فهرست مطالب

  • پیاپی 58 (بهار 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/02/23
  • تعداد عناوین: 12
|
  • محمد راهدان مفرد، محمد حسین رامشت* صفحات 1-16
    مسیله شناخت در جغرافیا به سه حوزه انسان، طبیعت و نوع ارتباط بین آنها معطوف است، اکنون این پرسش مطرح است با تغییر مفهوم انسان در دوره های مختلف، نحوه عملکرد و تعامل جغرافیدانان با محیط نیز دستخوش تغییر شده است؟. بازگشت به گذشته و دانستن تحولات فکری جغرافیدانان می تواند سیر تحول و تغییر در ایده ها و نحوه اندیشیدن امروزی ما در تعامل با محیط را روشن تر و به عمق فهم ما از آینده کمک کند. سیر تحول تاریخی اندیشه جغرافیدانان نظریه پرداز، نشان می دهد که نگاه آنها به انسان دایما در تغییر بوده و سیری متفاوت از یک موجود «تاریخی» به پدیده ای «اجتماعی»، «چند ساحتی»، «مینوی» و «تراریخت» داشته است. این تفاوت ها نه تنها در برداشت های نظری که در روش و نوع تحلیل آنها نیز منعکس است. اکنون این پرسش بنیادی را می توان مطرح ساخت که این تفاوت ها بر نوع تجربه عملی جغرافیدانان در برابر محیط هم تاثیرگذار بوده است و در مواجه آنها با محیط تغییرات راهبردی خاصی بدنبال داشته است؟. به سخن دیگر تغییر مفهوم انسان در تجربه ی ذهنی جغرافیدانان در عملکرد و مواجهه آنها با «محیط» نیز تاثیرگذار بوده است؟ این پژوهش که با روش پدیدارشناسی (تحلیل متون جغرافیایی) در شش دوره تاریخی در عصر جدید (2020-1900) صورت گرفته بر این نکته تاکید دارد که:- طرز تلقی جغرافیدانان از مفهوم انسان، بنیان فهم آنها در مواجهه با محیط را شکل می داده است.- تفاوت در دیدگاه های جغرافیایی که معطوف به تفاوت در مفهوم انسان است نه تنها راهبردهای عملکردی جغرافیدانان در اعصار مختلف را در برابر محیط تعریف می کرده است، که تعریف از دانش جغرافیا را نیز تغییر داده است.
    کلیدواژگان: انسان بیولوژیک یا تاریخی، دانش جغرافیا، پدیدارشناسی، انسان تراریخت
  • بهرام ایمانی* صفحات 17-44

    برنامه ریزی بر مبنای سناریو در مواقعی به کار می رود که اجرا کنندگان قصد تدوین سیاست های عمومی در فضایی را دارند که نظم و الگوی مشخصی وجود ندارد. این روش به تصمیم سازان امکان می دهد تا طیفی از آینده های باور کردنی را ملاحظه کنند زیرا برای رسیدن به توسعه متعادل و همه جانبه در سطح مناطق نیاز به اطلاعات از تجربه گذشته و دانش درباره آینده می باشد. لذا این پژوهش با هدف آینده پژوهی توسعه متوازن منقطه ای بر مبنای برنامه ریزی سناریو مبنا انجام شده است. پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از نظر ماهیت به دلیل رویکرد آینده پژوهی تحلیلی- اکتشافی است. رویکرد حاکم بر این تحقیق کمی- کیفی است. اطلاعات مورد نیاز با استفاده از روش های اسنادی و میدانی گردآوری شد. عوامل تاثیرگذار بر توسعه منطقه ای از طریق پرسشنامه از تعداد 30 نفر از کارشناسان و متخصصین و نخبگان استان اردبیل به روش نمونه گیری هدفمند گردآوری گردید و سپس ماتریس آن تشکیل و برای تحلیل شاخص ها و معیارها از نرم افزارهای میک مک و سناریو ویزارد استفاده گردید. نتایج حاصل از تحلیل یافته ها نشان می دهد که از بین 51 عامل کلیدی، 13 عامل در توسعه منطقه ای استان اردبیل موثر می باشد. با تهیه سبد سناریو برای این عوامل، 41 وضعیت محتمل برای آنها شناسایی گردید و در مجموع دو سناریو قوی، 1841 سناریو ضعیف، 20 سناریو باورکردنی بدست آمد.

    کلیدواژگان: آینده پژوهی، توسعه منطقه ای، توسعه پایدار، سناریو نویسی، استان اردبیل
  • محمد شریفی پیچون*، حمید رضا غفاریان، زینب میری صفحات 45-58

