فهرست مطالب

  • پیاپی 2 (تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/05/24
  • تعداد عناوین: 6
|
  • هدیه تقوی* صفحات 1-18

    تقابل داخلی مسلمانان در دوره خلافت علی بن ابی طالب7 (40-35 ه ق) در شرایطی اتفاق افتاد که جامعه اسلامی دچار اختلافات فکری و عقیدتی و جناح بندی های سیاسی شده بود. حضور و همراهی صحابه شاخص و اعلان موضع آنان در حمایت از گروه های سیاسی از یک طرف، کاهش دغدغه های دینی، اشتغال مردم به امور روزمره و رفاه اقتصادی ناشی از دسترسی مسلمانان به غنایم عظیم فتوحات، از عواملی بودند که بر نوع همراهی مسلمانان با علی در جریان جنگ های داخلی تاثیر گذاشتند. مقاله پیش رو در صدد است با بهره گیری از روش کمی و داده های عددی، به این سوال پاسخ دهد که نوع و میزان همراهی مسلمانان با علی بن ابی طالب در جریان جنگ های داخلی چگونه بود؟ یافته های پژوهش بیانگر وجود همراهی مردم با علی در چهار نوع، است؛ همراه کامل، نیمه همراه، منفعل و عدم همراه است. همراهی کامل و نیمه همراه در دو سال آغازین خلافت ایشان و تا جنگ نهروان وجود داشت، اما همراهی منفعلانه و عدم همراهی در دو سال پایانی خلافت علی، به ویژه پس از نبرد نهروان جلوه پررنگ تری به خود گرفت. بیش ترین میزان همراهی نیز در نبرد صفین با نود هزار و کم ترین آن با هزار و هفتصد نفر در برابر غارات معاویه بود.

    کلیدواژگان: علی، جنگ صفین، غارات، همراهی
  • علیرضا اشتری تفرشی، ولی الله برزگر کلیشمی، منا زینلی طرقی صفحات 19-39

    هرچند یحیی بن ام طویل در منابع حدیثی و تاریخی با اصطلاح «باب» برای امامان شیعه معرفی شده است، اما در مصداق این موضوع یعنی باب بودن وی برای امام سجاد و یا امام محمدباقر، میان امامیه و نصیریه اختلاف هست. برای درک این اختلاف و ارایه پاسخی راهگشا در باب آن، ضروری است تا ابتدا شخصیت تاریخی و سپس احادیث منقول از طریق یحیی و موضوعاتی مانند مشایخ حدیثی و راویان وی، مورد پژوهشی تاریخی– حدیثی قرار گیرد. در این پژوهش افزون بر شناختی مطلوب از احوال یحیی و نیز صفحاتی از تاریخ غیرمکتوب شیعیان ، نشان داده شد که اسناد و شواهد تاریخی موجود، دلیلی بر مصادیق باب بودن یحیی و حتی حجتی بر کارکرد اصطلاح باب در جامعه امامیه، دست کم در مورد یحیی نخواهند بود.

    کلیدواژگان: بحارالانوار، علامه مجلسی، کتاب شناسی، نقد منابع روایی
  • نعمت الله صفری فروشانی، زهرا بختیاری* صفحات 41-56

    فرقه فطحیه که قایل به امامت بزرگ‌ترین فرزند بازمانده امام صادق به نام عبدالله افطح بود، از فرق درون شیعی دوران امامت امام رضا به شمار می‌رود. این فرقه، خود به دسته‌هایی تقسیم شد و انشعاباتی یافت؛ از جمله این که شماری از فطحیان، که دربردارنده فقهای بزرگی بودند، بدون حذف امامت عبدالله افطح از سلسله امامان خویش، امامت امام کاظم را نیز پذیرفتند و به این ترتیب امام رضا را به عنوان نهمین امام خود، پذیرا شدند که می‌توان گفت: ریشه‌ای‌ترین عقیده آنان اعتقاد به انتقال امامت از برادر به برادر بود. بررسی تعامل امام رضا و فرقه فطحیه با روش تاریخی و تحلیلی موضوع این نوشتار است. نتایج پژوهش درباره تعامل امام و فطحیان حاکی از بازگشت برخی از فطحیان از عقیده خود است. امام در عین مبارزه با آنان، هدف خود از مبارزه را در واقع هدایتگری آنان می دانست و در این مسیر تا حدود زیادی موفق شد.

