فهرست مطالب

پژوهشنامه حقوق کیفری - سال دهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1398)
  • سال دهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/11/01
  • تعداد عناوین: 10
|
  • اعظم بدری منش*، سعید معیدفر، محمدجعفر حبیب زاده، طوبی شاکری گلپایگانی صفحات 7-28
    با افزایش نرخ جرم زنان،برقراری عدالت جنسیتی در کیفرگذاری جرایم تعزیری اهمیت می یابد. لذا به موارد موثر بر کیفرگذاری جرایم زنان شامل اراده ارتکاب جرم و پیامدهای کیفر پرداخته می شود. به منظور بررسی این موارد از نظریه فشار ساختاری و مفهوم نقش استفاده شده است. روش پژوهش کیفی و از طریق مصاحبه نیمه باز با چهار گروه فقهای دینی، قضات و وکلا، دانشجویان حقوق جزا  و فعالان حقوق زنان می باشد. فشار ساختاری که در موقعیت های مختلف بر زنان وارد می شود، اراده را منفعل و زمینه ارتکاب جرم توسط آن ها را فراهم می سازد. از سوی دیگر، کیفرها پیامدهای مضاعف و شدیدتری مانند مشکلات جسمی و روحی، طرد خانوادگی و اجتماعی برای زنان در بر دارند. این شرایط ضرورت اعمال رویکردی حمایتی در کیفرگذاری از قبیل تخفیف در نوع و میزان مجازات، حذف کامل برخی مجازات ها و غیره را برای زنان ایجاب می کند.
    کلیدواژگان: کیفرگذاری جنسیتی، جرایم تعزیری، عدالت جنسیتی، فشار ساختاری، نقش اجتماعی خانوادگی
  • عبدالله بهمن پوری* صفحات 29-54
    ثبوت ضمان در صورت ایراد صدمه به زیبایی افراد همچنین از میان بردن کارکرد ثانوی اعضا، از جمله مسائلی است که دارای پیچیدگی های خود بوده و در مصادر فقهی سهم چندانی از نصوص را به خود اختصاص نداده است. پذیرش کلیت این نظر منوط به تفحص در منابع فقهی و یافتن وحدت ملاک در موارد مشابه است. در فقه و احکام مربوطه شاید نتوان به صورت مستقیم حکم مساله مطروحه را یافت، با این وجود برخی روایات همچنین فتاوا وجود دارند که می توانند در این مساله ارائه طریق کرده و نقش چراغ هدایت گری جهت مشخص کردن فروض این مساله به منظور وصول به نتیجه ای قابل قبول ایفا کنند. این پژوهش با تکیه بر مبادی سنتی حقوق اسلامی و روایات و فتاوای مربوطه سعی بر ارائه راه حلی مطابق احکام فقهی جهت ورود دو مقوله زیبایی اشخاص و کارکرد ثانوی اعضا به جرگه پهناور ضمان (دیه- ارش) می باشد.
    کلیدواژگان: دیه، ارش، زیبایی، اعضاء، مجازات
  • مجید صادق نژاد نائینی* صفحات 55-84

    جرم موضوع ماده 637 قانون تعزیرات 1375، رابطه نامشروع و عمل منافی عفت غیر از زنا است که قانون گذار با تاسی از آموزه های فقهی برای آن مجازات شلاق تعزیری تعیین نموده است. دو عنوان مزبور بسیار مبهم و قابل تفسیر است و همین امر باعث شده است تا مراجع قضایی در این خصوص، روند واحد نداشته و در نتیجه آراء متناقض و متعارض در موضوعات مشابه توسط قضات صادر گردد. نتیجه پژوهش توصیفی- تحلیلی حاضر عبارت است از این که در مورد مضاجعه (همبستری زن و مرد اجنبی به صورت برهنه) با توجه به نظرات فقهی و روایات وارده، می توان آن را تعزیر منصوص شرعی محسوب نمود اما در مورد سایر اعمال منافی عفت دون زنا و روابط نامشروع که لزوما مستلزم ارتباط و تماس جسمی نیستند، نمی توان آن ها را تعزیر منصوص شرعی محسوب نمود.

