فهرست مطالب

مطالعات حقوق بشر اسلامی - پیاپی 14 (بهار و تابستان 1397)
  • پیاپی 14 (بهار و تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/06/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد ستایش پور*، زهرا مهدوی صفحات 7-26

    مشارکت سیاسی-اجتماعی زنان امری است که برخی دیدگاه های غربی نظیر نگرش فمینیستی، صرف آن را رسالت زن و غایت آمال خود پنداشته اند و در این میان، برخی حکومت ها نظیر ایالات متحد آمریکا از این امر، پوششی درست کرده اند تا خود را مدافع حقوق بشر و به طور خاص، حقوق زنان جلوه دهند و این گونه تظاهر کنند که نگاه اسلامی در تعارض با این حق بشری است. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به تدقیق در بینش حضرت امام خمینی (ره)، راجع به حق زنان بر اشتغال در مشارکت سیاسی-اجتماعی پرداخته است. مقاله حاضر به این نتیجه دست یافته است، حضرت امام خمینی (ره)، با اشرافی که بر آموزه های اسلامی داشتند نگاهی دقیق از دامنه مفهومی حق زنان بر اشتغال در مشارکت سیاسی-اجتماعی داده اند و آن، این که اگرچه آن را منع نداشته و حتی بعضا مقتضی قلمداد کرده اند لیکن، رسالت و غایت آمال نوع زن را در امور والاتری، از جمله و به ویژه ایفاء نقش فعالانه در تربیت جامعه اسلامی، دانسته اند. در اندیشه حضرت امام خمینی (ره)، زن می تواند صاحب شغل باشد اما این نباید موجب به فراموشی سپردن، انکار یا کم اهمیت پنداری وظایف اصلی زن شود . از این رو در بینش بنیانگذار کبیر جمهوری اسلامی ایران، اسلام حضور و فعالیت زن را پایه اساسی فضای خانواده و محیط داخلی خانه می داند و ضمن آن که بر این امر تاکید و پافشاری دارد و نقش و حضور او را در جامعه بی فروغ نمی شمارد، بر نقش روح بخش نخست اصرار می ورزد.

    کلیدواژگان: امام خمینی(ره)، حقوق بشر، نظام بین المللی حقوق بشر، مشارکت زنان
  • ولی الله حیدرنژاد* صفحات 27-54
    کرامت ذاتی، مبنای حقوق بشر محسوب می گردد. افراد انسانی بماهو انسان، حقوق بشر را دارا هستند و در دوران پسااجتماع و روی-کارآمدن حکومت ها، مدعی حق های بشری خود می باشند. آنگاه که حقوق بشر در جامعه ای خاص می خواهد عملیاتی شود، دولت دمکراتیک در جهت اعمال مقتضیات صحیح اخلاقی و تامین نظم عمومی و رفاه همگانی، ناچار دست به تقییدات و تحدید حق های افراد می زند. در این علقه سیاسی-حقوقی شهروندی، هر گونه تضییق و توسعه در مصادیق حقوق بشر منجر به تولید و وضع حقوق شهروندی می گردد. با نگاهی به ادبیات قرآنی نیز در نزاع کلامی حق و تکلیف آدمی، کرامت انسانی یک بستر اولیه و پایه نخستین هر نوع حق و تکلیف است. از حقوق انسان در قرآن به نیکی یاد شده است اما بستر و بنیان این حقوق اصل دیگری به نام کرامت داتی انسانی است. قرآن کریم همه انسان ها را صرف نظر از دین و نژاد و رنگ و زبان و جنس و ملیت صاحب نوعی کرامت ذاتی می داند. با در نظرگرفتن این مفروض، مقاله حاضر مدعی است که نسبت مستقیمی بین کرامت ذاتی و حقوق انسانی در قرآن کریم وجود دارد. در این راستا نشان داده خواهد شد که در آیات شریفه نیز همانند نظام بین الملل حقوق بشر، مبنای حقوق انسانی همانا کرامت ذاتی هست و حقوق و مکارم انسانی به عنوان حقیقت پیشینی نسبت به دین، از اصول پذیرفته شده دین اسلام می باشد.
    کلیدواژگان: کرامت ذاتی، کرامت اکتسابی، قرآن کریم، حقوق طبیعی، حقوق شهروندی
  • رضا جعفری هرندی، سجاد نادری پور* صفحات 57-81
    تحقیق حاضر با هدف تحلیل محتوای دروس عمومی تاریخ اسلامی مقطع کارشناسی از حیث توجه به مفاهیم حقوق شهروندی صورت پذیرفته است. جامعه پژوهشی، کتب تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، تاریخ تحلیلی صدر اسلام و تاریخ امامت است که با توجه به ماهیت پژوهش و محدودیت جامعه از نمونه گیری صرف نظر و کل جامعه به عنوان نمونه انتخاب شده است. ابزار اندازه گیری چک لیست محقق ساخته مشتمل بر 9 مولفه از اصلی ترین مولفه های حقوق شهروندی است که روایی آن با استفاده از داوری تخصصی، تایید و پایایی آن با روش اسکات 97/0 محاسبه شده است. بر اساس یافته های پژوهش کتاب های تاریخ و تمدن اسلامی 689 مرتبه به مولفه های حقوق شهروندی توجه نموده اند. ضریب اهمیت آن در مولفه های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، دینی، امنیتی، قضائی، سازمانی و علمی به ترتیب 113/0، 099/0، 123/0، 124/0، 126/0، 123/0، 102/0، 093/0 و 098/0 بوده است. ضریب اهمیت در دروس تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، تاریخ تحلیلی صدر اسلام و تاریخ امامت به ترتیب 332/0، 341/0 و 327/0 بدست آمده است. پیشنهاد می شود مفاهیم حقوق شهروندی به کتاب های درسی بیشتر راه یابد.
    کلیدواژگان: حقوق شهروندی، دروس عمومی دانشگاه، تاریخ اسلام، تحلیل محتوا، آنتروپی شانون
  • منصوره دسترنج*، مهدی ملاحی صفحات 82-99

