فهرست مطالب

  • سال پنجم شماره 1 (پیاپی 20، فروردین و اردیبهشت 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/01/07
  • تعداد عناوین: 29
|
  • عادل جلیلی* صفحه 3

    سال 1398 هجری شمسی سال پربرکتی برای پژوهش و مطالعه در راستای شناسایی و حفاظت از تنوع گیاهی کشور بود. در موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، در قالب یک طرح جامع، طرح های ملی مانند، طرح ملی فلور ایران، طرح ملی تعیین جایگاه حفاظتی گونه های گیاهی کشور، طرح ملی بانک بذر 1400 (غنی سازی بانک ژن منابع طبیعی ایران و طرح ملی غنی سازی باغ گیاه شناسی ملی ایران و باغ های اقماری آن به اجرا در آمدند که در جای خود انشاالله گزارش نتایج تک تک این طرح های پژوهشی ارائه خواهند شد. ولی پروژه ای که در این چند سال، تلاش ویژه ای برای صورت گرفت، توسعه باغ گیاه شناسی ملی ایران و باغ های اقماری آن بود. هدف اصلی علاوه بر غنی سازی این باغ ها از نظر تعداد گونه های گیاهی، سعی در ایجاد قطعات جدید و زیبایی بود تا بدین وسیله زمینه رضایت مردم نیز فراهم شود.

  • آسیه شامخی* صفحات 4-5
  • صفحه 6
  • محمد فیاض* صفحات 7-11

    بهره برداران اصلی مراتع ایران عمدتا روستائیان و عشایر هستند. چرای دام بهره برداران روستایی به دلیل سکونت دائم در روستا در تمام فصول ولی چرای دام بهره برداران عشایر ازمراتع در دو قطب ییلاق و قشلاق متناسب با آمادگی مراتع برای چرای دام صورت می گیرد. چرای دام عشایر از مراتع در تمام فصول سال صورت نمی گیرد از این رو در بخشی از سال به دلیل حذف چرای دام فرصت استراحت برای مراتع فراهم می گردد. در مراتع میان بند مابین مسیر ییلاق و قشلاق چرای دام عشایر در دوره کوتاه  کوچ انجام می شود. در کشور 916 هزار خانوار از مراتع بهره برداری می کنند. عشایر با 230 هزار خانوار بهره بردار و یک میلیون نفر جمعیت یک چهارم از بهره برداران مراتع را تشکیل می دهند. عشایر به دلیل شیوه بهره برداری ییلاق و قشلاق یک ظرفیت حفاظتی برای مراتع هستند عشایر مرتع را محل تامین معاش خود می دانند از این رو به آن تعلق خاطر دارند.میانگین مساحت مراتع هر خانوار عشایر 150 هکتار، میانگین تعداد دام آنها 112 راس (100 راس سبک و 12 راس سنگین)، عرصه مراتع تحت بهره برداری آنها 5/34 میلیون هکتار و تعداد واحد دامی آنها 7/25 میلیون راس می باشد. 28% دام و 38%  مراتع کشور تحت مدیریت عشایر می باشد.عشایر روزانه حداکثر 30 کیلومتر راه می پیمایند و با حداقل 2 تا 3 روز استراحت، مجددا به کوچ ادامه می دهند. به طور معمول عشایر 5 ماه ییلاق و 4 ماه هم در قشلاق و مابقی را در طی مسیر بین ییلاق و قشلاق هستند. از بین رفتن مراتع میاند و تغییر کاربری آن به معنی از بین رفتن ایل راه ها است که نقش مهمی در زندگی عشایر کوچ رو دارد. پی آمد از بین رفتن ایل راه کمبود علوفه برای مدت سه ماه زمان برای دام عشایر است.

