فهرست مطالب

پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی - سال بیست و پنجم شماره 3 (پیاپی 93، پاییز 1398)
  • سال بیست و پنجم شماره 3 (پیاپی 93، پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1399/02/04
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مریم برادران حقیر*، نسرین نورشاهی، احمدرضا روشن صفحات 1-26

    هدف این پژوهش مفهوم سازی مسیولیت اجتماعی دانشگاه در کشور ایران بود. از آنجا که مسیولیت اجتماعی دانشگاه مانند سایر مفاهیم انسانی و اجتماعی به ویژگی های زمینه خود وابسته است، برای فهم مسیله مسیولیت اجتماعی دانشگاه در موقعیت ایران و با شرایط خاصی که دارد، روش کیفی مبتنی بر نظریه بر پایه اشتراوس-کوربین راهنمای شناخت شرایط علی، پدیده کانونی، زمینه های موثر و متغیرهای مداخله کننده در مسیولیت اجتماعی دانشگاه، راهبردها و روش های اعضای هییت علمی، فرایندها و پیامدهای آن قرار گرفت. در نمونه هدفمند 50 نفر از اعضای هییت علمی، دانشجویان دکتری، خبرگان آموزش عالی، مدیران دانشگاهی و سیاستگذاران آموزش عالی، فعالان غیرهییت علمی نهادهای مدنی، فعالان در انجمن علمی، شوراها و نهادهای فرهنگی اجتماعی با 17 نفر به صورت فردی مصاحبه عمیق اکتشافی شد و برای تکمیل داده‎ها 3 گروه کانونی شکل گرفت که درمجموع، 33 نفر حضور داشتند. نتایج پژوهش از تحلیل داده ها در قالب مدلی ارایه و راهبردها در سه سطح کلان (دولت)، میانی (مدیریت دانشگاه) و خرد (اعضای هییت علمی) مشخص شد. درنهایت، تعریف مسیولیت اجتماعی دانشگاه به عنوان نهاد اجتماعی ارایه شد. آنچه مسلم است، چنین انتظار هنجارینی که می تواند به توسعه پایدار و افزایش کیفیت زندگی و احقاق حقوق و کاهش مرارت های بشری بینجامد، بدون مشارکت همه جانبه ذینفعان درونی و بیرونی تحقق پذیر نیست.

    کلیدواژگان: مسئولیت اجتماعی دانشگاه، دانشگاه مدنی، توسعه پایدار، نظریه برپایه
  • سیده مریم حسینی لرگانی* صفحات 27-49

    پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی برنامه درسی نوآورانه در نظام آموزش عالی کشور با استفاده از نظریه برپایه انجام شد. جامعه مورد مطالعه تمام متخصصان و صاحبنظران حوزه برنامه ریزی آموزشی و درسی در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی تحت نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری کشور بودند که تعداد 24 نفر از آنها ابتدا به روش هدفمند و سپس، با استفاده از روش گلوله برفی و نمونه گیری نظری برای مطالعه انتخاب شدند. نتایج نشان داد که برنامه درسی نوآورانه شامل ابعاد ابهام پذیری، نوگرایی، جامعه گرایی، تحول گرایی، پیچیدگی، کمال گرایی، بازارمحوری، ارزش گرایی، نیازمحوری و ارتباط محوری است. بر اساس یافته ها عوامل علی موثر بر توسعه برنامه درسی نوآورانه شامل ویژگی های آموزشگر، مدیریت، رویکرد دانشگاه، ساختار برنامه درسی، تمرکززدایی، منابع و روش های آموزشی، عوامل انگیزشی-حمایتی، عوامل ساختاری آموزش عالی و ویژگی های فراگیران است. عوامل زمینه ای موثر بر توسعه برنامه درسی نوآورانه شامل امکانات و تجهیزات دانشگاه، قوانین و مقررات، عوامل اجتماعی- فرهنگی، شرایط کاری و شغلی و عوامل اقتصادی است. عوامل مداخله گر موثر بر توسعه برنامه درسی نوآورانه شامل عوامل فناوری، سیاستگذاری ها و عوامل کلان مدیریتی است. راهبردهای پیشنهادی برای توسعه برنامه درسی نوآورانه شامل استفاده از نظرهای ذینفعان، انجام دادن مطالعات نیازسنجی، امکان سنجی و آینده پژوهی، تمرکززدایی در آموزش عالی، انجام دادن مطالعات اقدام پژوهی، تامین بودجه و شرایط، برگزاری دوره ها و کارگاه های آموزشی، تاسیس مراکز اعتباربخشی، شناسایی و حمایت از افراد خلاق و ایده پرداز، تشکیل ساختارها و شبکه های رسمی و غیررسمی، تعیین نظام رتبه بندی دانشگاه ها بر اساس شاخص نوآوری و توجه به رویکرد یادگیری محوری و مدیریت دانش است. یافته ها نشان داد که مهم ترین پیامدهای اجرای برنامه درسی نوآورانه دستیابی به چشم اندازها، رسالت ها و اهداف اصلی آموزش عالی، توانمندسازی فراگیران، توسعه کارآفرینی و اشتغال پایدار، افزایش ارتباط دانشگاه با بازار کار و صنعت، بهبود شاخص های رفاه در جامعه و دستیابی به توسعه پایدار همه جانبه است.

