فهرست مطالب

عرفان اسلامی - پیاپی 63 (بهار 1399)
  • پیاپی 63 (بهار 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/03/01
  • تعداد عناوین: 16
|
  • مهناز شایسته فر* صفحات 13-40

    از دیدگاه شیعیان و مفسران شیعی، واقعه غدیرخم و اعلام جانشینی حضرت علی (ع) از سوی پیامبر اکرم (ص)، یکی از بزرگ ترین وقایع تاریخی صدر اسلام به شمار آمده و از اهمیت خاصی، بویژه برای اثبات حقانیت ولایت امیرالمومنین (ع)، برخوردار بوده است. در میان شرح حدیث و روایت غدیر خم، اشارات بسیاری نیز به آیات نازل شده از سوی خداوند در این زمینه از جمله آیه تبلیغ و آیه اکمال شده است. این واقعه به دلیل اهمیت و جایگاه خود در میان شیعیان در عرصه های مختلف هنری، اجتماعی، سیاسی و نیز در زندگی عادی مردم، بازخوردی ویژه داشته است. در این میان، نگارگری اسلامی- ایرانی نیز مجال و فرصتی مناسب برای به تصویر کشیدن و متجلی ساختن داستان ها و مضامین مختلف، بویژه مضامین دینی- مذهبی در اختیار نگارگران قرار داده است. از جمله مضامینی که با سفارش حاکمان و حامیان شیعی مذهب کتابت و مصور شده، واقعه غدیرخم است. بیشتر نگاره های به دست آمده از این مضمون، متعلق به نسخ خطی دوره صفویه با نگرش خاص شیعی است. این کتب شامل آثارالباقیه، حبیب السیر، فال نامه، آثار المظفر، احسن الکبار، روضه الصفا، حمله حیدری و اثر استاد فرشچیان می باشد. اکثر نگاره های به دست آمده از این نسخ، واقعه را تقریبا با همان شرح و تفسیر حدیث غدیر در دشتی فراخ نمایش داده اند، اما برخی نگاره ها نیز با نماد و مفهومی متفاوت، شان ولایت حضرت را با توجه به احادیث، روایات و آیات قرآنی نشان داده اند. این مقاله نیز با توجه به شان و جایگاه ولایت حضرت علی (ع)، به شرح و بررسی روایت غدیر در آثار نگارگری و نمونه های به دست آمده، پرداخته است.

    کلیدواژگان: غدیرخم، حضرت علی (ع)، شان ولایت، نگارگری صفویه
  • پیمان علیزاده اسکویی، اسماعیل بنی اردلان*، کامران افشار مهاجر، محمدرضا شریف زاده، محمدجواد صافیان صفحات 41-52

    عرفان عبارت است از علم به حضرت حق از حیث اسماء و صفات و مظاهرش، همه اسماء الهی به نوعی با هنر و زیبایی همپیوندد مانند جمیل، بدیع، مصور وغیره. نماد تجلی کثرت در وحدت را می توان رنگ دانست از آنجا که نور، که خود نماد کامل وحدت است، ذات مجردش با رنگ تجسم می یابد و رنگ عاملی برای تجلی و ظهور نور می شود. در هنر، رنگ ها جنبه تمثیلی داشته و هر رنگ معنا و مفهومی را در بر می گیرد. به طور مثال: رنگ سبز حالت عرفانی داشته و رنگ سفید نماد وجود مطلق است. معماری گوتیک با هدف ایجاد فضاهای وهم آلود و عجیب و غریب با ترکیبی از نورها و سایه ها و رنگ های درخشان سعی در ایجاد فضاهای مرموز نموده تا گویی حضور عنصر مقدس را در آن مکان بتوان احساس نمود. هدف اصلی این پژوهش، بررسی چگونگی و کارکرد بازتاب وجود رنگ و نور در معماری و نقاشی گوتیک است. این تحقیق به روش توصیفی- تحلیلی بوده و با استدلال استقرایی و روش کتابخانه ای به جمع آوری اطلاعات پرداخته شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که معماری و نقاشی دوره گوتیک با مفاهیم مذهبی سعی دارد تا حضور خداوند را لابلای فضاهای مرموز با ترکیبی از نورها و رنگ ها در صورت متجلی سازد.

    کلیدواژگان: نور، رنگ، گوتیک، معماری، نقاشی
  • سعید زهره وند*، محسن حسینی موخر، محمدرضا حسنی جلیلیان، مرتضی کرمانشاهی صفحات 53-76

    داستان و شخصیت پیامبران الهی، براساس نص صریح قرآن و روایات، یکی از ویژگی های اساسی عرفان اسلامی است که مورد توجه عارفان در قرون مختلف بوده است. در حقیقت طرح نکات و ظرایف عشق و بیان لحظات و تجربیات عاشقانه با هدف گشودن نگاه معرفت شناختی و زیبایی شناسانه از رویکردهای مهم در تاریخ تصوف اسلامی است که به مکتب یا رویکرد عاشقانه در عرفان شناخته شده است. این رویکرد با ویژگی های زبانی خاص خود، با بهره گیری از ظرفیت والای داستان پیامبران و تجربیات عاشقانه نهفته در این داستان ها به مهم ترین موضوعات و مفاهیم عشق پرداخته است، لذا هدف این پژوهش، شناسایی و تبیین رویکرد عاشقانه به داستان حضرت موسی در آثار عرفانی مطرح در قرن پنجم تا هفتم هجری است. دراین پژوهش مصادیق و شواهد مورد نظر در آثار عرفانی با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد تحلیل محتوا مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان از بهره گیری از زبان اشارت با ویژگی های خاص آن در مقابل زبان عبارت است. بررسی شواهد و مصایق تحقیق نشان داد رویکرد عاشقانه هم از لحاظ فراوانی در آثار شعری و نثر و هم از نظر فراوانی در سه قرن مورد تحقیق از فراوانی نسبتا یکسانی برخوردار است. از نظر موضوعی نیز مکالمه خداوند با حضرت موسی و تجلی حق بر وی بیشترین فراوانی را در پرداختن شاعران و نویسندگان به خود اختصاص داده است.

