فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال بیست و دوم شماره 4 (پیاپی 88، زمستان 1398)
  • سال بیست و دوم شماره 4 (پیاپی 88، زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/12/23
  • تعداد عناوین: 7
|
  • وکیل حیدری ساربان* صفحات 1-23

    هدف مطالعه حاضر سنجش و اولویت بندی دهستان های شهرستان مشگین شهر بر حسب سطوح پایداری اقتصادی بود. برای جمع آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه، به روستاییان ساکن در مناطق روستایی شهرستان مشگین شهر مراجعه شد که جامعه آماری پژوهش را تشکیل می دادند. تعداد کل روستاییان بالای پانزده سال این شهرستان 90359 نفر بود که از آن میان، با استفاده از نمونه گیری تصادفی ساده از طریق رابطه کوکران، 384 نفر به‏ عنوان حجم نمونه تعیین و انتخاب شدند. تحلیل داده ها با استفاده از روش تاپسیس فازی صورت گرفت. نتایج مدل تاپسیس فازی بر اساس وزن های محاسبه شده نشان داد که در بین دهستان های مناطق روستایی شهرستان مشگین شهر، دهستان‏های لاهرود و شعبان از حیث پایداری اقتصادی در رده های اول و دوم و دهستان ارشق شمالی در رده آخر قرار دارند. در نهایت، بر اساس نتایج پژوهش پیشنهادهایی کاربردی ارایه شد.

    کلیدواژگان: پایداری اقتصادی، توسعه پایدار، توسعه اقتصادی، توسعه روستایی، مشگین شهر (شهرستان)
  • پروانه صفری الموتی، علی شمس* صفحات 25-49

    گردشگری روستایی از ابزارهای مهم توسعه روستایی محسوب شده و همزمان بر پایدار بودن آن از جنبه های زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تاکید می‏شود. از این‏رو،  تحقیق حاضر با هدف ارزیابی و تحلیل پیامدهای گردشگری برای روستای اوان، از روستاهای نمونه گردشگری استان قزوین انجام شد. روش شناسی تحقیق از نوع توصیفی با رویکرد پیمایش پرسشنامه ای بود. جامعه آماری تحقیق کلیه خانوارهای روستای اوان بودند (136N=)؛ و با استفاده از جدول مورگان و کرجسی، حجم نمونه ای برابر با صد نفر محاسبه و مطالعه شدند. ابزار تحقیق پرسشنامه محقق ساخته بود که روایی آن از طریق نظرات استادان گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی تایید شد و با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ برابر با 90/0، پایایی آن به‏دست آمد. برای تحلیل داده ها از شیوه تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد. نتایج نشان داد که پیامدهای مثبت گردشگری در هشت عامل بهبود مسکن روستایی (76/11)، بهبود بافت کالبدی روستا (51/10)، توسعه فرهنگی (51/9)، توسعه بهداشتی (65/7)، توسعه اقتصادی (20/7)، بهبود صنایع روستایی (11/7)، افزایش آگاهی (55/6)، و ایجاد اشتغال (30/5) قابل دسته بندی است و در مجموع، 62/65 درصد از واریانس کل را تبیین می‏کند؛ همچنین، پیامدهای منفی گردشگری در پنج عامل آلودگی بصری محیط زیست (52/14)، گسترش ناهنجاری اجتماعی (39/13)، تخریب منابع طبیعی (48/11)، تغییر کاربری (80/10) و تغییر فرهنگ محلی (15/10) دسته بندی شده و در مجموع، 36/60 درصد از واریانس کل را تبیین کرده است. بنابراین، برای توسعه پایدار گردشگری روستایی، می توان از آثار منفی گردشگری کاسته و آثار مثبت آن را تقویت کرد.