    تپه های ماسه ای بادی متاثر از متغیرهای مختلفی مانند باد، اندازه دانه های رسوبی، رطوبت، توپوگرافی منطقه، مورفولوژی تپه ها و پوشش گیاهی مدام در حال حرکت . هدف پژهش حاضر بررسی مقدار جابجایی سطح زیربنای ریگ زرین در شمال غرب شهر یزد است. برای ارزیابی تغییر سطح ریگ زرین از تصاویر TM، ETM+ و OLI لندست طی دوره 40 ساله (1977-2017) استفاده شد. ابتدا به منظور استخراج اطلاعات از تصاویر چند باندی از روش طبقه بندی نظارت نشده و سپس نظارت شده استفاده گردید. جهت تبدیل تصاویر به نقشه از فیلترگذاری، ادغام و غربال نمودن کلاس ها استفاده شد. یافته ها نشان داد ریگ زرین در بازه زمانی مورد مطالعه نوسان داشته است؛ روند کلی تغییرات افزایشی بوده و طی این مدت سطح ریگ حدود 60 کیلومتر مربع توسعه پیدا کرده است. اما در دو دوره زمانی، یعنی از 1987 تا 1993 و همچنین از 1998 تا 2002 سطح ریگ زرین کاهش پیدا کرده است. بعلاوه، گرادیان افزایش سطح ریگ نیز یکسان نبوده و در برخی بازه های زمانی میزان افزایش بسیار چشمگیرتر بوده است. به طوریکه در سالهای 2002 تا 2008 مقدار افزایش کمتر از 2 کیلومتر مربع و در سالهای 1977 تا 1987 مساحت ریگ بیش از 40 کیلومتر مربع افزایش یافته است. بررسی نتایج با میزان خشکسالی ها در سالهای مورد نظر نشان داد که این فراز و فرودها با افزایش یا کاهش رطوبت مرتبط است به نحوی که در سالهای مرطوب امکان توسعه نبوده و سطح آن کاهش و در خشکسالی ها، بویژه در 10 سال اخیر میزان توسعه سطح ریگ زرین بسیار چشمگیر (حدود 30 کیلومتر مربع). بوده است.

    کلیدواژگان: باد محلی، تپه ماسه ای، مناطق خشک، تغییر سطح ریگ، ریگ زرین
  • زهرا الداغی، عبدالحمید ابراهیمی*، سامره شجاعی، حسین دیده خانی صفحات 59-74
    گردشگری یکی از ابزارهای مهم توسعه در جهان شناخته شده است. استان گلستان بنا بر دارا بودن منابع طبیعی،تاریخی و فرهنگی منطقه مستعد در توسعه صنعت گردشگری است و این استان باید در سیاستها و برنامه های آینده خود، توجه خاصی به گردشگری به عنوان ابزاری موثر برای ادامه روند توسعه سیاسی، فرهنگی و اقتصادی داشته باشد. بنابراین این تحقیق به تدوین سناریوهای توسعه منطقه گردشگری استان گلستان با رویکرد آینده پژوهی می پردازد. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی، از نظر روش، ترکیبی از روش های اسنادی و پیمایشی است .جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه خبرگان و کارشناسانی است که در بخش گردشگری از دانش و تجربه کافی برخوردار می باشند. روش نمونه گیری غیر احتمالی به دو روش نمونه گیری قضاوتی و گلوله برفی است . ابزار گردآوری اطلاعات،پرسشنامه و مصاحبه با خبرگان بود. نتایج این پژوهش براساس خروجی نرم افزار میک مک نشان داد که 8 عامل اصلی در توسعه گردشگری آینده استان گلستان تاثیرگذار است. که به ترتیب این 8 عامل شامل مشارکت بخش خصوصی، فرهنگ پذیرش گردشگر، کارآفرینی در بخش گردشگری، تاسیس مراکز خرید، امنیت گردشگران داخلی و خارجی، درآمد بخش گردشگری و تاسیسات زیربنایی دولت در صنعت گردشگری می باشد. براساس دومعیار « شدت عدم قطعیت» و «میزان اهمیت» و از ترکیب دو محور عدم قطعیت«کارآفرینی بخش گردشگری » و «فرهنگ پذیرش گردشگر» چهار سناریو برای چهار آینده محتمل استان گلستان، شناسایی و تدوین شدند.
    کلیدواژگان: آینده نگاری، صنعت گردشگری، ‏‏ سناریونویسی، استان گلستان
  • علی شمس الدینی، امین دهقانی، فاطمه منوچهری، سامان ابی زاده* صفحات 75-92

    محیط زیست یکی از ارکان سه گانه توسعه پایدار جوامع روستایی است که نقش بسزایی را در تامین معیشت و کیفیت زندگی روستاییان برعهده دارد. ارزیابی پایداری زیست محیطی با تکیه بر شاخص های کلیدی موجود در هر منطقه جغرافیایی، گام موثری در راستای شناخت وضع موجود بهره برداری از محیط زیست و به تبع آن تدوین برنامه ها و طرح های پایداری زیست محیط است. از این رو، v جامعه آماری پژوهش را کلیه سرپرستان خانوار روستایی تشکیل می دهد (5668=N) و با استفاده از جدول بارتلت و همکاران، 185 نفر از آن ها به عنوان نمونه آماری برآورد گردید و در نهایت با انتخاب هدفمند روستاها، پرسشنامه ها به صورت کاملا تصادفی در بین سرپرستان 26 روستای منتخب توزیع گردید. ابزار اصلی پژوهش پرسشنامه محقق ساخته بود که روایی و پایایی آن، با رعایت اصول روش پژوهش های میدانی و انجام چندین مرتبه اصلاح، تایید گردید. نتایج پژوهش نشان داد در بین شاخص های زیست محیطی ده گانه مورد بررسی دو شاخص پایداری هوا و جنگل ها و مراتع به ترتیب با ضریب تغییرات 150/0 و 559/0، پایدارترین و ناپایدارترین شاخص زیست محیطی در روستاهای شهرستان روانسر هستند. همچنین با توجه به میانگین محاسبه شده پایداری زیست محیطی (63/2) و نتایج جدول توزیع فراوانی، می توان چنین عنوان کرد که پایداری زیست محیطی در روستاهای شهرستان روانسر در وضعیت مناسبی قرار ندارد. با این وجود نتایج آزمون تحلیل واریانس نشان داد بین دهستان های شهرستان روانسر به لحاظ پایداری زیست محیطی در سطح 99 درصد اطمینان، تفاوت معنادار وجود دارد. نتایج آزمون توکی نشان داد دو دهستان دولت آباد و قوری قلعه به ترتیب با میانگین رتبه ای 354/2 و 31/3، ناپایدارترین و پایدارترین دهستان مورد بررسی هستند. نمایش فضایی پایداری زیست محیطی در محدوده مورد مطالعه نشان داد به استثنای سکونتگاه های روستایی واقع در شمال و شمال غربی شهرستان، فضای حاکم بر محدوده جغرافیایی شهرستان روانسر، ناپایداری زیست محیطی است.