    کلیدواژگان: حضرت موسی (ع)، آثار عرفانی قرن پنجم تا هفتم، رویکرد عاشقانه
  • حلیمه دیلمی نژاد، شمس الحاجیه اردلانی*، سید احمد حسینی کازرونی صفحات 77-100
    مثنوی به عنوان یکی از مهم ترین آثار عرفانی منظوم زبان فارسی از جنبه های مختلف شایسته بررسی است. مولانا در مثنوی بسیار از آیات قران بهره گرفته است و یکی از شگردهای مهم مولانا در برخورد با آیات قران کریم تاویل و تفسیر ذوقی و عاشقانه آنها است. تاویل در فرهنگ اسلامی و بخصوص در ادب عرفانی، اصطلاحی معروف است که تحت عنوان تفسیر باطنی و از ظاهر به باطن رفتن به کار برده می شود. اصولا اعتقاد به باطن امور در مرکز تفکر مولانا است به همین دلیل او به تاویل توجهی ویژه دارد. او معتقد است که قران کریم دارای باطنی است که در زیر ظاهر الفاظ پنهان است. تاویل آیات قران کریم در مثنوی شیوه ای از تفسیر است که باطن را از ورای ظاهر و با معیار عشق و ذوق بیرون می آورد؛ ولی ظاهر را نفی نمی کند. یکی از مهم ترین شرایط تاویل از نگاه او تاویل خویش است که خودشناسی و تزکیه نفس را ضروری می کند و لازمه آن دوری از هوی و هوس است. دومین و شاید اصلی ترین مولفه تاویل از نگاه مولانا اثر و نتیجه آن است به این معنی که تاویل باید آدمی را به رحمت خداوند امیدوار کند. موضوع این پژوهش تاویل عارفانه و عاشقانه مولانا از آیات قران کریم است. یکی از مهم ترین شرایط تاویل از نگاه مولانا، تاویل خویشتن است که خودشناسی و تزکیه نفس را ضروری می کند و نتیجه آن فلاح و رستگاری است به این معنی که تاویل باید آدمی را به سعادت رساند و به رحمت خداوند امیدوار سازد.
    کلیدواژگان: قرآن، تاویل عارفانه، تاویل عاشقانه، مثنوی، مولانا
  • حمید عالی کرد کلایی*، حسین فامیلیان سورکی صفحات 101-116

    حسین بین منصور حلاج - عارف دلسوخته قرن سوم هجری- در ادبیات تصوف جایگاه والایی دارد. در بیشتر رساله‏ها و کتاب‏های عرفانی، سخنان، حالات و آرای وی ذکر شده و عمدتا به دلیل بیان سطح ‏گونه ‏اش- اناالحق- مورد انتقاد قرار گرفته است. هجویری در کشف‏ المحجوب و عطار نیشابوری در تذکره ‏الاولیا فصلی از کتاب‏هایشان را به ذکر او اختصاص داده‏اند. این مقاله سعی دارد با شیوه توصیفی- تحلیلی و با نگرش تطبیقی چهره حلاج را در این دو کتاب بررسی کند. پژوهش حاضر به این نتیجه دست یافته است که هجویری با توجه به اعتقاد به صحو چهره ‏ای از حلاج ترسیم می‏کند که با تایید کلی همراه نیست. او تنها دین دار بودن و کرامات حلاج را تایید می‏کند و می‏پذیرد که او حلولی نبوده و سخنانش قابل تاویل است. در مقابل، عطار به دلیل تمایل قوی‏ خود به تصوف و عرفان، چهره مقدسی از وی ترسیم می‏کند و تلویحا تنها ایراد وی را فاش کردن اسرار الهی می‏داند.

    کلیدواژگان: حلاج، عطار، تذکره‏الاولیا، هجویری، کشف‏المحجوب
  • محمدحسن محمدی، علی اکبر افراسیاب پور*، امیر جوان آراسته، حسین خسروی صفحات 117-138

    اشو یکی از عرفای نوظهور هندی است که به اصطلاح جزء عرفان های سکولار می باشد و تعلیمات وی شامل مبانی: نفی خدای ادیان و در مقابل معرفی خدای متشتت، نفی مذاهب و شرایع پیشین است، عرفان اشو دارای شاخصه هایی است که از جمله می توان به: مراقبه، نسبی گرایی و تکثر، اصالت درون، تناسخ و نفی عقل و ذهن اشاره کرد، این عرفان انسان را به خودخواهی و منفعت جویی می رساند تا جایی که همه چیز حتی خدا وسیله کسب منفعت و لذت نفس می شود که توجه تمام و کمال انسان به سوی لذایذ دنیای مادی و بی توجهی به واقعیات اجتماعی است. در این مقاله، مبانی عرفانی امام (ره): توحید، انسان و آزادی، شریعت، معاد، مراقبه، غایت (فناء فی الله) و ویژگی های عرفانی امام خمینی (ره) بیان گردیده، که در واقع عرفان امام دارای شاخصه های اصیلی است که از یک سو راه ایشان را از عرفان های نوظهور امروزی متمایز می کند و از سویی دیگر، تفسیر ایشان از جهان هستی با اتکا بر قرآن کریم و سنت معصومین- علیهم السلام- علاوه بر توجه به معنویت در جنبه های فردی، جنبه های اجتماعی را هم دربر می گیرد به طوری که منشا ایجاد نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران گردید.