    هدف اصلی مقاله حاضر، بررسی عواملی است که می تواند در میزان آگاهی دانشجویان نسبت به حقوق شهروندی موثر باشد. به عبارت دیگر این مقاله به دنبال همبستگی میان عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و آگاهی از حقوق شهروندی در میان دانشجویان است. جامعه آماری، کلیه دانشجویان دانشگاه پیام نور بندرعباس بودند که از میان آنها، با استفاده از فرمول کوکران تعداد 350 نفر به روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی ساده به عنوان نمونه انتخاب گردیدند. روش تحقیق این مطالعه، پیمایش و ابزار جمع آوری اطلاعات پرسشنامه بود. پس از جمع آوری پرسشنامه ها، داده ها به وسیله نرم افزار آماری spss تجزیه و تحلیل شد. نتایج تحقیق نشان داد که، متغیرهای سن، جنس، رشته تحصیلی، تحصیلات پدر، تحصیلات مادر، میزان استفاده از رسانه های جمعی، نگرش به مشارکت، نگرش به شهروندی با آگاهی دانشجویان از حقوق شهروندی رابطه معنادار دارند. میان متغیرهای وضعیت اشتغال، پایگاه اقتصادی-اجتماعی خانواده و آگاهی دانشجویان از حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود ندارد. تحلیل رگرسیون مرحله به مرحله نشان داد که پس از وارد شدن تمام ابعاد حقوق شهروندی، نهایتا چهار بعد جنسیتی، سیاسی، مدنی و فرهنگی، 1/9 درصد واریانس متغیر وابسته (آگاهی از حقوق شهروندی) را تبیین می نمایند.