    کلیدواژگان: توسعه پایدار، محیط زیست، شاخص های محیط زیست، توسعه روستایی، روانسر
  • معصومه پازکی*، داود شیخی، شیرین صمدی مقدم صفحات 93-112

    حکمروایی خوب روستایی، پیش شرطی برای توسعه پایدار روستایی بر شمرده می شود، با استقرار رهیافت حکمروایی خوب روستایی در محیط روستاها، می توان عدم تمرکز، مدیریت منابع روستایی، مشارکت همگانی، شراکت بین دولت و جامعه مدنی و بخش خصوصی را در بطن جامعه روستایی نهادینه کرد. پژوهش حاضر به منظور تحلیل نقش مدیریتی مبتنی بر حکمروایی خوب در توسعه پایدار روستایی دهستان فیلستان شهرستان پاکدشت انجام شده است. پژوهش حاضر به لحاظ هدف، کاربردی است و روش پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی می باشد. جمع آوری داده ها و اطلاعات به دو صورت اسنادی و میدانی (پرسشنامه) در نه شاخص: مشارکت، شفافیت، قانون مداری، عدالت، پاسخگویی، مسیولیت پذیری، نظارت، کارآیی و اثربخشی و تخصص گرایی انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل سرپرستان خانوار در روستاهای دهستان فیلستان (شهرستان پاکدشت) بوده که بر اساس فرمول کوکران حجم نمونه 354 خانوار محاسبه و به صورت تصادفی ساده توزیع گردید. برای تحلیل داده ها از تکنیک شانون، تکنیک کوپراس، مدل ویکور، میانگین رتبه و t تک نمونه ای و رگرسیون گام به گام استفاده شد. در این پژوهش، شاخص پاسخگویی با استفاده از تکنیک شانون بیشنرین امتیاز (9811/0) و شاخص تخصص گرایی کمترین امتیاز (8631/0) را به خود اختصاص داده اند. بر اساس تکنیک کوپراس، روستای فیلستان بهترین وضعیت را از لحاظ 9 شاخص حکمروایی خوب محلی در بین روستاهای این دهستان داراست و با توجه به مدل ویکور، روستای فیلستان در بین سایر روستاهای دهستان فیلستان از لحاظ پایداری در رتبه اول قرار دارد. سطح حکمروایی و پایداری روستاها در سطح مطلوب بود و رابطه معناداری بین حکمروایی خوب و پایداری روستایی وجود داشت. نتیجه آزمون رگرسیون گام به گام نشان می دهد که مقدار بتای شاخص پاسخگویی با 325/0 =β بیشترین اهمیت را در افزایش سطح حکمروایی روستاها داراست.

    کلیدواژگان: حکمروایی خوب، توسعه پایدار روستایی، تکنیک کوپراس، مدل ویکور، دهستان فیلستان
  • حسین عساکره*، فاطمه ترکارانی صفحات 113-132
    یکی از ویژگی های تغییر اقلیم، تغییر تداوم فصل خشک است. طبق تعریف انجمن هواشناسی ایالات متحده آمریکا دوره های تکراری از کمینه بارش در طی سال که دست کم یک ماه به طول انجامد، «فصل خشک» گفته می شود. تداوم فصل های خشک و مرطوب به لحاظ شدت و فراوانی رویدادهای بارشی و نیز به لحاظ انعکاس پدیده تغییرات آب و هوایی و همچنین به لحاظ این که بر فراسنج های دیگر آب وهوایی تاثیر می نهند، از اهمیت شایان توجهی برخوردار است. دراین پژوهش از داده های شبکه ای بارش روزانه کشور از ابتدای سال 1340 تا انتهای سال 1389 با تفکیک مکانی 15 در 15 کیلومتر استفاده شد تا برخی ویژگی ها و نیز روند بلند مدت فصل خشک کشور وارسی و بررسی شود. بدین منظور از روش های آمار کلاسیک و آمار مکانی استفاده شد. نتایج بررسی نشان داد که در بیشتر نواحی کشور روند کاهشی بارش سالانه تا 2 میلی متر است. فصل خشک در ایران (بجز در در شمال غرب کشور، زاگرس مرتفع و جنوب شرق) عمدتا به شکل پیوسته و در یک فصل رخ می دهد. توزیع مکانی میانگین بلندمدت فصل خشک نشان داد که طول فصل خشک تابعی از عرض جغرافیایی و ارتفاع است. طول فصل خشک عموما از جنوب به سمت شمال کاهش می یابد، اما آرایش ناهمواری ها جهت گیری عمومی طولانی ترین فصل خشک را متاثر ساخته است. از این رو نواحی هم طول فصل خشک به موازات مدارات شکل نگرفته اند، بلکه به صورت اریب از جنوب شرق به شمال غرب کشیده شده اند. روند تغییرات طول فصل خشک نشان داد که پهنه توام با افزایش طول فصل خشک حدود 77/2 درصد و پهنه توام با کاهش فصل خشک 22/8 درصد از سرزمین ایران را دربر می گیرد. تغییرات طول فصل خشک را می توان به عوامل متعددی نسبت داد. در این زمینه تغییرات جایگاه پرفشار جنب حاره و نیز تغییر مسیر چرخندها را می توان از عوامل بسیار موثر بشمار آورد.
    کلیدواژگان: ایران، بارش ایران، تغییرات اقلیمی، روند تداوم فصل خشک، فصل خشک
  • سعدی محمدی*، رسول صفیاری، رضا خسروی صفحات 133-154

