فهرست مطالب

  • سال بیست و هشتم شماره 12 (پیاپی 267، اسفند 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/12/29
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمدتقی مصباح* صفحات 5-10

    این متن به شرح و تفسیر کلام امام محمدباقر علیه السلام به یکی از اصحاب خویش جابربن یزید جعفی است در خصوص اوصاف شیعیان واقعی. مومنان نباید به دیگران ظلم کنند، مسلمانان باید قوی و توانمند باشند و در برابر دشمن و ظلم او تسلیم نشوند؛ نه ظلم‌پذیر باشند و نه اجازه دهند کسی به آنان ظلم کند و همواره درصدد استیفای حق خویش برآید، اما گاهی اوقات عفو و گذشت، بر استیفای حق برتری و رجحان دارد؛ آنجاکه موجب متنبه شدن طرف مقابل می‌شود. در سیره حضرات معصومان علیها السلام نمونه‌های بسیاری از این دست به چشم می‌‌خورد. از دیگر اوصاف شیعیان پرهیز از خیانت در امانت است. در ادامه استاد به شرح تفصیلی این ویژگی می‌پردازد.

    کلیدواژگان: حق، عفو و گذشت، استیفای حق، خیانت، امانت داری
  • علی قربانی کلکناری*، محمد جعفری صفحات 11-22

    خداشناسی فطری ‌حضوری بیانگر آن است که شناخت خدا در سرشت هر انسانی نهادینه شده و با این موهبت، انسان قادر است رابطه‌اش را با خداوند شهود کند. در این زمینه، دو دیدگاه کاملا متمایز از سوی اندیشمندان مسلمان مطرح شده است. تعداد بسیار زیادی از ایشان وجود این شناخت را پذیرفته و با دلایل گوناگون درصدد اثبات آن برآمده‌اند؛ اما در مقابل، عده‌ای از اندیشمندان معاصر از اساس، وجود آن را انکار می‌کنند. در پژوهش حاضر با روش کتابخانه‌ای و شیوه توصیفی تحلیلی، دیدگاه‌ها و ادله مدافعان و منکران با دقت مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفته است. نتیجه تحلیل و ارزیابی‌های صورت‌گرفته، نشان می‌دهد که هر انسانی تکوینا به خداوند معرفت فطری حضوری دارد. در این پژوهش همچنین نشان داده شده که نظریه وجود رابط صدرالمتالهین در تبیین عقلی این مسیله بسیار راهگشاست.

    کلیدواژگان: شناخت، فطرت، شناخت فطری، شناخت حضوری، خداشناسی فطری، خداشناسی فطری حضوری
  • فاطمه منصورزاده* صفحات 23-34

    بحث پیرامون جهان و شناخت علت مبدا آن و نیز چگونگی حصول این شناخت، از مهم‌ترین مباحث کلامی به حساب می‌آید و این امر به طور جدی در ادعیه و نیایش‌های ایمه نیز مدنظر قرار گرفته است. پژوهش حاضر با رجوع به مفاهیم دعای عرفه و روایات به بررسی و تحلیل اعتبار و جایگاه براهین کلامی معرفت الهی از منظر امام حسین علیه السلام پرداخته است. مضامین دعا دربردارنده سه نوع معرفت (تجربی، عقلی و شهودی) به خداست. امام علیه السلام معرفت تجربی و عقلی را شرط لازم می‌داند، اما مکرر اذعان و تذکر می‌دهد شرط کافی نیست؛ زیرا ماحصل این دو نوع معرفت به وساطت آثار خلقت و مفاهیم عقلی صورت گرفته، نه شهود و اشراق قلبی. بلکه معرفت اصلی کامل‌تر و صحیح‌تر همان معرفت شهودی که به حسب ظرفیت بنده، خدا نور معرفت خودش را به قلب بنده‌اش عرضه می‌کند. البته شناخت کنه ذات خدا از نظر امام نه‌تنها مقدور کسی نیست، که محال است.

