فهرست مطالب

اضاءات نقدیه فی الادبین العربی و الفارسی - پیاپی 36 (زمستان 1398)
  • پیاپی 36 (زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/10/11
  • تعداد عناوین: 6
|
  • علی پیرانی، عبدالله حسینی، حسین ابویسانی، حبیبه زارعی* صفحات 9-40

    تزخر قصاید توفیق زیاد بالعلامات والرموز التی اسهمت کثیرا فی مستوی إیحاء شعر المقاومه لتترک فی المتلقی تاثیرها العاطفی البالغ، فتجد العلامات فی قصاید توفیق زیاد مرافقه لصور شعره الحافله بحب الوطن، وهی تعکس الرساله الرییسه لذلک الشعر. إن استخدام نظریه بیرس فی حقل السیمیاییه التطبیقیه فی نقد نصوص شعر المقاومه لها اثرها الفعال فی تقدیم قراءه افضل لرویه هذا الشاعر الکبیر، فضلا عن قدرتها علی تفسیر تلک النصوص وکشف رموزها. ومن هذا المنطلق، نحاول من خلال هذا البحث تقدیم تحلیل وصفی لخصایص قصیده توفیق زیاد المعنونه ب (کلمات للوطن) من خلال الرویه السیمیاییه معتمدین علی نظریه بیرس القایمه علی ثلاثیاته الشهیره وهی الإشاره والایقونه والرمز. هذا البحث یمثل محاوله لتوضیح هذه المساله وهی انه کیف اراد الشاعر الفلسطینی المعاصر، توفیق زیاد ان یجعل شعره موثرا وان یطبع قصیدته بطابع الجمال، إضافه إلی تبیین العلامات التی استعان بها لإسباغ الجمالیه علی شعره، وکیف یمکننا السیر فی الاغوار الخفیه من افکاره ورواه وان نبین کیفیه توظیفه للعلامات والرموز. ومن النتایج المستخصله من البحث هو ان الاستعانه برویه بیرس السیمیاییه للعلامات تعد منهجا مناسبا للبحث فی الشعر العربی الحدیث؛ لانها تمتاز بقدره تحلیلیه وتفسیریه اکبر من البلاغه التقلیدیه، علاوه علی ذلک إن هویه شعر المقاومه الذی تفرزه ظروف القمع، تظهر فیه العلامات بصوره خفیه ورمزیه؛ فلذلک إننا نجد ان العلامات الرمزیه، تتصدر العلامات السیمیاییه فی  هذه القصیده.

    کلیدواژگان: النقد الادبی، الدراسه السیمیائیه، بیرس، الادب الفلسطینی المعاصر، توفیق زیاد
  • صلاح الدین عبدی*، ابوذر گلزار خجسته، میترا خدادادیان صفحات 41-62

    إن عنصر الزمن هو امر بالغ الاهمیه فی تحویل حادثه إلی قصه، وطریقه تبلور الزمن فی السرد هی إحدی اهم القضایا التی اثیرت فی النظریات البنیویه ولها تاریخ طویل بین المفکرین والمنظرین. إن لعنصر الزمن من بین عناصر السرد، فی قصتی "عزاداران بیل" و"ابن الفقیر" دورا بالغ الاهمیه، ودراسه هذا العنصر فی القصتین المذکورتین تجعلهما اکثر اهمیه من ای وقت مضی. والنظریه الاکثر اکتمالا لعنصر الزمن فی القصه هی نظریه جیرار جینیت. ومن وجهه نظر جینیت، یتشکل الزمن السردی علی ثلاثه مکونات هی النظام الذی یتضمن علی النظم والدیمومه والتواتر. تشیر الدیمومه، مثل تحدید معدل البطء والسرعه، إلی الاحداث او وظایف القصه التی یمکن توسیعها او حذفها. ولقد تصدی هذا البحث، علی المنهج الوصفی-التحلیلی واستنادا إلی المدرسه الامریکیه فی الادب المقارن، لدراسه مکون الدیمومه فی قصتی "عزاداران بیل" و"ابن الفقیر". واظهرت نتایج البحث ان سرعه زمن قصه عزاداران بیل ثابته واستفاد المولف اکثر من مکون المشهد المسرحی وان سرعه زمن قصه ابن الفقیر بطییه ولدیها تسارع سلبی واستفاد المولف اکثر من الوصف.