    پژوهش حاضر، در پی شناسایی موانع و مشکلات پیش روی ایجاد محیط مناسب و گرایش روستاییان شهرستان های مرزی و محروم مریوان و سروآباد به کسب وکارهای کارآفرینی می باشد. جمع آوری داده ها در بخش نظری با استفاده از منابع اسنادی و در بخش عملی با روش پیمایشی و مبتنی بر توزیع پرسشنامه در میان 78 روستایی شاغل در عرصه کسب وکارهای خرد نوآور در منطقه و 32 نفر از آگاهان، مسیولین و مختصصان توسعه روستایی است که به روش هدفمند انتخاب گردیدند. تجزیه و تحلیل داده های گردآوری شده با آزمون های آمار استنباطی(تحلیل عاملی و همبستگی پیرسون و جزیی) نشان دادند که در مجموع، چهار عامل موانع قانونی، ضعف در سیاستگذاری و نارسایی در تامین در زیرساخت ها،خدمات و امکانات؛ ضعف های بازاریابی، فروش و موانع فنی و عملی؛ موانع اجتماعی و فرهنگی؛ و محدودیت های آموزشی و ضعف منابع مالی، مهمترین موانع پیش روی گرایش روستاییان منطقه به فعالیت در کسب و کارهای خرد کارآفرینانه هستند. در این میان، مانع اول یعنی موانع قانونی، ضعف در سیاستگذاری و نارسایی در تامین در زیرساخت ها، خدمات و امکانات، با دارا بودن بیشترین شاخص تجمع یافته و بیشترین مقدار ویژه، مهمترین نقش را در ضعف محیط کارآفرینی روستاهای منطقه دارد. همچنین نتایج نشان دادند با توجه به گستره و شدت اثرگذاری این موانع محیطی در منطقه، متغیرهای شخصی و زمینه ای نمی‎توانند اثرگذاری آنها را در میزان تمایل روستاییان به کسب وکارهای خرد کارآفرینانه خنثی نمایند.

    کلیدواژگان: کسب و کارهای خرد، کارآفرینی، محیط کارآفرینی، شهرستان مریوان و سروآباد
  • یاسر حاتمی*، کیانوش ذاکرحقیقی صفحات 155-174

    طبق نظر پژوهشگران تاب آوری اجتماعی وضعیتی است که در آن جامعه با تغییرات بوجود آمده ای چون سوانح و غیره انطباق می یابند و به عبارتی دیگر توانایی جامعه در پاسخگویی بر بحران های بوجود آمده میباشد. هدف اصلی این پژوهش بررسی میزان تاب آوری اجتماعی با رویکر گذار در مناطق شهری میباشد تا با شناسایی مولفه های تاثیرگذار بر این موضوع میزان تاب آوری اجتماعی و به عبارتی دیگر میزان توانایی جامعه را در پاسخگویی به بحران ها بالا ببرد . به این منظور منطقه یک شهر همدان مورد انتخاب قرار گرفته است. نوع پژوهش کاربردی و روش آن توصیفی - تحلیلی است. حجم نمونه برای منطقه مورد مطالعه (منطقه یک شهر همدان) با استفاده از فرمول کوکران برابر با (384) است. اطلاعات برداشت شده توسط پرسشنامه تنظیم شده با استفاده از طیف لیکرت به کمک نرم افزار SPSS (تحلیل واریانس یک طرفه T) مورد تحلیل قرار گرفته شده است. در نهایت طبق نتایج بدست آمده مشخص گردید که منطقه یک شهر همدان از نظر تاب آوری اجتماعی با رویکرد گذار در شرایط مناسبی نیست و این منطقه از نظر توانایی تغییر و انطباق و بازگشت به عقب پس از سانحه بسیار ضعیف میباشد. در نهایت در این پژوهش در راستای تحقق هدف این تحقیق پیشنهاداتی ارایه شده است.

    کلیدواژگان: تاب آوری، ابعاد تاب آوری شهری، تا ب آوری اجتماعی، رویکردهای تاب آوری، رویکرد گذار
  • عبدالمجید احمدی*، سوران منوچهری صفحات 175-202