    کلیدواژگان: گردشگری روستایی، پایداری، پیامدها، رودبار الموت (منطقه)، اوان (روستا)
  • حمید ابریشمی*، رسول بیدرام، وحید ماجد، الهام بخشایش صفحات 51-69

    پژوهش حاضر با هدف امکان سنجی توسعه پایدار روستایی از مسیر توسعه صنایع خلاق انجام شد. جامعه آماری، روستاهای طرح توسعه اقتصادی و اشتغال‏زایی استان اصفهان در برنامه پنج‏ساله ششم توسعه بودند. 122 روستای استان اصفهان در سال اول برنامه مورد بررسی قرار گرفتند که از آن میان، پنجاه روستای دارای توان تولید صنایع دستی به کمک ظرفیت سنجی به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. با استفاده از تحلیل سوات و مطالعات میدانی، امکان سنجی کمی نقاط ضعف و قوت و نیز تهدیدها و فرصت های توسعه صنایع خلاق با توجه به سرمایه های روستا بررسی شد. بر پایه نتایج تحقیق، از پنجاه روستای مورد مطالعه، هفت روستا از طریق توسعه صنایع دستی امکان دستیابی به توسعه پایدار روستایی را نداشتند؛ همچنین، یک روستا دارای شاخص توسعه پایدار روستایی صفر بود. از این‏رو، پیشنهاد شد که هر روستای دارای امتیاز بیشتر به عنوان مکان کارگاه مرکزی برای تولید، تامین مواد اولیه، کنترل کیفیت، آموزش و نظارت بر صنایع دستی معرفی شود.

    کلیدواژگان: امکان سنجی، توسعه روستایی، توسعه پایدار، صنایع خلاق، صنایع دستی، استان اصفهان (روستاهای منتخب)
  • ساسان اسفندیاری*، مریم دهقانی دشتابی، صدیقه نبی ئیان، حمیدرضا میرزایی خلیل آباد صفحات 71-89

    با توجه به ارتباط نزدیک بین فقر و مهاجرت از روستا به شهر در ایران، تعیین کم و کیف رابطه بین این دو متغیر می تواند به تبیین سیاست های توسعه بخش روستایی و شهری کمک موثری کند. از این‏رو، در تحقیق حاضر، با استفاده از دو روش تودا و یاماموتو و آزمون کرانه ها، رابطه علیت بین فقر و مهاجرت از روستا به شهر در ایران با بهره گیری از داده های جمعیت و نرخ رشد طبیعی آن، درصد افراد فقیر و ضریب جینی طی سال های 1392-1364 بررسی شد. نتایج آزمون های علیت با استفاده از هر دو روش نشان داد که مهاجرت و فقر رابطه دوسویه دارند؛ فقر خانوارهای روستایی باعث مهاجرت از روستا به شهر می شود و مهاجرت نیز می تواند موجب کاهش فقر روستایی شود.بنابراین، دولت می تواند با تخصیص اعتبارات مطابق با وضعیت مهاجران از جمله ارتقای وضعیت مشاغل غیررسمی در شهرها و روستاها، فقر آنها را کاهش دهد.

    کلیدواژگان: فقر، مهاجرت، تودا و یاماموتو، علیت، آزمون کرانه ها
  • محسن محمدی خیاره*، امین عرفان نیا صفحات 91-122

    فعالیت های کارآفرینی عاملی مهم در توسعه روستایی به‏شمار می رود. همچنین، کارآفرینی روستایی نقشی فزاینده در توسعه منطقه ای دارد. با این حال، تحقیقات پیشین تنها به بررسی چشم انداز اقتصادی توسعه روستایی پرداخته و کمتر به اهمیت کارآفرینی روستایی پرداخته اند. از سوی دیگر، شناسایی چالش ها و فرصت های کسب وکار برای کارآفرینان در مناطق روستایی بسیار اهمیت دارد. از این رو، هدف پژوهش حاضر شناسایی و اولویت بندی چالش ها و فرصت های پیش روی کارآفرینان روستایی ساکن در دهستان های باقران، القورات و شاخن واقع در شهرستان بیرجند بود. نمونه آماری تحقیق شامل سی نفر از کارآفرینان و صاحبان کسب وکار بوده، که از طریق روش نمونه گیری کوکران انتخاب شدند. روش گردآوری داده ها از نوع اسنادی و پیمایشی (کتابخانه ای، میدانی، مصاحبه و پرسشنامه) بود و برای شناسایی چالش ها و فرصت ها و تجزیه وتحلیل نظرات خبرگان، از روش دلفی استفاده شد. نتایج تحلیل مقایسه ای نشان داد که فرصت های موجود شامل موقعیت روستایی، محیط طبیعی، رقابت، سرمایه اجتماعی و دسترسی به ارتباطات و زیرساخت هاست؛ افزون براین، چالش های موجود شامل تامین مالی دولت، یکپارچگی کارکنان، روابط اجتماعی، محدودیت بازار و نیروی کار غیرماهر است.

