فهرست مطالب

مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام - پیاپی 1 (پاییز 1398)
  • پیاپی 1 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/07/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مائده ارکان*، اسدالله اطهری صفحات 1-16
    کشورهای مهم جهان اسلام ایران، ترکیه و عربستان سعودی با سه گفتمان شیعی، اخوانی و وهابی هریک در صدد تاثیرگذاری بر مسلمانان و کسب رهبری جهان اسلام هستند. سه کشوری که با سیاست های خود تلاش می کنند با ایجاد نظم نوین منطقه ای، هژمون مسلط بر جهان اسلام شوند. ایران با داشتن ذخایر عظیم انرژی، موقعیت مهم ژیوپولتیکی و استراتژیکی، تاکید بر دین و انقلاب اسلامی، عربستان سعودی با منابع بزرگ نفتی، حرمین شریفین و زادگاه اسلام و ترکیه به دلیل اهمیت استراتژیکی و گفتمان نوعثمانی گرایی هریک سیاست های خاص خود را در منطقه اعمال می کنند. این سه رقیب تلاش می کنند وزنشان را در معادلات منطقه و جهان از طریق افزایش قدرت اقتصادی، قدرت سیاسی و فرهنگی افزایش دهند تا بر تصمیمات جهان اسلام تاثیرگذار باشند. در این مقاله به دنبال پاسخ به این پرسش هستیم که آینده جهان اسلام چگونه توسط قدرت های منطقه ای که با یکدیگرسازگاری ایدیولوژیک ندارند، رقم خواهد خورد. از دیدگاه آینده پژوهی، شناخت و معرفت از روندهای مستمر در منطقه جهان اسلام باعث تاثیرگذاری بر این جهان خواهد بود. در واقع آینده جهان اسلام وابسته به این است که قدرت های اسلامی و امت مسلمان در چارچوب اندیشه ها و خواسته های خود چه تصمیمات می گیرند و چه اقداماتی را در این راستا انجام خواهند داد.
    کلیدواژگان: قدرت های منطقه ای_ایران_ترکیه_عربستان سعودی و جهان اسلام
  • جمال بافرانی* صفحات 17-35
    سیاست خارجی آمریکا در خلال چند دهه گذشته، در مسیر تحکیم موقعیت دلار به عنوان ارز اصلی در معاملات نفتی کشورهای اسلامی منطقه خاورمیانه و ذخایر ارزی سایر کشورها حرکت کرده است. سیاست پترو دلار آمریکا، نظمی را ایجاد کرده که بر پایه آن بهای خرید نفت از فروشندگان مسلمان با دلار تعیین می گردد. آن ها بر این باورند که اگر ارز دیگری به جای دلار در معاملات نفتی به ویژه در کشورهای اسلامی منطقه خاورمیانه چنین موقعیتی را پیدا کند، بسیاری از کشورها دلارهای ذخیره شده خود را خواهند فروخت و این وضع موقعیت دلار را نسبت به ارزهای معتبر دیگر  تضعیف خواهد کرد. این مقاله، روندهای حاکم در اقتصاد سیاسی نفت کشورهای مسلمان نشین خاورمیانه را به عنوان فروشندگان نفت در بازار مبادلات نفت در جنگ پترو دلار بر اساس مدل SWOT مورد بررسی قرار می دهد.
    کلیدواژگان: جنگ پترو دلار، اقتصاد سیاسی نفت، بازار نفت جهان، بازار نفت مسلمانان
  • علی جدی*، ابراهیم مقیمی، سید عباس احمدی، مهدی زارع صفحات 36-53
    مخاطرات با چنان شدتی حادث می شوند که تلفات و خسارات فراوانی را به همراه دارند و گستردگی اثرات ناشی از آنها ورای توانایی و ظرفیت دولت متاثر از مخاطرات است در چنین مواقعی قربانیان نیازمند کمک های بشردوستانه می باشند که حقوق بین الملل یک سری توصیه هایی به کشورها نموده است و حقوق بشردوستانه و چارچوبهای تصویب شده در این رابطه، تلاش برای کاهش مخاطرات را الزام آور کرده است. در اسلام، جایگاه آرامش، امنیت، تعاون و خدمت هم نوع از جایگاه بالایی برخوردار است لذا با توجه به مبانی نظری اسلام برای نوع دوستی و کمک به دیگران و مکمل آن ظرفیت عظیم منابع خدا دادی در کشورهای اسلامی به یقین این الزام برای جهان اسلام را مضاعف می نماید. با توجه به برخی تجربیات ناموفق گذشته جهان اسلام در تشکیل سازمانهای مشترک، در این نوشتار پیشنهاد می شود طی یک نشست مشترک بین چند کشور اسلامی با به کارگیری دیپلماسی کاهش مخاطرات یک سازمان بین المللی اسلامی (علمی و عملیاتی) به منظور الزام دولتهای اسلامی عضو در جهت همکاری برای کاهش مخاطرات در چارچوب حقوق و روابط بین الملل، تاسیس شود تا اندکی از خلا های موجود را پر نماید و این سازمان برخلاف هدف برخی ایتلاف های مشترک گذشته کشورهای اسلامی که بر اساس تامین منافع این کشورها شکل گرفته بود، فقط برای خدمت رسانی به همه بشریت به صورت عام المنفعه شکل بگیرد تا علاوه بر تقویت روابط بین کشورهای اسلامی، بتوان چهره رحمانی اسلام را در جهان به نمایش گذاشت
    کلیدواژگان: دیپلماسی کاهش مخاطرات، جهان اسلام، حقوق بین الملل
  • محمدرضا دهشیری*، زهرا بهرامی صفحات 54-80