    پژوهش کاربردی حاضر با روشی توصیفی - تحلیلی، دیدی فضایی و با رویکردی کمی-کیفی انجام و داده های مورد نیاز آن از میان 320 سرپرست خانوار روستایی که با فرمول کوکران از حجم جامعه ای به میزان 17713 خانوار به روش تصادفی طبقه ای انتخاب شدند، جمع-آوری شده است تا بدین ترتیب؛ اثرات تداوم مخاطره خشکسالی بر وضعیت پایداری معیشت روستاییان شهرستان قاین مشخص گردد. تجزیه و تحلیل داده ها با بهره گیری از آزمون های آمار استنباطی(رتبه ای فریدمن، t تک نمونه ای، همبستگی اسپیرمن) و ابزارهای تحلیل و پهنه‎بندی فضایی در محیط Arc Gis(لکه های داغ، خود همبستگی موران، درونیابی)، نشان دادند که تدوام خشکسالی و بحران کمبود آب ناشی از آن از یک سو با کاهش میزان دارایی های معیشتی(میانگین دارایی های مالی؛2.08؛ طبیعی:2.25؛ انسانی:2.28؛ فیزیکی:2.39؛ اجتماعی:2.56) و از سویی دیگر به دلیل فقدان و تضعیف نهادهای تحول زا، ساختار و مدیریت ناکارآمد محلی و دولتی، اتخاذ استراتژی-های منفی مانند مهاجرت و فروش دارایی ها، فقدان سطح مطلوب تاب آوری(میانگین برابر 2.29) جهت مقابله و سازگاری و در نهایت؛ ایجاد پیامدهای منفی همچون: گسترش فقر و محرومیت، آسیب پذیری معیشت و شکل گیری مشاغل و درآمد ناپایدار و ناکافی، موجب آسیب‎پذیری و ناپایداری شدید در وضعیت معیشتی روستاییان منطقه شده‎است. در این میان، بیشتر مساحت و تعداد روستاهای منطقه در طبقه کاهش زیاد میزان سرمایه های معیشتی و میزان تاب آوری بسیار اندک و با الگوی تصادفی توزیع یافته اند. در نهایت، نتایج آزمون همبستگی نیز، نشان داد که سه متغیر، میزان جمعیت(با شدت همبستگی:0.392)، میزان تنوع منابع درآمدی(با شدت همبستگی:0.297) و میزان حمایت های دولتی(با شدت همبستگی:0.197) با ارتباط معنی دار از نوع مثبت و مستقیم، تعیین‎کننده‎ترین عوامل در میزان تفاوت فضایی و ناپایداری معیشتی روستاییان بواسطه اثرپذیری از تداوم مخاطره خشکسالی می باشند.

    کلیدواژگان: معیشت پایدار روستایی، تاب آوری، قائنات، خشکسالی
  • زهرا تاراسی*، حسین کریم زاده، محسن آقایاری هیر صفحات 203-224

    زنان با اینکه نیمی از جمعیت روستایی را تشکیل داده و از پتانسیل های زیادی برای مشارکت در فعالیت های اجتماعی و اقتصادی برخوردار هستند؛ اما بی توجهی به ارتقای ظرفیت و توانمندسازی آنها، چالش های فراوانی برای زنان روستایی و توانمندی آنها ایجاد نموده است. توجه به ظرفیت های زنان در راستای توانمندسازی آنها می تواند ضمن افزایش مشارکت آنها در امور معیشتی باعث افزایش توانمندی آنان شود. لذا هدف این مطالعه بررسی ظرفیت سازی جهت توانمندسازی زنان روستایی می باشد. تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی و روش انجام آن پیمایشی است. جامعه آماری شامل زنان روستایی شهرستان زنجان می باشد (43559N=). با استفاده از فرمول کوکران و به روش نمونه گیری سهمیه ای، 381 زن به عنوان نمونه انتخاب گردید. از آزمون رتبه ای هم انباشتگی نامحدود اکتشافی برای شناسایی ابعاد ظرفیت سازی، از آزمون t تک نمونه ای برای سنجش توانمندی و با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) به بررسی ارتباط ظرفیت سازی و توانمندی زنان پرداخته شد. نتایج نشان داد که از میان چهار بعد در نظر گرفته شده برای سنجش ظرفیت-های روستایی، به ترتیب ابعاد اقتصادی (163/0)، بعد اجتماعی (133/0)، ساختاری- نهادی (121/0) و محیطی (118/0) مهم ترین ابعاد ظرفیت سازی برای زنان روستایی بوده است. نتایج ارزیابی توانمندسازی زنان حاکی از آن است که توانمندسازی زنان شهرستان زنجان در وضعیت نامناسبی قرار دارند و فقط بعد سیاسی توانمندی زنان در سطح مطلوبی بوده است. همچنین تحلیل های بدست آمده از مدل-سازی معادلات ساختاری نشان داد که توانمندسازی زنان تحت تاثیر ابعاد اقتصادی، اجتماعی، محیطی و نهادی ظرفیت سازی قرار دارد. مقدار p کلیه پارامترهای لامدا در این مدل نشان از تایید رابطه بین ظرفیت سازی و توانمندسازی با ضریب 53/0 دارد که نشان دهنده ارتباط معنادار بین این دو می باشد. با این حال بعد اقتصادی ظرفیت سازی و شاخص های آن بیشترین اثرات را بر توانمندسازی زنان در منطقه مورد مطالعه داشته است.

