فهرست مطالب

  • سال نهم شماره 1 (پیاپی 16، بهار و تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/06/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • پرستو مصباحی جمشید* صفحات 5-38
    بیشتر پژوهش های انجام شده در بیست سال اخیر در حوزه تعلیم و تربیت، در سنت فلسفه تحلیلی صورت گرفته و مهم ترین بحث چالش برانگیز، نفی معناداری و امکان تربیت دینی بوده است. فیلسوفان تحلیلی تربیت، مانند هرست و پیترز، بر تعلیم و تربیت آزاد تاکید می کنند و تربیت دینی را به این دلیل ناممکن می شمارند که فاقد ویژگی های قابل ارزیابی بودن، تعمیم پذیری و انتقال پذیری است. نگرش آن ها نسبت به تربیت، برگرفته از رویکردی است که نسبت به صور دانش دارند؛ بنا براین رویکرد، امر دانشی، امری است که اصول آن درون نظریه ای است و اعتبار آن منتزع از عملکرد است، نه امری بیرون از آن. ادعای آن ها در رد تربیت دینی، به جایگاه شناختی نامتعین دین، ماهیت علمی تربیت و فقدان عقلانیت در تربیت دینی بازمی گردد. در این پژوهش، نظریه عقلانیت وحیانی به عنوان مبنای نظری، عهده دار پاسخ گویی به اشکالات یادشده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که تربیت و دین به دلیل برخورداری از موضوع و غایت مشترک، سازنده ترکیب مفهومی معناداری هستند. همچنین از خلال اثبات علم دینی و ترسیم حدود و ثغور عقلانیت، تربیت دینی قابل اثبات است. عقلانیت دینی با نفی تلقی تصریحی یا قانع کننده از غایت تربیت، معیار ارزشمندی و سعادت را عقل مستند به وحی معرفی می کند، نه بنای عقلا و نه کارایی موجه؛ همچنین اتهام فقدان عقلانیت در تربیت دینی که منجر به شیوه تلقینی و نه تربیتی می شود، با پرداختن به معنای ایمانی تلقین، برطرف می شود. در این پژوهش، ساختمان عقلی انسان با ابتنا به دو وجه خودفرمانی و غیرخودفرمانی شناخته می شود که وجه اول با همراهی اراده و وجه دوم با اخذ اعتبار از وحی فعالیت می کند.
    کلیدواژگان: عقل، دین، علم، امکان تربیت دینی، عقلانیت وحیانی
  • علی اصغر پور عزت*، گل آرا پورمجرب، حسن زارعی متین، حمیدرضا یزدانی صفحات 39-70

    اخلاق یکی از واژه های پرکاربرد در زندگی اجتماعی است که در دهه های اخیر، در اهداف و خط مشی های سازمان های ایرانی نیز نمود بارزی یافته است. با وجود این، تعریف دقیقی از اخلاق در سازمان و یا معیار قابل استنادی وجود ندارد که با آن بتوان در هر شرایطی اخلاق را از غیر اخلاق تمییز داد. اخلاق و نظریه های مربوط به آن، وابستگی شدیدی به زمینه فرهنگی و اعتقادی جامعه دارند؛ ازاین رو، تعریف معیارهای اخلاقی باید متناسب با باورهای ارزشی جامعه هدف انجام گیرد؛ بنابراین نیاز به تعیین معیارهای اخلاقی بومی متناسب با باورها و ارزش های جامعه برای سازمان های ایرانی، محسوس است. بدین منظور، با استفاده از تحلیل مضمون، آیات قرآن کریم و گزاره های نهج البلاغه مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت و در نهایت، 97 مضمون پایه، 13 مضمون سازمان دهنده و دو مضمون فراگیر حسن فعلی و حسن فاعلی احصا شدند. معیارهای حسن فعلی به مضامین سازمان دهنده امانت انگاری مسئولیت، رعایت عدالت، احسان، اعتدال، حفظ کرامت انسان، ماهیت عمل، نتایج دنیوی اعمال و نتایج اخروی اعمال می پردازند؛ و معیارهای حسن فاعلی، مضامین سازمان دهنده ایمان به خدا، تقوا، نیت نیکو، بنده انگاری و شایستگی انجام عمل را در نظر دارند.