    کلیدواژگان: کارآفرینی روستایی، چالش ها، فرصت ها، باقران (دهستان)، القورات (دهستان)، شاخن (دهستان)، بیرجند (شهرستان)
  • لیلا دیانی، مهدی پورطاهری*، عبدالرضا رکن الدین افتخاری، حسن احمدی صفحات 123-156

    فرسودگی بافت های روستایی به صورت فرآیندی است و حتی هنگامی که منطقه هنوز در مرحله فرسوده شدن است، قبل از اینکه منطقه کاملا غیرقابل استفاده شود، باید نوسازی مناطق فرسوده انجام گیرد. در این راستا، شناسایی و ارزیابی چرخه فرسودگی بافت از مهم ترین مراحل فرآیند نوسازی روستایی است. از این رو، بر اساس مراحل چهارگانه چرخه فرسودگی بافت (شامل شکل گیری زمینه های اولیه، ظهور نشانه های فرسودگی، نامناسب شدن محیط زندگی و کاهش کارآیی بافت و در نهایت، تکمیل فرسودگی)، پژوهش حاضر بر آن بود تا ضمن شناسایی چرخه فرسودگی بافت در مناطق روستایی استان تهران، وضعیت بافت کالبدی این مناطق را از دیدگاه موقعیت قرارگیری در هر کدام از مراحل با استفاده از مدل های ریاضی تبیین و تفسیر کند. بر این اساس، روش تحقیق حاضر از نوع توصیفی -کاربردی بود و جمع آوری اطلاعات نیز به دو شیوه کتابخانه ای و میدانی انجام شد. در این فرآیند، با استفاده از تدوین و تکمیل پرسشنامه، دیدگاه 260 نفر از سرپرستان خانوارهای روستایی ساکن در روستاهای دارای بافت فرسوده استان تهران و پانزده نفر از متخصصان شاغل در نهادهای محلی در هشت شهرستان منتخب دریافت و تحلیل شد. نتایج به دست آمده نشان داد که روستاهای استان تهران در آغاز مرحله سوم چرخه فرسودگی یعنی، «نامناسب شدن محیط زندگی و کاهش کارآیی بافت» قرار دارند.

    کلیدواژگان: چرخه، فرسودگی، بافت های روستایی، تهران (استان)
  • مهرداد باقری*، حنانه حداد، عبدالرسول شیروانیان صفحات 157-180

    مطالعه حاضر به بررسی رابطه بین امنیت غذایی و فقر درآمدی در مناطق روستایی شهرستان املش از توابع استان گیلان پرداخته است. داده ها با استفاده از روش نمونه گیری خوشه‏ای چندمرحله ای تصادفی و به کمک تکمیل پرسشنامه های مبتنی بر استاندارد امنیت غذایی خانوار از نمونه‏ای شامل دویست خانوار روستایی به‏دست آمد. برای تعیین وضعیت امنیت غذایی خانوارها، از روش استاندارد امنیت غذایی خانوار و برای تعیین فقر ذهنی از طیف چندگزینه ای لیکرت و همچنین، برای تعیین فقر نسبی از مخارج سرانه خانوار استفاده شد. افزون بر این، با بهره گیری از مدل لاجیت چندگانه و تحلیل اثر نهایی، بررسی تاثیر فقر درآمدی بر امنیت غذایی خانوارهای روستایی صورت گرفت. نتایج نشان داد که فقر ذهنی و فقر نسبی دارای رابطه مثبت و معنی دار با ناامنی غذایی خانوارهای روستایی است. بررسی تحلیل اثر نهایی نشان داد که فقر ذهنی  بیشترین تاثیر را در امنیت غذایی دارد.