    کلیدواژگان: ظرفیت سازی، توانمندسازی، زنان روستایی، معادلات ساختاری، شهرستان زنجان
  • عباسعلی قادری*، حیدر علی یوسفیان ناظر صفحات 225-238
    تبخیر در مطالعات هیدرولوژی و منابع آب و تعیین نیاز آبی گیاه از اهمیت خاصی برخوردار است، و به عنوان یکی از مهم ترین فراسنج های جوی، اهمیت ویژه ای در مدیریت آب و برنامه ریزی آبیاری در کشاورزی دارد. در منطقه سیستان درجه حرارت بالا و همچنین وزش باد موجب شده است تا از مجموع 1.5 میلیارد متر مکعب آب ذخیره شده در چهار چاه نیمه سیستان سالانه حجم بسیار زیادی آب از سطح چاه نیمه ها تبخیر گردد. با توجه به خشکسالی های منطقه، مدیریت صحیح و بهینه آب چاه نیمه ها به خصوص در فصول کم آبی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. لذا هدف از مطالعه حاضر محاسبه میزان تبخیر، بررسی روند تغییرات تبخیر و پیش بینی تبخیر طی سال های آتی در چاه نیمه های سیستان می باشد. در این تحقیق برای پیش بینی تبخیر از تشت در چاه نیمه های سیستان از مدل های سری زمانی آریما استفاده شد. بدین منظور از آمار و اطلاعات تبخیر از تشت طی سال های 1376 تا 1393 استفاده شد. همچنین جهت پیش بینی تبخیر از مدل های هالت-وینترز، برون یابی منحنی روند و مدل های ساریما استفاده شد. نتایج ارزیابی مدل های هالت-وینترز، برون یابی روند و ساریما نشان داد که بر اساس رتبه بندی مجموع معیارهای ارزیابی، مدل ساریما (1,1,1)(1,1,1) دارای دقت بیشتری در تخمین مقادیر تبخیر در دوره صحت سنجی (1388-1393) می باشد به طوریکه مقدار R2، MAE، MBE و RMSE به ترتیب 98/0، 26، 82/1- و 82/34 بدست آمد؛ لذا در ادامه از این مدل برای پیش بینی تبخیر تا سال 1400 استفاده شد. نتایج نشان داد که میزان تبخیر از 4484 میلی متر در سال 1376 به 4889 میلی متر در سال 1400 افزایش می یابد، که نشان می دهد 4/0 حجم مخازن چاه نیمه ها صرف تبخیر می شود؛ لذا جهت کاهش تبخیر از چاه نیمه ها ارایه راهکارهای مدیریتی لازم ضروری می باشد.
    کلیدواژگان: برون یابی منحنی روند، تبخیر، چاه نیمه، مدل ساریما، مدل هالت-وینترز
|
  • Mohammad Rahdan Mofrad, Mohamad Hosein Raamesht * Pages 1-16
    The issue of cognition in Geography focuses on the human, environment and relationship between them. The question now is that by changing the concept of human at different times, has the Geographers' way and interacting with the environment also changed? Therefore, the return to the past and understanding intellectual developments can reveal the evolution of our ideas and our way of thinking today and help deepen our understanding of the future. The historical evolution in the thought of theorist Geographers shows that their opinion in humans is constantly changing and has evolved from a "historical" being to a "social", "multi-dimensional", "spiritual" and "transformed human" phenomenon. These differences are reflected not only in theoretical understandings but also in their method and type of analysis. The fundamental question can now be asked whether these differences have influenced the type of Geographers' practical experience in dealing with the environment. And has this led to certain strategic changes? This research has been carried out with the method of phenomenology and analysis of Geographic texts in six historical periods in the new era (1900-2020) and emphasizes the following points:- Geographers' perceptions of the human concept have shaped the basis of their understanding in dealing with the environment.- The difference in Geographic views that focuses on the difference in the concept of human not only define the Geographers' functional strategies in different ages in dealing with the environment, but have also changed their definition of Geographic knowledge.
    Keywords: Biological or Historical Human, Geography, Phenomenology, Transformed Human
  • Bahram Eimani* Pages 17-44

    Scenario planning is used when the implementers intend to formulate public policies in a consistent manner. This method allows decision makers to consider a range of believable futures, because in order to achieve a balanced and comprehensive development at the regional level, information is needed from past experience and knowledge about the future. Therefore, this research was conducted with the aim of a balanced, gap-based development study based on baseline scenario planning. The present research is applied in terms of its purpose and in terms of its nature, due to the prospective analytical-exploratory futures approach. The prevailing approach to this research is quantitative-qualitative. The required information was collected using documentary and field methods. The factors influencing regional development through a questionnaire were collected from 30 experts, experts and elites of Ardebil province through purposeful sampling and then its matrix was formed and for analyzing the indices and criteria, Mick McAnalyst software and Wizard scenario were used. The results of the analysis show that among the 51 key factors, 13 factors in the regional development of Ardabil province are effective. By providing a portfolio of scenarios for these factors, 41 possible scenarios were identified for them. In total, two strong scenarios, 1841 poor scenarios, and 20 credible scenarios were obtained.

    Keywords: Future Studies, Regional Development, sustainable development, Scenarios, Ardabil Province
  • Mohamad Sharifi Pichoon *, Hamid Reza Ghafarian, Zeynab Miri Pages 45-58

    Sand dunes are always moving due to various variables such as wind, sediment grain size, humidity, topography, morphology of hills and vegetation coverage. The purpose of this study is to investigate the amount of displacement of the Rig-Zarin surface in the northwest of Yazd city. To assess the changes and developments of the sand dunes, time series satellite observations of Landsat TM were utilized from 1977 to 2017. The results showed that the area of the sand dunes fluctuated during this time period, while increased in some time and decreased at another times. Nevertheless, the overall process of changes was incremental during the whole period, and the surface of the sand dunes has developed about 60 Km2. The results also showed that in the two periods of time, from 1987 to 1993, as well as from 1998 to 2002, the area has decreased. In addition, the gradient of the incensement of area has not been the same and in some intervals the increase has been much more impressive. But, from 2002 to 2008, the increscent of area was less than 2Km2 which are associated with increasing or decreasing soil moisture content. In the moist years, there is no possibility of area development, and the sand dune is compressed, so its surface has been reduced. But in droughts, especially in the last 10 years, the development of the surface area of the Rig-Zarin was considerably impressive (about 30 Km2). Also, the results showed that the direction of movement has always changed.