    کلیدواژگان: امام خمینی (ره)، عرفان، اشو، مراقیه، عشق
  • لیلا افسری، سید صدرالدین طاهری*، عبدالله صلواتی صفحات 139-150

    در مقاله حاضر سعی بر این است تا نظر علامه طباطبایی به عنوان یک فیلسوف متاله، مفسر بزرگ و آشنا با گستره اندیشه و مبانی عرفان اسلامی معاصر در باب مراتب و عوالم هستی و ارتباط آن با اسماء و صفات الهی و عالم امر و خلق مورد بررسی و اعتقادات فلسفی، قرآنی و عرفانی وی مورد مداقه قرار گیرد. آنچه از مطالعه آثار علامه طباطبایی به دست می آید این است که وی در تقسیم بندی مراتب عالم دارای دست کم سه دیدگاه فلسفی، قرآنی و عرفانی بوده است و با توجه به هر کدام از این سه دیدگاه، تقسیم بندی جداگانه ای انجام داده است. وی در آثار فلسفی خود از سه عالم سخن می گویند: عالم عقل، عالم مثال و عالم ماده و مادیات؛ نیز در تفسیر المیزان که با روش تفسیری آیه به آیه انجام گرفته است موجودات و عوالم هستی را به عالم امر و عالم خلق تقسیم نموده است اما در دیدگاه مبتنی بر آموزه های عرفانی، از عالمی که از لحاظ مرتبه وجودی مقدم بر همه عوالم فلسفی است یعنی عالم اسماء و صفات بحث کرده است. لذا مراد نگارنده بر این است تا علاوه بر تبیین دقیق این سه دیدگاه، همخوانی یا عدم همخوانی این دیدگاه ها را مشخص و دیدگاه قرآنی و عرفانی وی را با دیدگاه فلسفی مورد تطبیق و بررسی قرار دهد.
    روش کار در این مقاله به صورت توصیفی - تحلیلی و با مراجعه به منابع دست اول و منابع کتابخانه ای صورت گرفته است.

    کلیدواژگان: علامه طباطبایی، مراتب هستی، اسماء و صفات الهی، امر و خلق، فیض
  • انور ضیائی، ایوب کوشان*، علی دهقان صفحات 151-174
    یکی از مسایل بسیار مهمی که از دیرباز ذهن آدمیان را به خود مشغول کرده و به تامل فراخوانده، مساله جبر و اختیار است. سعدی سال ها در نظامیه بغداد به درس و بحث مشغول بوده، در نظامیه ادرار و مستمری می گرفته، گرایش های عمیق عرفانی داشته و تحت تاثیر اندیشه های طریقت سهروردیه بوده است. همین امر باعث شده که در اعتقادات سعدی، نسبت به جبر تغییراتی ایجاد شود و زاویه دید او به جبر عرفانی گرایش پیدا کند تا جبر کلامی. سوال این پژوهش عبارت است از این که آیا بین وجوه بارز جبر برخاسته از عرفان سعدی و همچنین جبری که برخاسته از مشرب کلامی اشعری سعدی است وجوه اشتراکی وجود دارد؟ روش تحقیق در این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده که از یافته ها و نتایج به دست آمده به طور عمده می توان به بسامد بالای اشتراکات در موضوع جبر عرفانی و جبر اشعریانه در کلیات سعدی اشاره کرد.
    کلیدواژگان: سعدی، کلیات، جبرعرفانی، جبر اشعری
  • رقیه صدرایی* صفحات 175-192

    این مکتوب به بررسی گونه هایی از تاویلات مفاهیم قرآنی مولوی در مثنوی می پردازد. با تامل و پژوهش در مثنوی، ویژگی های خاص سبکی و تمایزآفرینی و هنجارشکنی ها را در آن می یابیم. به همین دلیل مطالعه و پژوهش در مثنوی می تواند راهبردی به شناخت بهتر دوره شاعر و شخصیت ادبی و نقش او در ادبیات عرفانی باشد. روش تحقیق دراین مکتوب، روش پژوهشی توصیفی- تحلیلی است. با توجه به این که مولوی در شعر فارسی تصویرهایی نو و ویژه آفریده است با همه تحقیقاتی که صورت گرفته، از این رویکرد می توان پژوهش های مفیدی در زبان و شعر این شاعر عارف به عمل آورد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که مولوی شاعری است. دارای سبک ویژه و مختص به خودش. بارزترین ویژگی شعرش، تاویل معنویات، بویژه مفاهیم قرآنی در نگاه اوست و با نگاه عرفانی ابداع تازه ای می آفریند. نگاه مولوی به ظاهر و باطن قرآن و تراوش ذخایر فکری او در شکل گیری روش تربیتی، از هنرنمایی وی خبر می دهد و نوآفرینی او رنگ دیگری دارد.

    کلیدواژگان: مولوی، مفاهیم قرآنی، تاویلات عرفانی
  • فاطمه پهلوان شمسی، شهرزاد نیازی*، مریم بلوری صفحات 193-214
    شرح محبت نامه جامی اثر محمدبن غلام بن محمدگهلوی، از نویسندگان شبه قاره هند در اوایل قرن سیزدهم هجری است. اگرچه از آثار دست دوم فارسی است اما به دلیل داشتن دانش و اطلاعات عرفانی حایز اهمیت است. در شرح محبت نامه جامی، جوهر و روح تعلیم صوفیه انعکاس دارد. آنچه از این نسخه استنباط می شود شارح محبت نامه نه تنها مردم را به انزواطلبی و دوری از اجتماع و مدنیت ترغیب نکرده است بلکه به عکس در ساماندهی حیات بشری و حدومرز حضور مدنی انسان ها در جامعه انسانی توجه داشته است. او افقی وسیع تر به نام خدمت و شفقت بر خلق پیش روی آدمیان می گشاید. افکار گهلوی از جامی نشات گرفته است. او در مقدمه شرح محبت نامه بیان می کند که دل سراپرده عشق است و آن دلی که از عشق بی بهره است جسمی بی حیات است و جهان و هرچه در اوست از نفحه عشق آفریده شده است. این پژوهش با هدف تبیین جایگاه و تاکید بر اهمیت شناخت شرح محبت نامه جامی در ادب فارسی، نخست به معرفی کوتاهی از این اثر و موضوع آن پرداخته، سپس به جستجوی اندیشه های عرفانی و اجتماعی محمدبن غلام گهلوی و بازیابی این اندیشه ها در عرصه ها و حوزه های گوناگون می پردازد.
    کلیدواژگان: محمدبن غلام گهلوی، اندیشهاجتماعی، اندیشهاخلاقی، اندیشهعرفانی، شرح محبت نامه
  • معصومه صادقی* صفحات 215-230

