فهرست مطالب

  • پیاپی 39 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/09/01
  • تعداد عناوین: 5
|
  • معصومه میرزایی، هاشم باقری، فریماه آیتی* صفحات 1-24

    در این پژوهش، با استفاده از پردازش طول موج های VNIRو SWIR تصاویر ماهواره ای سنجنده ASTER و روش هایی همچون ترکیب رنگی کاذب و نسبت باندی، مناطق دگرسان شده از غیر دگرسان تعیین و مشخص شد. منطقه اکتشافی ماربین در کمربند ماگمایی ارومیه- دختر واقع شده است. از لحاظ ویژگی های ساختاری اندیس ماربین در شرق گسل زفره و قسمت میانی حوضه کششی زفره واقع شده است. واحد های آذرین آتشفشانی و نیمه عمیق ائوسن در منطقه ترکیب ریولیت تا داسیت دارند. با استفاده از پهنه بندی زاویه طیفی (SAM) طیف کانی های سریسیت، اپیدوت، کلسیت و کلریت در منطقه شناسایی شد. در نهایت با تلفیق طیف کانی های شاخص دگرسانی فیلیک و پروپیلیتیک و نتایج حاصل از پیمایش های صحرایی، مطالعات سنگ شناسی و تجزیه ژئوشیمیایی به منظور اعتبارسنجی این روش، نقشه پهنه های دگرسانی در محدوده اکتشافی ماربین تهیه شد. بر این اساس، دگرسانی های فیلیک، پروپیلیتیک و سیلیسی شدن از دگرسانی های شاخص در منطقه می باشند. بر اساس نتایج آنالیزهای ژئوشیمیایی سنگی، مقادیر بالای مولیبدن نسبت به مس و رخداد انواع دگرسانی های گرمابی و سایر شواهد موجود، اندیس ماربین نشان از یک کانسار پورفیری با ناهنجاری مولیبدن بوده و می تواند نشان از پتانسیل بالقوه این محدوده برای حضور کانه سازی مولیبدن در مرحله اکتشافات تکمیلی باشد.

    کلیدواژگان: نقشه برداری دگرسانی گرمابی، دورسنجی، روش SAM، مولیبدن پورفیری، اندیس ماربین، زفره
  • محسن مباشری، حبیب الله قاسمی*، بهنام رحیمی، آرش گورابجیری پور صفحات 25-52

    در شمال خاوری ایران رخنمون هایی از سنگ های کماته ایتی وجود دارند که پیش از این به عنوان یک توالی افیولیتی آرمانی و مرتبط با بسته شدن اقیانوس تتیس کهن در نظر گرفته شده اند. بر اساس مطالعات دقیق صحرایی، روانه های کماته ایتی موجود در مجموعه های شاندیز- ویرانی- مشهدو فریمان، به صورت بین لایه ای با رسوبات توربیدایتی زیردریایی پالئوزوئیک بالایی (کربونیفر- پرمین) همراهی می شوند. این سنگ ها دارای طیف وسیعی از رخساره های آتش فشانی بوده و به لحاظ ویژگی های رخساره ای به سه گروه روانه های تفریق یافته، تفریق نیافته و گدازه های بالشی با انواع بافت های خروجی با زمینه شیشه ای و انباشتی و با کانی های اصلی الیوین، کروم اسپینل، کلینوپیروکسن و آمفیبول تقسیم بندی می شوند. در این مقاله با استناد به شواهدی روشن از ویژگی های صحرایی، پتروگرافی، چینه نگاری داخلی و کانی شیمی، سرشت کماته ایتی این مجموعه سنگ ها اثبات شده است. همچنین، برخورد یک تنوره گوشته ای با پهنه فرورانش اواخر پالئوزوئیک (پرمین) تتیس کهن در شمال خاوری ایران به عنوان عامل سنگ زادی درگیر در تشکیل ماگمای کماته ایتی درنظر گرفته شده است. این مدل می تواند به خوبی تنوع سنگی و ویژگی های متفاوت ژئوشیمیایی سنگ های مورد مطالعه را توجیه و تفسیر نماید.