    تغییرات آب و هوایی و تاثیرات جهانی آن بر روند زندگی بشریت، امنیت بازیگران فردی و جمعی را به ویژه در منطقه مسلمان نشین غرب آسیا تحت تاثیر قرار داده است. در این رهگذر، بحران آب به عنوان حیاتی ترین مسیله ناشی از تغییرات آب و هوایی، در ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی، کنشگران را با تهدیدات وجودی مواجه می کند. کشورهای اسلامی در منطقه غرب آسیا به عنوان محور جهان اسلام در معرض بیشترین تهدیدات ناشی از بحران آب قرار دارند و امکان بروز جنگ آب بر سر این ماده حیاتی در آینده این منطقه وجود دارد. در این راستا مقاله حاضر در صدد بررسی این سوال است که تهدیدات ناشی از بحران آب به عنوان مهم ترین مخاطره زیست محیطی چه تاثیری بر آینده امنیت کشورهای اسلامی در منطقه غرب آسیا خواهد داشت؟ در پاسخ نیز این مهم بررسی می شود که بحران آب، موجب ایجاد و تعمیق تهدیدات امنیتی وجودی در دو بعد اجتماعی و سیاسی اقتصادی برای کشورهای اسلامی منطقه غرب آسیا می شود.

    کلیدواژگان: بحران آب_کشورهای اسلامی غرب آسیا_تهدیدات وجودی_تهدیدات امنیتی اجتماعی و تهدیدات امنیتی سیاسی و اقتصادی
  • محسن قاسمی* صفحات 81-100
    بروز تحولات و بی ثباتی های سیاسی- امنیتی در جهان اسلام، همگی معطوف به موقعیت قدرت نرم و ارتباطات گروه های فروملی و هویت بخش و همچنین نهادهای غیردولتی بوده است. بدیهی است، قدرت نرم در اسلام نشات گرفته از ارزش های الهی بوده که به کنش گران، نقش آینده ساز اعطا می کند. در این مقاله تلاش می شود تا دیپلماسی عمومی که کارویژه ای نرم گونه در ایجاد آگاهی بخشی و ارتباطات مفید بین الدولی و بین المللی دارد، به عنوان عاملی در جهت امنیت بخشی و هموارگر در رسیدن به ثبات سیاسی و نهایتا دموکراسی در کشورهای اسلامی معرفی گردد. ارزش های مشترکی که بعد از دهه 80 میلادی در ساختار قدرت در کشورهای مختلف جای گرفته اند، می توانند در جلوگیری از خشونت و رادیکالیسم مذهبی، چهره مخدوش شده اسلام را بازسازی نمایند. روشن است که، در بین جوامع اسلامی ابزار دیپلماسی عمومی مغفول و دستخوش بازی های سیاسی گردیده که با ایجاد استراتژی معکوس صلح و ثبات محقق می گردد.
    کلیدواژگان: دیپلماسی عمومی، قدرت نرم، جهان اسلام، دموکراسی، ثبات
  • مرتضی محقی*، محمدکاظم محقی، معصومه غالی فلیح الکنانی صفحات 101-117