    دین و عرفان قدمتی وصف ناشدنی در زندگی بشر دارند. در صد سال اخیر نگاه های تکمیلی و انتقادی صاحب نظران به این مقولات، منجر به ایجاد حوزه های اختصاصی مطالعاتی در دانشگاه ها شده و طرفداران ویژه ای پیدا کرده است. جهت تعیین صحت و سقم بسیاری از نظریه ها لازم است از آن به شکل کارآمدتری استفاده شود. سویین برن یکی از صاحب نظران در حوزه تجربه های دینی و عرفانی است. براساس تیوری او تجربه های عرفانی عرفا در پنج گروه قرار می گیرند. از آنجا که حافظ یکی از برجسته ترین عرفای این مرز و بوم است، در این پژوهش تلاش شده با تکیه بر نظریه برن، تجربه های عرفانی موجود در دیوان این شاعر استخراج و دسته بندی شود. یافته های پژوهش نشان می دهد بسیاری از تجربه های عرفانی مطرح شده در دیوان حافظ در چارچوب نظریه برن قرار می گیرد. موارد اندکی نیز وجود دارد که نیاز به بازتعریف دارد.

    کلیدواژگان: دیوان حافظ، تجربه عرفانی، تئوری برن، کشف و شهود
  • عفت نجار نوبری* صفحات 231-250
    آثار مولوی از رویکردهای مختلف قابل بررسی است. یکی از آثار مهم مولانا فیه مافیه است. از موضوعات مهم فیه مافیه، تمثیل یا مصداقی کردن مفاهیم ذهنی است که جایگاه خاصی در آثارمولانا دارد. وی آراء خود را به زینت تمثیل آراسته تا مفاهیم عمیق عرفانی، تقریب ذهن مخاطبان و اهل ذوق شود. نگارنده در پژوهش حاضر به روش پژوهشی توصیفی- تحلیلی از نوع کیفی، به بررسی مفاهیم و ساختار تمثیل های عرفانی کتاب «فیه ما فیه» پرداخته و در پی پاسخ به این پرسش است که «در تمثیل های فیه ما فیه پیوند میان ارکان تمثیل یعنی: مثال (مصداق) با ممثل (مفهوم) چگونه است؟» یافته های پژوهش نشان می دهد که در کتاب «فیه ما فیه» 141 مورد تمثیل وجود دارد که غالبا مختصر و محدود به چند جمله است. مولانا به فراخور متن کتاب با بهره گیری از تمثیلات به مضامین عمیق عرفانی می پردازد. حوزه های معنایی تمثیلات فیه مافیه در سه سطح خداشناسی، انسان شناسی و هستی شناسی جای گرفته اند که انسان شناسی بیش ترین فراوانی و موضوع عرفان و معرفت بیش ترین بسامد را دارد.
    کلیدواژگان: مولانا، تمثیل، شناخت، فیه ما فیه
  • مینا سلیمی، محمدرضا شریف زاده*، اسماعیل بنی اردلان صفحات 251-266

    معماری مسجد باید نیروی تعقل، خرد انسان سازنده، هوش و ذکاوت او را در قالب های معمارانه دربرگیرد به طوری که بنای مسجد بتواند اعتلای روح و سیر عرفانی به سوی کمال و ظرافت و خشوع عبادی را در عمق وجود انسان مسلمان پرورش دهد. عناصر وجودی مسجد از جمله طرح و نقشه، کاشی کاری ها، رنگ و نور، اشکال، خطوط و... در بردارنده رسالت دینی و اجتماعی است و در واقع مساجد هر دوره تاریخی همچون آینه ای تمام نما هستند که شرایط اجتماعی عصر خود را منعکس می کنند. هدف اصلی این تحقیق، بررسی مکان های مقدس با تکیه بر معماری ایرانی- اسلامی (نمونه موردی: مسجد شیخ لطف الله) با رویکرد پدیدارشناسی است. مبنای کار هدف موجود در این پژوهش، بر اساس دو رویکرد رلف و یوهانی پالاسما بوده، بر مبنای مهم ترین جنبه های حس مکان در مسجد شیخ لطف الله، سیر از ظاهر به باطن و به اتحاد مثلثی عناصر کالبدی (ورودی مسجد، راهروهای ورودی، دیوار، سقف، محراب و گنبد) با نور و معانی است که موجب شکل گیری ارتباط عمیق درونی و دیالکتیکی بین مسجد شیخ لطف الله و ناظر و شاهد آن در بالاترین سطح حس مکان می گردد.

