فهرست مطالب

  • سال دوازدهم شماره 2 (پیاپی 23، پاییز و زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/12/10
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مرادعلی شورگشتی، محمد نقیب زاده صفحه 5

    بسیاری از مفسران و برخی نویسندگان در آثار مرتبط با انسا‌ن‌شناسی، آیه 30 سوره روم را دلیل بر تغییرناپذیری فطرت انگاشته‌اند؛ اما مشاهده انکارناپذیر تغییر در فطرت از جهت «شدت و ضعف» و «فعلیت و قوه» و نیز دلالت آیاتی متعدد بر تغییر و حتی زوال فطرت، تفسیر یادشده را به چالش می‌کشد. پژوهش حاضر درصدد است به روش تفسیر موضوعی، دیدگاه یادشده در دلالت آیه بر تغییرناپذیری فطرت را نقد کند و تفسیر صحیح آیه را ارائه دهد. حاصل پژوهش این است که آیه یادشده، اساسا ناظر به مسئله «ثبات یا تغییرپذیری فطرت» نیست؛ بلکه مراد آیه، نفی هرگونه «تبدیل» در «آفرینشگری» خداست؛ بدین معنا که آفرینش خداوند، قانون‌هایی دارد که هیچ‌گاه دستخوش تبدیل نمی‌شود؛ معنایی که در آیات دیگر، با عنوان «تبدیل‌ناپذیری و تحول‌ناپذیری سنت خداوند» بیان شده است.

    کلیدواژگان: فطرت، سرشت، تغییرناپذیری فطرت، ثبات فطرت، آیه فطرت
  • محمدرضا جباری، محمدمصطفی اسعدی* صفحه 21

    عینی‌سازی جامعه ایدئال فرهنگی بر اساس نگاه وحیانی، مبتنی بر فهم نگره فرهنگی تمدنی قرآن کریم است. دستیابی به این وضعیت، نیازمند طی مقدماتی است که یکی از گام‌های نخست آن، بررسی این پرسش است که در نظرگاه قرآن، آیا اساسا اصلاح رفتار انسان، امکان‌پذیر است؟ چالش بحث درباره سه دسته از آیات وحی است که اولا نگاه منفی به مشی رفتاری اکثریت جامعه بشریت دارند؛ ثانیا اصلاح‌پذیری را در مورد افراد خاص منتفی می‌شمارند و ثالثا مبلغان دینی را در شرایط خاصی ملزم به ترک اقدام می‌کنند. بر اساس یافته‌های پژوهش حاضر، دو دسته نخست ناظر به تجربه تاریخی و معاصر جوامع بشری از یک‌سو، و انسان‌شناسی قرآنی از سوی دیگر است که با شناساندن عوامل چالش‌زای درونی و بیرونی در مسیر فرهنگ معیار تکمیل می‌گردد. دسته سوم، در حقیقت ناشی از پیامدسنجی واقع‌گرایانه قرآن است که بخشی از برنامه‌ریزی فرهنگی قرآن تلقی می‌شود. در نتیجه، قرآن ضمن تاکید بر برنامه‌ریزی برای اصلاح همگانی رفتار انسان‌ها و بیان امکان و لزوم حاکمیت فرهنگ معیار در جهان بشریت، اصلاح رفتار تمامی انسان‌ها را بر اساس سنت الهی در مختار بودن آدمی،‌ منتفی می‌داند؛ هرچند وظیفه ابلاغ عمومی پیام دین را برای اتمام حجت، ثابت و لازم می‌داند.

    کلیدواژگان: تغییرپذیری انسان، قرآن و اصلاح انسان، رفتار انسان، اصلاح اجتماعی، حاکمیت فرهنگ معیار
  • حمید آریان، محمدمهدی مشایخی* صفحه 37

    این مقاله با روش توصیفی ‌ تحلیلی مبتنی بر تفسیر موضوعی، ضمن اشاره به معنا و انواع کرامت در قرآن، درصدد بیان دیدگاه قرآن درباره کرامت ذاتی انسان، مولفه‌ها و لوازم وجودی آن است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قرآن برای انسان نوعی شرافت ذاتی در میان مخلوقات قائل است که ناظر به قابلیت‌ها و فعلیت‌های تکوینی اوست. مولفه‌های کرامت ذاتی انسان در ساحت جسمانی، از نظر قرآن عبارت‌اند از: حسن صورتگری، تسویه، تعدیل و ترکیب جسم انسان و برخی قابلیت‌های ویژه جسمانی، از جمله حواس ظاهری؛ و در ساحت روحانی عبارت‌اند از: برخورداری آدمی از قوه تفکر و تعقل، فطرت و اختیار. از آثار و لوازم وجودی کرامت ذاتی انسان در قرآن می‌توان به شایستگی حمل امانت الهی، شایستگی مقام خلیفه‌اللهی، قابلیت انتخاب و تغییر سرنوشت خود، و استخدام امکانات و موجودات عالم در راستای مقاصد خود اشاره کرد.