    کلیدواژگان: دانشگاه نوآورانه، برنامه درسی نوآورانه، بازنگری در آموزش عالی، نظریه برپایه
  • آرزو نعیمی مجد، حمیدرضا آراسته*، نادرقلی قورچیان، کامران محمدخانی صفحات 51-71

    هدف پژوهش حاضر شناسایی مولفه های خودرهبری دانشجویان بود. با اتخاذ رویکرد کیفی از روش نظریه زمینه ای روشمند برای تحلیل نظر صاحبنظران استفاده شد. با چارچوب نمونه گیری هدفمند و با استفاده از روش نمونه گزینی گلوله برفی با 20 صاحبنظر در حوزه آموزش عالی مصاحبه صورت گرفت. به منظور دستیابی به اهداف پژوهش و جمع آوری داده ها و اطلاعات، ابزار پژوهش مصاحبه بود که با به کارگیری مثلث بندی؛ یعنی مصاحبه عمیق اکتشافی نیمه ساختمند، گروه های کانونی و نیز بررسی ادبیات و پیشینه پژوهش داده ها جمع آوری شد. داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوا در رویکرد نظریه داده بنیاد در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تجزیه و تحلیل شدند. در پژوهش حاضر پدیده محوری، مفهوم خودرهبری دانشجو انتخاب شد. یافته ها نشان داد که مشارکت اعضای هییت علمی مجرب در تدوین برنامه های خودرهبری، ایجاد زمینه های خودباوری و خودرهبری از طریق برنامه های درسی دانشگاهی و تعامل متقابل استاد و دانشجو و طراحی آموزش های مرتبط با تقویت توانمندی های رفتاری از جمله خودرهبری و خودتنظیمی دانشجویان در کلاس های درس از شرایط علی اثرگذار بر خودرهبری دانشجویان است. در کنار عوامل علی، سازه های محیطی متعددی در سه حوزه عوامل درون دانشگاهی، عوامل برون دانشگاهی و عوامل آموزشی وجود دارد که در تحقق یافتن هدف ایجاد خودرهبری دانشجو نقش مهمی دارد. همچنین سبک رهبری و مدیریت دانشگاه ها، مشارکت دانشجو و مهارت های اجتماعی، عوامل   زمینه ای موثر بر خودرهبری دانشجوست. از نظر صاحبنظران لزوم توجه به خودرهبری دانشجویان یکی از وظایف مهم مسیولان آموزش عالی است. دانشگاه ها باید به گونه ‏ای مدیریت و رهبری شوند که خودرهبری به عنوان یک فرهنگ و بخشی از فعالیت های روزانه دانشجویان درآید و به عنوان ارزش افزوده برای همه اعضای هییت علمی و دانشجویان مطرح شود.

    کلیدواژگان: خودرهبری، دانشجویان، نظریه داده بنیاد
  • ابراهیم خلیلی، علی خورسندی طاسکوه*، سعید غیاثی ندوشن، حمیدرضا آراسته صفحات 73-97