    Keywords: Rig-Zarrin, Sand dunes, Time series, Sand dune surface fluctuation
  • Zahra Aldagji, Abdolhamid Ebrahimi *, Samereh Shojaei, Hosein Didehkhani Pages 59-74
    Tourism is one of the most important development tools in the world. Golestan province based on natural, historical and cultural resources The region is prone to the development of the tourism industry And This province should be in its future policies and plans Pay particular attention to tourism as an effective tool for continuing the process of political, cultural and economic development. Therefore, this research is aimed at developing scenarios for developing the tourism area of Golestan province with a future study approach. In terms of the purpose of this research, the method is a combination of documentary and scrolling methods. The statistical population of this research includes all experts.Which has enough knowledge and experience in the tourism sector. The non-probabilistic sampling method is using two methods for judging and snowball sampling. The data gathering tool was a questionnaire and an interview with experts. The results of this study Based on the Mic-Mac software output showed that the eight main factors affecting the future development of the Golestan province are influential. According to these, eight factors include private sector participation, tourism acceptance culture, entrepreneurship in the tourism sector, establishment of shopping centers, security of domestic and foreign tourists, incomes of the tourism sector and infrastructure of the government in the tourism industry. four scenarios were identified and selected Based on the twofold "uncertainty" and "importance," For the four likely future of Golestan province from the combination of two axes of uncertainty "tourism entrepreneurship" and "tourism acceptance culture".
    Keywords: Forecasting, Tourism industry, Scenarios, Golestan province
  • Ali Shamsoddini, Amin Dehghani, Fatemeh Manochehri, Saman Abizadeh * Pages 75-92

    This quantitative research is the descriptive analytic study. The aim of This Study is the investigate status of environmental sustainability in rural settlements in Iran, that was conducted as a case study in rural area Ravansar Township. Is the study sample test, all householder of rural in Ravansar Township (5668 = N) and Due to the Financial constraints and time and the lack of a census, Using the Bartlett et al Table and Was estimated 185 of them as statistical sample. Eventually, by selecting the targeted villages, Questionnaires were distributed randomly among heads of 26 selected villages. The main research tool was the researchers’ questionnaire, which were confirmed its validity and reliability, Principles and methods of field research conducted amended several times. The results showed among the ten environmental indicators examined Two indicators (Air stability and forests and meadows stability, respectively with The 0.150 and 0.559 coefficient of variation Was Stable and unstable environmental indicators in villages of Ravansar Township. Also, according to the mean of the environmental sustainability (2.63) and Results the frequency distribution table, can be said that environmental sustainability in rural city Ravansar Township Not in good condition. Nevertheless, the results the ANOVA test showed, between the districts of the Rawansar Township in terms of environmental sustainability there is a significant difference with the 0.99 confidence. Results The Tukey test showed that two district (Dawlat Abad and Quri qaleh) respectively with an average rank of 2.354 and 3.31, Are unstable and stable district.

    Keywords: sustainable development, Environment, Indicators of the Environment, rural development, Ravansar
  • Masoomeh Pazoki *, Davood Shikhi, Shirin Samadi Mogadam Pages 93-112

    Good rural governance is a prerequisite for sustainable rural development, by establishing good rural governance in the rural environment, decentralization, rural resource management, and public participation, the partnership between the government and civil society and the private sector can be institutionalized in the rural community. The present study was conducted to analyze the management role that is based on good governance in rural sustainable development of the Filestan disrtict of Pakdasht Township. The present research is applied in terms of purpose and the research method is descriptive-analytic. Data collection was done in both documents and field (questionnaires) in nine indicators: participation, transparency, the rule of law, equity, accountability, responsibility, Supervision, Effectiveness & Efficiency, and specialization. The statistical population of this research is the Households of the studied villages, which according to the Cochran formula, the sample size of 354 families was calculated. To analysis data using Shannon's technique, Copras technique, Vikor model. Mean and one sample t-test And regression step by step Used. In this research, by using the Shannon technique, the accountability index has the highest score (0.9811) and the specialization index have the lowest level (0.8631). Based on the COPRAS technique, the Filestan Village has the best and According to the VIKOR model, the Filestan Village is ranked first in terms of sustainability among other villages And the result of the stepwise regression test shows that the beta value of the accountability index with β = 0.325 has the most importance in increasing the rural governor's level.

    Keywords: Good governance, Sustainable Rural Development, Copras Technique, Vicor Model, Philestane District
  • Hossein Asakereh *, Fatemeh Tarkarani Pages 113-132
    One of the important features of climate change is dry season persistence. Dry season continuing could effect the intensity and frequency of precipitation events as well as other climatic factors. Accordingly, the climatologists have recently been concentrating on this issue. According to the American Meteorological Society (AMS) a dry season is an annually recurring period of one or more months during which precipitation is at a minimum for that region. Changing in dry season length took a lot of expert's attention all over the world while it did not catch a lot of Iranian experts attention. In current study the changes in mean of length of dry season over Iran is considered. The objective of this research is to know and statistically analysis spatial pattern of length of dry season. Accordingly, daily database from 1961 to 2010 which have 15 15 km resolution are used. The spatial pattern of dry season follows the mountain chains pattern except in northwest and southeast of the country as well as some small parts of northern parts of Iran. Trend analysis showed that about 77.2 of the country experienced increasing in the length of dry season on average by 2 days per year. This event tends to pay a strong attention toward water resources managements.
    Keywords: Iran, Iran Precipitation, Climatic changes, Trend of dry season persistence, Dry Season
  • Saadi Mohammadi *, Rasol Safyari, Reza Khosravi Pages 133-154