    کلیدواژگان: السرد، الادب المقارن، جیرار جینیت، الدیمومه، المشهد، الوصف، عزاداران بیل، ابن الفقیر
  • صادق کریم یحیی* صفحات 63-83
    قد تم فی هذا البحث تصنیف کل اسالیب عبید الساخره، فاتضح ان جلها یستقیم فی مجموعتین لا غیر من ادبیاته الساخره: الاولی، ادبیات ساخره تنطوی علی مضامین کاشفه للمستور، سیاسیه خارقه للناموس او اجتماعیه طوباویه؛ وهی کلها محظوره، مسکوت عنها فی اغلب الاحایین، لا بل محرمه فی احایین اخری، ولا یمکن المساس بها او الدنو منها بالمره؛ والثانیه، مزاحات او ملاطفات او فلنقل هزلیات او بالاحری فکاهات ترتبط بعاهات جسدیه ونقایص جسمیه. والاولی، تنحصر -کما مر- فی موضوعات لا یمکن البوح بها او حتی التلمیح إلیها. وهی إما ان تکون محظورات جنسیه، وإما محرمات دینیه، او محاذیر قانونیه او عرفیه، او خطوط حمراء سیاسیه. والثانیه، فهی تمثل موضوعات تتناول عاهات بشریه، ونقایص آدمیه، ترتبط بنقص ظاهری مادی، او نقص نفسی اخلاقی سلوکی، او نقص عقلی؛ وهی فکاهات تتطرق إلی نواقص جسدیه وعاهات جسمیه، تنطوی فی مجامیع من فکاهات ثقافیه واخلاقیه، وتنطوی فیها احیانا فکاهات تتعلق بغباوات إنسانیه وجهالات بشریه وعنجهیات آدمیه. وفی هذه الدراسه، ینهض السعی للبحث عن الدواعی النفسیه وحوافزها المحرکه التی تمکن هذه الادبیات من دغدغه المشاعر او الإضحاک، ضحکا دفینا الیما کان او سافرا عذبا؛ وذلک بتسلیط الضوء علی مختلف مواضیع عبید الفکهه: وتنتمی الموضوعات الاولی من فکاهات عبید إلی المجموعه الاولی من تصنیف فروید فی نظریته الکبتیه ورویتها التفریغیه والتحریریه؛ ای الفکاهات التی تسبب الإضحاک عن طریق التنفیس عن المشاعر المکبوته وتفریغها. وترتبط الموضوعات الثانیه منها بمجموعه فروید الثانیه من تصنیفه فی تلک النظریه؛ ای التقلید البحت وغیر المتقن والمحترف للحرکات والقوانین الطبیعیه والاعراف الاجتماعیه، مما یکون مدعاه للإضحاک، وذلک بسبب تحریره لطاقات فکریه او ذهنیه مکنونه، وتحفیزه لإطلاقها وإخراجها للعلن. اما المجموعه الثالثه من تصنیف فروید، فهی لاتتعلق بموضوع بعینه، بل تتعلق بإحدی التقنیات، الا وهی تقنیه المباغته التی قد افاد منها عبید فی صیاغه فکاهاته وسخریاته؛ إذ ان ایه فکاهه، فی ای موضوع کانت، إذا ما وظفت فیها تقنیه المباغته، فهی تثیر الضحک، لکونها تدفع بالفکر او الذهن لیکون علی مشارف مفارقه تنفیس عن شعورین مختلفین فی آن واحد.
    کلیدواژگان: عبید، فروید، فکاهات محظوره، فکاهات النقائص، تقنیه المباغته، نظریه الکبت
  • مهدی عابدی* صفحات 85-110