  • روشن هدایت امامی* صفحه 12
  • سمیرا زندی فر* صفحات 13-20

    نگرانی های مربوط به گرم شدن کره زمین توجهات علمی فراوانی را به رسوبات برای تعیین اقلیم دیرینه متمرکز کرده است. دریاچه‎ هایی که در مرزهای زیست بوم آبی قرار دارند، مخصوصا برای بازسازی ساختارهای اقلیمی مورد توجه هستند زیرا تغییرات کوچک در آب و هوا می تواند منجر به تغییرات بزرگی در محیط زیست و جوامع زیست شناختی آنها شود (Kirner, 1998). رسوبات دریاچه ای حاصل ته نشینی مواد حل شده، معلق و ذرات آواری کوچک اندازه در حوضه رسوبی می باشد. منشا رسوبات دریاچه ای از سنگ های بیرون زده و مجاور می باشد که به وسیله روان آب ها (فصلی) به دریاچه حمل می شوند. امروزه، دریاچه ها فقط حدود یک درصد از سطح قاره های زمین و کم تر از 03/0 درصد از آب های موجود در هیدروسفر را پوشش می دهند اما اهمیت زمین شناسی بسیار زیادی دارند. در واقع دریاچه ها، آزمایشگاه هایی طبیعی هستند که در آن ها بسیاری از علوم درباره فرآیندهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی رسوبات مورد آزمایش قرار می گیرند. دریاچه ها حوضه بایگانی رسوبی از مواد زیست محیطی، شیمیایی و فیزیکی می باشند که تحت تاثیر الگوهای متنوع تغییرات اقلیمی قرار گرفته اند (Pienitz et al., 1995; Rosen et al., 2000; Haung et al., 2004). یکی از مهمترین دلایل مطالعه رسوبات دریاچه ای اهمیت اقتصادی آنها می باشد. از نظر اقتصادی، رسوبات دریاچه ای شامل کانی های تبخیری با ارزش و شیل های نفتی هستند و همچنین مکان هایی برای تثبیت اورانیوم می باشند. یکی از مهمترین ویژگی دریاچه ها حساسیت آنها به اقلیم است. رسوبات قدیمی دریاچه ها احتمالا بهترین شاخص های ما از اقلیم گذشته هستند. ویژگی مهم دیگر آنها، تغییر رخساره های رسوبی در جهت عمودی است (شکل 1) که حاصل تغییرات شیمیایی و بیوشیمیایی آب های دریاچه ای، و تغییر مکان خطوط ساحلی می باشد. به این دلیل نهشته های دریاچه ای باید به طور دقیق سانتیمتر به سانتیمتر مطالعه شوند تا بتوان به طور کامل محیط رسوبی آن را باز سازی کرد.

  • سمانه رضوی زاده* صفحات 21-26

    جلوگیری از وقوع سیلاب اگر غیرممکن نباشد بسیار دشوار است اما مدیریت سیلاب در جهت کاهش خسارات وارده، نیاز به برنامه ریزی بلند مدت و جامع در جهت بهینه سازی کاربری اراضی حوزه های آبخیز، متناسب با استعداد و طبیعت اولیه آن، عدم دستکاری های غیرکارشناسانه در طبیعت، حفظ و به رسمیت شناختن حریم رودخانه ها و غیره دارد. استان خوزستان از نظر مورفولوژی از دشت های رسوبی-سیلابی، اراضی پست و شور (هورها) تشکیل شده است. ساختار شکل گیری این اراضی بر اساس سیلاب هایی بوده که در گذشته در این استان به وقوع پیوسته است. وقوع سیل در استان خوزستان، خسارات چند میلیاردی به کشاورزی، تاسیسات زیربنایی و مناطق مسکونی وارد می آورده است (بهارلویی و همکاران، 1385). متاسفانه همواره اولین و ساده ترین راهکار برای مقابله با خسارت سیل، مهار سیلاب به وسیله سدها و بندهای خاکی بوده است. بر طبق آمار موجود از سال 1378 تا 1386، تعداد 109 بند خاکی در استان خوزستان احداث شده است (درگاهیان و همکاران، 1397). همچنین از سال 1375 تا 1395، تعداد 14 سد جدید در حوزه آبخیز زهره-جراحی، 17 سد در حوزه آبخیز رودخانه کارون و 8 سد در حوزه آبخیز رودخانه کرخه احداث شده است (رضوی زاده و خسروشاهی، 1397). احداث این سازه ها با کاهش چشمگیر ظرفیت سیلابی دشت های خوزستان، بی تردید در فعال شدن کانون های گرد و غبار استان تاثیر بسزایی داشته اند. این در حالی است که، اقدام مهم و اصولی جهت مقابله با خطر و به ویژه خسارات سیل پهنه بندی سیلاب می باشد تا با تعیین نوارهای ساحلی سیل گیر در حاشیه رودخانه ها، نوع کاربری هر پهنه متناسب با میزان خطر سیل گیری تعیین شده و سرمایه گذاری ها در حاشیه های رودخانه با خطرات آتیه سیل مواجه نباشند. لذا شناسایی مناطق سیل گیر، تهیه نقشه محدوده سیل گیر و پایش تغییرات سطوح  سیل گیر در طی زمان، از اقدامات اساسی و برنامه‏ریزی شده که به عنوان یک گزینه مهم در مقابله با خطر طبیعی سیل و کاهش خسارات ناشی از آن در نظر گرفته شود.