    کلیدواژگان: اخلاق سازمانی، معیار اخلاق، تحلیل مضمون، حسن فعلی، حسن فاعلی
  • محمد عالم زاده نوری* صفحات 71-96
    بحث درباره مدلول بیانات اخلاقی دینی مبتنی بر اعتبار ادله نقلی در اخلاق اسلامی است؛ یعنی پیش از پرداختن به آن باید به این سوال پاسخ داده شود که آیا اساسا این ادله در اثبات گزاره های اخلاقی، حجیت و دلیلیت دارند یا خیر؟ بی شک قرآن کریم، احادیث متواتر و نیز اخبار آحاد مقرون به قرائن حجت هستند. این پژوهش به حجیت اخبار آحاد اخلاقی و تفاوت معنای حجیت در گزاره های فقهی و اخلاقی پرداخته و با کاوشی تحلیلی، به این نتیجه رسیده است که در کشف معارف ناظر به واقع، از جمله معارف اخلاقی، جعل حجیت و اعتبار تعبدی دلیل، معنای روشنی ندارد؛ بلکه ملاک اعتبار این گزاره ها درجه واقع نمایی آن هاست. به بیان دیگر، اعتبار این معرفت ها را نباید و نمی توان بر محور وجود و عدم (صفر و یک) تلقی کرد؛ بلکه این اعتبار، درجاتی قابل محاسبه دارد و در شرایطی که برای واقع نمایی یقینی یک قضیه، توجیه کافی وجود ندارد، درجه غیریقینی معینی از معرفت قابل توجیه است. خبر واحد حاکی از واقع، معرفت می آورد و درجه ای از واقع نمایی دارد که البته تام و یقینی نیست؛ اما ممکن است بر هر معرفت دیگری در عرض خود، ترجیح داشته باشد؛ و به همین دلیل، حجت است و باور به آن، معقول و منطقی است. در این جا هرچه قرائن و شواهد بیشتری به نفع آن جمع آوری کنیم، آن را معقول تر ساخته ایم و ترجیح آن را موجه تر و منطقی تر کرده ایم. این قرائن و شواهد ممکن است قرائن عقلی، عقلایی، نقلی، تاریخی، جغرافیایی، تجربی، عرفی و غیر این ها باشد.
    کلیدواژگان: اخلاق دینی، حکم فقهی، حکم اخلاقی، حجیت خبر واحد، واقع نمایی خبر واحد
  • رحیم دهقان سیمکانی* صفحات 97-118
    مسکویه رازی بیش از نیمی از عمر خود را در دستگاه حکومت آل بویه گذراند. او دغدغه شکوفایی تمدن اسلامی را داشت. مسئله او چیستی و چگونگی تحقق جامعه متمدن است و در قالب پنج گام، فرایند تحقق جامعه متمدن را در آثار خود به تصویر کشیده است: در گام نخست، تعاون و مشارکت اجتماعی را بنیادی ترین مفهوم برای یک جامعه متمدن دانسته و بر اساس این مفهوم پایه، از امکان ناپذیری تحقق سعادت در بیرون از اجتماع سخن می گوید؛ در گام دوم، زیربنای این مفهوم را در نیازهای طبیعی انسان جست وجو می کند و زمینه ای برای طرح نظریه اخلاقی قانون طبیعی آماده می کند؛ در گام سوم، از دو عامل دین و خرد جمعی برای فعلیت بخشیدن به خصلت طبیعی تعاون، سخن گفته و با تبیین کارکردهای دین، تاثیر آموزه های دینی بر تقویت موانست و مشارکت و در نتیجه، همبستگی اجتماعی را تبیین کرده است؛ در گام چهارم، غایات نهایی و میانی را برای تعاون اجتماعی مشخص کرده است؛ و در گام پنجم، برای تحقق این غایات، ساختار حکومت عادلانه و سازوکار نظارت بر حکومت برای رساندن جامعه به غایت نهایی را در قالب قوانین دین و پرسشگری های آزاداندیشان خیرخواه پیشنهاد می کند. این مقاله با روش تحلیلی و استنادی، ضمن تبیین این پنج گام، به فرایند تحقق جامعه متمدن و نسبت آن با اخلاق در نگرش مسکویه رازی پرداخته و به تناسب بحث، تمایز رهیافت اخلاقی وی با ارسطو را تبیین کرده است.
    کلیدواژگان: تعاون، اخلاق، تمدن، طبیعت گرایی، مسکویه رازی
  • علی مهجور*، محسن جوادی، ابوالقاسم فنایی صفحات 119-146

    این مقاله به تبیین اصطلاح «شهود اخلاقی» در فلسفه می پردازد. پس از تبیین معنای لغوی شهود و سیر تطور معنای این واژه در انگلیسی و فارسی، چهار معنای متداول شهود در فلسفه توضیح داده می شود: 1. شهود افلاطونی یا عرفانی؛ 2. شهود مبادی معرفت؛ 3. شهود کانتی؛ و 4. شهود تجربی. سپس به بررسی اندیشه های متفکران شهودگرا در قرن بیستم پرداخته می شود. در این بررسی، تلاش شده با تتبع در آثار برخی از مهم ترین فیلسوفان اخلاق شهودگرا، دیدگاه آنان درباره شهود اخلاقی بررسی شود و از این رهگذر، نشان داده شود که «شهود اخلاقی» در قرن بیستم چه ویژگی هایی داشته است. با برشمردن این ویژگی ها مشخص می شود که شهود اخلاقی، نه شهود افلاطونی یا عرفانی است، نه شهود کانتی و نه شهود تجربی؛ بلکه «شهود اخلاقی» یکی از اقسام «شهود مبادی معرفت» است.