    کلیدواژگان: مسجد شیخ لطف الله، پدیدار شناسی، معماری ایرانی- اسلامی، نور و رنگ، فرم و ترکیب عناصر
  • عباد رضاپور، بهرام خوشنودی چروده*، احمدرضا نظری چروده صفحات 267-290

    جان‎بخشی یکی از عنصرهای بنیادین اسطوره باوری است. اسطوره‎ها حقایقی را در باب باور، دانش و جهان‎بینی انسان‎های نخستین در اختیار ما می‎گذارند. اسطوره باوری با اندیشه‎های اشراقی و عرفانی و نیز با تخیل شاعرانه پیوندی ناگسستنی دارد. مولوی به دلیل برخورداری از اندیشه‎های اشراقی و تخیلی نیرومند در شاعری، غالبا به‎طور ناخودآگاه در فضای جان‎بخشی قرارمی‎گیرد و بسیاری از اندیشه‎های عارفانه خود را در مثنوی از رهگذر همین جان‎بخشی که زیر عنوان مشخص تشخیص قرار می‎گیرد عرضه می‎دارد. در این مقاله با نگاهی به نظریه‎های جان‎بخشی و تشخیص، کارکرد آن‎ها را در مثنوی به اختصار مطرح کرده، سهم آن‎ها را در تجسم اندیشه و عاطفه مولانا با مثال‎های متعدد نشان داده‎ایم. مهم‎ترین نتیجه این پژوهش، اثبات مجدد نقش بیان و زیبایی‎شناسی در القای اندیشه‎های مولانا به مخاطب است. این پژوهش داده‎های خود را از طریق اسناد مکتوب، کتاب و مقاله به دست آورده و آن‎ها را با روش تحلیلی توصیف کرده است.

    کلیدواژگان: جان‎بخشی، تشخیص، عرفان، مثنوی مولانا
  • سبحان شافعیان، کتایون فلاحی*، لیلا قاسمی حاجی آبادی صفحات 291-310

    فرقه های تصوف و عرفان در دوره معاصر در جهان اسلام نقش مهمی در انقلابات و ادبیات پایداری داشته اند. حرکت های فکری و انقلابی فرقه های صوفیه در الجزایز، یکی از تاثیرگذارترین و برجسته ترین نقش تصوف و عرفان در این دوره است. زیربنای اندیشه طاهر وطار، نویسنده تاثیرگذار معاصر الجزایر در محیط عرفانی و دینی پایه گذاری شد. در پژوهش حاضر سعی بر این است به درون مایه های عرفانی و دینی در رمان «اللاز»، از نخستین و معروف ترین رمان های وطار، به روش تحقیقی، پژوهشی- تحلیلی اشاره کنیم. با خوانش دینی و عرفانی در رمان «اللاز»، نتایج نشان می دهد که این رمان، حاوی برآوردهایی است که نویسنده با زبانی ساده به دور از تکلف و با استفاده از زبان معیار و با صحنه پردازی دقیق و تصویرپردازی جزیی برای درک عمیق درون مایه رمان توسط خواننده تلاش می کند. در این رمان رگه هایی از عرفان و تصوف و دین مدارانه چون پیامبر اکرم (ص) الگوی رفتاری، رجا، ضرب المثل های دینی به شیوه ای هنری مطرح شده تا اتفاقات و ماجراهای داستان را به خوبی برای مخاطبان به تصویر بکشد و در خوانش سطح تفسیر فرکلاف به زیبایی دیده می شود.

    کلیدواژگان: طاهر وطار، اللاز، درون مایه عرفانی، دینی، استعمارستیزی
  • جعفر محمدی، آرش مشفقی*، عزیز حجاجی کهنوج صفحات 311-322
    شاعران دفاع مقدس، تمام توان را در به تصویر کشیدن رویدادها و حوادث جبهه های جنگ به کار گرفتند. جنبه شهادت طلبی، آزادی خواهی، بی توجهی به ارزش های دنیوی و همچنین گذشتن از مال و جان برای حفظ ارزش های دینی و معنوی، مهم ترین دلایلی بود که باعث شد شعر دفاع مقدس با سرچشمه های هویت ملی و معنوی ارتباط برقرار کند و زمینه ای برای بازآفرینی این نوع نگرش ها، همسو با ارزش های انقلاب اسلامی بشود. این ویژگی به گونه ای است که در شعر شاعران دفاع مقدس بسیاری از تجربه های عرفانی که در شعر شاعران عارف به کار رفته، بازآفرینی شود. این ویژگی در شعر شاعرانی چون قیصر امین پور، سلمان هراتی و زکریا اخلاقی قابل مشاهده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی کوشش در راستای کشف و بررسی جنبه های عرفانی مورد توجه شاعران در شعر روایی دفاع مقدس است. یافته های پژوهش نشان می دهد که شعر دفاع مقدس در زمینه های مختلفی همچون مضامین عرفانی ورود و حضور داشته و همچنین مشخص شد شاعر دفاع مقدس از عناصر و مضامین متداول در شعر عرفانی فارسی و دیگر پیوند بین مضامین عرفانی با درون مایه های دینی در شعرهای خود استفاده کرده است که از ویژگی های انقلاب اسلامی و حماسه هشت سال دفاع مقدس است
    کلیدواژگان: دفاع مقدس، عرفان، اشعار عرفانی، شعر معاصر
|
  • Mahnaz Shaystefar * Pages 13-40

    From the point of view of Shiites and Shiite commentators, the event of Qadir Khom and the announcement of the succession of Imam Ali (PBUH) by the Holy Prophet (PBUH) is one of the greatest historical events of the beginning of Islam and beholds a special position particularly to substantiate the legitimacy of Amir al-Momenin (PBUH). Among the explanations of the hadith and the narration of Qadir Khom many references have been made to the verses revealed by God in this regard, including the verse of “Tabliq” and the verse of “Akmal”. This event has received exceptional responses due to its prominence and position among Shiites in various fields of art, society, politics and also in the daily life of Muslims. In the meantime, Islamic-Iranian painting has provided the painters with an opportunity to portray and display various stories and themes, specifically sacred and religious themes. Qadir Khom is one of the themes that has been written and illustrated by the order of Shiite and religious rulers and supporters. Most of the paintings obtained from this subject belong to the Safavid manuscripts that follow a unique Shiite approach. Such artworks include the works of Al-Baqiyah, Habib al-Sir, Fal-nameh, the works of Al-Muzaffar, Ahsan al-Kabar, Rozat al-Safa, the attack of Heydari, and the paintings of Master Farshchian. Most of the handwritten drawings from this copy display the event with almost the same description and interpretation of the Qadir hadith in Dasht-e Farakh, nevertheless a number of the drawings behold diverse symbols and concepts; furthermore, they demonstrate the dignity of the Imam's guardianship according to the hadiths, narrations and verses of the holy Qur'an. This article, considering the dignity and status of Imam Ali's (PBUH) guardianship has explained and examined the event of Qadir Khomin the paintings and samples obtained.