  • ارسلان شکرچیان*، منصوره خداشناس، محمدرضا کدوری، بیژن پورصفری، ماشاالله غنچه پور، محمد فتاحی صفحات 27-33

    پسته وحشی در استان کرمان با دو گونه (Pistacia atlantica Desf.) و خنجوک (Pistacia khinjuk Desf.) به مساحت 545959 هکتار به صورت پراکنده دیده می شود و به لحاظ وضعیت نیز، جنگلدر کلاسه تنک قرارگرفته است. بنه و خنجوک در استان کرمان در دو ناحیه رویشی ایران و تورانی و زاگرس به صورت جوامعی با ترکیبی از هر دو گونه وجود دارد. در استان، پسته وحشی عمدتادر مناطق کوهستانی و به صورت توده های بزرگ و یا کوچک و حتی به صورت تک درختانی قابل روئیت می باشد. خنجوک به تنهایی یا با گونه دیگری تشکیل تیپ نمی دهد و فقط بنه است که تشکیل تیپ های خالص و مخلوط را داده است. بنه با گونه های ارس،کیکم و بادام به صورت آمیخته تشکیل 10 تیپ را داده است.این گونه بیشتر بر روی خاک های شنی لومی و قلیایی قرار گرفته است. اقلیم در این رویشگاه ها نیمه خشک است و ارتفاع از 1200 تا 2800 متر با شیب عمومی 5 تا 50 درصد بیشتر در جهات شمالی و غربی است. به لحاظ کیفی رویشگاه ها تنک، مبدا درختان دانه زاد، شکل تاج کروی، ارتفاع و قطر برابر سینه درختان متوسط تا زیاد و زآداوری کم، که این درختان در معرض آفات زیادی نیز قرار گرفته اند.مسئله چرای بی رویه بقدری مشهود می باشد که در بعضی مناطق درختی مانند کیکم رابه صورت کپه ای میتوان مشاهده نمود. در راستای مدیریت این جنگل ها پیشنهاد می گردد تا مدیریت پایدار بر این جنگل ها اعمال گردد که این روش می تواند کمکی جهت بهبود مدیریت موثر بر این جنگل ها باشد.

  • شروین شهیدی* صفحه 34
  • فرزانه کازرانی*، محمدابراهیم فراشیانی، سودابه امینی، ستار زینالی صفحات 35-40

    خشکدارها در جنگل ها منبعی غنی از حشرات ساپروکسیلیک (چوبزی) به ویژه سخت بالپوشان هستند. این گروه از حشرات علاوه بر تشکیل بخش مهمی از تنوع زیستی در جنگل ها، نقش مهمی را نیز در چرخه کربن در جنگل ها برعهده دارند. در بین حشرات ساپروکسیلیک، سخت بالپوشان با تنوع زیاد و تعداد گونه های فراوان دارای اهمیت زیادی هستند. حفظ تنوع زیستی لازمه توسعه پایدار است، بنابراین شناخت تنوع گونه ای اکوسیستم های پیچیده جنگلی بسیار مهم خواهد بود. طی سال های 1396 تا 1397 به منظور شناسایی گونه های سوسک های ساپروکسیلیک در راشستان های استان گیلان (جنگلهای اسالم و شفارود) و در جنگلهایی با مدیریت حفاظتی (قطعات شاهد) و مدیریت بهره برداری، نمونه برداری با استفاده از تله های گودالی (Pitfall) و تله پنجره ای (Window traps) انجام شد. در این پژوهش تعداد 20 گونه متعلق به 9 خانواده از سوسک های ساپروکسیلیک شناسایی شدند. تنوع گونه ای سوسک های ساپروکسیلیک در جنگل های مدیریت حفاظتی (شاهد) بیشتر از جنگل هایی با مدیریت بهره برداری بود. بیشترین فراوانی گونه ها در ماه های خرداد- تیر و اوج جمعیت این سوسک ها در خردادماه مشاهده شد که بهترین زمان برای بررسی جوامع سوسک های ساپروکسیلیک است.