    کلیدواژگان: امنیت غذایی، خانوار روستایی، فقر درآمدی، فقر ذهنی، فقر نسبی، گیلان (استان)، املش (شهرستان)
|
  • V. Heidari Sarban * Pages 1-23

    This study aimed at measuring and prioritizing the rural areas of Meshgin Shahr County of Iran in terms of economic sustainability levels. It was conducted in an analytical-explanative survey method. The statistical population included 90359 people at the ages of 15 and higher residing in the studied areas, among whom 384 people were selected as sample size in simple random sampling method using Cochran’s formula. The required data were collected through a questionnaire, the content and face validity of which was confirmed by faculty members at university and several experts of administrative offices; and to determine its reliability, a pilot test was conducted and the Cronbach’s alpha coefficient of 0.79 was achieved. The achieved data were analyzed by Fuzzy TOPSIS techniques. The results of multi-attribute decision making methods on the basis of calculated weights showed that Lahroud and Shaban sub-districts were in the first and second ranks in terms of economic sustainability, respectively, and Northern Arshagh sub-district was in the last rank. Finally, based on the results analysis, some applied recommendations were presented.

    Keywords: Economic sustainability, Sustainable development, Economic Development, Rural development, Meshgin Shahr (County)
  • P. Safari Alamouti, A. Shams * Pages 25-49

    Rural tourism is one of the most important strategies of rural development and at the same time, its environmental, economic, social and cultural sustainability is emphasized. Thus, this study aimed at assessing and analyzing the tourism implications for Ovan village of Roodbar Alamout region in Qazvin province of Iran. It was conducted in a descriptive-survey method. The statistical population was consisted of rural households in Ovan village (N=136); out of them, 100 household members were selected based on Morgan and Krejcie table. The research tool was a researcher-made questionnaire, the reliability of which was acquired by conducting a pilot study and calculation of Cronbach’s alpha coefficient (0.9). Data analysis was done through an exploratory factor analysis technique. The results revealed that the positive implications of tourism might be categorized into the eight factors including improvement of rural housing (11.76 percent), improvement of physical structure of the village (10.51 percent), cultural development (9.51 percent), health development (7.65 percent), economic development (7.20 percent), improvement of rural industries (7.11 percent), increase in awareness (6.55 percent), and employment generation (5.30 percent), which explained 65.62 percent of total variances; in addition, the negative implications of tourism were identified in the five factors including environmental visual pollution (14.52 percent), increase in social abnormalities (13.39 percent), destruction of natural resources (11.48 percent), change in use (10.80 percent), and change in local culture (10.15 percent), which explained 60.36 percent of total variances.

    Keywords: Rural Tourism, sustainability, Implications, Roodbar Alamout (Region), Ovan (Village)
  • H. Abrishami *, R. Bidram, V. Majed, E. Bakhshayesh Pages 51-69

    The present study aimed at the feasibility of sustainable rural development through the development of creative industries. The statistical population is Villages of Isfahan Economic Development and Employment Development Plan in the 6th Five-Year Development Plan. 122 villages were surveyed in the first year of the program, which, with the help of capacity-measuring, 50 villages, among them the potential of handicraft production, were selected as sample size. Using SWOT analysis and field studies, the feasibility of some weaknesses, strengths, threats and opportunities associated with the development of creative industries with regard to rural capital is examined. Of the 50 villages that have the potential for handicrafts, 7 villages do not manage to develop sustainable rural development through handicrafts. A village with a long-term sustainable development index is zero. It is suggested that each village, which has more points among the rest of the city's villages, is a place for a central workshop for production, supply of materials, quality control, training and supervision of handicrafts

    Keywords: Feasibility study, Rural development, Sustainable development, Creative Industries, Handicrafts, Isfahan Province (Selected Villages)
  • S. Esfandiari *, M. Dehghani Dashtabi, S. Nabieyan, H.R. Mirzaei Khalilaabad Pages 71-89

    Since there is a close relationship between poverty and migration from rural to urban areas in Iran, determining the quality and quantity of the relationship between these two variables can effectively help to explain the rural and urban development policies. Therefore, this study aimed at investigating this relationship using both Toda-Yamamoto (TY) and Bounds tests as well as the data of population and its natural growth rate, the percentage of poor people, and Gini coefficient during 1985-2913. The results of both causality tests showed that migration and poverty were closely linked and had a two way relation; in addition, the rural poverty could be the cause of migration from the rural to urban areas, and the migration could also lead to rural poverty alleviation. In other words, the migration leads to poverty mitigation in the rural area. Therefore, the government can improve the allocation of funds in accordance with the situation of migrants, including informal jobs.

