beginning of Islam until now. Marriage of a man to several women, or "multiple wives," are important and sensitive issues for women and the family., Surah Nisa, verse 3, the Qur'an issues the authorization of polygamy if they are able to consider justice among them and in verse 129 of this surah states that considering justice is not possible among the wives. Dr. Seha, in the book "Criticism of the Qur'an", while instilling doubts about "the multiplicity of wives" and considering it not to be reasonable, claims that verse 129 has abrogated verse 3 and that the provider of the ruling has regretted its continuation. The present study is a descriptive-analytical one with a critical approach and a documentary method to examine this doubt. The findings suggest that the rulings of the Holy Qur'an, including permission for the multiplicity of wives, have been formulated on the basis of human wisdom and the real need of the human being, and the reasons brought by critic of the Qur'an cannot undermine the rulings. There is also no Nasikh (abrogator) and Mansukh (abrogated) relation between the two verses mentioned.
    Keywords: Dr.Seha, Naskh, multiplicity of wives
  • Mohammad Ali Mohammadi* Pages 134-155

    Criticism is one of the most effective methods for measuring text quality and identifying the strengths and weaknesses of authors' works. This method can be used to refine the propositions and to distinguish the good and the bad. Among the methods of criticism, methodical criticism is of high priority. Because every researcher conducts his or her own scientific research based on the way he or she believes it. Through examining the study methods of orientalists, we find that they have been stuck in Fallacies. In the current study, after conceptualization, while highlighting the services of the fair Qur'anic scholars, the ten fundamental fallacies of the Qur'anic scholar orientalists are mentioned. The research uses a descriptive-analytic method based on library resources and seeks to support the hypothesis that in many cases, Orientalist research has been based on fallacies rather than argument, good debate and good sermon. Therefore, accepting the results of Orientalist research requires further reflection. In many cases, Orientalists have committed fallacies due to incorrect assumptions, cultural differences, and unfamiliarity with Arabic and knowing the fallacy is very important in the study of Orientalist's Qur'anology.

    Keywords: orientalists, Qur'anic research, fallacy, critique
  • Mohsen Ghamarzadeh *, Fatemeh Sadat Arfa Pages 157-173
    Interpretative narratives, which are the most important sources of understanding the verses of the Qur'an, are narratives that explain God's purpose from the verse or provide the context for its understanding. Full enjoyment of interpretive narratives is based on rules. The researcher in the field of interpretation can avoid making errors and mistakes in the interpretation process and achieve the true purpose of God through observing these instructions and rules. Although some of these rules have been the focus of scholars of interpretation and have been used in the process of interpretive research, these rules have not yet been fully and solidly provided. The current study, by using a library-based descriptive-analytic method, has dealt with the analysis of the rules for the use of interpretive narratives in two rational and narrative sections. In the section of rational rules, the items such as avoidance of extremes in the efficacy of interpretive narrations, focusing on the inconsistency in the interpretive narratives, etc. and in the section of narrative rules such as the necessity of identifying weak and fabricated traditions, awareness of adaptations and extreme interpretations, concentrating on semantic development in the narratives and so on, have been considered. The rational rules governing the use of interpretive narratives are derived directly from reason and its analyses. Avoiding the extremes in the efficacy of interpretive narratives, the necessity to distinguish between narratives based on commentary, interpretation, and comparison; paying attention to the intrinsic inconsistency of interpretive narratives, the necessity of benefiting from all the interpretive narratives related to the verse, considering the books of interpretation insufficient, the accurate matching of the narratives to the verses, are some of the things that have been explained as rational rules in this study.
    Keywords: interpretive narratives, rules, rational rules, narrative rules