فهرست مطالب

پژوهش نامه انتقادی متون و برنامه های علوم انسانی
پیاپی 72 (آبان 1398)

  • تاریخ انتشار: 1398/08/01
  • تعداد عناوین: 18
|
  • حسن ابویسانی* صفحات 1-13

    امروزه ادبیات تطبیقی جایگاه ویژه ای در میان رشته های ادبی دارد و نقش انکارناپذیری را در بیان روابط و کنش و واکنش میان آن ها ایفا کرده است. به علاوه، با نشان دادن نقاط ضعف و قوت هرکدام غنای ادبیات ملت ها را به ارمغان آورده است. کتاب الادب المقارن فی الدراسات المقارنه التطبیقیه، اثر داود سلوم، در حوزه ادبیات تطبیقی است که سعی دارد ضمن بیان مختصری از نظریه ها و مکتب های ادبیات تطبیقی حجم درخورتوجهی از آثار فرهنگی و ادبی عربی و غیرعربی و نیز اثرپذیری و اثرگذاری آن ها را به نمایش گذارد تا بدین وسیله پیشینه ها، توان مندی ها، و اثر هرکدام در غنای دیگری را نمایان کند. گفتار پیش رو با هدف معرفی اثر یادشده و بیان نقاط ضعف و قوت آن به شیوه توصیفی  تحلیلی نگاشته شده است و نتایج نشان می دهد که کتاب ضمن توفیق در بخش هایی از اهداف خود، در بخش های دیگری کاستی ها و چالش هایی دارد.

    کلیدواژگان: ادبیات تطبیقی، ادبیات عربی، داود سلوم، الادب المقارن فی الدراسات المقارنه التطبیقیه
  • فاطمه اکبری زاده* صفحات 15-34
    تالیفات معاصر به عنوان کتب اعلام در معرفی چهره های ادبی و سبک آنان بسیار حائز اهمیت اند و برای پژوهش گران کتب مرجع محسوب می شوند. بنابراین، باید در محتوای خود به نحو شایانی مولفه های صوری و محتوایی لازم را گرد آورند. این جستار با خوانش یکی از آثار العشماوی، مطرح در حوزه نقد ادبی، درنظر دارد تا مولفه های شکلی و محتوایی کتاب اعلام الادب العربی الحدیث واتجاهاتهم الفنیه را بررسی کند و با روش توصیفی تحلیلی کارآمدی این اثر را در حوزه کتب آموزشی ادبیات عربی روشن کند. باوجود دستاوردهای آن برپایه نگاه نقدی ویژه العشماوی در کاربست تجربه شخصی و تحلیل ذوقی در نقد ادبی و نیز شمولیت بحث در چهار حوزه مهم از ادبیات این کتاب ازلحاظ برخی نکات محتوایی و غالبا شکلی دچار نقیصه هایی است که مهم ترین آن قلت منابع و مآخذ، ضعف ارجاع دهی، و نداشتن جامعیت صوری به ویژه نداشتن منابع است. از این رو، نمی توان آن را مرجعی همه جانبه و درزمره منابع اصلی برنامه آموزشی رشته زبان و ادبیات عرب معرفی کرد.
    کلیدواژگان: نقد کتاب، آموزش، اعلام الادب العربی الحدیث واتجاهاتهم الفنیه، محمد زکی العشماوی
  • ابوالحسن امین مقدسی، موسی بیات*، عبدالوحید نویدی صفحات 35-49

    کتاب دانشگاهی امروزه ابزاری مهم برای آموزش به دانشجویان و انتقال اندیشه ها به ایشان است. از همین رو، نقد کتاب دانشگاهی درپی آن است تا این گونه کتاب ها را براساس شاخصه هایی استاندارد بررسی و زمینه بهره وری هرچه بیش تر از این رکن مهم آموزش عالی را فراهم کند. نوشتار حاضر درپی آن است تا با روش توصیفی تحلیلی و براساس شاخصه های ارزیابی شکلی، ساختاری، زبانی، و محتوایی کتاب لغه الشعر العربی الحدیث، مقوماتها الفنیه و طاقاتها الابداعیه نوشته «سعید ورقی» را بررسی کند و نقاط قوت و ضعف آن را در حوزه نقد شعر معاصر عربی بشناساند. مهم ترین نتایج عبارت اند از شاخصه های ظاهری هم چون طرح جلد، طراحی صفحه، و برجسته سازی در نگارش رعایت شده است، هرچند عنوان روی جلد برجستگی لازم را ندارد. زبان اثر علمی، تخصصی، و متناسب با موضوع و سطح ویژه مخاطبان خود است. فصول کتاب باعنوان کاملا تناسب دارند. در ترتیب و چینش فصل ها و باب ها نوعی تسلسل منطقی و علمی دیده می شود. کتاب موردبحث جامعیت و روزآمدی لازم را دارد و توانسته با کتاب های هم سطح خود ارتباط برقرار کند.

    کلیدواژگان: نقد کتاب، شعر معاصر، زبان شعر، سعید ورقی
  • نورالدین پروین*، جهانگیر امیری صفحات 51-71

    لایه واژگانی سبک یکی از سطوح تحلیل در زبان است که در فرایند بررسی سبک شناسانه اهمیت شایانی دارد، چراکه واژه از مهم ترین ابزارهای متون ادبی است که در یافته های ایدئولوژیک متن سهم به سزایی دارد. درواقع، گزینش واژگان خاص سبک شخصی نویسنده را شکل می دهد. نهج البلاغه، یکی از شاه کارهای بی نظیر ادبی بعد از قرآن کریم، نقش عمده ای در ادبیات ملت ها داشته است. در همین زمینه گزینش واژگان در جاودانگی آن تاثیر درخورتوجهی دارند. جستار حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر سبک شناسی لایه ای به منظور شناخت تفاوت های سبک واژگانی گفتار و نوشتار امام علی (ع) 15 خطبه و 15 نامه سیاسی، اجتماعی، و اخلاقی نهج البلاغه را ازنظر لایه واژگانی تحلیل کرده است. نتایج این کاربست حاکی است که گزینش واژگان انتزاعی، نشانه دار، و ضمنی در خطبه ها در مقایسه با نامه ها بیش تر است و درمقابل بسامد بالای واژگان عینی، صریح، و بی نشان سبک نامه ها را علمی تر کرده است. گزینش واژگان در سبک گفتاری و نوشتاری نهج البلاغه مستقیم از بافت موقعیتی کلام تاثیر پذیرفته است.