    کلیدواژگان: شیمی کانی، دماسنجی، کماته ایت، مشهد، فریمان، ایران
  • راضیه رضایی حمید، ابراهیم طالع فاضل* صفحات 53-78
    کانسار بهاریه با تناژ تقریبی یک میلیون تن مس، در استان خراسان رضوی و فاصله 30 کیلومتری شمال خاور شهرستان کاشمر قرار دارد. طبق تقسیم بندی های ساختاری زمین شناسی ایران، این ذخیره در پهنه سبزوار و منطقه فلززایی تکنار واقع شده است. کانه زایی بصورت چینه کران در یک افق معدنی با درازای تقریبی 200 متر، ضخامت متغیر 5 تا 10 متر و راستای خاوری- باختری در میزبان آندزیت و ریولیت توف با سن ائوسن میانی، رخداده است. کالکوپیریت و پیریت کانه های سولفیدی اصلی هستند که بورنیت، گالن، اسفالریت، کوولیت، کالکوسیت، مالاکیت و هماتیت به صورت فرعی آنها را همراهی می کنند. طبق شواهد تجزیه ریزکاو الکترونی (EPMA)، بیشینه طلا و نقره به ترتیب معادل 21/0 و 1/0 درصد وزنی در میزبان کالکوپیریت و بیشینه نقره 14/0 درصد وزنی در ترکیب کانی گالن، آشکار شد. براساس بررسی های شیمی کانی، در پیریت های کانسار بهاریه، میانگین نسبت Co/Niبرابر 71/2 بدست آمد که می تواند نشانگر خاستگاه گرمابی آن باشد. با توجه به نتایج زمین دماسنجی نسبتBi /Sb در گالن و ژئوشیمی اسفالریت (تمرکز بالای Cd با مقدار میانگین 92/0 درصد وزنی و نسبت Zn/Cd ناچیز 54/67) شرایط فیزیکوشیمیایی و ترمودینامیکی سیال کانه دار در کانسار بهاریه با کانسارهای گرمابی-ماگمایی دما متوسط همخوانی دارد. دامنه تغییرات ایزوتوپی δ34S نمونه های کالکوپیریت و پیریت بین 3/7- تا 5/0 پرمیل در تغییر است.
    کلیدواژگان: کانسار مس بهاریه، شیمی کانی، ایزوتوپ گوگرد، کاشمر، پهنه سبزوار
  • امیر عباس سید قراعینی، میر علی اصغر مختاری*، حسین کوهستانی صفحات 79-100
    منطقه زاجکان به عنوان بخشی از کمربند ماگمایی طارم- هشتجین، دربرگیرنده توده های گرانیتوئیدی است که به داخل سنگ های آتشفشانی- رسوبی ائوسن نفوذ کرده اند. واحدهای آتشفشانی- رسوبی ائوسن متشکل از تناوب توف و گدازه های اسیدی و حدواسط می باشند. مطالعات سنگ شناسی بیانگر ترکیب گابرو، پیروکسن کوارتز مونزودیوریت، پیروکسن کوارتز مونزونیت و گرانودیوریت برای توده های گرانیتوئیدی است. این سنگ ها دارای ماهیت کالک آلکالن پتاسیم بالا بوده و در شمار گرانیت های نوع I متاآلومین قرار می گیرند. در نمودارهای بهنجارشده عناصر کمیاب، این توده ها از الگوی مشابهی برخوردار هستند که می تواند بیانگر ارتباط ژنتیکی آنها باشد. این نمودارها یک الگوی غنی از LILE همراه با بی هنجاری منفی عناصر HFSE را نشان می دهند. الگوی عناصر کمیاب خاکی بهنجارشده نسبت به کندریت نشانگر یک الگوی نسبتا پرشیب غنی از LREE با نسبت بالای LREE/HREE بوده و نسبت (La/Yb)n در آنها بین 1/9-1/6 است. مجموعه اطلاعات حاصل از مطالعات صحرایی، سنگ شناختی، زمین شیمی و نمودارهای تمایز محیط های زمین ساختی بیانگر اینست که توده-های نفوذی منطقه زاجکان در ارتباط با یک گوشته لیتوسفری غنی شده مرتبط با فرورانش بوده و احتمالا در یک محیط پس از برخورد تشکیل شده اند.
    کلیدواژگان: زمین شیمی، گرانیتوئید، زاجکان، طارم- هشتجین، قزوین
  • بهمن رحیم زاده*، ایوب ویسی نیا، محمد ابراهیمی، رسول اسمعیلی صفحات 101-130