    کلیدواژگان: رابطه نامشروع، عمل منافی عفت دون زنا، ماده 637 قانون تعزیرات 1375، جرایم جنسی، تعزیر منصوص شرعی
  • سالار صادقی*، حسین فخر، اسمعیل رحیمی نژاد صفحات 85-112
    جرائم علیه حاکمیت جرایمی هستند که متوجه خود حکومت بوده و معمولا آسیب اصلی ناشی از ارتکاب آن ها، امنیت جامعه را تهدید می کند. برخورد حقوق کیفری سنتی با این جرائم برخوردی سرکوب گرانه و طردکننده بوده و بزهکار چنین جرایمی موجودی خطرناک و دشمن جامعه تلقی می گردد. اما پرسش مطرح در این نوشتار این است که آیا برخلاف ایده مرسوم سنتی، می توان از عدالت ترمیمی در این جرائم سخن گفت و میانجی گری و جبران خسارت را جایگزین انتقام و حذف بزهکار نمود؟ با توجه به اینکه بزه دیده این جرائم «حکومت» و موضوع این جرائم «امنیت» است و در برخی موارد بزهکاران چنین جرایمی قصد اصلاح حاکمیت را دارند، به نظر می رسد در چنین جرایمی بتوان زمینه هایی برای راهکارهای صلح مدار و واکنش های ترمیمی از طریق مذاکره و صلح یافت تا بزهکار بتواند جبران خسارت و اعاده وضع سابق کند و برای همیشه طرد نشود. بر این اساس، مقاله حاضر درصدد امکان سنجی آموزه های عدالت ترمیمی در جرائم علیه حاکمیت با تاکید بر حقوق کیفری ایران و فقه اسلامی است.
    کلیدواژگان: جرائم علیه حاکمیت، امنیت، عدالت ترمیمی، صلح، میانجیگری، مذاکره
  • فیض الله صالحی طیبلو، منوچهر توسلی نائینی*، محمد مهدی غمامی صفحات 113-136

    اعمال قواعد نظام تفتیشی، و حساسیت مرحله پیش از محاکمه از نظر جمع آوری دلیل و امکان خودسری مقامات قضایی، اهمیت آن را در مقایسه با سایر مراحل دادرسی نشان می دهد. از اینرو این مرحله در اسناد بین المللی حقوق بشر بیشتر مورد توجه بوده است. دادگاه عالی انتظامی قضات به عنوان مرجع رسیدگی به تخلفات انتظامی قضات، آرای متعددی در جهت محکومیت انتظامی قضات متخلف از حقوق و آزادی های متهم، در این مرحله صادر نموده است. بررسی رویه دادگاه انتظامی قضات نشان می دهد که آراء محکومیت متعدد و شایسته ای از این دادگاه در تضمین برخی از مصادیق حقوق و آزادی های متهم در مرحله پیش از محاکمه، صادر شده است، اما نظر به اینکه این دادگاه، شانی مشابه یک دادگاه حقوق بشری دارد، ولی در مقایسه با اسناد حقوق بشری، رویه قضایی آن، نتوانسته به طور جامع حقوق متهمان در این مرحله را زیر چتر حمایتی خود قرار دهد.

    کلیدواژگان: دادرسی عادلانه، حقوق متهم، آراء دادگاه عالی انتظامی، اسناد بین المللی حقوق بشر
  • محمد صیفی، عبدالرضا جوان جعفری*، زهرا فرهادی آلاشتی صفحات 137-164

    باوجود افزایش چشمگیر جرایم علیه منابع آب زیرزمینی در چند دهه گذشته، قربانیان این جرایم جزئی عادی از زندگی مدرن تلقی شده و شاهد پدیده سندرم بزه دیدگی زیست محیطی هستیم. در همین راستا، پژوهش پیش رو با هدف یافتن چرایی تبدیل بزه دیدگی منابع آبی زیرزمینی به اتفاقی عادی نگاشته شده است. چرا که، یافتن هرگونه راه حلی برای مبارزه با سندرم بزه دیدگی منابع آبی زیرزمینی و تخصیص امکانات نظام عدالت کیفری برای غلبه بر جرایم و انحرافات علیه آنها در گام نخست نیازمند شناسایی دلایل ارتکاب رفتارهای آسیب رسان می باشد. این مقاله با بهره مندی از دستاوردهای دانش جرم شناسی انتقادی زیست محیطی، به این نتیجه دست یافت که اولا، در بسیاری از موارد جامعه هراسی از آسیب های جرایم نامرئی سبز نداشته و خود را قربانی بزهکاران یقه سبز نمی داند. ثانیا، عملکرد ناکافی نظام عدالت کیفری و سیاست های سبزشویی صاحبان صنایع نقش چشمگیری در شکل گیری حاشیه ای امن برای مرتکبان این جرایم دارند.