    کلیدواژگان: سبک شناسی لایه ای، نقد لایه واژگانی، نهج البلاغه، بافت کلام
  • محمودرضا توکلی محمدی* صفحات 73-94
    مقاله حاضر به بررسی و نقد کتاب الادب المصری فی ظل الحکم العثمانی، نوشته محمد سیدکیلانی، نویسنده معاصر مصری (1912- 1998)، پرداخته است. روش کار نقد شکلی و محتوایی است و نقاط ضعف و قوت اثر در این زمینه مشخص شده است. با توجه به نتایج این پژوهش، کتاب حاضر متاسفانه هم در شکل ظاهری و هم در محتوا ضعف های عمده ای دارد که برخی از مهم ترین آن ها عبارت اند از نداشتن توجه کافی به قواعد نگارش زبان عربی، بهره نبردن مناسب از علائم سجاوندی، رعایت نکردن تناسب حجمی باب های کتاب، هم پوشانی برخی از باب ها، ارائه قضاوت های یک جانبه و جهت دار و به دور از روحیه بحث علمی، نبود ارجاع دهی و رعایت امانت علمی، وجود توضیحات و ارائه مطالب غیرمرتبط باعنوان کتاب، توضیح ناکافی برخی از قسمت های کتاب به ویژه در باب های پنجم و ششم، نداشتن فهرست منابع و اعلام، ضعف تحلیل، و پنهان بودن شخصیت علمی نگارنده. با توجه به مطالب یادشده، کتاب حاضر شایستگی استفاده به منظور منبع درسی یا کمک درسی در درس تاریخ ادبیات دوره عثمانی را ندارد، اما منبعی برای مطالعه و نقد دانشجویان تحصیلات تکمیلی پیش نهاد می شود.
    کلیدواژگان: محمد سیدکیلانی، الادب المصری فی ظل الحکم العثمانی، نقد و بررسی، عصر انحطاط، نقد کتاب
  • مهین حاجی زاده*، سیامک اصغرپور صفحات 95-111
    ترجمه لفظ به لفظ آثار ادبی به ویژه آثار آن دسته از ادیبانی که افکار فلسفی و دینی را در نوشته های خود بیان می کنند، همواره دشواری ها و چالش هایی را پیش  رو داشته است. از جمله این چالش ها می توان به مواردی اشاره کرد که در سطح جمله ها و ساختار آن ها و هم چنین در سطح معادل یابی در فرایند ترجمه لفظ به لفظ این متون روی می دهد. کتاب البدائع والطرائف نوشته ادیب فیلسوف جبران خلیل جبران است که در آن به ابعاد مختلفی از زندگی، ایده ها، و رویدادهای اجتماعی توجه دارد و با آرای فلسفی خود به بیان نگرش ها پرداخته است. جستار حاضر کوشیده است با روش توصیفی تحلیلی ترجمه این کتاب از سیمین پناهی فرد را با عنوان اندیشه های نو و شگفت در سطح تعادل واژگانی و جمله ای ازمنظر شکل و محتوا بررسی کند و راه کارهایی را به منظور بهبود سطح کیفی ترجمه آثار ادبی به طور کلی و ترجمه این اثر به طور خاص ارائه دهد. برآیند پژوهش نشان می دهد مترجم در بیش تر موارد درصدد ارائه ترجمه لفظ به لفظ و وفادار به ساختار متن مبدا بوده است و این امر باعث شده ساختار بسیاری از جملات عربی به زبان فارسی منتقل شود که درنتیجه ناهم گونی ساختار این جملات و ترکیب های نامناسب آن باعث ایجاد ابهام در متن شده است. ترجمه مذکور گاهی در سطح واژگان و اصطلاحات تخصصی نیز ازلحاظ معادل یابی با چالش‎هایی مواجه بوده است.
    کلیدواژگان: نقد ترجمه، ترجمه لفظ به لفظ، اصل تعادل، متون ادبی، جبران خلیل جبران، اندیشه های نو و شگفت
  • سمیه حسنعلیان* صفحات 113-136

    نظر به اهمیت نقد علمی و ادبی در شناساندن نقاط قوت و ضعف نگاشته های مختلف، شاید بتوان ادعا کرد که ارزش نقد آثار از خود آن ها کم تر نیست. از این ره گذر، پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی به بررسی و نقد کتاب البنی الاسلوبیه دراسه فی الشعر العربی الحدیث، اثر کمال عبدالرزاق العجیلی، پرداخته و ملاحظات مختصری درباره آن در دو جنبه شکلی و محتوایی بیان داشته است. مهم ترین یافته های این بررسی و نقد بیان گر آن است که برخی نواقص و کاستی ها در هر دو جنبه شکلی و محتوایی یافت می شود که برخی از آن ها عبارت است از وجود برخی خطاهای تایپی و نگارشی، عام بودن موضوع، اشاره نکردن به پیشینه تحقیق، ارائه برخی مطالب بدون توجه به آمار، جذابیت نداشتن عنوان اثر و وضوح آن، و جامعه آماری بسیار زیاد که مانع ارائه تحلیل های دقیق و عمیق ازسوی نویسنده شده است. هرچند نباید ازنظر دور داشت که کتاب محاسن فراوانی هم دارد، مانند نقد و تحلیل دیدگاه های دیگران، تازگی و نوآوری ازلحاظ تطبیق دیدگاه جدید بر متون شعری، تعریف دقیق اصطلاحات تحقیق، دوری از استطراد و بیان مطالب خارج و غیرمرتبط به موضوع مطرح شده، پرهیز از تکرار مطالب، ارجاعات دقیق، بهره گیری از مستندات و منابع و مآخذ فراوان و معتبر در موضوع.

