فهرست مطالب

دانش ها و آموزه های قرآن و حدیث - سال دوم شماره 6 (پاییز 1398)
  • سال دوم شماره 6 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/12/25
  • تعداد عناوین: 8
|
  • سرمقاله
  • محمد مهدی احسانی فر صفحه 4
  • اسناد مجله
  • مقاله
  • صهیب تقوی، عباس محمودی صفحه 48

    ازدواج خلیفه دوم با ام‌کلثوم از موضوعات اختلافی در تاریخ اسلام است. اهل سنت، پذیرش یا رد این قضیه را در تقویت یا تضعیف برخی از حوادث مهم تاریخی مانند غصب خلافت و فدک موثر دانسته اند. بر همین اساس، ارائه تحقیقی جامع، جهت مشخص‌شدن همه جوانب قضیه، ضروری به‌نظر می رسد. هدف این پژوهش، جمع آوری روایات و آرای موافقان و مخالفان و تبیین آن‌ها بدون هرگونه موضع‌گیری برای دست یابی به واقعیت است. ماموریت آن، بررسی و تحلیل امکان وقوع این ازدواج در شرایط عادی و اکراه است. پیش‌تر مقاله‌ای از همین نویسنده با عنوان «بازپژوهی تاریخی گزارش ازدواج خلیفه دوم با دختر امیر مومنان7» چاپ شده بود.[1] نوآوری این مقاله، دو سویه نگری اصل امکان وقوع چنین جریانی با توجه به متون حدیثی و تاریخی موافق و مخالف است. فایده آن، پاسخگویی به بسیاری از شبهات در مورد چگونگی ارتباط اهل بیت: با خلیفه دوم است. این پژوهش در ساختاری تازه، مطالب خود را در دو بخش ام‌کلثوم و دیدگاه‌های مختلف در ازدواج ایشان با عمر و امکان‌سنجی ازدواج، ارائه می دهد.

    کلیدواژگان: دختر امیرمومنان، ازدواج های عمر بن خطاب، کفویت در ازدواج، اکراه در ازدواج، علوم و معارف قرآن و حدیث
  • علی توحیدی نژاد صفحه 66

    مدارا از مهم‌ترین عناصر تحکیم خانواده است. استحکام بنیان خانواده در سایه نرم‌خویی، بستری مناسب برای تربیت و رشد نسل‌های سالم و شاداب فراهم می‌سازد. عدم تعامل افراد در محیط خانواده، سبب ناسازگاری و ایجاد تنش و ناامنی روانی می‌شود؛ از این رو پرداختن به فواید و تاثیر این صفت در ایجاد روابط خانوادگی سالم ضروری است. هدف، بالابردن روحیه سازگاری و تقویت آن بین همسران و معرفی فواید مدارا در خانواده است. ماموریت نگاشته حاضر، تبیین آثار مدارا مانند آرامش، پایداری ایمان، افزایش روزی، تربیت و هدایت خانواده با استفاده از آموزه‌های قرآن و حدیث است. تطبیق فواید مدارا با علم روز از ویژگی‌های مقاله است. این نوشته در دو بخش به بررسی آثار فردی و اجتماعی مدارا در خانواده می‌پردازد.

    کلیدواژگان: رفق، لین، نرمخویی، عفو و گذشت، عوامل آرامش، تحکیم خانواده، معارف قرآن و حدیث
  • سیدمحمدحسن مومنی صفحه 86

    سنت پیامبر9، گنجینه‌ای از ارزش‌های والایی است که در قالب حدیث برای نسل‌های بعد به ارمغان گذاشته شده است. با گذشت زمان و سوء استفاده برخی از افراد فرصت‌طلب، حدیث که حکایت‌کننده از سنت است، دچار آسیب شده که «احادیث ساختگی» یکی از مهم‌ترین آسیب‌های آن است. سبب جعل حدیث را می‌توان در رفتار‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی برخی صحابه بررسی نمود. ضرورت شناخت جریان‌های جعل و جاعلان لعنت‌شده توسط پیامبر9 در دوران حضور ایشان، علاوه بر جداکردن احادیث صحیح از جعلی و خدشه واردنشدن به تمام احادیث، سبب آشنایی با اهداف و پیشینه جعل در دوران آغاز پیدایش حدیث نیز می‌شود. ماموریت نگاشته حاضر، ردیابی اشخاص یا گروه‌های جاعل در دوران پیامبر9 است؛ این پژوهش به مفهوم‌شناسی جعل و پردازش تاریخی آن در زمان پیامبر9 پرداخته است.