  • ناصر فرار*، سیدموسی صادقی، سید رضا گلستانه، فرزاد کرمپور صفحات 41-48
  • سیداصغر آل حسین*، حسن آل منصور، سیدحسن سعادتی صفحات 49-52
  • صفحه 53
  • صفحه 54
  • شهریار دبیری* صفحه 56
  • احمد رحمانی* صفحات 57-66
  • حسین بتولی* صفحات 67-80
    منطقه ویشنگ، که بخشی از منطقه حفاظت شده  برزک - قمصر می باشد، در جنوب غربی کاشان و در ارتفاعات مرکزی رشته کوه کرکس قرار دارد. دامنه ارتفاعی این منطقه، بین 1600 تا 3588 متر از سطح دریا در نوسان است. به دلیل تنوع ارتفاعی گسترده و شرایط فیزیوگرافی ویژه، رویشگاه های گیاهی متنوع و زیستگاه های جانوری منحصربه فردی را در خود جای داده است. مهم ترین رویشگاه های گیاهی منطقه بر اساس ویژگی های فیزیوگرافی آن شامل: گیاهان صخره روی، واریزه ای، ماندابی، مسیل ها و بستر رودخانه ها و نواحی دست خورده بودند. افزون براین ریختارهای گیاهی منطقه بر اساس روش فیزیونومی که دارای رستنی های ویژه می باشند، عبارتند از: بالشتکی- خاردار، استپ درمنه زار، درختچه زار و درختان. دو گیاه دارویی پرمصرف Thymus carmanicus Jalas و Dracocephalum kotschyi Boiss. هر ساله توسط افراد بومی از عرصه رویشگاه های طبیعی واقع در ارتفاعات ویشنگ به منظور فرآوری در کارگاه های گلاب گیری سنتی جمع آوری می شوند. رویشگاه های تخریب یافته توام با گیاهان خاردار، غیرخوشخوراک و سمی در محل اتراق دام ها که عموما در نواحی نسبتا هموار حاشیه دره های ویشنگ و دربریو واقع شده اند، بوجود آمده اند. در دامنه اراضی شیب دار ارتفاعات منطقه حفاظت شده، انواع رستنی های کامفیت بالشتکی رویش یافته که نقش مهمی در تثبیت و حفاظت خاک نواحی شیب دار دارند. این منطقه حفاظت شده، پناهگاه برخی از گونه های جانوری نادر نظیر گربه پالاس و پایکا می باشد. ذخایر ژنتیکی گیاهی ارتفاعات ویشنگ به دلیل شرایط بوم شناسی ویژه، نیاز به مدیریت و برنامه ریزی مدون برای حفاظت دارد.
    کلیدواژگان: استپ درمنه زار، کاشان، ویشنگ، برزک، رویشگاه
  • فاطمه سفیدکن* صفحه 82
  • حسن قلیچ نیا* صفحه 90
  • محمدامین سلطانی پور*، زیبا جم زاد، عادل جلیلی، محمد محمودی صفحات 91-96
  • مهری دیناروند*، زیبا جم زاد، عادل جلیلی، بنفشه یثربی صفحات 97-103
  • شیوا هراتی* صفحه 104
  • افشین دانه کار* صفحات 109-112
|
  • Adel Jalili * Page 3
  • Samira Zandifar * Pages 13-20
  • Arsalan Shekarchian *, Mansooreh Khodashenas, Mohammad Reza Kadoori, Bijan Poursafari, Mashallah Ghonche Pour, Mohammad Fattahi Pages 27-33

    The wild pistachio in Kerman province includes two species, Pistacia atlantica and Pistacia khinjuk. These species are scattered in an area of 545959 ha. They belong to the vegetative regions of Irano-Touranian and Zagros. The wild pistachio is almost observed in mountainous areas. Pistaciakhinjuk does not make a type alone and only is seen together with Pistacia atlantica as a mixed type.  Pistaciaatlantica has made ten types with Juniperusexcelca, Acer monspesalanum and Amygdalusscoparia in Kerman province. It is mostly located on sandy loam soils. The habitat elevation is 1200 to 2800 meters above sea level, with a general slope of 5 to 50 percent higher in the north and west. Qualitatively, the habitats are thin, trees are provided from seedlings, with a spherical crown, the height and diameter at breast height of trees are large and regeneration of trees is low; additionally, they are exposed to many pests’ attacks. In order to manage these forests, it is suggested that sustainable management be applied to these forests, which can help improve the effective management of these forests.

  • Farzaneh Kazerani *, Mohammad Ebrahim Farashiani, Soodabeh Amini, Sattar Zeinali Pages 35-40

    Decaying trees are a rich source of saproxylic insects in the forests, particularly Coleoptera, which are not only an important part of biodiversity in the forests but also play an important role in the carbon cycle. Among the saproxylic insects, Coleoptera, with a great diversity and species abundance, are very important. Given that biodiversity conservation is indispensable for sustainable development, thus it is very important to recognize the diversity of forest complex ecosystems. In order to identify the species of saproxylic beetles in the beech Gilan forests (Asalem and Shafarood), sampling was done using pitfall traps and window traps during the years 2017-2018 in managed and unmanaged (reserve) parts of forests. In this study, 20 species belonging to nine families of saproxylic beetles were identified. The species diversity of saproxylic beetles in unmanaged forests was more than managed ones. Also, it was found that species abundance was highest in June and July, and the population peak of these beetles was in June, indicating the best time for studying saproxylic beetles’ communities.