    کلیدواژگان: سبک شناسی، البنی الاسلوبیه، کمال عبدالرزاق العجیلی، مطولات، شعر معاصر عربی
  • فرهاد رجبی* صفحات 137-153
    نقد ادبی یکی از شاخه های پژوهشی در حوزه ادبیات است و از دیرباز توجه خاصی به آن شده و همواره به منزله راه کار و معیاری برای تحلیل، ارزش گذاری، و تصحیح متون ادبی به کار رفته است. امروزه، با توجه به گستردگی و تنوع تولیدات ادبی این شاخه از دانش بشری می کوشد از بیش تر یافته های علمی برای تقویت توان و تسلط خود در انجام وظایف محوله استفاده کند. نکته بدیع این که، آثار نقدی نیز هراز گاهی درمعرض نقد و ارزیابی واقع می شوند. به همین منظور، مقاله حاضر بر آن است تا با خوانشی تحلیلی انتقادی، یکی از کتب نقدی در حوزه زبان و ادبیات عربی را بررسی کند. از این رو، کتاب دراسات فی الادب العربی الحدیث، نوشته محمد مصطفی هداره، برگزیده شد تا ضمن ارائه گزارشی مختصر از محتویات کتاب در دو مقوله شکلی و محتوایی به مواضع قوت و ضعف آن اشاره شود. نتایج نشان می دهد که کتاب حاضر دربردارنده اطلاعاتی مفید است و با توجه به پرداختن به دو بخش شعر و نثر گستردگی مطلوبی دارد، اما به نظر می رسد به دلیل نداشتن روشی علمی در نقد و رعایت نکردن برخی اصول پذیرفته شده در این حوزه، به بازبینی و اعمال تغییرات اساسی نیاز دارد.
    کلیدواژگان: نقد ادبی، شعر و نثر معاصر، محتوا، هداره
  • عبدالله رسول نژاد*، حسام الدین خاکپور صفحات 155-175
    آسیب شناسی رشته های آموزشی از رسالت های تربیت یافتگان در هر سیستم آموزشی است و این مهم جز با نگرشی انتقادی و برمبنای فاصله گیری نقادانه از آن نظام دانایی محقق نمی شود. در این میان، رشته زبان و ادبیات عربی نیز از این قاعده مستثنا نیست و آسیب ها و ضعف های ساختار آموزشی آن موجب بی علاقگی و ریزش کمی و کیفی دانشجویان و تاحدودی استادان شده است. محور اصلی این نوشتار مفهوم «زیست جهان» از ادموند هوسرل، پایه گذار روش پدیدارشناسی، است. زیست جهان زندگی واقعی مشترک سوژه های انسانی است که بایستی برمبنای آن دانش انسانی صورت بندی شود و انگاره «زیست دانش» مبنا قرار گیرد. جستار زیر می کوشد تا با تکیه بر مفهوم «زیست جهان» به تحلیل و توصیف این مسئله بپردازد که آسیب ریزش دانشجویان در رشته زبان و ادبیات عربی ناشی از تمایز در افق زیست جهانی است. یعنی آگاهی، درک، و دریافت تحصیل کنندگان در این رشته با آگاهی و درک و دریافت زیست جهان معاصر وجوه تمایز و افتراق بنیادین دارد و از این روست که با آن نوع دانش، امکان ادراک، تعامل، و هم ذات پنداری با جهان واقع زندگی برای آنان مفقود می شود. از نتایج این نوشتار تبیین تمایزات اساسی میان زیست جهان حاکم بر رشته زبان و ادب عربی و زیست جهانی است که در آن زندگی می کنیم تا بدین وسیله آسیبی که در بنیاد آگاهی ریشه دارد، فهم شود و در حل آن اقدامات و اصلاحاتی انجام گیرد. ازجمله این اصلاحات گشودن افقی درراستای بینارشته ای شدن آموزش در این رشته است که مطالعات امروزین بسیار بر آن تاکید می نهد.
    کلیدواژگان: ریزش دانشجو، رشته عربی، زیست جهان، تمایز افق ها
  • یدالله رفیعی*، رعنا عبدی صفحات 177-206

    اختلافات فراوان میان دو مکتب نحوی بصره و کوفه باعث شد تا برای نحو هم چون فقه و کلام علمی پدید آید و پژوهش گر ان این حوزه ازطریق آن استنباط احکام نحوی را دریابند که آن را «اصول النحو» یا «علل النحو» نامیده اند. ابن سراج ازجمله کسانی است که در کتاب الاصول فی النحو به این علم پرداخته است. بسط و تفصیل او در باب ها و فصل های این کتاب بر ذهن دریابنده این دانشمند بزرگ دلالت دارد و بیان گر آن است که وی حق مطلب را در بیان و باب بندی علم نحو و تاحدی در علم اصول نحو ادا کرده است. مقاله حاضر با شیوه توصیفی تحلیلی روش ابن سراج را در کتابش بررسی کرده است. مهم ترین یافته های این پژوهش نمایان گر آن است که این کتاب نظمی منطقی دارد و ابن سراج در آن افزون بر به دست دادن نظرهای نوین، اصول دو مکتب بصری و کوفی را به گونه ای معقول درهم آمیخته است. او در بهره گیری از آثار پیش از خود به تقلید صرف نپرداخته، بلکه پیوسته تلاش کرده است تا مطلبی نو بر یافته های پیشین بیفزاید. اهمیت این موضوع در آن است که تاکنون پژوهشی درباره ابن سراج و کتابش به پارسی مشاهده نشده و پژوهش گر ان این حوزه در عصر حاضر به علم اصول توجهی نکرده اند.

    کلیدواژگان: نحو عربی، علم الاصول، ابن سراج، الاصول فی النحو
  • علی اصغر روان شاد* صفحات 207-224

    کتاب عصر الدول والإمارات: الاندلس، اثر شوقی ضیف نویسنده نام دار ادبیات عربی، درباره تاریخ ادبیات عربی در اندلس است. مولف در این اثر کوشیده است تا پس از بیان مقدماتی درباره سیاست، اجتماع، و فرهنگ به ادبیات عربی در اندلس بپردازد و به ذکر شواهد تاریخی، شعری، و نثری و تجزیه و تحلیل این شواهد اقدام کند. این مقاله با روش توصیفی  تحلیلی جنبه های گوناگون شکلی و محتوایی این اثر را نقد و بررسی کرده است. یافته های تحقیق بیان گر انشای شیوا، فصیح، و بلیغ مولف و توان مندی و اشراف وی بر تاریخ ادبیات اندلس است. مولف در مسیر نگارش تاریخ ادبیات با داشتن یک طرح به اسباب و زمینه های سیاسی، اجتماعی، و فرهنگی موثر در پیدایش و رشد ادبیات اندلس آن هم در چهارچوب تاریخی اهتمام می ورزد. از سوی دیگر، برخی از نارسایی ها در زمینه مولفه های جامعیت صوری، ایرادات نگارشی، ویرایشی، و محتوایی در این کتاب دیده می شود که رفع این موارد می تواند بر ارزش و سودمندی آموزشی و پژوهشی آن بیفزاید.