    کلیدواژگان: ساحت های کرامت ذاتی، مولفه های کرامت ذاتی، آفرینش موزون، فطرت داری انسان، برخورداری از عقل، لوازم کرامت ذاتی، حمل امانت، خلافت انسان
  • حامد ساجدی*، ابوالفضل ساجدی صفحه 57

    در پاره‌ای از آیات و روایات، از زوج بودن آفریده‌ها سخن به میان آمده است. آیا این گزاره با یافته‌های علم بشری سازگار است؟ این دو سوالی است که در این نوشتار پی گرفته می‌شود. گرچه اندیشمندان و مفسرین جسته و گریخته به این مقوله پرداخته‌اند، بررسی جامعی در این زمینه صورت نیافته است. درباره معنا و مقصود از زوجیت، دست‌کم می‌توان چهار احتمال را مطرح کرد: جفت مکمل، مثل یا ضد داشتن یا مرکب بودن. مقاله پیش‌ رو با رویکردی تحلیلی‌ توصیفی، نشان می‌دهد هر یک از این معانی، علاوه بر اینکه با لغت سازگارند، با ادله نقلی تطابق نسبی دارند و می‌توانند مقصود ادله باشند. همچنین این معانی با دستاوردهای علم و عقل بشر نیز همسویند. علاوه بر چهار احتمال یادشده، احتمال اراده جمیع این معانی به نحو استعمال لفظ در بیش از یک معنا و همچنین احتمال اراده معنای جامع بین چهار معنای یادشده نیز وجود دارد و قابل پذیرش است.

    کلیدواژگان: قرآن، زوجیت، خلقت، مجردات، جفت های مکمل
  • رحمت الله عبدالله زاده آرانی*، مجتبی بیابان پور آرانی، سمیه خاری آرانی صفحه 73

    قرآن در یک دوره تاریخی و طی 23 سال، در پی مقتضیات مربوط به عصر رسالت پیامبرˆ نازل شده است. ازاین‌رو، یکی از شیوه‌های کارآمد در تفسیر قرآن، مطالعه آن با رویکرد تاریخی است. در این نوشتار که از شیوه تفسیر موضوعی و رویکرد تاریخی بهره برده، موضوع انفاق بررسی گردیده است. ابتدا با بررسی کتب تاریخی و اشعار جاهلی، وضعیت معیشتی و اقتصادی مردم عصر نزول و فرهنگ حاکم بر آن جامعه در زمینه انفاق شناسایی شده؛ سپس با دقت در آیات مربوط به انفاق، بر اساس ترتیب نزول و زمان نزول، و سیر تدریجی و گام‌به‌گام قرآن برای فرهنگ‌سازی و قانون‌‌‌گذاری در این زمینه بررسی گردیده است. قرآن در طی23 سال نزول تدریجی، توانست ضمن بهره‌گیری از خصلت سخاوت و کرم اعراب، به‌تدریج رذایلی همچون فخرفروشی، تعصب، اسراف و... را از آن جامعه بزداید و به آن رنگ توحیدی و دگردوستی ببخشد.

    کلیدواژگان: قرآن، انفاق، جامعه جاهلی، تفسیر موضوعی، رویکرد تاریخی در تفسیر، ترتیب نزول
  • محمدتقی گل محمدی*، محمد فاکر میبدی صفحه 91

    سیری در نظریات پیرامون آیات حجاب، به ما نشان می‌‌دهد که در عصر جدید، نظری کاملا متفاوت درباره این آیات مطرح شده است. گروهی از نوگرایان، روش پوشش رایج بین زنان مسلمان را زیر سوال برده و برداشت مشهور مفسرین از آیات حجاب را متاثر از فرهنگ و تفکر زمانه دانسته‌اند. پژوهش پیش رو، به روش کیفی به توصیف و تحلیل و تبیین آیه 31 سوره نور (اخفای زینت) و شبهات وارد بر آن می‌پردازد و صحت و سقم آنها را بررسی می‌کند تا روشن شود که چه عاملی سبب زیر سوال بردن حجاب متداول شده است. این تحقیق بعد از تقسیم شبهات به دو قسم محتوایی و متنی، و بررسی و نقد شبهات، به این نتیجه رسیده که زیر سوال بردن حجاب متداول، ناشی از دو عامل است: اول کنار گذاشتن روایات محکم و نیز استفاده از روایات ضعیف در بیان مصادیق و برداشت‌های تفسیری و تاریخی؛ و دوم تاثیر فرهنگ غربی بر نگاه روشنفکران غرب‌گرای معاصر.