    کلیدواژگان: معرفت خدا، دعای عرفه، امام حسین علیه السلام، برهان شهود، برهان تجربی، برهان عقلی
  • محمود هدایت افزا* صفحات 35-44

    مسیله شناخت صفات الهی ازجمله مباحث بسیار اختلاف‌انگیز در میان پیروان ادیان ابراهیمی بوده است. در این میان مسیحیان و مسلمانان، گوی سبقت را از سایران ربوده‌اند و البته تشتت آراء در آثار متفکران مسلمان، بسی مشهودتر است. ازآنجاکه دانستن علل اصلی این اختلافات در روش‌شناسی پژوهش‌های بنیادی در مباحث ناظر به الهیات، تاثیرات قابل‌توجهی دارد و مانع ورود اهل تحقیق به برخی بیراهه‌هاست؛ نوشتار پیش‌رو در پی گردآوری و تحلیل آن علل کوشیده است. با تتبع در آثار فریقین، اختلاف مزبور، معلول سه علت شناخته شد. مهم‌ترین آنها بروز اختلافات مذهبی پس از شهادت رسول الهی است که به مهجوریت کتاب الهی و انقطاع سواد اعظم مسلمانان از حاملان رسالت نبوی انجامید. اما دو امر دیگر، از خارج جامعه اسلامی با مباشرت خلفای خودخوانده نشیت گرفته است: یکی نشر آراء مخلوط از حق و باطل اهل کتاب در میان مسلمانان مبتدی به‌ویژه در عصر خلیفه دوم و دیگر، ترجمه و نشر بدون برنامه آثار مختلف فیلسوفان یونانی در عهد عباسیان.

    کلیدواژگان: الهیات مسلمانان، سقیفه، اختلافات مذهبی، مرجعیت اهلبیت، آثار اهل کتاب، ترویج فلسفه
  • سمیه باغبادی*، علیرضا اسعدی صفحات 45-54

    حرکت جوهری ازجمله ابداعات مهم و تاثیرگذار صدرالمتالهین است که دارای ثمرات فراوانی در مسایل فلسفی و کلامی و از جمله مسیله معاد است. استدلال‌ها و تبیین‌های مختلفی در مورد اثبات اصل معاد، اثبات معاد جسمانی، کیفیت بدن برزخی و اخروی و نیز ابطال تناسخ از سوی متکلمان ارایه شده است. استدلال‌های متکلمان بیشتر براساس مشهورات بوده و بر ادله نقلی استوار است؛ لذا نمی‌تواند پاسخگوی برخی شبهات باشد. برخی از این استدلال‌ها نیز با اشکالاتی روبه‌روست و از اتقان کافی برخوردار نیست. این نوشتار با استفاده از روش توصیفی تحلیلی درصدد است تا ضمن اشاره به این دسته از تبیین‌ها، راه‌کارهای صدرالمتالهین را براساس حرکت جوهری مورد واکاوی قرار دهد و نشان دهد که تبیین‌های عقلی صدرالمتالهین که مبتنی بر مبانی حکمت متعالیه است، اشکالات موجود در نظریات متکلمان را ندارد.

    کلیدواژگان: کلام اسلامی، حرکت جوهری، معاد، معاد جسمانی، بدن اخروی، تناسخ
  • حامد نظرپور*، زهرا ابراهیمی صفحات 55-62