    کلیدواژگان: تاریخ ادبیات عربی، عصر الدول والإمارات: اندلس، شوقی ضیف، ادبیات اندلس
  • ساجد زارع*، امین نظری تریزی، محمد خاقانی اصفهانی صفحات 225-245
    پای بندی به اصول نگارش مقالات پژوهشی در نگارش چکیده، مقدمه، روش طرح مسئله، اتخاذ روش تحقیق مناسب، تحلیل و ارزیابی محتوا، و نتیجه گیری به مهارت و دقت پژوهش گر بسته است. نگارندگان در پژوهش حاضر به نقد و بررسی ساختار شش مقاله چاپ شده در مجله انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی در حوزه فن تصویر و میزان انطباق آن با استانداردهای مقاله های علمی پژوهشی پرداخته اند. بررسی استانداردهای مربوط به ساختار مقاله های علمی پژوهشی در مقالات نشان می دهد که برخی از مقالات نواقصی هم چون کلی بودن عنوان ، نگارش غیراصولی چکیده، ناقص بودن مقدمه، ارائه سطحی مبانی نظری پژوهش، فقدان رویکرد مسئله محور ی و تحلیل انتقادی، دربر نداشتن یافته های تازه در بخش نتیجه گیری، و کلیشه ای بودن نتیجه ها دارند. ازجمله نقاط مثبت تعدادی از مقاله ها نیز داشتن مبانی نظری دقیق، اتخاذ روش تحقیق روشن، رویکرد مسئله محور ، نوآوری در نتایج، و استناد به منابع معتبر است.
    کلیدواژگان: مقاله پژوهشی، ساختار مقاله، مجله انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، تصویر ادبی
  • نصرالله شاملی*، مرضیه سادات کدخدائی صفحات 247-267

    کتاب البلاغه و التحلیل از انطوان مسعود البستانی از ده ها کتاب درسی علم بلاغت در دانشگاه های کشورهای عربی و ازجمله ایران است که اخیرا در برخی مقاطع، به ویژه مقطع کارشناسی و حتی در گروه هایی که در زمینه علم بلاغت تخصصی ندارند، به منظور تدریس در مقطع کارشناسی ارشد انتخاب شده است. بدیهی است این اثر مانند بسیاری از تالیفات درسی نقاط ضعف و قوتی دارد که هنگام تدریس آن در دوره کارشناسی و ارشد بدان دست یافتیم. سعی ما بیش تر در رفع مواردی بوده است که دانشجویان با آن درگیر بوده اند. این کتاب نتوانسته است مطابق کتاب های دیگر بلاغی چون البلاغه الواضحه و جواهر البلاغه، که در محافل دانشگاهی جایی باز کرده، برای دانشجویان یا استادان جایگاه علمی موفقی داشته باشد، اما با کمی تغییر در محتوای درسی و تمرین های هر بخش می توان به اصلاح کتاب کمک کرد. این مقاله درزمینه همین موضوع نگاشته شده است تا برای خوانندگان و تصمیم گیرندگان کتب درسی دانشگاهی مفید باشد.

    کلیدواژگان: قرآن، بلاغت، البلاغه و التحلیل، البستانی
  • جمال طالبی قره قشلاقی*، عسگر بابازاده اقدم صفحات 269-287

    ارزیابی و نقد کتاب های درسی برای تحول در حوزه آموزش امری اجتناب ناپذیر است تا صاحبان آثار علمی را در بهبود و برطرف کردن معایب و کاستی های آثارشان یاری کند. بر این اساس، جستار حاضر کتاب انواع شعر عربی و سیر تطور آن، تالیف خلیل پروینی و سید فضل الله قادری، را از دو جنبه شکلی و محتوایی نقد و بررسی کرده است تا نقاط ضعف و قوت آن را تبیین کند. از مهم ترین مزایای اثر مذکور می توان به نوبودن طرح و شیوه عمل و ارائه موضوعات پژوهشی اشاره کرد. مهم ترین معایب شکلی آن نیز عبارت اند از اغلاط پر شمار نگارشی، رعایت نکردن شیوه نامه فرهنگستان ادب فارسی، و قلم و صفحه آرایی نامطلوب کتاب که لازم است بازبینی و اصلاح شود. ازلحاظ محتوایی نیز اشکالات عدیده ای ازجمله فقدان انسجام در برخی مباحث ازمنظر روش تحقیق، تسلسل منطقی نداشتن مطالب، بررسی نکردن سیر تطور موضوعات در برخی ادوار تاریخی ازجمله دوره اندلس، ضعف در ارجاع دهی، و مراجعه نکردن به منابع دست اول و استفاده از برخی منابع دست دوم در آن به چشم می خورد.

    کلیدواژگان: نقد، اشکالات ساختاری و محتوایی، تطور ادب عربی، تاریخ ادبیات عربی، گونه های شعر عربی
  • زینه عرفت پور* صفحات 289-303

    کتاب المنهج النفسی فی النقد الحدیث؛ النقاد المصریون نموذجا، نوشته موسی عبدالرحمن بسام قطوس، تلاشی است درجهت بررسی پیدایش یکی از شیوه های نقد ادبی نوین در مصر یعنی شیوه روان شناختی که به منزله یکی از شیوه های نقدی، چه در سطح نظری و چه در سطح تطبیقی، اهمیت خاصی دارد. این کتاب از آن دسته کتاب هایی است که به دلیل محتوای مناسب و مطالب مفید در زمینه نقد روان شناختی به منظور بررسی و نقد انتخاب شد. در این جستار کوتاه، برآن ایم که به روش توصیفی تحلیلی این اثر را ازلحاظ ظاهری و محتوایی بررسی کنیم و برجستگی ها و نارسایی های آن را یادآور شویم تا از ره گذر این نقد و بررسی، علاقه مندان حوزه نقد روان شناختی به نوعی با خلاهای این حوزه آشنا شوند و درجهت تقویت این رویکرد نقدی بیش از پیش بکوشند. درمجموع، با بررسی این کتاب به این نتیجه رسیدیم که کتاب در بیان مطالب نظری مربوط به نقد روان شناختی و ارائه کلیات لازم درباره انواع موضع گیری های ناقدان مصری دربرابر نقد روان شناختی و بررسی و نقد سه مرحله ای سه کتاب در زمینه نقد روان شناختی تاحدی موفق بوده است، گرچه خالی از اشکال و نواقص نیست.