    کلیدواژگان: فلسفه اخلاق، شهودگرایی، شهود اخلاقی، شهود افلاطونی، شهود کانتی، شهود تجربی، شهود مبادی معرفت
  • علی مدبر (اسلامی)* صفحات 147-176

    پژوهش ها و نگاشته ها درباره اخلاق و آداب معاشرت، کاستی هایی دارند که با بررسی انتقادی شماری از نوشته های موجود در میراث اسلامی از سده های سوم تا ششم هجری و شماری از آثار نویسندگان معاصر، می توان به آن ها دست یافت. در این جستار، به اختصار به این کاستی ها پرداخته می شود. کاستی های یادشده در دو دسته قرار می گیرند: دسته نخست در محور پژوهش آداب معاشرت و در هفت حوزه قابل طرح است: 1. اصطلاح پژوهی معاشرت؛ 2. استناد به قرآن و سنت؛ 3. سندپژوهی روایات بیانگر آداب معاشرت؛ 4.تحلیل های علمی آموزه های معاشرت؛ 5. رویکرد فقهی به آداب معاشرت؛ 6. همگونی سرفصل ها؛ و 7. مسائل مستحدث آداب معاشرت. دسته دوم در مدار چگونگی عرضه اطلاعات پژوهش شده و در دو عرصه مطرح می شوند: 1. طبقه بندی اطلاعات؛ و 2. توجه به قالب دایره المعارفی در عرضه اطلاعات. به تناسب کاستی های یادشده و برای رفع آن ها، چند راهکار و محور پژوهشی نیز به پژوهشگران و نگارندگان حوزه معارف و آموزه های معاشرت پیشنهاد می شود.

    کلیدواژگان: معاشرت، معاشرت پژوهی، میراث اسلامی، کاستی پژوهشی
|
  • Parastou Mesbahi Jamshid * Pages 5-38
    Most of the research have done in the field of education in the past twenty years has been in the tradition of analytical philosophy, and the most challenging one has been the denial of meaning and the possibility of religious education. Analytical philosophers of education, such as Hurst and Peters, emphasize free education and consider religious education as impossible, because it lacks the characteristics of being measurable, generalizable, and transferable. Their attitude to education is derived from an approach they have on the forms of knowledge; given this attitude, the knowledge is a matter whose principles are interdisciplinary and whose validity is abstracted from operation, not external. Their claim to reject religious education goes back to the indeterminate cognitive status of religion, the scientific nature of education, and the lack of rationality in religious education. In this study, the theory of revelational rationality, as a theoretical basis, is responsible for answering these problems. The findings of the study show that education and religion, because of their common theme and purpose, make a conceptual and meaningful combination. Religious education can also be established through the demonstration of religious science and the delineation of rationality. Religious rationality, by rejecting the implicit or persuasive view of the goal of education, introduces the revelational reason as the criterion of value and prosperity, neither the actions of rational people nor justified efficiency.  Also, the charge of lack of rationality in religious education that leads to a method of indoctrination, not education, is removed by addressing the religious meaning of indoctrination.  In this study, the human rational structure is identified with two aspects self-government and non-self-government, the first of which is associated with the will and the second with the validity of revelation.
    Keywords: reason, Religion, Science, possibility of religious education, revelational reason
  • Ali Asqhar Pour Ezzat *, Golara Pourmojarab, Hasan Zarei Matin, Hamid Reza Yazdani Pages 39-70

    Ethics is one of the most widely used words in social life that has been expressed in Iranian organizations' goals and policies in recent decades. However, there is no precise definition of ethics in the organization or a standard that can distinguish ethics from non-ethics in any circumstances. Ethics and its related theories are strongly dependent on the cultural and religious context of the society; therefore, the definition of ethical standards must be done according to the valuable beliefs of the intended community; therefore, the need to determine native ethical criteria appropriate to the beliefs and values of the community for Iranian organizations is felt. For this purpose, by analyzing the content, the Holy Qur'anic verses and Nahj al-Balagha's propositions were studied and finally, 97 basic themes, 13 organizing themes, and two overarching themes, action's goodness and subject's goodness, have been counted. The criteria for action's goodness deal with the organizer themes of considering responsibility as a trust, respect for justice, benevolence, moderation, the preservation of human dignity, the nature of action, the worldly and afterlife's consequences of acts. And the criteria for subject's goodness are organizer themes of the faith to God, piety, good intention and the appropriateness for acting.