    الإقناع کان ومازال من افضل الوسایل تاثیرا علی الآخرین، وهو آله بیانیه فاعله لتحقیق التاثیر فی المتلقی، والمحور الرییس فی إیصال الافکار وتحقیق المقاصد بین المتکلم والمتلقی عبر وسایل الإقناع والإثاره، والحجاج میزه من میزات هذا التخاطب (الشفویه والکتابیه). هذه الدراسه تکشف عن جانب بسیط من العملیه الإقناعیه فی کلام خطیب کان له الحظ الاوفر فی هذه الصناعه، لان رسایل الإمام علی (علیه السلام) ماده غزیره بشکلها ومضمونها وتکامل مجموعه العلاقات فیها، وتنظم النص ککل منسجم متلایم. قد تناولت هذه الدراسه موضوع الحجاج والإقناع فی رساله الإمام علی (ع) إلی عثمان بن حنیف الانصاری (کعامله الحکومی) وتحاول ان تقوم بدراسه کیفیه استخدام آلیات الإقناع ووسایله فی بناء الرساله بمنهج وصفی- تحلیلی. ومن نتایج هذه الدراسه انها تهدف إلی إیجاد نظره عمیقه لمتلقی رساله الإمام وتقدمه رویه طریه؛ هذه الرساله تقوم علی الطابع الحجاجی والإمام یحاول من خلالها تنفیذ اغراضه عبر الإقناع والتاثیر وکلامه البلیغ مزود باسالیب متنوعه وکذلک یتحدث المرسل عن نفسه تاره یمتدحها واخری یوبخها، وذلک وفق الإستراتیجیه التضامنیه، وتعد إحدی استراتیجیات التخاطب ان یتضامن المتکلم مع المخاطب فی حاله التنازل عن سلطته فی التخاطب ویعتمد المرسل فی صوره التشبیهیه علی الهییات المختلفه، ما یجعل المتلقی فی رقابه دایمه مع النص من اجل اکتشاف الخیوط المشترکه بین هذه الصور.

    کلیدواژگان: الإقناع، الإمام علی (ع)، الحجاج، عثمان بن حنیف، رساله 45 من نهج البلاغه
  • مصطفی کمالجو*، جواد محمدزاده صفحات 111-136
    إن الانزیاح ظاهره من الظواهر الهامه فی الدارسات الاسلوبیه التی تهتم بلسان النص الادبی علی انه لغه مضاده لما هو معتاد ومن هنا سعی هذا البحث إلی دراسه هذه الظاهره علی ضوء المنهج الوصفی - التحلیلی، فی شعر عزالدین المناصره الذی رغب فی انتهاک قواعد اللغه العادیه وثار علی قیودها. یهدف هذا البحث إلی الکشف عن جمالیات الانزیاح واستجلاء ابعاده لدی هذا الشاعر الذی حفل شعره بهذه التقنیه الفنیه مما تدل النتایج علی ان الانزیاح الدلالی کان من الملامح الاکثر حضورا لدیه، حیث قد تمکن الشاعر من ان یحقق علاقه بعیده ملهمه بین الدال والمدلول من خلال اسلوب المفارقه وتراسل الحواس. اما تجلیات الانزیاح فی المستوی النحوی فتتبدی فی التقدیم والتاخیر والاعتراض وفی المستوی الإیقاعی کان الحضور المکثف للمزج بین التفعیلات واستخدام التکرار الصوتی اما فی المستوی الکتابی فلجا الشاعر إلی تفتیت الالفاظ واستخدام السطور المتساقطه والبیاضات المنقطه. وفی المستوی الاسلوبی، لجا الشاعر إلی استخدام الالفاظ العامیه ومیلاد الفاظ جدیده بواسطه التصرف فی بنیه الکلمه. إن الغرض الجمالی العام لکل من هذه التجلیات هو إثاره الدهشه والمفاجاه لدی المتلقی إلا ان الغرض الخاص فهو یختلف باختلاف السیاق الذی ترد هذه الظاهره فیه.
    کلیدواژگان: عزالدین المناصره، الانزیاح، مزج التفعیلات، المفارقه، الالفاظ العامیه
  • سیده مریم میرحسینی، فاطمه حیدری* صفحات 137-163