    کلیدواژگان: حقوق شهروندی، آگاهی از حقوق شهروندی، دانشجویان، دانشگاه پیام نور، بندرعباس
  • سید سجاد کاظمی* صفحات 100-121
    مقابله با دزدی دریایی از طریق روش هایی مانند گشتزنی دریایی یا حضور دائم نیروهای نظامی در آبراه های بین المللی بدون اندیشیدن به راهکارهایی برای محاکمه و کیفردهی مرتکبان آن اگرچه در کوتاه مدت ممکن است کاهش موارد حملات دزدان را به دنبال داشته باشد اما در بلند مدت مطمئنا راه به جایی نخواهد برد. محاکمه دزدان دریایی در یک دهه گذشته صرفا در دادگاه های داخلی کشورها اتفاق افتاده است اما به دلایل متعدد مانند پناهندگی، هزینه های فراوان، مشکلات سیاسی و... اکتفاء صرف به این شیوه نتوانسته اثرات مثبتی را در فرایند مقابله با دزدی دریای بر جای بگذارد. حتی توسل به روش هایی مانند محاکمه دزدان دریایی در کشورهای ثالث نیز در عمل با محدودیتهای فراوانی مواجه بوده است. لذا محاکمه متهمان به دزدی دریایی در یک دادگاه با مختصات منطقه ای یا بین المللی می تواند یک راهکار بلند مدت با اثرات مثبت ارزیابی شود. اما این راهکار نیز در عرصه بین المللی با چالشهایی مواجه بوده و البته راهکارهایی نیز برای رفع این چالش ها مطرح است که این پژوهش تلاش دارد این چالشهای و راهکارها را در بوته نقد و بررسی قرار دهد.
    کلیدواژگان: دزدی دریایی، محاکمه، دادگاه کیفری بین المللی، دادگاه های منطقه ای
  • مهدی داودی*، مهرنوش ابوذری صفحات 122-137
    میانمار یکی از متنوع ترین کشورهای آسیایی از نظر نژادی، قومیتی و مذهبی است و این تفاوت ها در عمل موجب وقوع بحران شده است، اعمال خشونت علیه یک گروه برای حذف گروه دیگر که با ناکارآمدی دولت و عدم توانایی اش در کنترل و رفع بحران و دامن زدن هرچه بیشتر به این اختلافات، منجر به جنایات انسانی اسف بار در این منطقه شده است. در این مقاله تلاش شده است با بیان پیشینه این اختلافات و با توجه به گزارشات سازمان دیده بان حقوق بشر به بررسی وقوع یا عدم وقوع نسل زدایی در این کشور پرداخته شود و وقایع اتفاق افتاده با عناصر این جرم در سند عناصر جرایم تطبیق داده شود. از اینرو عناصر جرم نسل کشی با توجه به جنایات واقع شده در میانمار از منظر حقوق بشر و حقوق بین الملل مورد بررسی قرار گرفته تا ارکان این جرم با بررسی تمام اتفاقات واقع شده در میانمار و ریشه ها و علل آن به اثبات برسد.
    کلیدواژگان: نسل کشی، مسلمانان، حقوق بشر، حقوق بین الملل، میانمار
  • محمدجواد حیدری* صفحات 138-156

    رشد و گسترش بی رویه ی شهرها و افزایش جمعیت آن ها در قرون اخیر، باعث انباشت مادی ثروت و سرمایه در فضای شهرها شده است. به طوری که وضع مقررات و قوانین شهری و تعریف حقوق و تکالیف شهروندی جهت برقراری نظم و امنیت اجتماعی در شهرها مورد توجه اندیشمندان و متفکرین و مدیریت شهری بوده است و در این راه بازگشت دوباره به آموزه های دین اسلام و خط و مشی های برجای مانده از راهنمایی های بزرگان آن چون امام علی (ع)، راه گشای بسیاری از مسائل خواهد بود. یکی از مباحث مهم امروز جهان حقوق و تکالیف شهروندی است و با اطمینان می توان گفت که طرح بحث شهروندی از دیدگاه نهج البلاغه و نظرهای حضرت علی (ع) بهترین شیوه در دست یابی به این حوزه می باشد. زیرا نهج البلاغه در حکم برادر قرآن کریم و حضرت علی (ع) از آگاه ترین شخصیت ها نسبت به اسلام بعد از پیامبر صلی الله علیه وسلم است. از منظر امام علی (ع) هر کدام از اعضای جامعه عضوی از پیکره امت اسلامی اند که دارای ارتباط عمیق و صمیمی و دارای حقوقی متقابل نسبت به یکدیگرند. این نوشته در دو بخش به صورت توصیفی و در قالب پژوهش راهبردی انجام می گیرد. شیوه ی کار پژوهش کتابخانه ای و آرشیوی است و فرضیه ی اصلی تحقیق عبارت است از این که اسلام و تربیت یافتگان مکتب اسلام چون امام علی (ع)، نگاه مترقیانه ای به شهروندی و حقوق و تکالیف آن دارند.

