فهرست مطالب

سیاست دفاعی - پیاپی 105 (زمستان 1397)
  • پیاپی 105 (زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/11/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • سجاد محسنی*، مهدی احمدیان صفحات 9-36

    چکیده با طولانی شدن جنگ یمن و حمله ائتلاف به این کشور به رهبری عربستان به نظر می رسد آینده یمن و طرف های درگیر در این بحران نیز پیچیده تر خواهد شد بنابراین سوالات مختلفی در خصوص آینده جنگ در این کشور مطرح می شود. با این توضیح؛ به نظر می رسد سوال اصلی می تواند اینگونه باشد که فرجام جنگ عربستان و یمن چگونه خواهد بود؟ علاوه بر این، حضور و نفوذ عربستان در یمن که عمدتا ناظر بر پایان جنگ خواهد بود به چه طریقی است؟ در پاسخ ابتدا به حضور نظامی عربستان در یمن، نفوذ سیاسی در این کشور و نفوذ فرهنگی و اقتصادی عربستان در یمن اشاره می کند. سپس کنشگران شامل عربستان سعودی، امارات متحده عربی، احزاب داخلی یمن، جمهوری اسلامی ایران، ایالات متحده آمریکا، سازمان ملل متحد (جهت گیری قطعنامه) و کویت را به همراه کنش های آنها بررسی می کند. در ادامه نااطمینانی های کلیدی و مسیرهای پیش رو که شامل تحمیل مذاکره به ائتلاف (با محوریت تصمیم عربستان)، زورآزمایی سرنوشت ساز (با محوریت کنش آمریکا)، واگرایی در ائتلاف (با محوریت امارات) و تقلا در تنگنا (بر اساس وضعیت انصارالله) است بررسی می شود. بر این اساس رویکرد آینده پژوهی در قالب تعیین کنشگران کلیدی، پیشران-ها، نااطمینانی های کلیدی و استخراج و تبیین سناریوها به دنبال تحلیل و ارزیابی این مسئله است و در انتها نیز شگفتی سازها و نتیجه گیری و توصیه ارائه خواهد شد.