    مجموعه افیولیتی شاهینی در شمال باختری کامیاران که حلقه پیوند افیولیت‏ های کرمانشاه و کردستان است، در راستای زاگرس و زمین درز نئوتتیس، در باختر ایران جای دارد. این مجموعه دربردارنده پریدوتیت های گوشته ای و توالی پوسته ای است. هارزبورژیت کلینوپیروکسن‏ دار و لرزولیت از پریدوتیت‏ های گوشته‏ ای سرپانتینی شده‏ هستند. این سنگ ها با دایک‏ های میکروگابرویی قطع شده اند. توالی پوسته ای دربردارنده گابروهای پگماتیک، ایزوتروپ، دایک‏ های میکروگابرویی، بازالت و آذرآوری های آندزیتی است. توالی رسوبی- آتشفشانی که دربردارنده رادیولاریت، شیل، آهک‏ های پلاژیک، ماسه سنگ و افق های توفی است، روی بخش بیرونی جای گرفته است. برپایه داده های زمین شیمیایی، سنگ های توالی پوسته ای تنوع ترکیبی و سرشت توله‏ ایتی تا کالک آلکالن را نشان می‏ دهند. در نمودارهای تکتونوماگمایی، این سنگ ها بیشتر در گستره ترکیبی مورب و گاه کمان آتشفشانی جای گرفته‏ اند. غنی‏ شدگی عنصرهای LILE، تهی شدگی نسبی از عنصرهای HFSE، غنی‏ شدگی متفاوت عنصرهای LREE و روند تغییرات خطی عنصرهای HREE، نشان از پیدایش ماگما در محیط وابسته به کمان و از خاستگاه گوشته‏ ای ناهمگن با درجات متفاوتی از ذوب بخشی دارد؛ اما کاهش نسبت های Ce/Th، Th/Yb، La/Nb و Ce/Nb نشان دهنده گرایش آنها به محیط‏ های حد واسط میان IAB و MORB است. ژرفای به دست آمده برای محل ذوب سنگ خاستگاه سنگ‏ های منطقه برابربا 50 تا 60 کیلومتر برآورد می‏ شود. این ژرفا نشان دهنده ذوب بخشی در گوشته لرزولیتی اسپینل دار است. ویژگی های صحرایی و داده های زمین شیمیایی نشان دهنده پیدایش افیولیت‏ ها در یک پهنه اقیانوسی در مرز قاره- اقیانوس در بخش شمالی نئوتتیس است.

    کلیدواژگان: ژئوشیمی، توالی پوسته ای افیولیتی، سوپراسابداکشن، غرب کامیاران، زاگرس
|
  • Masume Mirzaii, Hashem Bagheri, Farimah Ayati * Pages 1-24

    In this research, the altered and non-altered zones in Marbin exploration area has been determined by VNIR and SWIR wavelengths processing of ASTER satellite images and by False Color composite and band ratio methods. Marbin exploration area is situated in Urumieh-Dokhtar magmatic belt. Marbin index is located in the east of Zefreh fault within central part of Zefreh pull apart basin. The composition of Eocene subvolcanic and volcanic units of this area is rhyolite to dacite. The spectral of sericite, epidote, calcite and chlorite minerals in this area have been recognized by using the Spectral angle mapper (SAM). Finally with combination of spectral of index minerals in phyllic and propyllitic alteration zone with field observations, petrograghy and geochemical analysis, the alteration zones map in Marbin area have been prepared. As a result, phyllic and propylitic alterations as well as silicification are index alterations in this area. Based on litho-geochemical analysis, high contents of Mo/Cu and occurrence of hydrothermal alterations besides other evidences, Marbin index can be introduced as a porphyry deposit with Mo anomaly. This could be indicative of the potential of this area for the molybdenum mineralization in detailed exploration phase.

    Keywords: Hydrothermal alteration mapping, Remote Sensing, SAM method, Mo porphyry, Marbin index, Zefreh
  • Mohsen Mobasheri, Habibollah Ghasemi *, Behnam Rahimi, Arash Gourabjiri Pour Pages 25-52

    In the northeast of Iran, there are some outcrops of high-Mg ultramafic volcanic rocks. These rocks have been interpreted as an ideal ophiolite sequence related to the closure of Paleo-Tethys. According to detailed field observations, the komatiitic lava flows in Shandiz- Virani- Mashhad Complex (SVMC) and Fariman Complex (FC), are interlayered with the Upper Paleozoic submarine turbiditic sediments (Carboniferous-Permian). These rocks have a wide range of volcanic facies and according to the lithofacies characteristics, are divided into three groups of differentiated, undifferentiated lava flows and pillow lavas with a variety of volcanic textures and glass groundmass and with the main minerals of olivine, chromian spinel, clinopyroxene and amphibole. In this paper, the komatiitic nature of these rocks has been proven by explicit evidence from the field characteristics, petrography, internal stratigraphy and mineral chemistry. Also, the interaction of a mantle plume with the late Paleozoic (Permian) northeast subduction zone of Paleo-Tethys in NE Iran is considered as the suitable petrogenetic model involved in the genesis of the Komatiitic magma. This model can well justify and interpret the various geochemical characteristics of the studied rocks.