    کلیدواژگان: نقد کتاب، المنهج النفسی فی النقد الحدیث، بسام قطوس، نقد روان شناختی
  • بهنام فارسی* صفحات 305-329
    نقد کتاب های دانشگاهی از مهم ترین روش ها برای بررسی میزان کارآمدی آن هاست که مزایا و معایب آن ها را بر می شمرد و بدین طریق راه را برای تمامی کسانی که قصد نویسندگی در حوزه ای مشخص دارند هموار می کند. کتاب نقد ادبی اثر «نعیم عموری» سعی دارد که مکاتب و روش های نقد ادبی را به دانشجویان زبان و ادبیات عربی معرفی کند. این مقاله به روش توصیفی تحلیلی و آماری درپی آن است تا کتاب حاضر را در دو حوزه ساختاری و محتوایی ارزیابی کند. نتیجه آن که نویسنده این کتاب در حوزه ساختاری موفق تر عمل کرده است، هرچند در این حوزه نیز کاستی هایی به چشم می خورد. به نظر می رسد که در سطح ساختاری باید به تقویت زبان علمی توجه بیش تری شود و تحلیل دقیق تر مبانی نظری و نمونه آوری برای نظریه ها و کاربردی کردن آن ها از مهم ترین نکاتی است که باید در حوزه محتوایی رعایت شود.
    کلیدواژگان: تحلیل انتقادی، نقد ادبی، نعیم عموری، عنوان، محتوا
  • فرامرز میرزایی* صفحات 331-349
    عبدالملک مرتاض، دانشمند الجزایری، از اندک دانشمندانی است که می کوشد گفتمان نقد ادب عربی امروزه را سامان دهد و ساختمان آن را برپایه میراث ارزش مند نقد کهن عرب بسازد. از آن جا که بدون روایت کاوی نمی توان بخش بزرگی از نثر امروز عرب را فهمید، بنابراین دست یابی به کتابی آموزشی و روش مند در این زمینه مهم می نماید. چاپ کتاب فی نظریه الروایه: بحث فی تقنیات السرد از مرتاض، به سال 1998 م، کاوشی رژف در شگردهای روایت پردازی به شمار می رود که راهی منسجم و جدید را در نظریه پردازی و تحلیل گفتمان داستان عربی، براساس میراث داستانی کهن عرب و با دید انتقادی به نظریه غربی روایت، ارائه می دهد. سوال پژوهش این است که آیا نویسنده این کتاب در ارائه کاوشی روش مند از داستان و بومی سازی آن پیروز شده است. تحلیل محتوای کمی و کیفی این کتاب نشان می دهد که این کتاب گفتمان کاوی داستان را برپایه میراث کهن داستانی عرب و روایت شناسی نوین مغرب زمین بنا نهاده و در زمینه ساخت واژه های معادل در نقد داستان پیروز بوده است؛ چنان که می توان آن را منبعی برای درس نثر معاصر عربی دوره دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه های ایران پیش نهاد کرد.
    کلیدواژگان: روایت کاوی، عبدالملک مرتاض، فی نظریه الروایه، بومی سازی
  • ابراهیم نامداری* صفحات 351-369

    آثار پدیدآمده درباره ادبیات اندلس دو گونه اند: گونه نخست اطلاعات کلی دارد و از بدو ورود اموی ها به سرزمین اندلس تا انقراض حکومت اسلامی در آن دیار را شامل می شود که به اوضاع سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، و ادبی اعم از شعر، نثر، و فنون جدید مانند موشح و زجل می پردازد. گونه دوم به صورت تخصصی به موضوع نگاه می کند؛ مثلا به شعر یا نثر اندلسی در یک دوره خاص می پردازد. کتاب الشعر الاندلسی فی عصر الموحدین، تالیف فوزی عیسی، از این دسته است. تحلیل و بررسی کتاب نکات قوتی مانند نگاه تخصصی به موضوع، نقد علمی و بی طرف آرای دیگر اندیشمندان، استناد و استشهاد به اشعار به منظور اثبات ادعای خویش و در عین حال نکات ضعفی مانند وحدت رویه نداشتن در ثبت ارجاعات، دقت کافی نداشتن در پاره ای از نقل قول ها، بی قاعدگی نحوی، حرکت گذاری نکردن اشعار و اسم های خاص، نداشتن شرح کافی از واژه های دشوار، و تسلسل منطقی نداشتن مباحث در برخی فصول را نتیجه داد.

    کلیدواژگان: شعر اندلسی، عصر موحدین، موشحات، ازجال، فوزی عیسی
|
  • Hosein Abavisani* Pages 1-13

    Today, comparative literature has a special place in various literary disciplines and has played an indelible role in expressing relationships, acting and reacting between them. In addition, by showing the strengths and weaknesses of each, the richness of the literature of nations has also been brought. The book "Al-adab-Almoqaran Fi-Alderasat Almoqaranat Altatbiqiaat", by Dawood Salum, is a writing paper in the field of comparative literature that attempts to present a brief description of the theories and schools of comparative literature, which is a fairly significant volume of Arabic and non-Arabic cultural and literary works. It also shows the impact of comparative literature so as to reveal the backgrounds, attributes, and effects of each type of comparative literature. The present paper aims to introduce this work, present its weaknesses and strengths through a descriptive-analytic way. The results show that the book, while partially successful in achieving some of its goals, faces shortcomings and challenges.