    پیش نیاز موفقیت آموزش عالی استقلال دانشگاه توام با آزادی علمی است. استقلال دانشگاه عقیده قلبی همه دانشگاهیان در موسسات آموزش عالی سراسر جهان است. قوانین و شرایط اجتماعی که دانشگاه ها در آن فعالیت می کنند، بسیار متنوع است و رابطه بین دولت و موسسات آموزش عالی می تواند شکل های مختلفی داشته باشد و لذا، الگویی واحد برای همه وجود ندارد و نمی توان ویژگی های استقلال دانشگاه های یک کشور را برای کشور دیگر در نظر گرفت. پژوهش حاضر با هدف فهم و تبیین ضعف تحقق استقلال دانشگاهی مطلوب در نظام آموزش عالی ایران از نظر جامعه شناختی و بر اساس رویکرد روث وداک از روش تحقیق تحلیل گفتمان انتقادی شکل گرفت. اسناد و متون مورد مطالعه این پژوهش شامل کلیه متون و منابع نوشتاری و گفتاری بود که درباره شرایط استقلال دانشگاهی در ایران مطرح هستند. یافته های پژوهش نشان داد که بیشتر مشکلات استقلال دانشگاهی ایران به ترتیب به دوازده دلیل از ریشه های جامعه شناختی مرتبط با استقلال سازمانی، علمی، مالی و استخدامی برمی گردد. در بخش پایانی راهبردهای سیاستی برنامه ریزی و پاسخگویی مناسب دانشگاه ها برای کسب اعتماد بیشتر دولت و جامعه، تعدیل توامان نگرش های سیاسی دولتی و نگرش های رابطه ای دانشگاهی برای افزایش استقلال استخدامی، بازنگری دیدگاه سنتی و دولت گرا در آموزش عالی و تاکید هر چه بیشتر بر اخلا ق مداری و ارزش های اخلاقی در آموزش عالی برای احیای استقلال دانشگاهی در ایران پیشنهاد شده است.

    کلیدواژگان: استقلال دانشگاه، تحلیل گفتمان انتقادی، دولت، رویکرد وداک، مسائل جامعه شناختی
  • رضا نقی زاده* صفحات 99-122

    الگوهای حکمرانی منطقه ای در دنیا و به ویژه برای کشورهای بزرگ در حوزه مدیریت آموزش عالی اهمیت ویژه ای دارد. در کشور ایران نیز با تصویب سند آمایش آموزش عالی کشور، به موضوع مدیریت منطقه ای آموزش عالی کشور توجه ویژه شد. در بند 1 و 2 این سند به طور ویژه به ساختار مدیریت منطقه ای آموزش عالی کشور پرداخته شده است. بر اساس این سند، آموزش عالی کشور در 10 منطقه دسته بندی می شود. هدف پژوهش حاضر ارایه الگوی سیاستی از چالش های پیاده سازی مدیریت منطقه ای در کشور با توجه به مناطق پیش بینی شده در سند آمایش آموزش عالی کشور بود. در این پژوهش بر اساس استراتژی پژوهش، مطالعه موردی و با استفاده از روش های کمی همچون تحلیل عاملی اکتشافی الگوی سیاستی انجام شد. در بخش ارایه الگوی اولیه نظری 6 مصاحبه انجام و 26 پرسشنامه تکمیل شد و در مرحله تدقیق الگوی نظری نیز 20 مصاحبه صورت پذیرفت. الگوی سیاستی چالش های پیاده سازی ساختار مدیریت منطقه ای آموزش عالی کشور در قالب 13 چالش و در سه بعد چالش های کلان محیط حکمرانی منطقه ای آموزش عالی، چالش های سازماندهی مدیریت منطقه ای و چالش های ساختار سیاسی ارایه شده است.

    کلیدواژگان: مدیریت منطقه ای، سند آمایش آموزش عالی کشور، مطالعه موردی
  • اعظم سازور، مریم قائدی*، عین الله محمدی صفحات 123-145

    در این پژوهش نقش قدرت وابستگی به برند در ارزش ویژه برند آموزش عالی بین المللی بررسی شد. روش تحقیق بر اساس هدف از نوع تحقیق کاربردی و بر اساس نحوه گردآوری داده ها از نوع روش توصیفی از شاخه پیمایشی - همبستگی بود. جامعه آماری کلیه دانشجویان غیر ایرانی بودند که محل زندگی آنها خارج از مرزهای ایران است، ولی در یکی از دانشگاه های بین المللی داخل ایران تحصیل کرده اند. این تحقیق با توجه به سابقه مطالعات داخلی جزو معدود مطالعاتی است که در آن دانشگاه های کشور از دیدگاه دانشجویان بین المللی بررسی شده است. ضمن آنکه سعی شد تا با بررسی طیف گسترده ای از دانشجویان، حتی آنهایی که درس خود را به اتمام رسانده و به کشورشان برگشته اند، دیدگاه جامع تری در این حوزه به دست آید. در این مطالعه به دلیل پراکنده بودن اعضای جامعه آماری از روش نمونه گیری غیراحتمالی آسان یا در دسترس استفاده شد. پرسشنامه ها به صورت اینترنتی توزیع شد و تعداد 219 پرسشنامه مبنای تحلیل داده ها قرار گرفت. برای آزمون فرضیه های پژوهش از مدلسازی معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که دانشگاه های بین المللی ایران باید با افزایش کیفیت خدمات رسانی خود و افزایش و بهبود رفتار کارکنان موجب افزایش کیفیت ادراک شده دانشجویان خود شوند که این امر موجب بهبود تصویر برند، هویت برند، معنای برند و شهرت برند و متقابلا موجب افزایش تعهد، اعتماد و رضایتمندی دانشجویان می شود که درنهایت، این امر به افزایش ارزش افزوده برند منجر خواهد شد.