    Keywords: Mineral Chemistry, Thermometry, Komatiite, Mashhad, Fariman, Iran
  • Razieh Rezaeihamid, Ebrahim Tale Fazel * Pages 53-78
    The Baharieh copper deposit with an approximately tonnage 1 million tons of copper ore, is located in the Khorasan Razavi Province and 30 km of northeastern of the Kashmar. Based on subdivision structural geology of the Iran, the deposit is situated in the Sabzevar zone and Taknar complex. The mineralization as stratabound nature in an ore-horizon with an approximately length of 200 m and E-W trending occurs in middle Eocene andesitic to rhyolitic-tuff. Chalcopyrite and pyrite are the main sulfide minerals which accompanies with accessory minerals such as bornite, galena, sphalerite, covelline, chalcocite, malachite and hematite. Based on evidence of the electron probe micro analysis (EPMA) detected the maximum gold and silver contents 0.21 and 0.1 ppm in chalcopyrite, respectively and the maximum silver content is 0.14 ppm in galena. According to mineral chemistry studies, pyrite of the Baharieh deposit obtained the average ratio Co/Ni=2.71, which can be indicate its hydrothermal source. According to the results of the geo-thermometry of the Sb/Bi ratio in the galena and geochemistry of sphalerite (high concentration of Cd with an average value of 9220 ppm and low Zn/Cd=67.54) physico-chemical and thermodynamic conditions of the ore-bearing fluid in the Baharieh deposit has been concordant with average-temperature hydrothermal-magmatic deposits. The variation ranges of δ34S isotopic in the chalcopyrite and pyrite samples are varies between -7.3 to 0.5 ‰.
    Keywords: Baharieh Cu deposit, Mineral Chemistry, Sulfur isotope, Kashmar, Sabzevar zone
  • Amir Abbas Seyedqaraeini, Mir Ali Asghar Mokhtari *, Hossein Kouhestani Pages 79-100
    Zajkan area as a part of Tarom-Hashjin magmatic belt contains some granitic intrusions which are intruded into the Eocene volcano-sedimentary rocks. Eocene volcano-sedimentary rocks include alternation of acidic to intermediate tuffs and lavas. Petrographical studies demonstrate that these intrusions composed of gabbro, pyroxene quartz monzodiorite, pyroxene quartz monzonite and granodiorite. These intrusions have high-K calc-alkaline nature and classified as I-type metaluminous granitoids. Based on the spider diagrams, these intrusions have similar patterns which are indicative for their genetic relation. These diagrams indicate enriched LILEs along with negative anomalies of HFSEs. Chondrite-normalized REE patterns demonstrate LREE enrichment with high ratio of LREE/HREE and (La/Yb)N ratio between 6.1-9.1. Based on field investigation, petrological and geochemical studies, and tectonic setting discrimination diagrams, it seems that Zajkan intrusions were formed from a subduction related metasomatized lithospheric mantle in a post-collisional setting.
    Keywords: Geochemistry, granitoid, Zajkan, Tarom-Hashtjin, Qazvin
  • Bahman Rahimzadeh *, Ayoub Veisinia, Mohammad Ebrahimi, Rasoul Esmaeili Pages 101-130

    The Shahini ophiolitic complex is located west of Kamyaran as a ring connection between the Kermanshah and Kurdistan ophiolites, outcropped along the Zagros and Neotethys suture zone, in western Iran. This complex include the mantle peridotites and crustal sequence. The peridotites are highly serpentinized mantle peridotites consist of cpx-bearing harzburgite and lherzolite that cross cut by isolated diabasic dikes. The crustal sequence include pegmatic gabbros, Isotropic gabbro, microgabbroic dykes, basalt and pyroclastic andesite. The sedimentary-volcanic sequence consist of shale, limestone, sandstone and tuff horizons covered the extrusive sequence. Based on chemical analyses the crustal sequence shows the various composition with tholeiitic to calcalkaline affinity. In the tectonomagmatic diagrams, these rocks are often plotted in the MORB regions and in some occasions, they are plotted in volcanic arcs regions. The enrichment in LILE, slightly depletion of HFSE, different enrichment in LREE and linear trends of HREE suggested the magma source originated in the arc environment from the heterogeneous mantle with varying degrees of partial melting. However, the low ratios of Th/Yb, La/Nb, Ce/Nb and Ce/Th inclined the tendency between the IAB and MORB environments. The depth of partial melting estimate between 50 to 60 km correlating and show the partial melting happens in the spinel lherzolite zone. Field relationships and geochemical evidence indicate that Kamyaran ophiolites formed in the oceanic basin in the ocean-continent borders zone in the northwest margin of Neotethys Ocean.

    Keywords: Geochemistry, Ophiolitic crustal sequence, Supra-subduction, NW of kamyaran, Zagros