فهرست مطالب

پژوهشنامه حلال - پیاپی 3 (پاییز و زمستان 1398)
  • پیاپی 3 (پاییز و زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/12/01
  • تعداد عناوین: 8
|
  • سید حسین همایون مصباح* صفحات 5-24

    امروزه مسلمانان زیادی در کشور های غیر مسلمان زندگی می نمایند و طبعا برای ادامه زندگی ناگزیر از داشتن و استفاده نمودن از منابع و امکانات حیاتی و زیستی هستند. یکی از این منابع گرفتن وام با بهره از موسسات پولی و مالی غیر مسلمان در آن کشور ها می باشد. حلال و یا حرام بودن این امر برای مسلمانان آن دیار یکی از چالش های عمده زندگی در کشورهای مذکور به شمار می رود. در فقه شیعه، نظریه های متفاوتی در تبیین حلیت وام با بهره ارائه شده است؛ نظریه قصد قرض نداشتن از سوی مسلمان، نظریه غنیمت، نظریه استنقاذ، نظریه از باب ضرورت و عدم عسر و حرج از این شمارند. این پژوهش با بازاندیشی انتقادی و رد نظریه های چهارگانه، حلیت وام با بهره از موسسات پولی و مالی غیر مسلمان را از طریق نظریه قدرت واقعی و خرید پول و ارزش مالی و مبادلاتی آن، تحلیل و تجویز می نماید. بر اساس این نظریه، اگر در بازه زمانی کوتاه، قدرت و ارزش نامبرده تغییری نکرد، حلیت این گونه تسهیلات، به کمک نظریه ضرورت و عدم عسر و حرج تبیین می شود.

    کلیدواژگان: بهره، وام، حلیت، موسسات پولی، مسلمان، غیر مسلمان
  • عبدالله صادقی* صفحات 25-49

    فعالیت های اقتصادی و درآمدزایی جزء جدانشدنی زندگی بشر است. تامین نیازهای انسان مانند غذا، پوشاک، مسکن، یادگیری و دیگر موارد در سایه این نوع فعالیت ها تامین می گردد. تامین این نیازها از منابع مشترک، بودن زمینه ساز بروز اختلافات در میان بشر در حوزه فعالیت های اقتصادی و درآمدزایی است. دین اسلام به فعالیت های اقتصادی و درآمدزایی اهمیت  فراوانی داده است. در منابع دینی گزاره «کاد الفقر ان یکون کفرا» بیان شده است که بیانگر این مطلب است که عدم توجه به فعالیت های اقتصادی و درآمدزایی در تامین نیازها سرنوشت نهایی انسان را با خطر مواجه می کند. در گزاره های دینی علاوه بر توجه به فعالیت های اقتصادی و درآمدزایی، فرایندی جلوگیری از بروز اختلاف نیز ارائه شده است. کسب درآمد حلال، فرایند پیشنهادی در گزاره های دینی برای پیشگیری از اختلاف است. مسئله ای که این نوشتار به آن خواهد پرداخت این است که شاخص های معاملات حلال و قانونی چیست؟ درگزاره های دینی راهبرد محوری در کسب درآمد حلال، «مصلحت ساز بودن» و «فساد انگیز نبودن» بیان شده است که براساس آن ها شاخصه های متعددی به دست خواهد آمد. تحقیق پیش رو، یک تحقیق بنیادی است که رویکرد آن توصیفی بوده و به روش کتابخانه ای انجام شده است.

    کلیدواژگان: فعالیت های اقتصادی، دادوستد، رزق و درآمد، حلال، شاخصه های حلال
  • ابراهیم توکلی مقدم* صفحات 51-69

    معارف دینی دربردارنده دستوراتی در حوزه تغذیه است که منع یا جواز استفاده از خوراکی ها، از آن جمله است. در این میان، حلیت خوردن گوشت برخی از حیوانات مانند گوسفند و حرمت خوردن گوشت برخی از دیگر حیوانات مانند خوک مشخص است، اما حلیت یا حرمت خوردن گوشت برخی دیگر از حیوانات، مانند گوشت زرافه، کانگورو، گوزن و یا حیوانی که به عنوان مثال، حاصل لقاح گوسفند و خوک است، مسلم نیست. در این گونه موارد مشکوک که نص خاص معتبری که بر حرمت خوردن گوشت چنین حیواناتی دلالت کند یافت نمی شود، برخی به نصوص عام بر حلیت و یا طهارت استدلال کرده اند، برخی چنین مواردی را مجرای قاعده حل انگاشته اند و برخی دیگر به اصل عدم تذکیه و یا اصول دیگری که مفید حرمت خوردن گوشت حیوانات مشتبه هست، استدلال کرده اند. این مقاله به دنبال آن است که مبانی صاحب نظران علم اصول را نسبت به جریان این گونه قواعد و اصول، مورد مطالعه و بررسی قرار دهد. نگارنده در این نوشتار نظریه کسانی را که «اصاله الحل» و «قاعده حل» را مرجع قرار داده اند، قابل دفاع می داند.