    کلیدواژگان: قدرت وابستگی به برند، ارزش ویژه برند، بین المللی شدن دانشگاه ها، تصویر برند، معنای برند، هویت برند
|
  • Maryam Baradaran Haghir *, Nasrin Noorshahi, Ahmad Reza Roshan Pages 1-26

    The purpose of this study was to conceptualize university social responsibility in Iran. The university social responsibility, like other human and social concepts, depends on its contextual characteristics. To understand the university social responsibility in the Iranian context, with its specific conditions, the Strauss-Corbin Grounded Theory was used as an approach to understand causal conditions, the focal phenomena, effective contexts, intervening variables, faculty strategies, methods, and outcomes. Participants were 50 faculty members, doctoral students, higher education experts, university administrators, higher education policy makers, and civil society activists, academic community activists in councils, and social cultural institutions who were selected through purposeful sampling. In-depth Interviews were conducted with 17 experts. In order to complete data 3 focus with 33 participants were formed. The results of data analysis were presented in a model and strategies were identified at three levels: macro (government), middle (university administration) and micro (faculty members). Finally, a definition of university social responsibility as a social institution was presented. What is certain is that such a normative expectation that can lead to sustainable development and increase the quality of life and the realization of human rights and reduction of human dignity is not possible without the full involvement of internal and external constituencies.

    Keywords: Corporate social responsibility, Civic University, Sustainable development, Theory based
  • Maryam Hosseini Largani* Pages 27-49

    The purpose of this study was to design an innovative curriculum model in Iran's higher education system by using Grounded theory. The study population consisted of all experts in the field of educational planning in universities and institutes of higher education affiliated with the Ministry of Science, Research and Technology. Twenty-four of them were selected by purposive sampling method and then by snowball and theoretical sampling methods. The results indicated that innovative curriculum included dimensions of ambiguity, modernity, socialism, transformationalism, complexity, perfectionism, market orientation, value orientation, need orientation, and axial communication. According to the findings, the causal factors influencing the development of innovative curriculum included instructor characteristics, management, university approach, curriculum structure, decentralization, resources and teaching methods, motivational-supportive factors, higher education structural factors, and learner characteristics. Contextual factors influencing the development of an innovative curriculum included university facilities, rules and regulations, socio-cultural factors, working conditions, and economic factors. Intervention factors that influenced the development of innovative curriculum included technology, policy, and macro-management factors. Suggested strategies for developing innovative curricula included constituencies'  feedback, need assessment studies, feasibility and future research, decentralization in higher education, action research studies, providing funding and conditions, conducting courses and workshops, establishment accreditation centers,  the identification and support of creative and thinker individuals, the formation of formal and informal structures and networks, developing a  university ranking system based on the innovation index, and paying attention on to pivotal learning and knowledge management approach. The findings showed that the most important consequences of implementing an innovative curriculum are achieving the core vision, missions, and goals of higher education, empowering learners, developing entrepreneurship and sustainable employment, enhancing the university's relationship with the labor market and industry, improving community well-being, and achieving a comprehensive sustainable development.