    کلیدواژگان: : حجاب، خمر، جیوب، زینت، شبهات حجاب، فمنیسم
  • محمد بزرگ قمی زاده، بهروز مینایی بیدگلی* صفحه 107

    کشف ارتباط بین آیات قرآن، به درک دقیق‌تر آیات و شناخت بعضی مفاهیم مجهول کمک می‌کند. در کتب تفسیر، شماری از آیات مرتبط بیان شده است و باهم‌آیی دو آیه در یک پاراگراف در کتب تفسیر و علوم قرآنی، می‌تواند ارتباط مفهومی بین آیات قرآن را مشخص کند. کتب نرم‌افزار جامع تفاسیر نور، تولید مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، مبنای کار قرار گرفت و از آیاتی که با هم در یک پاراگراف بودند، پرتکرارترین باهم‌آیی‌ها استخراج شد. این پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از تکنیک‌‌های داده‌کاوی می‌تواند ارتباط‌های پنهان میان داده‌ها را کشف و استخراج نماید. ارزیابی کمی و کیفی این تحقیق، در دو مرحله انجام شده است؛ در ابتدا از ضرایب پشتیبان و اطمینان و معیار لیفت و تشابه جاکارد و تشابه کسینوسی برای ارزیابی الگوهای تکراری و قواعد باهم‌آیی و صحت کشف ارتباط بین آیات استفاده شد؛ سپس نتایج به‎دست‌آمده از مقایسه این تحقیق با کار محققان دیگر، برتری پژوهش حاضر را بر رقبای خود نشان می‌دهد.

    کلیدواژگان: بازیابی اطلاعات، داده کاوی، ارتباط بین متون، ارتباط مفهومی بین آیات قرآن، قرآن
|
  • MoradAli Shoorgashti, Mohammad, Naghib, Zadeh Page 5

    Many commentators and some writers of anthropological works hold that the 30th Quranic verse of the Surah Ar-Rum argues for the immutability of Fitra (innate nature), but the irrefutable observation about the change in innate nature in terms of "intensity and weakness" and "actuality and strength" as well as the implication of numerous verses that innate nature can change and even decline, challenges this interpretation. The present study seeks to criticize the aforementioned view that the verse argues for the immutability of innate nature and provide a correct interpretation of the verse, using thematic interpretation. The research result shows that the mentioned verse concerned with the question of "variability or invariability of innate nature"; rather, the aim of the verse is to negate any sorts of "conversion" in God's "creation"; that is, the creation of God has laws that never change. The article also examines the idea of "the irreversibility and immutability of the tradition of God" to which the verses refer.

    Keywords: Fitra, nature, immutability of Fitra, invariability of Fitra, Fitra verse
  • Mohammad Reza Jabbari, Mohammad, Mustafa As’adi Page 21

    The realization of a society based on a developed religious culture depends on a full understanding of the civilized and cultural attitude of the Holy Quran. Achieving this objective requires some preparations, the first of which is to examine the question whether or not, according to the Quran it is possible to fundamentally modify human behavior. The challenging question is centered on three categories of Quranic verses. The first has a negative view about the behavior of the majority of human society; the second ignores the possibility of modifying specific individuals; and the third obliges preachers of religion to take no action under certain circumstances. According to the findings of this article, the first two categories are concerned with the historical and contemporary experience of human societies as well as Quranic anthropology and it is by identifying the intrinsic and extrinsic challenging factors in the development process of standard culture that they are completed. The third category is, in fact, the result of the realistic Quranic assessment of the effects which constitute part of the educational planning of the Quran. Consequently, while emphasizing the idea of planning to modify the human behavior of all mankind and expressing the possibility and necessity of the authority of standard culture in human life, the Quran dismisses the idea of modifying the behavior of all mankind on the basis of the divine law on man’s freedom of choice, even though the task of delivering the message of religion as an ample evidence is necessary well founded.

    Keywords: human variability, the Quran, human reform, human behavior, social reform, the authority of standard culture
  • Hamid Arian, Mohammad, Mahdi Mashayekhi Page 37

    Using a descriptive-analytic method based on thematic interpretation, and referring to the meaning and types of dignity in the Quran, this article seeks to express the Quranic view of human inherent dignity and its vital prerequisites and components. The findings of the study show that the Quran considers that among the creatures, man has inherent dignity that governs his existential abilities and activities. According to the Quran, the physical aspects of components of human dignity covers wholesomeness of formation, shaping, bringing to existence, composing of human body in addition to some physical abilities, including external senses; and the spiritual aspect covers man’s ability to think and reason, Fitra (innate nature) and free choice. Among the existential effects and essentials of man’s inherent dignity referred to the Quran are his being worthy of safeguarding divine trust, worthy of being viceroy of God, having the ability to choose and change one’s own destiny and making use of the facilities and existents in the universe to achieve one’s own purposes.