    کلیدواژگان: جرم شناسی سبز، بزه دیدگی، محیط زیست، آبخوان، آب زیرزمینی، سندرم، امنیت اخلاقی
  • کیومرث کلانتری*، عباس سلمانپور صفحات 165-186
    یکی از مهمترین مباحث حقوق کیفری که تاثیر بسزایی در تحقق عدالت قضایی دارد مبحث راجع به ادله اثبات است که لازم است مقنن احکام آن را با صراحت و شفافیت بیشتر بیان دارد. قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 این ادله را عبارت از اقرار، شهادت، قسامه، سوگند و علم قاضی دانسته است. می دانیم که در میان ادله اثبات امر حقوقی، اقرار از جایگاه ویژه ای برخوردار است تا حدی که اصطلاحا ملکه دلایل حقوقی گفته می شود به نحوی که به محض وقوع اقرار، قاضی محکمه حقوقی مکلف به صدور حکم براساس آن است. در مقاله حاضر در صدد هستیم تا با توجه به نوآوری های مقنن در قانون مجازات اسلامی (1392) در مبحث مربوط به ادله اثبات، جایگاه علم قاضی در اثبات امر کیفری را از طریق مقایسه آن با سایر ادله و تبیین شرط بین بودن، مورد بررسی قرار دهیم. نتیجه بررسی ها حکایت از آن دارد که مقنن برای نخستین بار و در قانون مجازات اسلامی (1392) در شرایطی و با حفظ ارزش اثباتی سایر ادله، علم بین قاضی را دارای جایگاه برتر از سایر دلایل کیفری از جمله اقرار و شهادت، دانسته است.
    کلیدواژگان: دلایل کیفری، علم قاضی، اقرار، شهادت، ملکه دلایل
  • سهیلا کوشا*، مهدی مومنی صفحات 187-212
    امروزه با افزایش فعالیت های فضایی تجاری نهادهای خصوصی و رواج سفرهای توریستی فضایی مواجه هستیم. نکته مهم در این سفرها «رضایت آگاهانه» گردشگران فضایی و کسب مجوزهای لازم است. هدف این مقاله بررسی معیارهای احراز صلاحیت دولت ها برای رسیدگی به جرایم ارتکابی در داخل خودرو فضایی گردشگران و در خارج آن (در عرشه ایستگاه فضایی بین المللی) است. در این خصوص اسناد حاکم بر فعالیت های فضایی (5 سند موجود)، توافق نامه بین دولتی ایستگاه فضایی بین المللی، یادداشت تفاهم های منعقده با «ناسا»، آیین نامه رفتاری خدمه ایستگاه فضایی بین المللی بررسی می گردد. این مقاله با بهره مندی از روش تحقیق توصیفی- تحلیلی به این سوال پاسخ می دهد که فرایند احراز صلاحیت دولت ها برای رسیدگی به جرایم ارتکابی گردشگران در فضا چیست؟ برای جلوگیری از بی کیفری، تدوین قانون ملی برای اعطای ویزای فضایی کمک می کند تا گردشگران فضایی بدانند کدام دولت صلاحیت رسیدگی به جرم ارتکابی آن ها را در این سفرها دارد.
    کلیدواژگان: صلاحیت دولت ها، حقوق بین الملل، ایستگاه فضایی بین المللی، توریسم فضایی، ویزای فضایی
  • محمد علی مهدوی ثابت، محمد خلیل صالحی، زینب شیدائیان* صفحات 213-238
    روابط میان دادسرا و پلیس از موثرترین روابط میان نهادهای اجتماعی در مدیریت جرم می باشد. این روابط متناسب با نظام دادرسی از مدل های متفاوتی پیروی می کند. این نوشتار با استفاده از استراتژی تحلیل منطقی و روش کتابخانه ای به دنبال معرفی مدل ارتباطی شبکه ای که سازماندهی آن متناسب با ماهیت نظام دادرسی اتهامی است، می باشد و در همین راستا به تبیین مولفه ها و پیامدهای این نوع از روابط می پردازد. چنین رابطه ای بر نوعی تعامل هم سطح و پیوند شبکه ای برقرار گردیده و برخلاف نظام تفتیشی است که منجر به شیوه سلسله مراتبی میان دادسرا و پلیس شده است. مولفه های مدل شبکه ای عبارتند از: اختیارات گسترده و آغازین پلیس، اختیارات محدود و ثانویه دادسرا و روابط افقی پلیس و دادسرا. به نظر می رسد این مدل روابط به مثابه یک موجود پویاست و از ظرفیت قابل توجهی برای تطبیق با محیط پیرامون برخوردار است و می توان از ظرفیت های آن برای بهبود مدل روابط سلسله مراتبی نیز بهره برد.
    کلیدواژگان: دادسرا، پلیس، ارتباط سلسله مراتبی، ارتباط شبکه ای، دادرسی اتهامی
  • امین نیکومنظری، فرید محسنی* صفحات 239-263