    کلیدواژگان: شهروندی، امام علی (ع)، نهج البلاغه، حقوق و تکالیف شهروندی، جامعه ی اسلامی
|
  • Mohamad Setayeshpur *, Zahra Mahdavi Pages 7-26

     Some Western ideologies, such as feminism, consider women’s sociopolitical participation as a duty for them and the ultimate goal for their empowerment. In the meantime, some governments like the United States have used this as a cover to represent themselves as the proponents of human rights, and the rights of women in particular, to pretend that Islamic perspective is against this branch of human rights. This paper has adopted a descriptive-analytical approach to delve into Imam Khomeini’s viewpoints on the rights of women to participate in sociopolitical activities. The results of this study indicate that, thanks to Imam Khomeini’s all-embracing knowledge on Islamic teachings, he has had a precise and thorough approach toward the conceptual domain of the rights of women in social and political participation. Although Imam Khomeini has never rendered it religiously forbidden – and still religiously recommended in some cases - he has considered superb role and goal for women such as playing an active role in upbringing the Islamic society. In Imam Khomeini’s thought, women can be employed but this must not end in forgetting, denying or understating principal responsibilities of women. Therefore, in Imam Khomeini’s school of thought, Islam considers women’s presence and their activities primarily within the family atmosphere and inside the house. While placing emphasis on women’s participation in the social activities, Islam insists on their primary role in the house as a good mother and a good wife.

    Keywords: Imam Khomeini, Human rights, international human rights system, Women’s participation
  • VALIYOLLAH HEIDARNEZHAD * Pages 27-54
    Inherent dignity is the basis for human rights. Human persons per se possess human rights and in the age of post-socialism and the emergence of the governments, they are always seeking realization of their human rights. When human rights are to be translated into action in a society, the democratic state is forced to embark on restricting rights of individuals in line with enforcing right ethical codes, establishing public order and meeting public welfare. In this political-legal affiliation of citizenship, any semantic narrowing or broadening of the “human rights” will lead to the enactment of citizenship rights. A glance at Quranic literature indicates that in verbal dispute on human rights and responsibilities, human dignity is the preliminary ground and the cornerstone for any type of right and responsibility. The Holy Quran has made good references to the rights of human person but the basis of this right is another principle known as inherent dignity. Irrespective of their race, religion, color, language, gender and nationality, the Holy Quran attaches a sort of inherent dignity to all humans. Given the hypothesis, this paper claims that there is a direct link between inherent dignity and human rights in the Holy Quran. To that end, this paper will indicate that in the holy verses of the Book, like the human rights international system, inherent dignity is the basis for human rights, and the rights and dignity of human persons – as the presupposed reality vis-à-vis religion – are among the accepted principles of the religion of Islam.
    Keywords: Inherent Dignity, Acquisitive Dignity, natural rights, citizenship rights
  • Reza Jafari Harandi, Sajjad Naderipoor * Pages 57-81
    This paper intends to analyze the contents of general courses on history of Islam for BA degree, in view of covering the contents on citizenship rights. The statistical population comprises books on Islamic history and civilization, analytical history of early Islamic period and the history of Imamate or Islamic leadership. Given the nature of the research and limitedness of the statistical population, we have put aside selective sampling and taken the entire population as the single sample. The checklist prepared by the researcher as the measurement instrument comprises of nine components from among the major components of citizenship rights, whose validity was approved by specialized jury and its reliability was measured by Scott’s pi method with an overall agreement of 0.97. The findings suggest that books on Islamic history and civilization have made mention of citizenship rights components for 689 times. Its coefficients of significance for political, cultural, social, economic, religious, security, judicial, organization and scientific variables have been 0.113, 0.099, 0.123, 0.124, 0.126, 0.123, 0.102, 0.093, and 0.098 respectively. The figures for courses on history of Islamic culture and civilization, analytical history of early Islamic period and history of Imamate stood at 0.332, 0.341 and 0.327 respectively. Given the results, this paper proposes including more citizenship rights concepts in university textbooks.
    Keywords: citizenship rights, university general courses, history of Islam, content analysis, Shannon’s entropy
  • Mansooreh Dastranj *, Mehdi Mallahi Pages 82-99