    کلیدواژگان: عربستان، جنگ یمن، سناریوپردازی، عملیات طوفان قاطعیت
  • مهدی کیخایی* صفحات 37-57
    توجه به مناطق پرخطر نظامی، از موضوعات اساسی طراحان و سیاست گذاران نظامی به منظور کاهش تلفات انسانی و تسلیحاتی در مواقع بحران و اضطراری است. شناخت زمین و آشنایی با ویژگی های مختلف آن با استفاده از ابزارهای به روز و کارآمد عامل مهمی در دستیابی به برتری نظامی محسوب می شود؛ از آنجایی که این مکان ها نقش بسیار کلیدی در صحنه نبرد و دفاع عامل و غیر عامل ایفا می نمایند؛ لذا توجه به آن در دکترین دفاعی حائز اهمیت بوده و عدم توجه به آن شکست امنیتی و نظامی را در پی خواهد داشت؛ هدف از این پژوهش، شناسایی مناطق آسیب پذیر نظامی و تحلیل علمی آن با استفاده از آنالیزهای مکانی در سامانه   جی آی اس و روش های تصمیم گیری چندمعیاره است؛ به این منظور، عوامل و فاکتورهای بسیار جامعی ازقبیل میزان شیب، زهکشی، دید و اختفاء، جنس خاک و زمین، جهت شیب، موانع و استحکامات موجود، کاربری اراضی، خطوط راه آهن و خطوط مواصلاتی جاده ای، سازندها، مراکز جمعیتی، فاصله از مرز، لندفرم های مرزی، شرایط آب و هوایی منطقه مرزی، دمای سطح زمین و غیره مورد بررسی قرار گرفت. پس از آماده سازی داده ها و تشکیل پایگاه داده مورد نیاز، وزن دهی به معیارها به روش سلسله مراتب فازی  انجام و عملیات همپوشانی فازی در محیط نرم افزار ArcGIS انجام گرفت؛ در ادامه پهنه بندی منطقه در پنج گروه بسیار کم خطر، کم خطر، خطرپذیر، پرخطر و بسیار پرخطر استخراج شد. نتایج پژوهش با توجه به نقشه خطرپذیری نهایی استخراج شده، نشان می دهد که محدوده های باز و فاقد موانع طبیعی و مصنوعی، نزدیکی به مراکز جمعیتی و محورها و شاهراه های اصلی به سمت مراکز استان، از مناطق پرخطر محسوب شده که نیاز است در اولین فرصت جهت تقویت سامانه پدافندی آن، از طریق ایجاد موانع و استحکامات مصنوعی موثر اقدام شود؛ همچنین نقشه حاصل شده نهایی نقش بی بدیل آب های سطحی را در دفاع عامل و غیرعامل گوشزد کرده و آن را عاملی تاثیرگذار در پدافند منطقه ای و متحرک معرفی می کند.
    کلیدواژگان: سامانه اطلاعات جغرافیایی، خطرپذیری دفاعی، سلسله مراتبی فازی
  • مهدی حشمتی جدید*، احمد مظفری، جواد شمس الدینی صفحات 59-108
    یکی از مهم ترین موضوعات مطرح در هر درگیری نظامی و به طور طبیعی در جنگ ایران و عراق راهبردهای کلان و ملی است که دو کشور برای رسیدن به نتیجه مطلوب خود در مدت درگیری نظامی اتخاذ کرده و تحرکات تهاجمی و تدافعی خود را بر آن بنیان نهاده اند؛ کشف و تحلیل و ارزش گذاری این راهبردها از مهم ترین علاقه های کارشناسان و اندیشمندان حوزه های گوناگون از جمله نظامی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و غیره است. تاکنون کارشناسان، نظریه پردازان و تحلیل گران خارجی بسیاری از منظر راهبردی به جنگ ایران و عراق پرداخته و آثار متعددی را در این رابطه پدید آورده اند؛ مزیت مطالعه و جستجوی این آثار آشنایی با دیدگاه ها و نظرات متفاوت درباره دفاع مقدس، عمق بخشی به تحلیل های داخلی، تطبیق راهبردهای اتخاذ شده با یکدیگر و به روز رسانی تجربیات پیشین و همچنین در صورت لزوم پاسخ دهی به شبهات مطرح شده آن ها است. هدف این مقاله تبیین و بررسی اجزا و عناصر راهبرد ملی دو طرف درگیر در جنگ از نگاه کارشناسان خارجی است. این پژوهش از روش توصیفی تحلیلی بهره برده و راهبردهای ملی و مدیریت راهبردی هر دو کشور ایران و عراق در طول جنگ را از دیدگاه اندیشمندان بین المللی بررسی می کند. به وسیله پژوهش و بررسی های انجام شده این نتیجه به دست آمده است که ماهیت جنگ ها از جمله جنگ ایران و عراق به دلیل تاثیرپذیری از شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی متفاوت بوده و در نتیجه راهبردهای متفاوت و گوناگونی را از دو طرف درگیر در جنگ، سبب شده است.
    کلیدواژگان: دفاع مقدس، راهبرد، مدیریت راهبردی، راهبرد ملی
  • محمد هادی میرشمسی*، امیر ناظری صفحات 109-143
    نحوه حمایت از مخترعین صنعت دفاعی از چالش برانگیزترین موضوعات حقوق مالکیت فکری به حساب می آید. مسئله این است که از یک سو، طبق قواعد عام حقوق مالکیت فکری، حمایت از طریق اعطای پتنت (به عنوان سندی دال بر مالکیت و حق بهره برداری انحصاری) مستلزم افشای اطلاعات مربوط به اختراع است و از سوی دیگر، ضرورت های دفاعی کشور، اقتضای حفظ محرمانگی این اختراعات را دارد؛ به همین دلیل این سوال مطرح می شود که آیا حقوق مادی قابل اعطا به مخترعین صنعت دفاعی و در کل، روش حمایت از این مخترعین باید همانند روش حمایت از سایر مخترعین (مخترعین غیردفاعی) باشد؟ در مقاله حاضر، درصدد هستیم مطالعه ای تطبیقی در خصوص حقوق مادی قابل اعطا به مخترعین صنعت دفاعی در کشورهای چین، روسیه، آمریکا و ایران انجام دهیم تا با بهره گیری از تجربیات این کشورها، نظام حقوقی مناسب در خصوص حقوق مادی مخترعین صنعت دفاعی را شناسایی و معرفی کنیم؛ در نهایت چنین نتیجه می گیریم که اولا به دلیل محدودیت های اجتناب ناپذیر ناشی از محرمانگی اختراعات دفاعی و نظارت دولت بر بهره برداری از این اختراعات، پرداخت مبلغی به عنوان غرامت یا پاداش در کنار حق مالکانه انحصاری کاملا منطقی و همسو با مصالح اقتصادی و دفاعی بوده و ثانیا، صدور گواهی برای حمایت از مخترعین صنعت دفاعی، هیچ مغایرتی با مبانی نظام حقوق مالکیت فکری ندارد.
    کلیدواژگان: صنایع دفاعی، حقوق مخترعان، پژوهانه، حقوق مالکیت فکری و اختراع، گواهی اختراع
  • عباس چگینی* صفحات 145-174