    در قانون مجازات اسلامی، با تغییر نگرش قانون گذار به موجب پذیرش مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی، تدوین قانون آیین دادرسی ویژه متناسب با وضعیت این دسته از اشخاص، ضروری می شود. از این روی شیوه تعقیب، دادرسی و اجرای مجازات اشخاص حقوقی، باید با وضع قوانین کیفری خاص -به ویژه آیین دادرسی متمایز از اشخاص حقیقی- قبول و مسجل گردد. به همین جهت، قانون گذار در قانون آیین دادرسی کیفری جدید (مصوب سال 1392) برای اشخاص حقوقی، آیین دادرسی ویژه ای را پیش بینی نمود. نوشتار حاضر با رویکردی تحلیلی- توصیفی، به بررسی و تحلیل شیوه های تعقیب، دادرسی و اجرای مجازات اشخاص حقوقی در قانون آیین دادرسی کیفری جدید می پردازد. بررسی مواد مرتبط نشان می دهد که این قانون باوجود ارائه برخی نوآوری ها، به هیچ روی تناسبی با وضعیت خاص اشخاص حقوقی ندارد و قانون آیین دادرسی کیفری 1392، صرفا به دادرسی و شیوه های اجرای مجازات اشخاص حقیقی نظر داشته است.
    کلیدواژگان: اشخاص حقوقی، نماینده قانونی، تعقیب و دادرسی، اجرای مجازات، قانون آیین دادرسی کیفری
|
  • Azam Badrimanesh *, Saeed Moeedfar, Mohammad Jafar Habibzadeh, Toba Shakeri Golpaiegany Pages 7-28
    As women's crime rates increase, gender equality is important in punishing offenses. Therefore, the issues affecting the punishment of women's crimes, including the will to commit a crime and the consequences of the punishment, are addressed. Structural stress theory and role concept are used to investigate these issues. The research method is qualitative through semi-open interviews with four groups of religious scholars, judges and lawyers, criminal law students and women's rights activists. The structural pressure that is exerted on women in different situations provides a passive will and provides them with the opportunity to commit a crime. On the other hand, punishments have more severe consequences, such as physical and mental problems, family and social exclusion for women. These conditions necessitate the application of a supportive approach to punishment, such as a reduction in the type and amount of punishment, the complete abolition of certain penalties and so on.
    Keywords: Gender punishment, Tazir Crime, Gender justice, Structural strain, Social, family role
  • Abdollah Bahmanpouri * Pages 29-54
    Guarantee confirmation in case of damage to the beauty of individuals as well as elimination of the secondary function of the body members, has its own complexity and has not received much share of jurisprudence literature. The acceptance of this view is subject to the examination of jurisprudential sources and the finding of unity of criteria in similar cases. In jurisprudence and related contexts, one may not directly find the verdict of the issue in question; however, there are also some narrations that can provide insights into this issue to reach an acceptable conclusion. This research, based on the traditional Islamic law and related narrations and Fatwas, attempts to provide a solution according to the jurisprudential rules for entering two categories of beauty of individuals and the secondary function of the body members into the vast context of guarantee (blood money-cubit).
    Keywords: Blood money, Cubit, Beauty, Body member, Penalty
  • Majid Sadeghnejad Naeiny * Pages 55-84