    کلیدواژگان: دروغ بستن بر پیامبر، تاریخ جعل، احادیث موضوعه، حدیث ساختگی، تاریخ حدیث، علوم حدیث
  • افسانه خوشناموند، جمال فرزندوحی صفحه 113

    معارف مشترک در ادیان الهی، نشان‌دهنده منشا مشترک است.یکی از موضوعات دارای گزاره‌های مشابه در ادیان ابراهیمی، «حقوق فرزندان» است. بررسی اجمالی این حوزه به صورت تطبیقی از سویی اهمیت موضوع را در ادیان الهی روشن کرده و نشان می‌دهد که آینده‌سازان جوامع، چه جایگاهی در کتاب‌های آسمانی دارند و از سوی دیگر، میزان کمال و جامعیت اسلام را روشن می‌سازد. پژوهش پیش رو عناوین حقوق فرزندان را در قرآن و عهدین بررسی کرده است. در این بررسی، نگاه قرآن کریم به «فرزند» مطرح شده و سپس سرفصل‌های حقوق فرزندان در قرآن و عهدین فهرست می‌شود.

    کلیدواژگان: تربیت دینی، کلام تطبیقی، معارف قرآن
  • مقاله پایان نامه
  • محمدجواد حسنی صفحه 130

    فعالیت‌های حدیثی در طول تاریخ، متاثر از شرایط حاکم بر مناطق مختلف بوده است. شرایطی مانند فرهنگ غالب هر منطقه، حکومت، زبان و میراث گذشتگان، فعالیت‌های متنوع حدیثی را در‌ پی داشته است. در دوران متاخر، منطقه هویزه، شاهد یک حرکت علمی و حدیثی در گستره حکومت مشعشعیان (845-1176ق) بود. در راستای کشف حوزه‌های حدیثی شیعی، شناسایی و معرفی آثار و نوع فعالیت‌های حدیثی صورت گرفته در هویزه ضروری است. هدف این نوشتار، شناسایی و گونه‌شناسی نگارش‌های حدیثی این دوره، مانند حدیث‌نگاری، حاشیه‌نویسی، اجازات حدیثی و استنساخ کتاب‌های حدیثی است. در این مسیر، آثار حدیثی عالمان این منطقه، برای اولین بار با دسته‌بندی منظم، معرفی شده تا مقدمه‌ای برای تحقیق و تحلیل بیشتر باشد.

    کلیدواژگان: محمد بن فلاح، کلام المهدی، الاجازه الکبیره، حوزه ها و مکاتب حدیثی، تاریخ حدیث، حکومت های شیعی
  • یادداشت آزاد
  • مهدی لاهیجی، رسول طلائیان صفحه 160

    پیروان معصومان: در مناطق مختلفی از جهان آن روز حضور داشتند. بسیاری از این مناطق از حیث جغرافیایی با یکدیگر متصل بوده و بسیاری هم پراکنده بودند. مناطق متصل، دارای پهنایی گسترده بود. این گستره و پراکندگی در کنار فراوانی پیروان، مانع از آن بود که همه مردم بتوانند پرسش‌های خود را رو در رو از امام پرسیده و پاسخ بگیرند. از این رو امامان: نمایندگانی را در مناطق مختلف، تعیین می‌کردند تا پاسخگوی نیازهای مردم باشند. گروهی از این نمایندگان، پاسخگوی پرسش‌های علمی مردم بودند. معصومان:، این افراد را از جهت علم و تقوا، شایسته مرجعیت مردم دانسته و آن‌ها را معرفی می‌کردند؛ چراکه بدون داشتن شرایط علمی و عملی، ارجاع به آنان، انداختن مردم در پرتگاه یا اغرای به جهل بود. نفی مرجعیت از برخی از ناشایستگان نیز در همین راستا انجام می‌شد.[1] اعطای گواهی مرجعیت مردم در هر گستره‌ای که باشد، امری فراتر از توثیق فردی یک راوی است. کسی که از سوی امام، شایستگی مراجعه و اظهار نظر دینی را می‌یابد، پیشتر، علم و تقوایش ثابت شده است. از این رو اثبات این مقام برای هر راوی، نه تنها در توثیق وی کافی است بلکه شان ویژه او را نزد امام و در جامعه آن روز نشان می‌دهد.