    انقلاب اسلامی مبتنی بر سابقه و اندیشه تاریخی ایران اسلامی همواره در مواجه با تهدیدات خارجی شکوفا شده‏ است که تداوم و بقاء خود را در مواجه با تهدیدات بعدی تضمین کرده است؛ این اصلی‏ترین وجه هویت ملی ایرانی  اسلامی است. در چهار دهه گذشته، انقلاب به سبب آرمان ‏ها و ارزش های جهانی که داشته، مورد هجمه مستمر و مداوم قرار گرفته است؛ این تهدیدات در اشکال و سطوح مختلف درصدد پیشگیری از رشد و اشاعه انقلاب بوده‎‏اند؛ اما به سبب ظرفیت و قابلیت هویتی ایرانی  اسلامی توفیق چندانی کسب نکرده ‏اند. درک تهدیدات و مواجه متناسب و مناسب با آن ها در روند حرکتی انقلاب عامل رافع مشکلات و ثبات‏بخش و تداوم هویت اسلامی ایرانی است. این مقاله به دنبال تبیین نقش هویت ملی در مواجه با تهدیدات تحول‏ یافته با نگاه به آینده است؛ تحقیقی مبتنی بر روش کیفی و بر مبنای هدف، در گروه تحقیقات کاربردی که محقق با بهره‏ گیری روش تاریخی و همبستگی علی معلولی به تجزیه و تحلیل داده ‏ها پرداخته است؛ درک و بهره‏ گیری از این توانمندی و ظرفیت در مواجه با تهدیدات تحول یافته آینده می‏تواند در تداوم حرکت انقلاب تعیین کننده باشد. مواجه با تهدیدات در جامعه ایرانی اسلامی در توجه به هویت اسلامی و ایرانی و عناصر آن، تقویت، تداوم و استمرار آن‏هاست.

    کلیدواژگان: هویت ملی، تهدید نیمه‏ سخت، تهدید نرم، تهدیدات آینده، انقلاب اسلامی
  • اسماعیل خان احمدی* صفحات 175-199

    نظر به اهداف متعالی مکتب حیات بخش اسلام، جایگاه انقلاب اسلامی در معادلات ژئواستراتژی و ساختار ژئوپولیتیکی جدید جهان، فرصت ها و تهدیدات در محیط خارجی، ضعف ها و قوت ها  در محیط داخلی، ظهور بازیگران جدید با پیچیدگی رفتار در صحنه ها، و بیداری و انتظارات افکار عمومی جهان از انقلاب اسلامی تاکید مضاعف بر ترسیم چشم انداز انقلاب از منظر اندیشه سیاسی امام خمینی (ره) دارد. امام خمینی (ره) همواره با رصد دقیق رویدادها و تحولات منطقه ای و فرامنطقه ای در مراسم و مناسبت های مختلف از بدو شکل گیری نهضت در سال 1341 تا سال 1368 علاوه بر موشکافی ابعاد و زوایای آشکار و پنهان تهدیدات منافع ملی، راهبردهای نظام زوایای چشم انداز انقلاب اسلامی را تبیین و تحلیل نموده اند؛ این پژوهش با هدف تعیین چشم انداز انقلاب اسلامی از فرمایش های امام خمینی (ره) انجام شده است؛ در این تحقیق که با رویکرد کیفی انجام گرفته، با استفاده از روش شبکه مضامین از روش تحلیل مضمون، پنج مضمون عمق بخشی داخلی، عمق بخشی خارجی، مقابله با تهدیدات نرم، تهدیدات نیمه سخت و تهدیدات سخت به عنوان مضامین فراگیر چشم انداز انقلاب اسلامی تحت عنوان یافته ها ارائه شده است؛ مضمون ذکرشده در حوزه امنیت پایدار پنج سطح امنیت اعتقادی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را برای نظام اسلامی ایجاد و توسعه داده است.