    کلیدواژگان: گوشت حیوانات، اصاله التذکیه، قابلیت تذکیه، اصاله الحل
  • عبدالله نعامی* صفحات 71-94

    گردشگری سلامت، شکل جدیدی از بازاریابی در صنعت گردشگری است که در سال های اخیر به طور فزاینده ای رشد پیدا کرده است. گردشگری سلامت، به منظور بهبود سلامتی افراد و در مکانی خارج از محل سکونت آنها انجام می شود. هدف پژوهش حاضر ارائه الگوی گردشگری سلامت  با تاکید  بر تبلیغات شفاهی مراکز درمانی می باشد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر شیوه گردآوری داده ها، غیر آزمایشی و توصیفی می باشد. محقق  تلاش داشته تا عوامل اثرگذار بر مفهوم گردشگری سلامت با تاکید بر نقش تبلیغات شفاهی را با استفاده از روش کیفی و از طریق مصاحبه با بیست مدیر مرکز گردشگری سلامت و خبرگان دانشگاهی شناسایی و با استفاده از رویکرد «داده بنیاد»  تحلیل و ارائه نماید. پژوهشگر در نتیجه تحلیل داده ها از طریق کدگذاری باز، محوری انتخابی نتایج نهایی پژوهش خود را در قالب یک الگو که دارای شش بعد اصلی جذابیت بازار، راهبرد، تنوع ارائه خدمات، شرایط داخلی کشور، تبلیغات شفاهی، گردشگری سلامت و 33 بعد فرعی است، ارائه کرده است. با توجه به نتایج پژوهش می توان گفت که به شرط جمعآوری و دسته بندی عوامل اثرگذار بر مفهوم گردشگری سلامت توسط مدیران تصمیم گیر، این موضوع می تواند راهگشای متولیان و مسئولین حوزه سلامت کشور در ایجاد و افزایش درآمد ارزی برای کشور باشد.

    کلیدواژگان: داده بنیاد، گردشگری سلامت، تبلیغات شفاهی، مراکز درمانی
  • فروغ زکاوتی*، عبدالله نعامی صفحات 95-108
    امروزه گردشگری به صنعتی تبدیل شده است که سرمایه گذاری های بالایی در آن صورت می گیرد و نقشی اساسی در رشد و موفقیت تجاری همراه با سودآوری در ابعاد گوناگون دارد. کشور ایران به سبب تنوع اقلیم و گیاهان متفاوت، منبعی سرشار از موارد مرتبط با درمان گیاهی است که می تواند با جذب کردشگر در حوزه سلامت رشد و سودآوری بالایی را در این زمینه داشته باشد. ازهمین رو، این تحقیق با هدف تبیین عوامل موثر بر گردشگری سلامت با رویکرد گیاهان دارویی انجام شده است. جامعه آماری پژوهش، 385 نفر از کارشناسان، متخصصان، خبرگان و افراد مرابط با صنعت گردشگری، گردشگری سلامت و گیاهان دارویی بودند که با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه گیری هدفمند به عنوان حجم نمونه در نظر گرفته شدند. ابزارگردآوری داده ها پرسش نامه محقق ساخته ای بود که بر اساس تحلیل محتوا از شاخص های اثرگذار بر گردشگری سلامت با تاکید بر گیاهان دارویی شکل گرفت. نتایج نشان داد بر اساس 34 عامل اصلی شناسایی شده، پنج شاخص تنوع گیاهان دارویی، بازاریابی و معرفی، امکانات و تسهیلات، الگوی مدیریت و نیازسنجی و تطبیق در تبیین گردشگری سلامت با رویکرد گیاهان دارویی اثرگذار می باشند. همچنین بر اساس برازش مطلوب مدل طراحی شده، مولفه های شناسایی شده عاملی اساسی در شناخت عوامل موثر بر گردشگری سلامت با رویکرد گیاهان دارویی می باشند.
    کلیدواژگان: گیاهان دارویی، توریسم، گردشگری سلامت، الگوی مدیریت
  • حسین ادبی*، قاسم نوربخش صفحات 109-122
    نظام اسلامی در سال های اخیر با مشکلات فراوانی مواجه شده که عمده آن ها ناشی از اقتصاد وابسته به نفت است. گردشگری حلال یکی از شاخه های فعالیت اقتصادی است که می تواند ضامن توسعه اقتصاد غیر نفتی در کشور شود. از طرفی ظرفیت عظیم مساجد و اماکن مقدس مذهبی همچون حرم ائمه: فرصت بی نظیری برای گردشگری حلال است که اگر اجازه ورود به این اماکن به گردشگران غیر مسلمان داده شود، ارزش افزوده فراوانی را در عرصه اقتصادی و تبلیغ دین اسلام و فرهنگ ناب اسلامی تولید می کند. با توجه به حرمت ورود مشرکان و کافران به مساجد و حرم معصومین:، در این مقاله با روش توصیفی، کتابخانه ای به دنبال تبیین قاعده فقهی «تالیف قلوب» و بهره گیری از آن برای توسعه گردشگری حلال با ارائه مجوز فقهی ورود اهل کتاب به مساجد و اماکن مقدس اسلامی هستیم. با بررسی ادله تالیف قلوب و همچنین ادله عدم جواز ورود مشرکان به مساجد، در پایان چنین به دست آمد که اهل کتاب که بخش عمده گردشگران خارجی را تشکیل می دهند، از شمول آیه حرمت ورود به مساجد خارج اند، در نتیجه می توان با سرمایه گذاری و هدف گذاری مناسب در این راه، و با بهره گیری از جلوه های هنری زیبا و آرامش معنوی منحصر به فرد این اماکن، به توسعه گردشگری حلال و اقتصاد درون زا در کشور کمک کرد و فرهنگ اسلامی را نیز به دیگران منتقل کرد.
    کلیدواژگان: تالیف قلوب، اهل کتاب، مسجد، گردشگری حلال، گردشگری مذهبی
  • سید ابوالحسن نقیبی، مریم خزائی پول*، سید نجمه نجفی تروجنی صفحات 123-142