    بخشی از تلاش‌های اسلام‌پژوهان غربی در حوزه شیعه‌شناسی است که در قالب دایره‌المعارف نیز ارایه می‌شود. دایره‌المعارف‌‌ها به دلیل مرجع بودنشان و مخاطبان گسترده آنها نقش برجسته‌ای دارند. یکی از دایره‌المعارف‌های معتبر انگلیسی زبان در حوزه دین‌پژوهی، دایره‌المعارف جدید کاتولیک است. بخشی از مقالات این دایره‌المعارف به معرفی تشیع اختصاص دارد. هدف این مقاله بررسی و نقد معرفی شیعه امامیه در دایره‌المعارف جدید کاتولیک است. روش این پژوهش، اسنادی تحلیلی و براساس منابع کتابخانه‌ای است. تصویری که این دایره‌المعارف در مقالات خود از شیعه امامیه ارایه می‌دهد، کامل نیست و قابل نقد است؛ هرچند، بخشی از مطالب آن در معرفی کلی تشیع و آموزه‌های آن صحیح است. علی‌رغم اهمیت و نقش امامیه، مقاله مستقلی به آن اختصاص نیافته است. ادعای مطرح‌شده درباره عدم تعیین جانشین توسط پیامبر صلب الله علیه و آله وسلم و عدم اصالت باور به مهدویت در منابع اسلامی صحیح نیست. نویسندگان به منابع دست اول مراجعه نکرده‌اند.

    کلیدواژگان: شیعه امامیه، دایره المعارف جدید کاتولیک، حضرت مهدی علیه السلام، حضرت علی علیه السلام
  • علی ملکوتی نیا* صفحات 63-72

    در تاریخ فلسفه اسلامی از زمان فارابی تا عصر حاضر، قوه خیال و عالم خیال از مباحث بسیار مهم بوده است؛ زیرا بسیاری از مباحث کشفی، علمی و فلسفی را تنها با محوریت خیال می‌توان تبیین و توجیه نمود. ولی در فلسفه‌های معاصر، نقش معرفتی خیال به عنوان واسطه‌ای میان احساس و عقل، مورد غفلت قرار گرفته است. سوال اساسی این نوشتار، آن است که واژه «خیال» از چه مفهومی برخوردار است؟ و همچنین آموزه‌های دینی چه جایگاه و نقشی برای خیال در معرفت‌شناسی قایل شده است؟ و نیز معرفت حاصل از راه خیال، تا چه اندازه دارای ارزش معرفت‌شناختی است؟ نتایج پژوهش حاضر که بر پایه مطالعات اسنادی و به روش توصیفی تحلیلی است، نشان داد: خیال؛ حقیقتی است که آن به آن، جلوه‌گری می‌کند. صورتی است جزیی که شباهتی به واقع دارد؛ یعنی از شکل و مقدار برخوردار بوده، ولی ماده و مدت ندارد. از این جهت لغت‌شناسان از خیال با عناوینی همچون «شبیه به صورت» و «سایه‌گون» تعبیر کرده‌اند. خیال به عنوان بخشی از شناخت باطنی انسان، در معرفت‌شناسی فلسفه، عرفان و اخلاق از جایگاه ممتازی برخوردار است که در صورت تهذیب و طهارت آن، نقشی عنصری در معرفت بشری و مشاهدات و ادراکات کشفی او ایفا می‌کند و همچنین در ایجاد رفتار عاقلانه انسان، سهم قابل‌توجهی خواهد داشت.

    کلیدواژگان: معرفت شناسی دینی، مفهوم خیال، قوه خیال، عالم خیال، ادراک خیالی، معرفت ظنی، شناخت باطنی، حواس باطنی
  • خدابخش اسداللهی*، مهدی سلحشورفرد ایوریق صفحه 73

    انسان همواره در جست‌وجوی کمال و سعادت است؛ طبق آیین اسلام، نماز و عبادت، مجموعه اعمال مخصوصی هستند که اگر انسان این عبادت را درست و با شرایط لازم انجام دهد، می‌تواند به سعادت دنیا و آخرت برسد. صایب به‌عنوان شاعر عارف و مصلح اجتماعی در دوره صفویه، تعلیمات عارفانه و آموزنده‌ای در باب نماز دارد. هدف از این تحقیق، بررسی نکته‌‌پردازی عرفانی، اخلاقی و اجتماعی صایب در باب نماز است. در این مقاله که به روش توصیفی تحلیلی و به صورت کتابخانه‌ای است، به‌ویژه نگاه‌های عرفانی و انتقادی صایب برجسته شده است؛ صایب با تکیه بر آیات و روایات اسلامی، نمازی را که عارفانه و محض رضای خدا نباشد، نمی‌پذیرد و به شیوه مصلحان، مخاطبان شعر خود را از آفت‌ها و آسیب‌های نماز، نظیر نفس، غرور و دنیاطلبی برحذر می‌دارد. وی در ضمن اشعار تعلیمی و عرفانی خود تلاش می‌کند بیماری سخت روحی اهل ظاهر و زاهدان ریایی را مداوا کند.