     

    Keywords: Qadir Khom, Imam Ali (PBUH), Velayat, Safavid painting
  • Peyman Alizadeh Oskooii, Ismail Baniardalan *, Kamran Afshar Mohajer, MohamadReza Sharifzadeh, MohamadJavad Safian Pages 41-52

    Mysticism entails insight in the Absolute, insight in his names, traits, and expressions. All names of Allah, such as Jamil, Badie,  Mosavar, etc. are tied with art and aesthetics. Color is the expression of pluralism in unity. Light, per se, is a symbol of unity but it is embodied by color and color acts as a media for expression and emergence of light. Colors signify a specific meaning in the realm of art. For instance, green implies a divine mystical state but white is the symbol of Absoluteness. Goethic architecture seeks to create mysterious spaces through a combination of lights, shadows, and bright colors, so that the sacredness of that space is immadiately perceived. Present study attempts to examine the application of light and color in Goethic architecture and paintings. It is of descriptive-analytical type. Data is gathered through inductive reasoning and librarian method. Research findings show that Goethic architecture and painting imbued with religious concepts makes an attempt to embody God embeded in mysterious spaces through a combination of lights and colors.

    Keywords: Light, Color, Gothic, architecture, painting
  • Saeed Zohrevand *, Mohsen Hoseini Moakhar, Mohamadreza Hasanijalilian, Morteza Kermanshahi Pages 53-76

    The story and personality of divine prophets, based on the explicit version of the Qur'an and traditions, is one of the essential features of Islamic mysticism that has been considered by mystics in different ages. In fact, the outline of romantic love points and experiences with the aim of opening up an epistemological and aesthetic perspective is one of the most important approaches in Islamic Sufism that has been identified with the love school of mysticism. The hidden romance in these stories deals with the most important themes and implications of love, so the purpose of this study is to identify and explain the romantic approach to the story of Moses in mystical works from the fifth to the seventh century AH. In this research, the facts and evidences in mystical works have been studied by descriptive-analytic method. Investigating the evidence and research findings showed that the romantic approach is relatively similar in frequency in both poetic and affective works and in the three centuries studied. From the point of view of the subject, the conversation of God with Prophet Moses and the manifestation of the right to him has been most abundant in dealing with poets and writers

    Keywords: Prophet Moses (pbuh), mystical works of the fifth to seventh centuries, a romantic approach
  • Halimeh Deilaminejhad, Shamsalhajeyah Ardalani *, Seyed Ahmad Hoseinikazerooni Pages 77-100
    As one of the most important mystical works of Persian language, Mathnawi deserves a lot of attention in various aspects. Rumi has used many Quranic verses in Mathnawi, and one of Rumi's most important techniques in dealing with the Qur'anic verses is their interpretation of the Holy Qur'an and their lively and romantic interpretation. It goes from appearance to backend. Basically, belief in the essence of things is at the center of Rumi's thinking, so he pays special attention to interpretation. He believes that the Holy Quran has an esoteric hidden under the rhetoric. The interpretation of the verses of the Holy Qur'an in Mathnawi is a way of interpretation that brings out the inner beyond the appearance of the standard of love but does not negate the appearance. One of the most important conditions of interpretation for him is his own interpretation, which necessitates self-knowledge and cultivation of the soul, and it requires avoidance of whim. The second, and perhaps the most important, component of interpretation is Rumi's view of the work and its result, which means that one must hope for God's mercy. The subject of this study is the mystical and romantic interpretation of Rumi's verses. One of the most important conditions of interpretation for Mowlana is the interpretation of self which requires self-knowledge and the cultivation of the soul and the result is prostration; that is, interpretation must lead one to happiness and hope in God's mercy.
    Keywords: Quran, mystical interpretation, romantic interpretation, Masnavi, Rumi
  • Hamid Aliikordkalaii *, Hosein Familiansoraki Pages 101-116

    Hussein ibn Mansur al-Hallaj –bereaved mystic of 3rd (A.H.) century- has a high position in Sufism. In some Sufism books and treatises, have mentioned his sayings, spirits, and ideas and he has been criticized because of his Shath-like words –An al-hagh (means: I’m God)- commonly. Hujwiri in Kashf ul Mahjoob and Attar in Tazkirat al-Awliya have devoted one chapter of their books to his mention. This article tries to explore al-Hallaj portrait in these two books by the descriptive-analytical method and also a comparative point of view. This research concludes that Hujwiri has depicted the portrait of al-Hallaj which is not confirmed completely by him, because of his approach of Sahv. He just confirms al-Hallaj’s religion and miracles and believes that he isn’t Hululi and his sayings are capable of interpretation. On the contrary, Attar depicts the sacred portrait of al-Hallaj, because of his strong tendency to Sufism. He implicitly declares that al-Hallaj’s mistake is to make public God’s secrets.