    کلیدواژگان: چشم انداز، انقلاب اسلامی، اندیشه سیاسی، امام خمینی (ره)
|
  • Pages 9-36

    Yemen’s future and that of the parties to Yemen’s war involved will become more complicated, as this war has been prolonged and the Saudi Arabia-led alliance has invaded Yemen. Therefore, there is a variety of questions concerning the future of war in this country. Considering the explanation above, the main question appears to be, ‘how will the end of the war between Yemen and Arabia be?’ Additionally, what are the means by which Saudi Arabia’s influence and presence in Yemen are realized? To answer this question, we firstly refer to Arabia’s military presence, political influence, and economic and cultural influence in Yemen; then, actors involved including Saudi Arabia, the United Arab Emirates, parties inside Yemen, the Islamic Republic of Iran, the United States of America, the United Nations, and Kuwait are addressed. This is followed by an examination of key uncertainties and the forthcoming measures to be taken that involve imposing negotiation on the alliance (with the centrality of Arabia), provoking a decisive showdown (with the centrality of U.S. action), a divergence in the alliance (with the centrality of the United Arab Emirates), and struggling when in dilemma (based on Ansarullah's conditions). By the same token, this is what futures studies approach seeks to analyze by way of determining key actors, drivers, key uncertainties, extracting and explaining scenarios, and finally Wild Cards, a conclusion, and recommendations are provided.

    Keywords: Saudi Arabia, Yemen’s war, Scenario Planning, Operation Decisive Storm
  • Mehdi Keikhaee * Pages 37-57
    The necessity of taking into account the high-risk defense areas is a fundamental issue to be considered by military planners in order to mitigate the armament and human casualties in critical and emergency situations. The study of land surfaces and capturing its different features using updated and efficient means counts as a critical factor in achieving military advantages. Taking these places into account is of much consequence in defense doctrine, otherwise a military and security failure will be followed, as they play a key role in the battlefield and active and passive defense actions. This research aims to detect the militarily vulnerable parts, as well as to conduct a scientific analysis of it using spatial analyses in GIS and multiple-criteria decision-making methods. For this purpose, some comprehensive factors have been studied such as slope length, drainage, vision and concealment, the soil type, the dip direction, the existing obstacles and fortifications, the land uses, road and railway communication lines, the geological formations, population centers, the distance from the borders, border landforms, the climatic conditions in the border areas, the temperature of the surface of the earth, etc….After the preparation of the data and formation of the required database, the criteria were weighted through the application of the Fuzzy-AHP method and the fuzzy overlay operation was conducted in the ArcGIS software environment. These were followed by zoning the areas in five groups: very low-risk, low-risk, risky, high-risk, and very high-risk. With a view to the final risk plan achieved, the research findings show that open areas that lack natural and artificial barriers, as well as proximity to the main highways, population centers and axes are regarded as high-risk areas, which are required to get managed carefully by the creation of artificial obstacles and fortifications in order to strengthen its defense system. Also, the final plan highlights the matchless role surface waters play in passive and active defense, introducing them as influential factors in regional and moving defense.
    Keywords: Geographic Information System, defense's risk-taking, Khuzestan's land border, Fuzzy Hierarchy Analysis
  • Ahmad Mozafari, Javad Shmsoddini Pages 59-108
    One of the most important issues debated in any military engagement, and understandably in Iran-Iraq war is the macro and national strategies, which both countries adopted during their military engagement in order to achieve their intended result, and adopted them as the basis of their own defensive and offensive movements. Discovering, analyzing and rating these strategies is something in which experts and thinkers in various fields including military, economic, social, political...etc. are most importantly interested. So far, many foreign theoreticians and analysts have addressed the Iran-Iraq war in strategic point of view, producing various works in this field. The merit that lies in studying and searching these works is getting introduced to different views and perspectives on the Holy Defense, extending internal analyses, comparing and contrasting the adopted strategies, updating prior experiences, as well as removing the doubts instilled into one’s minds. The objective of this article is to explain and study the elements of national strategies of both parties to war as viewed by foreign experts. This research uses analytical-descriptive method, addressing the national strategies and strategic management of both Iran and Iraq throughout the war according as they are viewed by international thinkers. The result achieved out of the studies is that the nature of wars including the Iran-Iraq war is different due to its being under the influence of differing political, social and cultural contexts, hence leading to different strategies on the part of the two parties to the war.
    Keywords: holy defense, Strategy, strategic management, national strategy
  • Pages 109-143
    The way inventors in defense industries are championed is a more controversial issue in the Law on Intellectual Property. The problem is that on the one hand, as the general rules of intellectual property state,  supporting inventors through granting patents (as a document indicating ownership and the right of exclusive use) involves the disclosure of information concerning inventions, and on the other hand, the country's defense imperatives require having to maintain confidentiality as related to these inventions. For this purpose, the question raised is that of whether the material rights capable of being granted to inventors in defense industry, and totally speaking, the way those inventors are supported should be the same as the way other inventors (i.e. non-defense inventors) are supported. In the present article, we seek to make a comparative study of the material rights capable of being granted to inventors in defense industry in China, Russia, the United States and Iran with library method in an effort to detect and introduce a convenient legal system as for inventors' material rights in defense industries in these countries. Finally, it is concluded that, firstly, due to inevitable limitations that follow from the confidentiality of defense inventions and the Administration's supervision over how these inventions are employed, making a payment as compensation or reward on top of exclusive property right is increasingly logical and closely aligned with defense and economic interests, and secondly, issuing patents in order to support the inventors in defense-related industries is far from colliding with the basics of intellectual property law.
    Keywords: inventing the defense industry, material rights, patent right, Compensation, owner of the invention
  • Pages 145-174