    The offence which is clarified in Article 637 of Tazirat Act 1998 is about illegitimate relationship and the practice of chastity - not illegal intercourse-. The legislature has expressed that the punishment of this crime is lash. Two criminal headings in this Article are so vague and Interpretable. This causes different verdicts in similar cases and because of that the courts don’t have similar case law in this sphere. The result of this descriptive-analytic research is that the case of covetousness (intercourse of naked man and woman) according to the jurisprudential views and narratives can be considered as written ta'zir. But the practice of chastity which is not related to physical contact can not be regarded as written ta'zir.

    Keywords: Illegal intercourse, The practice of chastity, The Article 637 of Tazirat Act 1998, Sexual offences, Religious written tazir
  • Salar Sadeghi *, Hussein Fakhr, Esmail Rahiminejad Pages 85-112
    Crimes against the sovereignty are crimes committed against the state itself and usually the main harm of these crimes threates the security of society. Encountering of traditional criminal law with these crimes is repressive as well as exclusive and offender of these crimes is considered dangerous and enemy of society. But the question in this article is whether, contrary to the traditional idea, we can speak about restorative justice in these crimes and replace mediation and compensation instead of revenge and elimination of the offender in these crimes. Given that the victim of these crimes is "government" and the subject of these crimes is "security" and in some cases the offenders intend to reform sovereignty, it seems like that we can find grounds for peace-building solutions and restorative responses through peace and negotiation in such crimes until offender can compensate and restore former status and not to be rejected forever. Accordingly, the present article seeks to assess the doctrines of restorative justice in crimes against sovereignty by emphasizing the criminal law of Iran and Islamic jurisprudence.
    Keywords: Crimes against sovereignty, security, Restorative justice, Peace, Mediation, Negotiation
  • Feizollah Salehi Taeblo, Manoucher Tavassoli Naeini *, Mohamad Mahdi Ghamami Pages 113-136

    The application of the rules of inquisitorial system, and the sensitivity of the pre-trial stage in gathering the evidence and the possibility of arbitrative decisions by the judicial authorities, demonstrate its importance in comparison with other proceedings. Therefore, this stage has received more attention in international human rights instruments. The High Disciplinary Court of Judges as a reference for investigating disciplinary offenses of judges has issued numerous decisions in favor of prosecuting judges violating defendants' rights and freedoms in the pre-trial stage. A review of the judges 'disciplinary procedure shows that this court has issued numerous and well-deserved verdicts guaranteeing some of the defendants' rights and freedoms in the pre-trial phase, but notwithstanding of Companionship this court with a human right court, in comparison with  human rights documents, its jurisprudence has not been able to comprehensively defend defendants' rights at this stage.

    Keywords: Fair trial, defendant's rights, Rule of law, High Disciplinary Court of Judges, international human rights instruments
  • Mohamad Seifi, Abdolreza Javan Jafari *, Zahra Farhadi Alashti Pages 137-164

    The dramatic increase in crimes against underground resources in recent decades threatens human being's life. Nevertheless, underground crime victimization is not reflected as a horrible matter, since, nowadays we are challenged with the environmental victimization syndrome phenomenon. According to green environmental criminologists, the victims of these crimes  are not at the center of attention until the emergence of harmful consequences of crimes. On the other hand, society in many situations does not assume itself as a victim of green collar criminals. Allocation of criminal justice system facilities to overcoming crimes and deviances against underground water resources in the first step needs identification of the reasons of these crimes and deviances. In doing so, we are aiming to analyze the Causes of Transformation of Groundwater Resources victimizations into the Syndrome in the light of criminology.