    Keywords: Comparative literature, Arabic literature, Dawood Salum, “Al-adab-Almoqaran Fi-Alderasat Almoqaranat Altatbiqiaat”
  • Fatemeh Akhbarizadeh * Pages 15-34
    Contemporary compositions as history of literature and biography books are very important in introducing literary figures and their literary styles and can be considered as reference books for researchers. Therefore, their contents should be readily compiled by the necessary structural and contextual components. This article, by reviewing these components in one of the works of Al-Ashmawi, a leading Egyptian professor in the field of literary critique, intends to carefully consider the form and content of the book a'a'lam ala'db ala'rbi alhdith watjahathm alfniah. In this regard, through descriptive-analytical method, it clarifies the effectiveness of this work as an educational book for Arabic literature students and researchers. Despite the achievements of this work on the basis of the special critical approach of Al-Ashmawi regarding the importance of personal experience and the chimerical analysis in literary criticism, as well as the discussion including four important areas of literature, this book has some deficiencies in the case of its structural and contextual components, the most important of which include the limited number of references, lack of referencing and lack of formal comprehensiveness, especially lack of having a list of references at the end of book; hence, it cannot be considered as a comprehensive reference among the main reference of Arabic language and literature curriculum.
    Keywords: Book Review, Education, A'a'lam ala'db ala'rbi alhdith watjahathm alfniah, Mohamed Zaki Al-Ashmawi
  • Abolhasan Aminmoqaddaci, Moosa Bayat *, AbdoAlVahid Navidi Pages 35-49

    Today, university books are an important tool for educating students and transferring knowledge and ideas to them. Therefore, the preparation and compilation of a book that can play this important thing is very necessary. Hence, a critique of the academic book seeks to examine and analyze such books on the basis of standard indicators and provide the basis for productivity for such an important pillar in higher education. The present article seeks to analyze the structural, linguistic, and content characteristics of the book, "The Language of Modern Arabic Poetry: Its Artistic Elements and Creative Energies", by Saeed Alvaraqi", and it presents the strengths and weaknesses of this book. It is an academic work in the field of critique of contemporary Arabic poetry. The most important results are: Exterior features such as cover layout, page design, and highlighting in writing, although the headline does not need to be highlighted. The language is scientific, specialized, and appropriate for the subject and level of its audience. The chapters of the book are in full agreement with the title, and in the order of chapters, there is a logical and scientific sequence. The book is a comprehensive and up-to-date book and has been able to communicate with its own books, and has used a large amount of old and contemporary references. Finally, this book can be used as a subtitle for undergraduate and postgraduate students to criticize and analyze poetic texts.

    Keywords: Book Review, contemporary poetry, Poetry Language, Saeed Varghi
  • Norudin Parvin *, Jahangir Amiri Pages 51-71

    Surface layer style of vocabulary of the language, which organizes the stylistic analysis, is of paramount importance because words are the most important tools of literary texts which have a considerable role in ideology. In fact, the selection and arrangement of special words make the unique and personal style of the writer. Nahj Al- balagha as one of the unique masterpieces of humanity after the Quran has played a key role in world literature. Undoubtedly, choice of words has a significant impact on immortality. Therefore, using a descriptive - analytic method, the present study aimed to compare the formal and colloquial features of 15 sermons with 15 social, political, and ethical letters from Nahj al-Balagha.  It aims to discover the moral and stylistic differences in spoken and written words of Imam Ali (AS), expressed through sensory and intellectual terms, expressed or implied, marked and unmarked to discover situational context. Findings indicate that the choice of abstract, marked or implied words in sermon is more than that of letters. In contrast, the high frequency of concrete, explicit, and unmarked has made the letter styles more scientific. Choice of words in spoken and written styles of Nahj al-Balagha has been directly influenced by situational context words.

    Keywords: Stylistic Analysis of Layer, Review of Lexical Layer, Nahj al-Balagha, Contextual Discourse
  • Mahmoodreza Tavakoli Mohammadi * Pages 73-94
    The present article reviews and criticizes the book “al-'Adb al-Mesri Fi zill al-hokm al-ottoman” written by Mohammad Seyyed Kiliani, a contemporary Egyptian writer (1998-1912). The method of work has been form and content critiques to identify the strengths and weaknesses of the book. According to the results of this research, the present book unfortunately, both in appearance and in content, suffers from major weaknesses some of which are lack of attention to the rules of writing Arabic language, the inability to use proper signs of paging, failure to comply with book chapter pages, overlap of some chapters of the book, providing unilateral and directional judgments away from the spirit of scientific discussion, lack of referencing and observance of scholarship, the existence of explanations and the presentation of non-related materials to the title of the book, inadequate explanation of some parts of the book, especially in chapters five and six, lack of a list of references, weaknesses in analysis and concealment of the scientific character of the writer. According to the abovementioned critiques, the book does not deserve to be used as a source of study in the history of Ottoman literature, but it can be suggested as a source for studying and critique for graduate students.
    Keywords: Mohammad Seyyed Kilani, al-'Adab al-Mesri Fi zill al-hokm al-ottoman, Review, analysis, Asr al-Enhitat, Book Review
  • Mahin Hajizadeh *, Siyamak Asgharpour Pages 95-111
    Literal or word by word translation of literary works especially translation of those literary men that state philosophic, religious thoughts in their works, has always created some difficulties and challenges. Some of these challenges that we can point out are some elements that are in the surface structure, finding synonyms, and all kinds of literal translation from those texts. Jibran Khalil Jibran’s "Albadae'e wa altaraef" focuses on various types of life, views, and social events and with his philosophical opinions, he speaks about his ideas. The researcher, using a qualitative method, tries to analyze Simin Panahi Fard’s translation of this book entitled "New and Wonder Thought" at the level of lexical and sentence equivalency, from the form and meaning points of view. The researcher has tried to give some solutions in order to generally improve the qualitative level of the translation and specially translation of this work. The result of the research shows that the translator has tried to have a loyal literal translation or word by words toward the structure of the origin text, which has caused the structure of many Arabic sentences to move to Persian language; as a  result, heterogeneity in the structure of these sentences and improper constructions make ambiguities in the text. Sometimes this translated book has faced some challenges to find suitable equivalents for the technical vocabulary and expressions.
    Keywords: criticism of translation, Literal Translation, Principle of Balance, Literary texts, Jibran khalil Jibran, New, Wonder Thoughts
  • Somayeh Hasanalian * Pages 113-136

    Due to the importance of scientific and literary criticism in identifying the strengths and weaknesses of various writings, it may be argued that the value of the critique of works is not valuable than the works themselves. Therefore,  the current study  intends to study the book entitled Stylistic structures a Study in Modern Arabic Poetry by Kamaj Abde Al-rrazzagh Al- ojaili. The form and content critiques of the book are considered.  There are some typographical and typographical errors, generality of the subject, not referring to the background of the research , providing some content regardless of statistics, disappointing titles. Besides, the statistical community is very large that prevents accurate and in-depth analysis. Though we should not be distracted that the book has a lot of merits including reviewing and analyzing the views of others, innovation to adapt a new perspective on poetic texts, providing precise definition of the terms of the research, avoiding the expression of external and non-related topics, avoiding repeating the material, and providing precise references, relevant documentation, and resources.