    This paper intends to study factors that affect student awareness on citizenship rights. In other words, this paper is pursuing a sort of correlation between economic, social and cultural factors and awareness on citizenship rights among university students. The statistical population includes all students at Payame Noor University of Bandar Abbas, from among them 350 students were selected randomly through Cochran formula as first respondents. We have used survey research and questionnaires for data gathering. The collected data was processed and analyzed with the aid of SPSS software. Results indicated that such variables as age, gender, major, father’s education level, mother’s education level, mass media usage, attitude toward participation, and attitude toward citizenship have significant relations with the students’ awareness on citizenship rights. However, there was no meaningful relation between such variables as employment, family’s social and economic standing, and the students’ awareness on citizenship rights. The step-by-step regression analysis indicated that after inputting all aspects of citizenship rights, at the end, only four gender, political, civil and cultural aspects clarified that the proportion of variance in dependent variable (awareness on citizenship rights) was 9.1 percent.

    Keywords: citizenship rights, awareness on citizenship rights, University Students, Payame Noor University, Bandar Abbas
  • Seyyed Sajjad Kazemi * Pages 100-121
    Fighting piracy through marine patrolling or round-the-clock presence of navy forces in international waterways may reduce pirate attacks against ships but will bear no fruit in the long run, without introducing approaches for trial and punishment of the main culprits. During the past decade, pirates have been tried within their country of origin but for various reasons such as asylum-seeking, high costs, political problems and the like, this sole approach has failed to be of positive effect in the course of fighting piracy. Moreover, resorting to such methods as the trial of pirates in third countries has faced numerous restrictions in practice. Therefore, the trial of pirates at a regional or international court can be evaluated as a long-term approach with positive effects. This approach, however, may face serious challenges although there are solutions under study to overcome these challenges. This research intends to have a critical review of the challenges and approaches to the trial of pirates in international courts of justice.
    Keywords: Piracy, trial, international courts of justice, regional courts
  • Mehdi Davoudi *, Mehrnoosh Abouzari Pages 122-137
    Myanmar is one of the ethnically, racially and religiously diverse Asian countries. Such diversity in race and religion have plunged the country into crisis. Violence by a majority against a religious minority as an act of ethnic cleansing, coupled with the government’s inefficiency and inability to control and overcome the crisis have escalated the tension, turning it into the most atrocious crime against humanity in the region. This paper intends to review the history of these religious clashes and study the occurrence or non-occurrence of genocide and ethnic cleansing in this country based on the reports by the Human Rights Watch, in order to compare and contrast the events with the elements of this crime in international documents. To that end, this paper has reviewed the elements of genocide crime with respect to the crimes taken place in Myanmar in view of the human rights and international law in order to prove the occurrence of this crime in Myanmar after scrutinizing root causes.
    Keywords: Genocide, Muslims, Human rights, International Law, Myanmar
  • Mohammadajavad Heydari * Pages 138-156

    The unbridled growth of cities and burgeoning population during the recent centuries have led to accumulation of wealth and capital in urban space, so that enactment of urban rules and regulations and publicizing the citizenship rights and responsibilities for establishing social order and security in the cities have always been the major concerns of thinkers and city planners. The return to the teachings of Islam and the strategies and approaches remaining from the religious leaders such as Imam Ali (AS) offers solutions to many of these complicated problems. One of the major issues today, deals with the citizenship rights and responsibilities. One can assuredly claim that Imam Ali (AS) in his Nahj ul-Balagha has proposed the best approaches for handling citizenship rights and responsibilities. This is because Nahj ul-Balagha is known as the “brother of the Holy Quran” and Imam Ali (AS) is believed to be the second influential person in Islam after the Prophet (pbuh). In view of Imam Ali (AS), human beings are members of a unified Islamic umma with deep and friendly relations and mutual rights. This paper will proceed in two sections of descriptive study and strategic research. The research method is documentary and based on library and archive sources. The research hypothesis is this that Islam and those educated in the school of Islam, like Imam Ali (AS), have maintained a progressive approach toward citizenship and its rights and responsibilities.

    Keywords: Citizenship, Imam Ali (AS), Nahj ul-Balagha, citizenship rights, responsibilities, Islamic umma