    کلیدواژگان: امام رضا، فرق شیعی، فطحیه، عبدالله افطح
  • سید علی رضا واسعی* صفحات 57-76

    امامان شیعه که در باور پیروانشان همچون پیامبر، عهده دار رهبری امت و پیشوایی جامعه اند، برای اصلاح جامعه و مواجهه با ناهنجاری ها دست به اقداماتی زدند و با کاربست راه کارهایی متناسب با ضرورت های اجتماعی و اقتضایات زمانه به ایفای نقش رهبرانه پرداختند. این که اقدامات و راه کارهای اصلاحی آنان چه بود و از چه مسیرهایی پیش رفتند،‌ پرسش اصلی مقاله است. فرضیه نویسنده این است که ایمه برای اصلاح جامعه بیش از هر چیز به اقدامات و فعالیت های فرهنگی - تربیتی، یعنی آگاه سازی امت و ایجاد حس مسیولیت در آنها اهتمام داشتند. این تحقیق مبتنی بر نظریه اسلام تمدنی است که با بهره‌گیری از سخنان امامان به تحلیل آنها بر اساس منابع اولیه پرداخته است. در این نگاه، همه امامان معصوم به منزله یک پیکره واحد قلمداد شده اند.

    کلیدواژگان: سنت ائمه، اصلاح جامعه، آگاهی بخشی، مسئول سازی
  • عبدالله متولی، محمدحسن بیگی*، شبنم حسین آبادی فراهانی صفحات 77-92

    با رسمی شدن مذهب تشیع در ایران عصر صفوی معماری نیز دوره جدیدی را آغاز نمود که بخشی از آن برگرفته از تعالیم و باورهای شیعی آن دوره بود. دوره صفویه آخرین تکاپوهای معماری سنتی در ایران عصر اسلامی از جهت سبک و نوآوری محسوب می شود که البته باورهای شیعی در روزگاران پیش از صفویه نیز بر آن تاثیر نهاده بود و این تاثیرات به زودی موجب گسترش ابنیه اسلامی با کاربری فرهنگی و مذهبی جدید گردید. این نوشتار در پی بررسی نقش تشیع و باورهای شیعی در معماری عصر صفوی با توجه به نشانه‌ها و عوامل نمادین آن است. سوال اصلی پژوهش این است که اندیشه‌های شیعی چه نوع تحولی در سبک و شیوه های معماری عصرصفوی بر جای گذاشت؟ در پاسخ باید گفت از آنجاکه هنر ارتباط عمیقی با مذهب و سیاست دارد و از طرفی باورها و اعتقادات حاکم در هر دوره ای بر هنر اثرگذار بوده است، معماری این عصر نیز تحت تاثیر این عوامل قرار داشت و در دوره صفوی با نفوذ اندیشه ها و تفکرات شیعی و رسمیت یافتن مذهب تشیع در ایران، شاهد تغییر و تحول در سبک معماری و تزیین بناها با رویکرد و درون مایه‌هایی شیعی هستیم.

    کلیدواژگان: دوره صفوی، معماری اسلامی، باورهای شیعی
  • علی اکبر عباسی*، نجمه کشانی صفحات 93-119

    کتاب الفتوح ابن اعثم کوفی (د. حدود 314) از منابع مهم تاریخ اسلام است. این کتاب به قلم محمد بن احمد مستوفی هروی (د 596) به فارسی ترجمه شده است. جدا از تفاوت‌های متن اصل عربی با ترجمه آن، به لحاظ گرایش های مذهبی، تفاوت‌هایی در اصل عربی و ترجمه فارسی وجود دارد. پرسش اصلی این مقاله، بررسی و تحلیل نوع گرایش‌های مذهبی نویسنده و مترجم و کاربست آنها در تالیف یا ترجمه است. در این مقاله با استفاده از روش تحلیل محتوا نشان داده شد مولف و مترجم، هیچ کدام شیعه نبوده اما تمایلات شیعیانه داشته و از اخبار و متون مورد علاقه شیعیان بهره مند بوده اند؛ گرچه درمجموع، گرایش شیعی مترجم بیشتر است و در موارد معدودی در متن عربی نیز تمایلات شیعی چشمگیری ملاحظه می‌شود.

    کلیدواژگان: الفتوح، ابن اعثم کوفی، مستوفی هروی
|
  • Hedye Taghavi* Pages 1-18

    The confrontation of Muslims during the caliphate of Ali ibn Abi Talib (40-35 A.H) occurred in a situation that the Islamic society had been divided into intellectual and political conflicts. Beside the accompany of companions of Prophet in wars and their position in support of political groups, reducing Religious Concerns, paying attention into worldly life, enriching of society e due to Muslims' access to enormous enrichment of the Conquests were influential factors on types of Muslim companionship with Ali during internal wars. The present paper seeks to analyze these types of accompany through a quantitative method and numerical data to determine exactly the type and extent of Muslim companionship with Ali during the wars. The achievement of the research will indicate that the association of people with Ali had been in four types of: complete, half, indifferent and non-accompanying. There was a full and half companionship in the first two years of his caliphate until Nahrawan war; and there were indifferent and non-accompanying Muslims with Ali in the last two years of the caliphate, especially after the battle of Naharwan. The highest amount of accompaniment was in the battle of Saffin with 90000 soldiers and the lowest of those with 1,700 ones against the Muawiyyah cemetery.