    Keywords: Stylistics, Stylistic Structures, Kamaj Abde Al-rrazzagh Al- ojaili, Long Poems, Modern Arabic Poetry
  • Farhad Rajabi * Pages 137-153
    Literary criticism has been considered as one of the branches of research in the field of literature for a long time and has always been used as a method for analyzing, evaluating, and correcting literary texts. This branch of human knowledge nowadays, in view of the breadth and variety of literary productions, requires the use of most scientific findings to strengthen its ability and ability to perform its tasks. It is also noteworthy that these works are also subject to critique and evaluation from time to time. In this regard, the present paper seeks to examine a critique of Arabic language and literature with an analytical-critical reading. The book “Research in Contemporary Arabic Literature” by Mohammad Mostafa Hadara, is a book that has been considered in this article, while presenting a brief account of the contents of the book, we should mention the positions of strength and weakness in two categories of form and content. The results show that the book contains useful information and is well versed in considering two parts of poetry and prose, but it seems that due to the lack of a scientific method in criticizing and not following some principles accepted in this area, it is suggested that some some fundamental changes be made
    Keywords: Literary Criticism, Contemporary Poetry, Prose, content, Haddareh
  • Abdollah Rasoulnejad *, Hesamaddin Khakpoor Pages 155-175
    The pathology of various academic disciplines is one of the missions of the educated in any educational system, and its importance is not realized except with a critical attitude and based on the critical look of that knowledge system. So, Arabic language and literature is no exception in this regard and the damage and weaknesses in its educational structure have caused uncertainty and quantitative and qualitative loss of students and to some extent, professors. The centerpiece of this essay is the concept of the "world Life" of Edmund Husserl, the founder of the phenomenological method. The world-life is the real life of human subjects, which should be based on human knowledge, and the basis of “knowledge-Life”. The following attempt tries to analyze and describe the problem of the loss of students in Arabic language and literature due to the distinction in the life-world horizons, based on the theoretical achievements of Edward Husserl’s phenomenological philosopher. That is, awareness and understanding of the educators in this field with the knowledge and understanding of the contemporary world environment have the fundamentals of distinction and differentiation. It is also due to the fact that with that kind of knowledge, the possibility of perceiving, interacting, and identifying with the real world of life is lost to them. From the results of this paper, there is the explanation of basic distinction between the life-world governing the discipline of Arabic language and literature and the life-world in which we live. In this way the harm that is rooted in the foundation of consciousness is understood, and actions are taken to resolve and reform it. Among these reforms, there is a horizontal opening in the direction to intercourse of the education of academic achievement in this field, which modern studies emphasize.
    Keywords: Student Decrease, Arabic Discipline, life-world, Horizontal Differentiation
  • YadoAllah Rafiei *, RaNa Abdi Pages 177-206

    The many differences between Kufi’s and Basri’s schools in Arabic grammar (al-Nah’w) , just like the situation of Islamic Jurisprudence (Fiq’h) and Islamic Theology (Kalam), ended up in establishing a knowledge of grammar, namely “Principles of Grammar” (al-Usoul fi al-Nah’w) or “Principles of Grammar” (al-Nah’w) by which researchers are able to recognize grammatical rules. Ibn Sarraj is one of these scholars whose book entitled, “al-Usoul Fi al-Nah’w” (The Principles of Grammar), deals with this knowledge. Details and descriptions of parts and chapters of the book can prove his deep knowledge in the knowledge of grammar, and to the extent, in principles of grammar. Deploying an analytic-descriptive method, this paper studies the Ibn Sarraj’s method in his book. Main results of this study show that this book benefits from coherent and consistent order and division in which Ibn Sarraj advanced new doctrines as well as integrating both Kufi’s and Basri’s schools in a suitable way. In employing existent doctrines, he avoided following the footprints of predecessors but rather he tried to advance their opinions by adding new doctrines. The importance of this study is that there is not any study in Persian about Ibn Sarraj or his book. It is also significant in that knowledge of grammar in recent years needs new studies by researchers of the field needs.

    Keywords: Arabic Grammar, Principles of Grammar, Ibn Sarraj. al-Usoul al-Nah’w (Principles of Grammar)
  • AliAsghar Ravanshad * Pages 207-224

    The book “Asr al- doval va al- emarat: al-Andalus” by Shoghi Zaif, a well-known author of Arabic literature, is about the history of Arabic literature in Andalusia. In this work, the author has tried to study Arabic literature in Andalusia after expressing preliminary courses on politics, society, and culture, and working on the historical, poetic and prose evidence and analysis of these evidences. This article, using descriptive-analytical method, has examined various aspects of the form and content of this work. The results of the research revealed the eloquence of the author, and his ability and artistic knowledge of the history of Andalusian literature. The author in the road of writing the history of literature, having a plan, pays attention to the political, social, and cultural factors influencing the appearance and development of Andalusian literature in the historical contexts. On the other hand, there are some inadequacies of formal comprehensiveness, editorial defects, and content in the book, the elimination of which can add value to its educational and research benefits.