    The Islamic Revolution, which is based on a historical thinking and experiences, has invariably been thriving when engaged in fighting foreign threats, where it has been able to guarantee his survival when facing the following threats, something that highlights the most prominent feature of an Islamic-Iranian national identity. In the past four decades, the Islamic Revolution has been undergoing continuous attacks due to the fact that it has been pursuing global values and causes. These threats have been trying to prevent the thriving Revolution, but they have been slightly successful due to the capacity and capability that lies in the Islamic-Iranian identity. Understanding the threats and standing against them in a proportional and convenient way according as the revolution is progressing can contribute to overcoming of challenges, create stability, and keep the Islamic-Iranian identity going. This article seeks to explain the role played by national identity in countering advanced threats with a view to the future. This research is qualitative in terms of method, and applied in terms of objective. The author has analyzed the data using the historical method and causal correlation. Understanding and employing this capacity and capability in facing the future advanced threats can be a determining factor in the continuing progress of the revolution. Confronting the threats in the Islamic-Iranian society requires taking into consideration the Islamic-Iranian identity and its elements, as well as strengthening and continuing them.

    Keywords: national identity, semi-hard threat, soft threat, future threats, Islamic Revolution
  • Pages 175-199

    In view of the fact that Islam is a regenerative school, and considering the status of the Islamic Revolution in the geostrategic equations as well as in the new geopolitical structure, and the opportunities and threats in the external environment and the advent of new actors who display complex behavior on different scenes in the internal environment, a double emphasis is placed on delineating the perspective of the Revolution from Imam Khomeini's viewpoint by the expectations of the awakened world public opinion from the Islamic Revolution." Conducting an exact monitoring of events and regional and transregional developments in different occasions from the early phase of the movement in 1962 to 1989, together with closer scrutiny of the hidden and overt dimensions of the threats that challenge national interests, Imam Khomeini has explained and analyzed the dimensions and aspects that constitute the perspective of the Islamic revolution. This research has been conducted with the aim of determining the perspective of the Islamic Revolution from the context of Imam Khomeini's statements. This research has been written with qualitative method. Using the thematic networks' method of analysis, it presents five inclusive themes namely depth-giving activity inside, depth-giving activity outside, countering soft threats, semi-hard and hard threats. The theme extracted from the field of sustainable security has developed five levels for the Islamic order, namely ideological, social, economic, political and cultural security.

    Keywords: perspective, Islamic Revolution, Political Thought, Imam Khomeini