    The present paper seeks to identify the obstacles and problems, in Creating an appropriate environment for the villagers of the border and deprived Marivan and Sarvabad County to entrepreneurial micro businesses. Data gathering in the theoretical part was done by using documentary resources and in the practical section with survey method and based on distribution of questionnaire among 78 employed rural in the micro businesses and 25 knowledgeable and specialized developers in rural issues who were chosen by using Purposeful sampling method. Data analysis was performed by inferential statistics (factor analysis and Pearson correlation and partial correlation) and indicates that in total, there are four factors including; weakness in planning, executive performance of public institutions and Failure to supply infrastructure and services and facilities, weaknesses in marketing, sales and technical and practical barriers, Social and cultural barriers and constraints training and financial resources constraints, are most important obstacles facing tendency of villagers to operate in entrepreneurial micro businesses in the villages of the region. Among them, weakness in planning, executive performance of public institutions and Failure to supply infrastructure and services and facilities have the greatest impact on the tendency of villagers to entrepreneurial micro businesses. Also, the results showed According to the severity of the impact of these environmental barriers in the region, Personal variables can not reduce effectiveness them In the villagers' desireto micro-entrepreneurial businesses

    Keywords: Small Businesses, Entrepreneurship, Entrepreneurship Environment, Marivan, Saravabad County
  • Yaser Hatami *, Kianosh Zakerhaghighi Pages 155-174

    According to researchers, social resilience is a condition in which the society adapts to changes that have been made, such as accidents, etc. In other words, the community's ability to respond to emerging crises. The main objective of this research is to investigate the rate of social resilience with the transition approach in urban areas, raising the community's ability to respond to crises. To this end, the district of Hamedan has been selected. The type of research is applied and its method is descriptive-analytical. The sample size for the study area (one in Hamedan) is equal to (384) using the Cochran formula. Data collected by a questionnaire adjusted using Likert scale was analyzed by SPSS software (one way analysis of variance). Finally, according to the results, it was determined that the area of one city in Hamedan is not suitable for social upheaval with transition approach and this region is very weak in terms of the ability to change and adapt and return to the rear after the accident. Finally, in this research, in order to realize the goal of this research, suggestions are presented.

    Keywords: Resilience, urban resilience, social inclusion, resilience approaches, transitional approach
  • Abdolmajid Ahmadi *, Soran Manoochehri Pages 175-202

    Data analysis was performed by using inferential tests (Friedman rank, t single-sample, Spearman correlation), and analysis and zoning tools analysis carried out in ArcGIS environment(Hot spots, self-correlation of moron, interpolation) showed that the persistence of droughts and the shortage of water caused by decreasing the amount of livelihoods (average financial resources; 2.08; natural: 2.25; human: 2.28; physical: 2.39; Social: 2.56); lack of transformational institutions; local and state inefficient governance and management; adopting negative strategies such as immigration and asset sales; lack of desirable resilience (2.29 average) for coping and compatibility, and finally, the creation of negative consequences such as: the spread of poverty and deprivation, livelihood vulnerability, and the formation of unsustainable and inadequate occupations and incomes, causing vulnerability and severe instability in the livelihoods of villagers in the region. Meanwhile, most of the area and number of villages have been reduced to a high level of livelihoods and very low levels of resilience and have been distributed randomly. Finally, the results of the correlation test indicated that the three variables, the population (correlation intensity: 0.392), the amount of income sources diversity (correlation intensity: 0.297), and the amount of government support (correlation intensity: 0.197) with a significant relationship of the positive and direct type were the most important factors in explaining the spatial difference and the instability of livelihoods of villagers due to the effect of drought risk.

    Keywords: Drought Crisis, Sustainable Livelihoods, resiliency, Qaenat County's Villages
  • Zahra Tarasi *, Hosein Karimzadeh, Mohsen Aghayarihir Pages 203-224

    While women account for half of the rural population and have many potential for contributing to social and economic activities, but neglecting about capacity building and empowerment, they have created many challenges for rural women and their ability. Attention to women's abilities in order to empower can increase their participation in livelihoods by increasing their ability. Therefore, the purpose of this study is to evaluate capacity building for empowerment of rural women. The present research is an applied objective and the method of doing that is scrolling method. The statistical population includes rural women in Zanjan city (N = 43559). In this case 381 women were selected as samples by Cochran formula and using quota sampling. The relationship between capacity building and women's empowerment was investigated by Using Univariate Exploratory Equivalence Ratio to identify the dimensions of capacity, a single-sample t-test was used to assess the capability and, using structural equation modeling (SEM). The results showed that from the four dimensions considered for measuring rural capacities, respectively economic dimensions (0.613), social dimension (0.133), structural-institutional (0.191) and environment (118.3) 0) are The most important dimensions of capacity building for rural women.

    Keywords: Capacity building, Empowerment, Rural Women, Structural equations, Zanjan city
  • Abbas Ali Ghaderi *, Heidar Ali Yosefian Nazer Pages 225-238
    Evaporation is one of the most important components of the hydrological cycle and its precise estimation is essential for many studies, including planning and managing water resources. In addition, water resource management has been considered on the basis of sustainable development in the world and sustainable development, in simple terms, is such a development and management that can clearly establish, maintain and enhance human quality of life at all times. Therefore, management of this vital resource in the context of the above definition is of more importance in countries with a dry and semi-arid climate. In this regard, evaporation is one of the climatic parameters and has affected the arid and semi-arid regions more than ever. Therefore, increasing awareness about the evolution of evapotranspiration is of great help to experts in the field of water resources management in the area of watershed management and agricultural operations.In Sistan, the high temperatures and winds have caused the total of 1.5 billion cubic meters of water stored in four half wells in Sistan to evaporate very large volume water annually from the surface of the half wells. Therefore, the purpose of this study is to calculate the evaporation rate, study the process of evapotranspiration,evaluate the accuracy of time series models including ARIMA,Holt-Winters, and extracting the trend models in estimating the evaporation rate and prediction of evaporation over the coming years in the Sistan partial water half wells.
    Keywords: Evaporation, Extracting the trend curve, Half well, Holt-Winters model, SARIMA model