    با کاهش روند فرزندآوری در سالیان اخیر و هم زمانی آن با برخی تغییرات در باورهای دینی، مطالعه اخیر با هدف تعیین رابطه باورهای دینی و گرایش به فرزندآوری در زنان متاهل مراجعه کننده به مراکز بهداشتی، درمانی شهر «بهشهر» در سال 1397 انجام شده است. مطالعه حاضر از نوع «مقطعی، همبستگی» است و جامعه مطالعه را زنان متاهل (در سن باروری) مراجعه کننده به مراکز بهداشتی، درمانی و آموزشی شهر بهشهر در سال 1397 تشکیل داده اند. تعداد نمونه ها 280 نفر بودند. ابزار جمع آوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته، است و داده ها بر اساس نرم افزار SPSS (نسخه24) و با استفاده از آمارهای توصیفی و آزمون های همبستگی پیرسون، اسپیرمن، رگرسیون تجزیه و تحلیل شده است. میانگین سن زنان شرکت کننده در مطالعه 3 ± 4/30 سال و میانگین سن ازدواج 9/3 ± 3/21 سال بوده است. بین میانگین نمره باورهای دینی با تعداد فرزندان دلخواه، اختلاف معناداری وجود داشت (5/0>P).  افراد با باور دینی پایین، تعداد فرزندان دلخواه کمتری داشته و یک فرزند و کمتر (1/1%) را قصد داشتند. تحلیل رگرسیون گام به گام نشان داد که بین تحصیلات و باور دینی به فرزندآوری رابطه معناداری وجود داشت. بر اساس یافته ها، گرایش به فرزندآوری متاثر از سطح باور دینی زنان بود و این تاثیر در حضور متغیرهای اقتصادی، اجتماعی نقش بیشتری را ایفا می کند، لذا طراحی مداخلات آموزشی جهت اجرای سیاست های افزایش فرزندآوری با تکیه بر اقدامات اجتماعی، فرهنگی در خصوص ترویج باور دینی فرزندآوری می تواند راهکار مناسبی باشد.

    کلیدواژگان: باور دینی، گرایش به فرزندآوری، زنان متاهل، بهشهر
  • مرتضی عمارلو*، سیدصادق حیدری، محسن پیشاهنگ صفحات 143-165

    خانواده بعنوان قدرتمند ترین کانون و موثر ترین مرکز برای سازماندهی جامعه است و شکی نیست که دوام و قوام یک جامعه بستگی به استحکام بنیان خانواده دارد و این تحکیم خانواده موثر از عواملی است که از جمله کسب روزی حلال است که در قرآن ، روایات و سخنان بزرگان دین مورد تاکید واقع شده است و در این پژوهش در صدد پاسخ به چهار سوال است، الف: مفهوم خانواده چیست ؟ ب: مفهوم کسب روزی حلال چیست؟ ج) آیا کسب روزی حلال بر تحکیم بنیان خانواده تاثیر دارد؟ د) نقش کسب روزی حلال بر جلو گیری از انحطاط خانواده چیست؟و در مقاله حاضر رابطه کسب روزی حلال و تحکیم بنیان خانواده تبیین شده است زیرا نظر به اهمیت خانواده ،اسلام راه کارهای زیادی برای تحکیم آن بیان داشته است که باعث پیشگیری از انحطاط می شود که تاثیر کسب روزی حلال بر تحکیم خانواده که از جمله :اصل شرافت در خانواده ، اصل عفت در خانواده، اصل اعتدال در خانواده،اصل قناعت،اصل صبر و... در استحکام بنیان خانواده نقش بسزایی دارد.

    کلیدواژگان: خانواده، روزی، حلال، کسب حلال