    Keywords: History of Arabic Literature, Asr al- doval va al- emarat: al-Andalus, Andalusia, Shoghi Zaif Andalusia Literature
  • Sajed Zare *, Amin Nazari Tarizi, Mohammad Khaqani Isfahani Pages 225-245
    The present study aimed at analyzing the structure of six scholarly-written articles, published in Journal of Iranian Association of Arabic Language and Literature and checking their correspondence to the established standards of academic-research journals. With respect to observing the so called standards, scholars have come to invaluable findings and experience, resulting in defining some principles and regulations for academic writing. Following such principles demands skillfulness, experience, expertise, and professionalization. The results of the analysis of the mentioned articles revealed some weaknesses like having too general titles, poorly written abstracts and introductions, sketchy representation of theoretical frameworks, lack of problem-centered approach, lack of presenting recent findings in the results, and coming to very general and cliché conclusions. On the other hand, some of the investigated papers attempted to observe the standards. They had some strong points including innovation, problem-centered approach, and citing reliable and recent references.
    Keywords: Academic-research Journal, Article Structure, Journal of Iranian Association of Arabic Language, Literature, Literary Illustration
  • Nasrollah Shameli *, Marzieh Kadkhodaie Pages 247-267

    The book “Al-Balaqah wa Al-Tahlil”, written by Antoine Masoud Al-Bostani, is one of the ten course books on rhetoric taught at the universities of Arab countries as well as those of Iran, which has recently been chosen for teaching at BA,MA levels,  and even at some departments which do not have special science of rhetoric. It is axiomatic that its strong and weak points like many other course books are inevitable. Our experience in teaching the book at both BA and MA levels has showed that we have most often resolved the students’ problems towards the book. Unlike “Al-Balaqah Al-Wazehah” and “Jawaher Al-Balaqah” by Ahmad Hashemi, the book has not been successful among other rhetoric books. However, applying a few changes to the content and the exercises of each section makes it different. The present article has been written in line with such an issue so that it will become useful for both readers and the academic books authors.

    Keywords: Quran, Rhetoric, the Book “Al-Balaqah wa Al-Tahlil” Al-Bostani
  • Jamal Talebi Gharehgheshlaghi *, Askar Babazadehaghdam Pages 269-287

    Evaluation and critique of textbooks to make changes in the field of education are inevitable in order to help the owners of scientific works to improve their shortcomings. Accordingly, the present paper criticizes the book "Types of Arabic Poetry and Its Evolution", by Khalil Parvini and Seyyed Fazlullah Ghaderi, from two aspects of form and content to explain its strengths and weaknesses. One of the most important benefits of this work is the novelty of the design and the manner of operation and the presentation of research topics. The most important disadvantages, however, include abundance of writing, non-compliance with the style of the Persian literary academy, and lack of font and layout of the book which should be reviewed and revised. In terms of content, there are also many problems, including lack of coherence in some topics from the perspective of the research method, lack of observance of the logical sequence in the content, lack of consideration of the evolution of issues in some historical periods, including the Andalusian period, and lack of primary references.

    Keywords: critique, Structural, Content Analyses, Arabic Literature Evolution, Arabic Literature History, Arabic Poetry Types
  • Zineh Erfatpour * Pages 289-303

    The Psychological Method in New Critique: A Case Study of Egyptian Criminals written by Dr. Mosa Abdul Rahman Bassam Qattoos is an attempt to study the emergence of one of the most modern literary criticisms in Egypt, a psychological way of thinking that is of critical importance both to the theoretical and to the comparative level, as a method of psychology.  This book is one of the series of books selected for proper content and useful materials in the field of psychological critique for review and critique. In this short paper, we have examined the content of the article in a descriptive-analytical manner and highlighted its strengths and deficiencies in order to reconsider this critique. The results of this critique can be useful for those psychoanalytic researchers to do their best to improve the quality of critiques. it. In sum, we came to the conclusion that the book was somewhat successful in terms of expressing the theoretical content of psychological critique and providing the necessary generalizations about the types of Egyptian critics’ stances against psychological critique and the three-stage review and critique of three books on psychological critique, although it is not free of defects.

    Keywords: Critique of the Book, the Psychological Method in New Critique, Bassam Qattoos, Psychological Critique
  • Behnam Farsi * Pages 305-329
    Critical analysis is an important way of evaluating the quality of textbooks. It explicates their merits and disadvantages; therefore, it paves the way for improving the design of educational materials. Naeim Amouri’s Literary Criticism attempts to introduce theories and approaches of literary criticism to the students of Arabic Literary Studies. Employing descriptive-analytical and statistical methods, this article aims to evaluate the content and structure of Naeim Amouri’s Literary Criticism. The findings convey that the author is more successful when it comes to the book’s structural organization. The accurate use of terminology, critical in-depth analysis of theories, and their practical applications could have improved the structural organization and content of this textbook.
    Keywords: Critical Analysis, Naeim Amouri's Literary Criticism, structure, content
  • Faramarz Mirzaei * Pages 331-349
    Abdul Malik Mortaz, Algerian scholar, is one of the few scholars, trying to organize the discourse of contemporary criticism Arabic and creating its structure based on the valuable heritage of ancient Arabic critique. Without narrative, it is impossible to understand a large part of Arabic prose today; therefore, it is important to achieve an educational book that has a systematic approach. The publication of the book “In the Theory of the Novel” in 1998, was a profound exploration of narrative techniques that showed a new and harmonious way in the theory and analysis of story discourse, with a critical view of Western narrative theory, for analyzing the underlying foundations of the story, and based on the ancient heritage of the Arabic story. The present paper aims to find out whether the author of this book been victorious in presenting a systematic exploration of the story and its localization. The quantitative and qualitative analyses of this book show that the discourse of the story was based on the ancient Arabic heritage and the modern narrative of the West, and has succeeded in making equivalent terms in the critique of the story, so that this book can be offered for the contemporary Arabic prose in PhD course of Arabic Language and Literature at universities of Iran.
    Keywords: Narrative Analysis, Abdol Malik Mortaz, in the Theory of the Novel, localization
  • Ebrahim Namdari * Pages 351-369

    The works written about Andalusia literature are of two types. The former has general information and includes the entrance of Umayyad’s into Andalusia to the extinction of Islamic state in this land that pays attention to the political, social, economic, and cultural situations as well as poetry and prose and new techniques such as acrostic and Zajal. The second way is to look at the issue from a specialized point of view. For example, it pays close attention to the Andalusia poetry or prose in the certain period, so “Andalusian Poetry during Movahedin” by Fawzi Issa belongs to this category. The results of the present study revealed that the book has some positive points, including scientific and impartial criticism of other scholars’ opinions, and citing and documenting others to prove his claims. Yet, it is suffers from lack of precedent in recorded references, inaccuracy in some quotes, omehow promiscuity, no formatting on poetry and proper nouns, not having an adequate description of the difficult words and lack of logical sequence of topics in some sections.

    Keywords: Andalusian Poetry, the Movahedin era, Acrostic Poem, Azjal, Fawzi Issa