    Keywords: Hyrcanian forests, Coleoptera, saproxylic, species diversity, dead wood
  • Naser Farrar *, Seid Mousa Sadeghi, Seid Reza Golestaneh, Farzad Karampour Pages 41-48
    Calotropis procera (Aiton) W. T. Aiton (Asclepiadaceae) is a native shrub growing in sub-tropical regions including the southern coasts of the Persian Gulf and Oman Sea from Khuzestan to Baluchistan, Iran. The economic benefits of the shrub include the use of latex and extract to control of plants pests and diseases, the use of natural rubber in the rubber industry, the manufacture of composites and insulators with stem fibers of Calotropis, the production of pure yarn from valuable fibers in the bark, and the use of seed oil for fuel production. The bioassay results indicated that the ethanol extract of C. procera caused a significant mortality on larvae in different stages of Thiacidas postica. It can be used to control a number of pests, including insect defoliator. The extract of C. procera has considerable insecticide, fungicide, anti-feeding, and oviposition-inhibition effects. Its antifungal properties have also been observed and can be used naturally or synthetically in the production of environmentally friendly insecticides and fungicides.
  • Seid Asghar Ale Hosein *, Hasan Ale Mansour, Seid Hasan Saadati Pages 49-52

    Capparis spinosa is one of the most important medicinal plants with local names such as Lagegi and snake grass that has economic and environmental importance in terms of prevention of the soil surface erosion as well as the use of fruits, buds, and other organs. The current study was done during 2012-2013 to collect and identify the pests of this valuable plant. In this study, after field observation of the habitat of this plant in Fars province and also in Lamerd, Firoozabad, Farashband, Fasa, Kazeroon, Jahrom, and Kavaar cities, pests were collected using sampling techniques such as netting, shaking the branches, and Aspirator. The collected samples were transferred to the entomology laboratory of Fars Agricultural and Natural Resources Research Center for identification. In this study, four pests of C. spinosa including Belenois aurota (Fabricius, 1793), Colotis fausta (Olivier, 1804), Bagrada hilaris Burmeister, 1835 and Phyllotreta lativittata Kutschera, 1860 were collected and identified.

  • Ahmad Rahmani * Pages 57-66
  • Fatemeh Sefidkon * Page 82
  • Hasan Ghelich Nia * Page 90
  • Mohammad Amin Soltanipour *, Ziba Jamzad, Adel Jalili, Mohammad Mahmoodi Pages 91-96

    Zhumeria majdae is the only species of the genus Zhumeria of Lamiaceae family. This bush species is endemic of Iran (Hormozgan province) and has been distributed on very steep slopes of mountains at 525-1430 meters a.s.l. Based on IUCN guidelines, different criteria were used to evaluate the status of this species as follows: extent of occurrence (EOO), area of occupancy (AOO), size of population, regeneration, and quality of habitat. According to field studies, Zhumeria majdae occupies an area of 0.11 km2. According to an analysis by GeoCAT software, the extent of occurrence was 7977 km2. Based on our results, Zhumeria majdae is defined as a Critically Endangered (CR) species. The monotypic genera contain the species that, if threatened, may disappear forever and their associated genomes will not be found elsewhere in the world.  It is highly recommended that appropriate approaches should be taken to prevent the extinction of this species.

    Keywords: Conservation status, Endemic species, IUCN, Lamiaceae family, Zhumeria majdae
  • Mehri Dinarvand *, Ziba Jamzad, Adel Jalili, Banafsheh Yasrebi Pages 97-103

    Dionysia khuzistanica Jamzad is an endemic species in Khuzestan province. Its type habitat is around Dehdez, Sarsahra region, and Karoon River basin. Dionysia khuzistanica Jamzad is present in one location with an area of about 0.5 km2. We aim to define the conservation status of this species and to understand the geographical and ecological conditions of its habitats. Based on IUCN (International Union for Conservation of Nature), Dionysia khuzistanica Jamzad is defined as a Critically Endangered species. This species has been affected by human activities. The field observation indicated that road construction and grazing were the main threatening factors for this species. Thus, the conservation of the habitat of this valuable species as a natural genetic reserve is necessary. This species regenerates by seed and will be easily established in the area if the habitat is protected.

    Keywords: Endangered, habitat, Khuzestan Province, SarSahra, Primulaceae