    Keywords: Poverty, Immigration, Toda-Yamamoto (TY) Test, Bounds Test
  • M. Mohammadi Khyareh *, A. Erfannia Pages 91-122

    Entrepreneurship activities are an important factor in rural development. In addition, rural entrepreneurship has a growing role in regional development. However, previous researches have only looked at the economic prospects for rural development. On the other hand, identification of business challenges and opportunities for entrepreneurs is of great importance. In this regard, this study aimed at identifying and prioritizing the challenges and opportunities of entrepreneurs in rural areas of South Khorasan province of Iran. The required data were gathered in documentary and survey methods  through library sources, interviews and questionnaire. The statistical population consisted of all rural entrepreneurs residing in Bagheran, Al-Qurat and Shakhen sub-districts of Birjand County. The statistical sample included 30 entrepreneurs and business owners in the studied area in 2018 that were selected in a random sampling method using Cochran formula. Furthermore, the Delphi method was used to identify the challenges and opportunities as well as to analyze the opinions of experts. Based on the results of comparative analysis, the opportunities included rural location, natural environment, competition, social capital and access to communications and infrastructures; in addition, the challenges included government financing, employee integrity, social relationships, market constraints and unskilled labors.

    Keywords: Rural Entrepreneurship, Challenges, Opportunities, Bagheran (Sub-district), Al-Qurat (Sub-district), Shakhen (Sub-district), Birjand (County)
  • L. Dayyani, M. Pourtaheri *, A.R. Roknadin Eftekhari, H. Ahmadi Pages 123-156

    The deterioration of rural textures is process-oriented, and even when the area is still in the stage of deterioration, the renewal of deteriorated areas must be done before the region reaches a very bad stage, which is completely unused. In this regard, identification and evaluation of texture deterioration cycle is one of the most important parts in the process of rural renewal activities. Hence, based on the four stages of the deterioration cycle (including the formation of primary grounds, the emergence of signs of deterioration, the improper living environment and reduction of texture efficiency, and the completion of deterioration), this study sought to identify the cycle of texture deterioration in rural area of Tehran province in Iran as well as to determine their physical textures in terms of positioning in this cycle using mathematical models. Accordingly, this study was conducted in a descriptive and applied method, and the required information were collected in both library and field methods through a questionnaire and interviews with 260 households and fifteen scientific specialists and local managers in the deteriorated villages fringe of Tehran metropolitan (mostly) in eight selected counties, which their views and opinions were received, described and analyzed. The results showed that the villages of Tehran province were in the third stage of texture deterioration cycle known as "the improper living environment and reduction of texture efficiency".

    Keywords: cycle, deterioration, Rural Textures, Tehran (Province)
  • M. Bagheri *, H. Hadad, A.R. Shirvanian Pages 157-180

    This study aimed at examining the relationship between food security and income poverty in rural areas of Amlash County in Guilan province of Iran. Data were collected from 200 rural households in a multistage cluster random sampling method as well as the food security standard questionnaire completed by the households. A household food security standard method was used to determine the food security status of the households. The Likert multi-choice spectrum and household per capita expenditure were also used to determine the mental and relative poverty. In addition, using multiple Logit model and analyzing the marginal effect, the impact of income poverty on food security in the rural households was examined. The results showed that the mental and relative poverty had a positive and significant relation with the food insecurity among the rural households. The analysis of the marginal effect showed that the mental poverty had the greatest impact on the food security. So, to deal with the food insecurity at various levels in the rural community, the poverty reduction in this community should be focused due to its highest priority and effectiveness.

    Keywords: Food security, rural households, Income Poverty, Mental Poverty, relative poverty, Guilan (Province), Amlash (County)