    Keywords: Green Criminology, Victimization, Environment, Aquifer, Groundwater, Syndrome, Moral Security
  • Kyoumars Kalantari *, Abbas Salmanpour Pages 165-186
    One of the most important topics with a significant effect on the manifestation of legal justice is a matter regarding proving grounds, which the sentence legislator is required to explain with more clarity. The Islamic punishment law, approved in 1392 (2013) considers these grounds to be confession, witnessing, oath, vows, and judge’s knowledge.  As we know, among proving grounds, confessions have special standing to the extent that it is called the “queen” of legal reasons, such that as soon as there is a confession, the judge is required to issue his verdict based on it.  In the present article, considering the Islamic punishment law of 1392 (2013) we attempt to determine the position of the judge’s knowledge in proving criminal matters, and whether we can consider it the “higher reason” or the “queen” of reasons.  Is there a reason that has a higher position among criminal proving grounds?  The results of the analyses indicate that for the first time, in the Islamic punishment law of 1392 (2013), while keeping the proof value of the other grounds, the legislator has considered judge’s knowledge in a higher position than the other criminal grounds including confession and witnessing.
    Keywords: Criminal reasons, Judge’s knowledge, Confession, witnessing, Queen of reasons
  • Soheyla Koosha *, Mahdi Momeni Pages 187-212
    Nowadays we are confronting with the commercialization of space activities and prevalence of space tourism. The important point in these journeys is informed consent of tourists and acquiring the authorization needed.  The aim of this article is studying the measures for determination of the criminal Jurisdiction of states for investigation of crimes committed in space vehicle and on the International Space Station (ISS). This article will examine the international space documents (5 documents),- The 1988 Inter-Governmental Agreement (IGA), the memorandum of understanding concluded with NASA and the ISS Crew Code of Conduct (CCC). This article is about to investigate which states have criminal jurisdiction for prosecution of crimes committed in space by using the descriptive- analytical method of research. For prevention of impunity the codification of national regulation for granting appropriate visa will help space tourists to know which state has legal jurisdiction for in these journeys.
    Keywords: Jurisdiction of states, International Law, International Space Station (ISS), Space Tourism, Space Visa
  • Mohamad Ali Mahdavi Sabet, Mohamad Khalil Salehi, Zeinab Sheidaeian * Pages 213-238
    The relationship between the prosecution service and the police is one of the most effective relationships between social institutions in crime management. These relations follow the distinctive models in accordance with the ruling system (accusatorial or inquisitorial). The accusatorial system has governed the network model of prosecution service and police relations. This paper deals with the descriptive-analytical method to introduce the network model, components of the network relations model of the prosecution service and the police and ultimately criticizes it. This relationship is based on a type of interoperability and network linkage, and is contrary to the inquisitorial system that has led to a hierarchical approach between the prosecution service and the police. This study will provide an introduction to the feasibility of developing the components of this model to the police and prosecution service relations in Iran's criminal justice system and to improve the governing model.
    Keywords: Prosecution service, Police, Hierarchical Relation, Network Relation, Accusatorial system
  • Amin Nikoomanazari, Amin Nikoomanzari * Pages 239-263
    In the Islamic Penal Code, through changing the legislator's attitude due to taking criminal responsibility of legal entities, drafting particular rules of procedure compatible with the status of this group of entities becomes imperative. Therefore, new prosecution, trial and punishment methods should be adopted and confirmed for legal entities, through approval of specific criminal laws and new criminal Procedures distinct from those considered for natural entities. Therefore, in the new Criminal Procedure Code (approved in 1392) the legislator has considered a special criminal procedure for legal entities. Review of the relevant articles show that, in spite of providing some innovations, the above-mentioned Code is in no way commensurate with the special status of legal entities and the Criminal Procedure Code of 1392, has only accounted for trial and punishment of natural entities. Therefore, revision of the Code, consideration of relevant articles, and extraction of the chapter related to offences committed by legal entities from the Criminal Procedure Code of armed forces –as described in the following sections- is necessary.
    Keywords: legal entities, Legal representative, Prosecution, trial, Execution of punishment, Criminal Procedure Code