    کلیدواژگان: صائب تبریزی، غزلیات، تعلیمات عرفانی، نماز
|
  • Mohammad, Taqi Mesbah* Pages 5-10

    This paper is a commentary on the advices of Imam Mohammad Baqir (PBUH) to Jabir b. Yazid al-Ju'fi, one of his noble companions, regarding the characteristics of the real Shiites. According to this instruction, the believers should be strong, capable and fulfills his rights and at the same time he must avoid oppression and weakness and do not embrace injustice. Of course, sometimes he can ignore his personal rights and forgive others to awake them up from their wrong path. There are so many examples in this respect throughout the life of the Infallibles (PBUT). Another characteristic of the real Shiites is avoiding betrayal that is discussed in this paper.

    Keywords: right, forgiveness, fulling rights, betrayal, bailment
  • Ali Ghorbani Kalkenari*, Mohammad Jafari Pages 11-22

    Intrinsic theology by presence indicates that theism is institutionalized in the human nature and enable man to witness his or her relationship with God. In this regard, two completely different views have been put forward by Muslim scholars. Many have endorsed this kind of recognition, but in contrast, some contemporary scholars deny the existence of such knowledge. Using a descriptive-analytical method the views of advocates and opponents of this issue have been carefully analyzed in this paper. The findings show that, all human beings have an intrinsic knowledge of God. It has also been shown that the theory of the existence of “connective being” of Sadr al-Din al-Shirazi is very helpful in rational explanation of this issue.

    Keywords: cognition, nature, intrinsic cognition, cognition by presence, intrinsic theology, intrinsic theology by presence
  • Fateme Mansourzadeh* Pages 23-34

    The theological and ontological issues are one of the most important issues in the supplications and prayers of the Imams of the Ahl al-Bayt (PBUT). Focusing on the supplication of “’Arafa” as well as narrations, this research study seeks to examine the validity and position of theological arguments from Imam Hussain (PBUH)’s point of view. The themes of prayer include three types of knowledge (empirical, rational, and intuitive). Imam (PBUH) acknowledges empirical and rational knowledge to God, but repeatedly warns that they are not enough, because these knowledge focus solely on sense and reason and are deprived of intuitive and illuminating knowledge. The basic and complete knowledge is the intuitive knowledge that God shines upon the heart of his servant. Of course, form the viewpoint of the Imam (PBUH), knowing the essence of God totally is impossible.

    Keywords: God’s cognition, prayer, Imam Hussain (PBUH), intuitive argument, experimental argument, intellectual argument
  • Mahmoud Hedayat afza* Pages 35-44

    The issue of divine attributes has been one of the most controversial discussions among the followers of the Abrahamic religions. Meanwhile, Christians and Muslims have argued the most, and off course, the difference of opinion is more evident in the works of Muslim thinkers. Since, knowing the root causes of these differences has significant implications in the methodology of fundamental researches, this paper seeks to study those causes.  The findings show that there are three main reasons for the Shiite and Sunni differences in this regard which include, religious differences and the separation of people from the Ahl al-Bayt (PBUT), disseminating false opinions of People of the Book among beginner Muslims, especially in the era of the Second Caliph, and translation and distribution of the works of the Greek philosophers in the Abbasid period.