    Keywords: Al-Hallaj, Attar, Tazkirat al-Awliya, Hujwiri, Kashf ul
  • Mohamadhasan Mohamadi, AliAkbar Afrasiabpour *, Amir Javanarasteh, Hosein Khosravi Pages 117-138

    Ashou is one of the emerging Hindu mystics, the so-called secular mysticism, and his arguments include the basics: the denial of the religion of the Gods, and the introduction of the divine religion, the denial of the religions and the past. His mysticism has characteristics that can include: meditation, Relativism, and much, inner authenticity, reincarnation, and intellectuality, this mysticism leads mankind to selfishness and self-esteem so that everything, even God, becomes a means of gaining the benefit of the self-interest of all mankind towards the delights of the material and material world. To social reality,. In this article, the mystical principles of Imam Khomeini (PBUH) that the Qur'an, the prayers of the Imams' Imams (as), and the mystical aspects of Imam Khomeini (RA) were expressed that in fact the mysticism of the Imam has original attributes that, on the one hand, make their way to the distinct emerging mysticisms of now On the other hand, his interpretation of the world was based on the Holy Qur'an and the infallible tradition of Allah (PBUH) as well as paying attention to spirituality in individual aspects, and also the social aspects, as the source of the establishment of the holy system of the Islamic Republic of Iran .

    Keywords: Imam Khomeini (RA), mysticism, Ashou, Marxia, love
  • Leila Afsari, Seid Sadraddin Tahery *, Abdolah Salavati Pages 139-150

    This paper endeavors to study over the standpoint of Allameh Tababaei as a theologian, great commentator, well-aware of the expanse of Islamic mystical thoughts and fundamentals in terms of the hierarchy and realms of existence, and their relationship with divine names and attributes and the universe and the world of revelation and creation, and deliberates on his philosophical, Koranic, and mystical beliefs.What stems from the study of Allameh Tabatabaei’s works is that while making a classifications of the hierarchy of world, he had held three viewpoints, namely philosophical, Koranic, and mystical so that he had three separate classifications due to them. In his philosophical works he points to three realms of wisdom, imagination, and matter and materials, and also in Tafsir Almizan that is interpreted verse by verse, the creatures and realms of existence are classified into the world of revelation and world of creation. However, in his views based on mystical trainings, he has argued over a world that is hierarchically superior to the entire philosophical realms, i.e. the realm of divine names and attributes. Therefore, the writer tries to recognize the consistency or inconsistency of the three viewpoints in addition to the precise description of the perspectives, and compare and study over his Koranic and mystical viewpoints with his philosophical ones. The methods used in this paper are descriptive-analytical together with the reference made to the first hand and library sources.

    Keywords: Allameh Tabatabaei, hierarchy of existence, divine names, attributes, revelation, creation, blessing
  • Anvar Ziaii, Aiyoub Koushan *, Ali Dehghan Pages 151-174
    One of the most important issues that has occupied people's minds is the issue of determinism. Saadi, who spent many years studying and getting pensions in Al-Nizamiyya of Baghdad, had deep mystical orientation and was impressed by the ideas of the Suhrawardiyah doctrine. This led to a change in Saadi's beliefs about compulsion and his point of view tended more toward mystical compulsion rather than verbal compulsion. The question of this research is whether there are any commonalities between the obvious aspects compulsion arising from Saadi's mysticism and the compulsion arising from Sa'adi's verbal disposition. The research method used in this research was descriptive-analytical. The results showed high frequency of commonalities in the subjects of mystical compulsion and Ash'arist compulsion in Koliyat Saadi (Complete Works of Saadi).
    Keywords: Saadi, Koliyat Saadi (Complete Works of Saadi), Mystical compulsion, Al-Ash'ari Compulsion
  • Roghaye Sadraie * Pages 175-192

    This investigation examines some of the interpretations of the Moulavi's Qur'anic concepts in Mathnawi. Through reflection and research in Mathnawi, we find the specific characteristics of style, differentiation, and norms in it. For this reason, study and research in Mathnawi can be a strategy for better understanding the poet's period and literary personality and her role in mystical literature. The research method in this paper is a descriptive-analytical research method. Given that Moulavi has created new and special images in poetic poetry, all the researches done by this approach can lead to useful research in poetic poetry. The findings of this study show that Moulavi has a special style of his own. The most striking feature of his poetry is his interpretation of the spiritual, especially the Qur'anic concepts, and the mystical site creates a new invention. Moulavi's glance at the Qur'an's seemingly inseparable nature and his intellectual reserves in shaping his educational method inform his art and his creativity has a different color.

    Keywords: Moulavi, Quranic concepts, Gnostic Interpretations
  • Fatemeh Pahlavanshamsi, Shahrzad Niazi *, Maryam Bolouri Pages 193-214
    The description of the jumbo's contribution to the work of Muhammad bin Ghulam ibn Muhammad gohlawi is from the writers of the Indian subcontinent, was the beginning of the thirteenth century AH.  Although it is a Persian work, it is important because of the knowledge and information of the mystical.  In the description of the jama's book, the essence and spirit of the teachings of Sufism are reflected.  What is inferred from this edition is not merely encouraging people to be isolated and away from society and civilization, but rather, in the organization of human life and in the context of human civilization in human society.  He opens a broader horizon in the name of service and compassion for the creation of men.  Thoughts of Gohlawi have come from a cup.  In the Preface to the Companionship, he states that the heart is the source of love, and the reason that is lacking in love is a dead body and the world and everything in it is created from the influence of love.  The purpose of this study was to explain the position and emphasis on the importance of recognizing the publication of the Jami Prize in Persian literature, first briefly introducing this work and its subject, then seeking the mystical and social ideas of Muhammad ibn Ghulam  Gohlavi and retrieving these ideas in various fields and areas.
    Keywords: Mohammad bin Gholam Gohlawi, Social Thought, Thinking about religion, Thinking about Islam, Explanation of Publication
  • Masoumeh Sadeghi * Pages 215-230

    Religion and mysticism have affected the human life for long. Within the last few centuries, the supplementary and critical out looks of the experts to these issues have been led to establishing specific fields at universities and some researchers have considered them. These theories should be applied more efficiently in order to determine their accuracy and reliability. Based on Sween Bern’s theory, the mystical experiences of the mystics are classified in five groups. Since Hafiz has been recognized as one of the most prominent Iranian figures in mysticism. In this research, the Sween Bern’s theory has been applied to extract and classify the mystical experiences from Hafiz Divan. The findings of this research indicate that the considered mystical experiences in Hafiz Divan are placed in the frame of Sween Bern’s theory. However, few points need to be explained