    البرغماتیه هی احدث الاتجاهات الفلسفیه فی العالم. وهی تلقی نظره خاصه علی مکونات الیوتوبیا البشریه وتقترح مبدا العمل علی اساس الاستنتاجات، وبعباره اخری، محاوله العمل للوصول إلی منفعه حقیقیه. تنظر هذه الفلسفه إلی قضایا مثل العداله والقانون والاخلاق بنظره مغایره للفلسفه القدیمه. تعد رایعه فردوسی "الشاهنامه"، باعتبارها کتابا ملحمیا، انعکاسا متعالیا لثقافه امه ونموذجا رایعا لطقوسها، وبالتالی یمکن ان تکون ذا اهمیه کبیره لمنظری الفلسفه البراغماتیه. وبنظره موازیه علی المجتمع الاسطوری للشاهنامه وتحلیل سلوک الشخصیات فیها؛ مثل رستم وابطال الشاهنامه الآخرین علی اساس هذه الموشرات، تظهر العلاقه بین یوتوبیا فردوسی والفلسفه البراغماتیه. قامت الباحثتان بعد تقدیم الفلسفه البراغماتیه والنظریات المختلفه حولها، بالمقارنه بین المجتمع المثالی للشاهنامه والیوتوبیا البراغماتیه، وقد اعتمد البحث المنهج الوصفی التحلیلی، مستندا إلی ابحاث المکتبات وتجمیع المصادر المترجمه المکتوبه المتعلقه بالفلسفه البراغماتیه. وفی هذا المقطع، مع إلقاء نظره خاصه علی شخصیه رستم کرمز اسطوری وممثل إیرانی فی الشاهنامه، نجد ان افعال رستم وابطال الشاهامنه الآخرین اخذ الجانب العملی البرغماتی، وقد اثرت هذه الافعال فی ترسیخ اهدافهم وتنمیه مجتمعهم.

    کلیدواژگان: البرغماتیه، الاخلاق الواجبه، الشاهنامه، رستم، الاحتیال، النفعیه، الاخلاق
|
  • Ali Pirani, Abdollah Hosseini, Hossein Abavisani, Habibeh Zarei * Pages 9-40

    The poems of Tawfiq Ziād are blended with signs and symbols that multiplied the charism of resistance poems, and their emotional feeling have influences on the addressees. The signs in Tawfiq’s poems are accompanied by the images of fatherland love that can convey the main message of the poem. Applying Peirce's semiotic model in the criticism of resistance poems in addition to analysis and decoding these poems, can be effective in understanding the thoughts of this great poet. So, the present article tries to analyze in an analytic-descriptive method the characteristics of the ode Kalimāt li al-Vatan (Words for fatherland) by Tawfiq Ziād from semiotic approach based on Pierce theory that is on the triad of icon, index and symbol basis. This article intends to make clear that what sort of aesthetic signs are used by Tawfiq Ziād, the contemporary Palestinian poet, and how he used aesthetic signs to influence the addressees, as well as to reveal how we can reach hidden aspects of the poet's thoughts in using signs and codes in the light of semiotic, interpretative and semantic criticisms. This article shows that Pierce semiotic theory is an appropriate pattern for research in modern poems and is more powerful than the traditional rhetorics in terms of interpretation. Furthermore, due to the nature and type of resistance poems that are composed in the atmosphere of tyranny and suffocation, their signs are implicit and mysterious. In this ode the symbolic signs are more than iconic signs and indces.

    Keywords: literary criticism, semiotic study, Pierce, contemporary Arab literature, Tawfiq Ziād
  • Salah AlDin Abdi *, Abozar Golzarkhojasteh, Mitra Khodadian Pages 41-62

    The time is the main element in changing an incident to a story. So, one of the important problems in structuralist theories is the situation of time in narration. This problem has a long history among thinkers and theorists. Time is a significant component in two stories of Azādārān-e Bayal (Mourners of Bayal) and Ibn al-Faqīr (the poor man's son), and its importance becomes more clear by exploring and examining this element in these two stories. The most complete theory about the element of time in the story is Gerard Genette's theory. For Genette, the formation of time depends on three temporal components: order; duration; and frequency. In the present study only the second component, i.e., the duration, in the two stories of Azādārān-e Bayal and Ibn al-Faqīr is examined. The results of the study show that Azādārān-e Bayal has steady speed of time in narration of the story, whereas the narration of the story in Ibn al-Faqīr is slow with a negative acceleration, and the writer rather used a descriptive delay category. The research method of the article is analytic-descriptive and is based on the American comparative school.

    Keywords: Gerard Genette, dramatic scene, descriptive delay, Azādārān-e Bayal, Ibn al-Faqīr
  • Sadiq Karim Yahya * Pages 63-83
    We can classify all different topics of Obayd humors in two types: topics on prohibited matters and topics on defected ones. The former are topics we are not allowed to talk of and to approach them. They are sextual taboos, religious taboos or legal and political prohibitions including sextual, religious and political humors. The second type are topics on defects including external and physical defects, or internal, moral and behavioral as well as topics on personality, or mental defects. Humors of bodily defects, cultural and moral humors, and humors of stupidity and ignorance are within this classification. This research by presenting types of Obayd humors, seeks to find why they are funny. The first type of Obay humors maches to the first Freudian category, i.e., humors that are funny because they release repressed emotions. The second type matches to the second Freudian category, i.e., awkward imitation of natural and conventional movements and laws that lead to smile because they release thinking energy. The third Freudian category has no specific topic and relates to one of the Obayd's humor techniques, i.e., surprise technique. Every humor, no matter what is its topic, can make smile, if it uses surprise technique, because it puts the mind on the threshold of release contrast between two different senses.
    Keywords: Obayd, Freud, prohibited humors, defects humors, surprise technique, release of energy
  • Mehdi Abedi * Pages 85-110