    Keywords: Muslim Theology, Saqīfah, religious differences, The authority of the Ahl al-Bayt (PBUT), People of the Book’s works, promotion of philosophy
  • Somayeh Baghbadi *, Ali Reza As'adi Pages 45-54

    The theory of substantial motion is one of the most important and influential innovations of Sadr al-Din al-Shirazi which has many philosophical and theological consequences. Various arguments and explanations have been presented by theologians to prove the principles and the quality of the Resurrection, corporeal resurrection, ideal body, celestial body as well as the rejection of reincarnation. Since the arguments of theologian are more narrative, they cannot answer some doubts. Aside from the fact that some of these arguments are weak and unconvincing. Using a descriptive-analytical method, this paper seeks to study the theological consequences of the theory of substantial motion in the discussion of the Resurrection from the viewpoint of al-Shirazi. The findings show that rational arguments of al-Shirazi, based on the foundations of Transcendent Wisdom, are free from the problems of the arguments of theologian.

    Keywords: Islamic Theology, substantial motion, the Resurrection, corporeal resurrection, celestial body, reincarnation
  • Hamed Nazarpour*, Zahra Ebrahimi Pages 55-62

    Part of the studies of Western Islamologists in the field of Shiism presents in the form of encyclopedias. Encyclopedia plays an important role in guiding scientific studies as well as public opinions. One of the most prestigious English encyclopedias in the field of religious studies is the New Catholic Encyclopedia. Some parts of this encyclopedia are dedicated to Shi’ism. Using a descriptive-analytical and desk-research method, this paper analyzes the Shi’a Imamiyyah position in New Catholic Encyclopedia. The results show that although some parts of this encyclopedia are correct, the image of the Shiite is not complete. Rejecting the issue of the Prophet’s immediate succession and originality of Mahdavism are among the major weaknesses of this encyclopedia.

    Keywords: Shi’a Imamiyyah, New Catholic Encyclopedia, Imam Mahdi (PBUH), Imam Ali (PBUH)
  • Ali Malokouti nia* Pages 63-72

    In the history of Islamic philosophy, from Farabi to the present day, the imagination and the world of imagination have been very important topics. Many intuitive, scientific, and philosophical discussions can only be explained by the imagination. In contemporary philosophy, the epistemic role of imagination as a mediator between emotion and reason has been neglected. The basic question of this paper is what does the word “imagination” mean?   From a religious point of view, what is the position of “imagination” in epistemology? What is the epistemological value of imaginary knowledge? Using a descriptive-analytical method, the findings show that, imagination is a fact that manifests every moment. It is a form that resembles reality. That is, it has the form and amount, but it has no substance and duration. Philologists have interpreted imagination with titles such as “form-like” and “shadow”.  Imagination, as part of human esoteric cognition, has a prominent place in the epistemology of philosophy, mysticism, and ethics. It plays an important role in human knowledge and his intuitions and perceptions through cleansing and purification. Imagination also play a significant role in human rational behavior.

    Keywords: epistemology, concept of imagination, faculty of fantasy, world of imagination, imaginary perception, speculative knowledge, esoteric cognition, esoteric senses
  • Khodabakhsh Asadollahi*, Mahdi Salahshur fard Ayuriq Page 73

    Man is always in search of perfection and happiness. According to Islam, prayer and worship are a set of special acts that if one performs this worship correctly and properly, he can attain the bliss of the world and the hereafter. Ṣāʾib Tabrīzī, as a mystic poet and social reformer in the Safavid era, has mystical and instructive teachings on prayer. Using a descriptive-analytical and desk-reasrch, this research study examines Ṣāʾib’s mystical, moral, and social views on prayer. From Ṣāʾib’s critical point of view, non-mystical prayer that does not bring man closer to God is not true prayer. Referring to the obstacles of true prayer, such as pride and materialism, he warns believers of hypocrisy and pretense.

    Keywords: Ṣāʾib, mysticism, mystical teaching, prayer