    Keywords: Hafiz Divan, Mystical Experiences, Sween Bern’s theory, exploration, intuition
  • Effat Mohamadi * Pages 231-250
    Monolithic works can be examined from different approaches. One of the important works of Maulana is the Mafia. The important subject of the Mafia is the allegory or application of mental concepts that has a special place in the works of Maulana. He has adorned his views with an ornamental allegory so that deep mystical concepts can be approached by the minds of the audience and the people of taste. In the present study, the author uses a descriptive-analytical research method of qualitative type, examines the concepts and structure of mystical allegories in the book "Fih Ma Fih" and seeks to answer the question that "What is the example with the parable?" The research findings show that there are 141 allegories in the book "Fih Ma Fih" which are often brief and limited to a few sentences. According to the text of the book, Maulana deals with deep mystical themes through the use of proverbs. The semantic domains of Fieh Mafia allegories are located at three levels: theology, anthropology, and ontology. Anthropology has the highest frequency and the subject of mysticism and knowledge has the highest frequency.
    Keywords: Rumi, allegory, Cognition, Fih Ma Fih
  • Mina Salimi, Mohamadreza Sharifzadeh *, Esmaiel Baniardalan Pages 251-266

    The existential elements of the mosque including the layout, tiling, color and light, shapes and lines contain the social and religious prophecy. In fact, the mosques in every historical period reflect the social status of their era. The main purpose of this research is phenomenological study of sacred places based on the Iranian-Islamic architecture (case study Sheikh Lotfollah). Studying the Islamic art from the perspective of phenomenology, we can achieve deeper levels and fundamental concepts in architecture whose nature goes beyond a specific climate, environment and time; the elements which represent the relationship between art and religion in Islamic culture.This study is conducted based on Rolf and Johannes Palsma approaches. According to the most important aspects of sense of place in Sheikh Lotfollah mosques such as entrance of the mosque, entrance corridors, walls, ceiling, altar and dome; the emergence from appearance to conscience and the triangular union of physical elements is taking place through light and essence. Accordingly it makes a deep inner dialectical relationship between Sheikh Lotfollah and its observer on the highest level of sense of place.

    Keywords: Sheikh Lotfollah, phenomenology, Iranian-Islam
  • Ebad Rezapour, Bahram Khoshnoodi *, Ahmadreza Nazari Pages 267-290

    Animation is one of the fundamental elements of mythology . Myths give us some truth about belief ,knowledge and worldview of human ancestors. mythology has an inseparable bound with illuminism thoughts and theosophical and also poetic imagination .Mowlavi because of possessing a strong illumination and imaginative ideas in poetry,Mowlavi puts himself in space of Animation unconsciously. He presents lots his theosophical thoughts in Masnavi through animation which is a sub-heading for personification. In this article we have a look at the Animation and personification theories , and outlined their function in Masnavi.Then we have represented them in Mowlavi´s thoughts and emotions through plenty of examples. The most important result of this research is the re-prove of expression and aesthetics role in induction of Mowlavi´s thoughts to his readers. The present research has obtained its data through written document ,books and articles and elaborated them by analytical methods.

    Keywords: animation, personification, theosophy, Mowlavi´s Masnavi
  • Sobhan Shafeian, Katauon Falahi *, Leila Qasemihajiabadi Pages 291-310

    Sufism and mysticism have played an important role in contemporary revolutions and literatures throughout the Islamic world. The intellectual and revolutionary movements of the Sufi sects in Algeria are one of the most influential and prominent roles of Sufism and mysticism in this period. The foundation of Taroutar's thought was laid by the influential contemporary writer Al-Jazeera in the mystical and religious environment. In the present study, we try to refer to the mystical and religious themes in the novel "Allaz", one of the first and most famous novels of Watar, by research, research-analytical method. With a religious and mystical reading of Ellaz, the results show that the novel contains estimates that the author uses in simple language that is far from obligatory, using standard language, with accurate staging and partial imagery for understanding. Deep down the theme of the novel is attempted by the reader. In this novel, traces of mysticism, description, and religiosity such as the Holy Prophet (PBUH), behavioral pattern, Raja, and religious proverbs are presented in an artistic way to depict the events and adventures of the story well for the audience. Be.

    Keywords: Tahir Watar, Allaz, Mystical, religious, Anti-Colonial Theme
  • Jafar Mohamadi, ARASH MOSHFEGHI *, Aziz Hojajikahnooj Pages 311-322
    The victory of the revolution and the eight-year sacred defense epic brought a profound change in the country's institutions. Literature gained the most influence because of its connection with social and political developments. The most significant manifestation of this change is found in the poem of sacred defense. The sacred defense poets did their best to depict events and events on the battlefields. The most important reasons that led the poem of sacred defense to relate to the origins of national and spiritual identity and the context for martyrdom, libertarianism, disregard for worldly values, as well as forfeiting property and lives to preserve religious and spiritual values To recreate these attitudes is in line with the values of the Islamic Revolution. This feature is such that in the poetry of the sacred defense poets many of the mystical experiences used in the poetry of the mystic poets are recreated. This feature is evident in the poetry of poets such as Kaisar Aminpour, Salman Herati, and Zakaria Akhlaqi. The present study is a descriptive-analytic one which attempts to discover and study the mystical aspects of poets' interest in the poetry of Holy Defense. The findings of the study show that sacred defense poetry has been introduced in various fields such as mystical themes and it has also been found that the sacred defense poetry of common elements and themes in Persian mystical poetry and other links between mystical themes and religious themes in He has used his poems, which feature the Islamic Revolution and the epic eight-year sacred defense.
    Keywords: Islamic Revolution, holy defense, mysticism, mystical poems, contemporary poetry