    Keywords: Ali ibn Abi Talib, battle of Saffin, Plunders, Accompany
  • Alireza Ashtari Tafreshi, Valiullah Barzegar Kelishomi, Mona Zeinali Toroghi Pages 19-39

    Although Yahya b. Umm-i-Tuwail has been introduced in traditional and historical sources as the Bab of Shiite Imams, but it is not clear for whom exactly he had been the Bab, Imam Sadjdjad or Imam Baqir, 4th and 5th Shiite Imams? So, this is a matter of deference between Imamiyyah and Nusayriyyah. To solve this problem with a vivid answer, we should at first, study Yahya`s life in History and then, it is necessary to study the traditions transmitted through or by Yahya; contents of these traditions, Yahya`s transmitters and his sources, all are of high importance. By these studies, we will find out the detailed history of Yahya`s life and several dark parts of Shiite history. As a conclusion, we will understand that not only Yahya had been a Bab for Shiite Imams, nor even being a Bab was a historical reality in Imamiyyah, at least in the case of Yahya; this subject is nowadays a matter of discussion in academic societies.

    Keywords: Imamiyyah, Nusayriyyah, Yahya b. Umm-i, Tuwail, Tradition
  • Nematoallah Safari Foroushani, Zahra Bakhtiari* Pages 41-56

    The group of Fathiyyah who believed in the leadership of the eldest son of Imam Sadiq, named Abdullah Aftah, was among the Shiite groups of the age of Imam Ridha. This group itself was divided into some sub divisions; some of their famous jurists, without omitting the leadership of Abdullah Aftah from the train of their Imams, accepted the leadership of Imam Kazim as well. In this order, they regarded Imam Ridha as their ninth Imam. So, the most fundamental belief of them was the convey of Imamah from one brother to the other. Studying the interaction between Imam Ridha and the group of Fathiyyah is the subject of this research and it is trying to deal with this subject in a descriptive-analytic way. The result of this research is as follow: converting some of members of this group from their belief into Imamiyyah by Imam Ridha`s teachings and activities; In this way of antithesis, Imam Ridha was mainly thinking about the guidance of them and he was almost succesful.

    Keywords: Imam Ridha, groups inside Shiite division, Fathiyyah- Abdullah Aftah, Fathi scholars
  • Syed Alireza Vasei* Pages 57-76

    Shiite Imams, who are believed by their followers as leaders of Ummah (the Muslim society), just like the Prophet, had plans to reform society and confront abnormalities. In this way, they had appropriate strategies for every necessity. Analyzing these strategies is the main subject of this research. The researchers believe that imams' plans were usually based on religious and moral approaches. These plans could give religious and moral consciousness to people. This research is based on civil Islam, methodologically speaking and is analyzing Imams` sayings in first hand Islamic sources and had a practical look into Imams`s position in society, when see all of them as a unique character.

    Keywords: Practices of Imams, reforming society, religious, moral advice, responsibility
  • Abdoolah motevali, MohammadHassan Beigi*, Shabnam Hoseinabadi Pages 77-92

    With formalize of the Shiism in Iran in Safavid era, the formal Iranian architecture entered into a new period that partly had been based on Shiite teachings and beliefs. The Safavid era was the last attempts of the Iranian traditional architecture in Islamic period, due to its style and innovation. Under the influence of pre-Safavid beliefs, we see the expansion of Islamic buildings with new cultural and religious uses in the Safavid period. This research seeks to study the role of Shiite beliefs in the architecture of the Safavid era with respect to its signs and its symbolic elements. The main question of the research asks: What kind of transformation and development was made by the Shiite thought in the architecture of the period? The answer says that the Safavid art has a profound relationship with religion and politics; the architecture of this era was influenced by religious factors, and during the Safavid era, with the influence of Shiite thoughts and recognition of the Shiite religion in Iran, we are witnessing a change in the style of architecture and decoration of buildings with the Shiite approach and

    Keywords: The Safavid era, Islamic architecture, Shiite beliefs
  • AliAkbar Abbasi*, Najme Keshani Pages 93-119

    Al-Futuh written by Ibn A`tham Al-Kufi (d. 314) is one of the most important sources in Islamic History. It has been later translated into Persian by Muhammad b. Ahmad Mustufi Hiravi (d. 596). Apart from original differences between the work and the translation, these tows have some different views, religiously speaking. The main subject of this article is to study these differences and their influence on both texts. Our study shows that although none of author and the translator were vivid Shiite figures, both have Shiite inclination and have used Shiite based information. However we find this Shiite information in the Arabic work, in the Persian translation this kind of information and inclination are more vivid.

    Keywords: al-Futuh- Ibn A'tham al-Kufi, Mustufi Hirawi