    Convincing addressee has been and still is one of the best means of influence on the other persons. It is an effective figurative device for impact on the addressees. This device enumerated as the basic axis in conveying ideas and realization of goals between the speaker and addressee through means of convincing and excitement. Firm argumentation and reasoning is one of the distinguished characteristics of this communicative attitude. The present article studies some simple instances of the convincing addressees processes in the sayings of an orator most benefited from this literary device, because his letters are full of material in terms of form, theme and integrity between elements and relations, and the text manifests as an integrate and harmonious whole. This article studies argumentation and convincing addressee in his letter to Oṯmān bin Ḥonaif (one of his appointees) and seeks to study in descriptive-analytic method, how convincing techniques and processes are applied in the structure of this letter. Some of the consequences of the study are: the letter gives the addressee a deep and new attitude and worldview; The letter has an argumentative nature and Imam tries to execute his objectives through convincing and his eloquent language is equipped with several ways. In addition, the writer and sender of the letter sometimes praises and sometimes blames himself within his communicative strategy. According to one of the strategies to communicate with the addressee, the speaker descends from his political and social status to have emotional contact and personal unity. The speaker's simile pictures that are based on various forms lead the addressee to have reaction in discovering shared string between these forms.

    Keywords: convincing, Imam Ali (pbh), argumentation, Oṯmān bin Ḥonaif, letter No. 45 of Naj al-Balāgha
  • Mostafa Kamaljoo *, Javad Mohammadzadeh Pages 111-136
    Defamiliarization is one of the important phenomena in stylistics researches that focuses on the literary text language as something opposed to whatever is normal and usual. The present article studies this phenomen in the poem of Izz al-Din al- Manāsara within a descriptive-analytic method. The article intend to show beauties of defamiliarization and its manifestations in the poems of this poet. The results of the article show that the semantic defamiliarization is more frequent and the poet has been able to create an unkown and inspirating link between the signifier and signified by use of paradox and synesthesia. But the manifestations of defamiliarization in the syntactic layer are presented in the form hysteron proteron and parenthetical sentences. In phonetic layer, the amalgamation of taf?ils (prosodic paradigms) and use of phonotactics have been frequent. The poet embarked in abnormality by use of writing the words separately, giving a ladder-like shape to the poems lines and application of writing signs and deletion in writing structure. The most important form of abnormality in stylistic layer is the use of slangs within elegant words. Although the aesthetics of the use of defamiliarization application in general depends on its context of use, attracts the addressee's attention.
    Keywords: Izz al-Din al- Manāsara, defamiliarization, amalgamation of the taf?ilas, paradox, slangs
  • Seyedeh Maryam Mirhoseini, Fatemeh Heydari * Pages 137-163

    pragmatism is one of the recent philosophies in the world that concentrates on the components of human utopia and proposes consequentialist activism, or practical expediency. This philosophy has a different look at the topics as justice, law and morality. Ferdowsi's Shahnameh is a heroic book and an exalted manifestation of the culture and behavior of a nation. Thus it can be of great interest to pragmatist theorists. The relations between utopia of Ferdowsi and pragmatism can be achieved by looking at mythologic community of Shahnameh and analyzing personality of Rostam and other heroes of Shahnameh in terms of these criteria. The authors of this article, in the first place introduce pragmatism and its theorists, then they compare the ideal society of Ferdowsi's Shahnameh with  pragmatic utopia.  The methodology of this article is a descriptive-analytic one and the material concerning pragmatism collected from translated texts. Meanwhile, looking at Rostam personality as a myth and representative of Iranians in Shahnameh reveals that the activities of Rostam and other heroes in Shahnameh were pragmatic and influential along their aims and their society.

    Keywords: Pragmatism, consequentialism, Shahnameh, Rostam, deceit, expediency, Morality