    Keywords: Innovative University, Innovative curriculum, Higher education review, Grounded Theory
  • Arezoo Naeimi Majd, Hamidreza Arasteh *, Nadergholi Ghourchian, Kamran Mohamadkhani Pages 51-71

    The purpose of this study was to identify the components of students' self-leadership. By adopting a qualitative approach, a systematic grounded theory approach was used to analyze the views of experts. Purposeful sampling was used to interview 20 experts in the field of higher education using snowball sampling. In order to achieve the goals of the research and data collection, the interviews as research instrument was used.   This was utilized by triangulation namely via semi-structured in-depth exploratory interviews, focus groups as well as literature review and background research. The data were analyzed using content analysis in GT approach in three stages of open, axial and selective coding. In the present study, the concept of student self-leadership was chosen as the central phenomenon. The findings of the study indicated that the involvement of experienced faculty members in formulating self-leadership programs, creating self-confidence and self-leadership fields through academic curricula through faculty-student interaction and designing training related to enhancing behavioral abilities including self-regulation of students in classrooms were causal factors affecting student self-leadership. Alongside causal factors, there are numerous environmental constructs in the three domains of intra-university, extracurricular and educational factors that play an important role in achieving the goal of student self-leadership. In addition, leadership style and aministration of universities, student participation and social skills are the underlying factors influencing student self-leadership. Experts believed that the need to pay attention to student self-leadership is an important task for higher education officials. Universities should be managed and led in a way that is self-directed as a culture and a part of the students' daily activities and as a benefit for all faculty and students.

    Keywords: Self- leadership, Students, Grounded Theory
  • Ebrahim Khalili, Ali Khorsandi Taskoh*, Saeed Ghiasi Nodooshan, Hamidreza Arasteh Pages 73-97

    The prerequisite for the success of higher education is the university autonomy associated with academic freedom. University autonomy is the heart of all academics in higher education institutions around the world. The laws and social conditions in which universities operate are very diverse and the relationship between government and higher education institutions can have different forms; therefore, there is no single model for all. For this reason, the characteristics of the university autonomy in a country cannot be considered for another country. The present research was aimed at understanding and explaining the lack of satisfactory university autonomy in Iran's higher education system in terms of sociology and based on Ruth Wodak approach to critical research discourse methodology. The documents and texts studied in this study included all texts and written and spoken literature on the conditions of university autonomy in Iran. The research findings showed that most of the problems of university autonomy in Iran are due to twelve reasons of sociological roots associated with organizational, academic, financial and staffing autonomy. In the final section, appropriate policy strategies planning and accountability of universities to gain more government and community credibility, simultaneous adjustment of   state political attitudes and academic attitudes toward increasing employability, revision of the traditional view and government- oriented in higher education and more emphasis on ethics and moral values ​​in higher education were proposed to revive university autonomy in Iran.

    Keywords: University autonomy, Critical discourse analysis, Government, Wodak approach, Sociological problems
  • Reza Naghizadeh* Pages 99-122

    The models of regional governance in the world, particularly for administration of higher education are considered vital. In Iran, with the approval of Iran's Higher Education System Spatial Management Document, the issue of regional management in higher education was given special attention. Articles 1 and 2 of the document specifically address the regional higher education structure of the country. According to the document, the country's higher education system is devided into 10 regions. The purpose of the present study was to present a policy framework for the challenges of implementing regional management according to the areas envisaged in the country's higher education territorial document. In this research, based on the research strategy, a case study was conducted using quantitative methods such as exploratory factor analysis of the policy model. In the initial theoretical model presentation section, 6 interviews were conducted and 26 questionnaires were completed. Twenty interviews were conducted during the theoretical modeling scrutinization phase. A policy model for challenges of implementation of higher education regional governance structure in 13 challenges and 3 dimensions of overall challenges of regional governance environment, challenges of organizing regional governance and political structure challenges is presented.

    Keywords: Regional management, National Higher Education System Spatial Management Document, Case study
  • Azam Sazvar, Maryam Ghaedi *, Eynollah Mohamadi Pages 123-145

    This research examined the role of brand attachment power in the brand equity of international higher education. An applied research method as chosen for this study. A descriptive correlational-survey method was used for data collection. The statistical population of the study included all non-Iranian students whose place of residence is outside Iran's borders but have studied at one of the international universities in Iran. This study, according to the history of national studies, is one of the few studies that have examined the Iranian universities from the perspective of international students. In addition, we have tried to get a more comprehensive view of the research topic by examining a wide range of students, even those who have completed their studies and returned to their country. Due to the scattered statistical population, a convenient non-probability sampling method was used. The questionnaires were distributed online and 219 questionnaires were used for data analysis. Structural Equation Modeling was applied to test the research hypotheses. The results of the research indicated that international universities in Iran should increase the perceived quality of their services and improve the behavior of their staff, which improves the brand image, brand identity, brand concept and brand reputation that in turn enhances commitment, trust and satisfaction of students, and ultimately leads to increased brand value.

    Keywords: The power of brand attachment, Brand equity, Internationalization of universities, Brand image, Brand concept, Brand identity