    Keywords: organizational ethics, Criteria for ethics, Analysis of theme, action's goodness, subject's goodness
  • MOHAMMAD ALEMZADEH NOORI * Pages 71-96
    The debate over the meaning of the religious ethical statements is based on the validity of the narrative reasons in Islamic ethics; that is, before addressing it, the question must be answered is that whether these reasons are substantially justified in proving ethical propositions or not? Undoubtedly, the Holy Qur'an, the widely transmitted hadiths and unique traditions with evidences are justified. The present study deals with the authority of unique moral Hadiths and the difference in the meaning of authority in jurisprudential and ethical propositions. Then, by using the analytical research, it is concluded that there is no clear meaning in the knowledges referring to reality, including ethical knowledge, giving authority and validating religious reasons. Rather, the criterion of the validity of these propositions lies in the degree of their realism. In other words, the validity of these knowledges cannot and should not be based on existence and non-existence (zero and one); rather the validity has calculable degrees, and in conditions where there is insufficient justification for the certainty of a theorem, a particular uncertain degree is justifiable. The unique Hadith relating reality gives us knowledge, and has a degree of realism, which is not absolute, but it may be preferred over any other knowledge within itself, and is therefore justified and its belief is reasonable. Whatever more evidences we collect here, we make it more rational and justified. These evidences may be rational, reasonable, narrative, historical, geographical, empirical, customary, and so on.
    Keywords: religious ethics, Jurisprudence's injunction, Ethical Judgment, validity of unique hadiths, the degree of validity of unique hadiths
  • Rahim Dehghan * Pages 97-118
    Miskawayh spent more than half of his life in the Buyid government. He was concerned about the flourishing of Islamic civilization. His question is what and how civilized society is to be realized, and he has illustrated, in a five-steps, the process of realization of civilized society: In the first step, he considered co-operation and social participation as the most fundamental concept for a civilized society, and based on this basic concept, Speaks of the impossibility of the realization of the happiness outside of society; In the second step, he explores the underlying concept of this concept in the natural needs of man and provides a context for the development of the moral theory of natural law; in the third step, Miskawayh discusses the two factors of religion and communal reason for actualization of the natural character of cooperation, and ,by explaining the functions of the religion, he has illustrated the influence of religious teachings on the strengthening of manners and participation, and thus social cohesion; in the fourth step, he has delineated the final and intermediate ends for social cooperation; And in the fifth step, to accomplish these ends, he proposes a just government structure and a mechanism for oversighting the government to bring society to an ultimate end in the form of religious laws and benevolent free questioning. This paper, by analyzing and citing, beside explanation of these five steps, explores the process of realizing the civilized society and its relation to ethics in Miskawayh's attitude, and it has explained the difference of Miskawayh's moral attitude with Aristotle.
    Keywords: cooperation, Ethics, Civilization, Naturalism, Miskawayh
  • Ali Mahjour *, Mohsen Javadi, Abolghasem FanaEe Pages 119-146

    This article explains the term "moral intuition" in philosophy. After explaining the literal meaning of intuition and the evolution of the word's meaning in English and Persian, four common meanings of intuition in philosophy are explained: 1. Platonic or mystical intuition; 2. intuition of the principles of knowledge; 3. Kantian intuition 4. Empirical intuition. Then, the thoughts of the 20th-century thinkers are examined. In this study, we have attempted to examine the views of some of the most important intuitive moral philosophers in their works, and in this way, it will be showed that what are the characteristics of the moral intuition in the twentieth century.  Listing these characteristics, it will become clear that moral intuition is neither Platonic or mystical, nor Kantian, nor empirical, but "moral intuition" is one of the types of "intuition of the principle of knowledge."

    Keywords: Ethics, Intuitionism, Ethical Intuition, Platonic Intuition, Kantian Intuition, Experimental Intuition, intuition of the principle of knowledge
  • Ali Modaber * Pages 147-176

    Researches and books on the ethics and customs of association have deficiencies that can be achieved by critically examining a number of writings on Islamic heritage from the third to sixth centuries and a number of contemporary writers' works. These shortcomings will be briefly addressed in this article. The aforementioned shortcomings fall into two categories: The first is centered on Etiquette's research and can be summarized in seven areas: 1. Technical meaning of association; 2. References to the Qur'an and Sunnah; 3. the research on the chain of narrators of the traditions of etiquettes. 4. Scientific analyses of etiquettes 5. Jurisprudential approach to social customs; 6. Homogeneity of headings; and 7. Issues related to social customs. The second part deals with how research's data can be presented and it is evoked in two areas: 1. Classification of information; and 2. Paying attention to the encyclopedia format in presenting information. To address these shortcomings and to remove them, a number of solutions and research approaches are suggested to scholars and writers in the field of Islamic and social studies.

    Keywords: association, etiquettes, Islamic heritage, Research Shortcomings