    Keywords: areas of inherent dignity_components of inherent dignity_balanced creation_man’s having innate nature_having intellect_essentials of inherent dignity_safeguarding a trust_human vicegerency
  • Hamed Sajedi, Abolfazl Sajedi Page 57

    The subject of the duality of the creation is raised by some Quranic verses and narrations. The question that arises here is whether or not this statement is compatible with the findings of human science. This article seeks to answer these two questions. Although scholars and commentators have, more or less, addressed this issue, no comprehensive research has been performed in this regard. At least four possibilities are offered about the meaning and purpose of duality: matching pair, having a similitude or an opposite sex, or being compound. This article, using a descriptive-analytical approach, indicates that each of these meanings is not only compatible with the word, but it also has a relative conformity with narrated arguments and can be the purpose of the arguments. Also these meanings also are in line with man’s scientific achievements and reason. In addition to the four mentioned possibilities, there is a possibility that a single word is used to mean more than one sense and it is also possible that there is a common denominator among the four meanings mentioned above and it is acceptable.

    Keywords: the Quran, duality, the creation, abstracts, matching pairs
  • Rahmatollah AbdollahZadeh, Arani, Mojtaba BiyabanPour, Somayyeh Khari Page 73

    The Quran was revealed within a historical period of 23 years to comply with the requirements of the era of Prophet's mission. Therefore, one of the most effective ways of interpreting the Quran is using a historical approach to studying it. This article examines the question of “charity”, using thematic interpretation and a historical approach. This paper first examines history books and the poetry of the Jahiliyya (Age of Ignorance), the living and economic conditions of the people of that era and the culture of that society in the context of charity, and then, considering the Quranic verses about charity according to the order and time of revelation, it investigates the step-by-step process of the cultural and legislative development in this regard. Displaying such characteristics like the benevolence and generosity of Arabs, the Quran, during the twenty-three-year revelation could make that society gradually get out of such villains as boasting, bigotry, extravagance, etc. and give it a color of monotheism and affection for others.

    Keywords: the Quran, charity, the society of Jahiliyya, thematic interpretation, historical approach to interpretation, the historical order of revelation
  • Mohammad Taghi Gol, Mohammadi, Mohammad Faker, Meybodi Page 91

    A look at the theories about hijab verses shows that in the modern age, completely different views have been put forward about these verses. A group of modernists question the dominant idea about Muslim women’s hijab and consider the famous interpretation given by commentators about hijab verses to be influenced by the culture and way of thinking of the time. This article, using a qualitative method, reviews and explains the verse 31 of Surah al-Noor relating to (Abstinence from Revealing Adornment), points to the doubts raised about it and examines whether or not they are real in order to see the reason for questioning the dominant idea about hijab. Dividing the doubts into two types: content doubt and context and examining and criticizing them, the article comes to the conclusion that questioning the dominant idea bout hijab is affected by two factors: first, inattention to authentic narrations and citing weak ones in providing historical and interpretive examples and conception, and second, the influence of Western culture on contemporary westernized intellectuals’ thoughts.

    Keywords: hijab, scarf, chest, adornment, doubts about hijab, feminism
  • Mohammad Bozorg Ghomi, Zadeh, Behrooz Minaei, Bidgoli Page 107

    Finding the relationship between Quranic verses contributes to a proper understanding of verses and to the understanding of some ambiguous concepts. In commentary books, a number of related verses are mentioned, and having pairs of verses in one paragraph in commentary books and books of Quranic sciences can demonstrate the conceptual relationship between Quranic verses. The software books of Jam’i Tafsir Noor published by the Center of Computer Research in Islamic Sciences devote special attention to extracting the most frequent conjunctions from the verses that come together in one paragraph. This study shows that using data mining techniques contribute to finding and showing the hidden correlations between the data. The qualitative and quantitative evaluation of this research has gone through two stages; in the first, the support and reliability coefficients, Lift criterion, Jaccard and cosine similarity were used to evaluate duplicate patterns, rules of coherence and accuracy of discovering the relationship between the verses and in the second, the results obtained from comparing this research with the work of other researchers show that the present research takes priority over the rivaling works.

    Keywords: information retrieval, data mining, relationship between texts, conceptual relationship between Quranic verses, the Quran