    جهان اسلام با 57 کشور، حدود یک چهارم جمعیت جهان را به خود اختصاص داده است. کشورهای اسلامی علاوه بر عقب ماندگی در تولیدات صنعتی، از نظر علمی و پژوهشی نیز در وضعیت نامطلوبی به سر می برند. ارزیابی های علمی نشان دهنده این واقعیت است که سهم کشورهای اسلامی در تولیدات علمی، از کل تولیدات علمی جهان بسیار اندک است. تولیدات علمی به عنوان معیار مهمی از فعالیت سیستم علمی کشورها، امروزه نقش حیاتی برای نهادهای تصمیم گیر در سطوح ملی و بین المللی دارد. در سالیان اخیر برخی کشورهای اسلامی از جمله ایران، ترکیه، مصر و برخی کشورهای دیگر برای حضور فعال تر در زمینه های علمی، تلاش های بسیار انجام دادند که نتیجه آن افزایش میزان تولیدات علمی این کشورها در مجلات و پایگاه های معتبر علمی بوده است. از مهم ترین آسیب های نظام پژوهشی می توان به عدم کاربردی بودن پژوهش ها و عدم تعامل بین صنعت و دانشگاه ها اشاره نمود. راهکارهایی نظیر تدوین قوانین و مقررات در حوزه پژوهش های دانشگاهی، حمایت های قانونی از محققان، لزوم خرید منابع پژوهشی برای دانشگاه ها، توجه به موضوعات به ظاهر کوچک اما کاربردی و بالا بردن قدرت خرید علاقمندان به پژوهش می تواند تا حدودی وضعیت تولید علم در جهان اسلام را بهبود بخشد. هرچند کشورهای اسلامی تا رسیدن به جایگاه واقعی و تاریخی خود، نیازمند فعالیت های علمی و پژوهشی بنیادین در همه سطوح می باشند.

    کلیدواژگان: تولید علم، پژوهش، دانشگاه، آسیب شناسی، جهان اسلام
|
  • Maedeh Arkan *, Asadolah Athary Pages 1-16
    Important countries in the Muslim world - Iran, Turkey and Saudi Arabia - are seeking to influence Muslims and gain leadership in the Islamic world with three Shiite, Brotherhood and Wahhabi discourses. The three countries that are trying their policies to create a new regional order become the dominant hegemony in the Muslim world. With huge energy reserves, important geopolitical and strategic positions, emphasis on religion and the Islamic Revolution, Saudi Arabia with its huge oil resources, the Holy Shrine and the birthplace of Islam and Turkey are each pursuing their own policies in the region due to the strategic importance and discourse of postmodernism. . These three rivals seek to increase their weight in regional and world equations by increasing economic, political and cultural power to influence the decisions of the Muslim world. In this article we seek to answer the question of how the future of the Islamic world will be shaped by regional powers that are not ideologically compatible. From a futuristic perspective, understanding and understanding of ongoing trends in the Muslim world will have an impact on this world. In fact, the future of the Muslim world depends on what decisions the Islamic powers and the Muslim Ummah make and what they will do in the context of their ideas and desires.
    Keywords: regional powers, Iran, Turkey, Saudi Arabia, Islamic world
  • Jamal Bafrani * Pages 17-35
    US foreign policy has moved in the direction of consolidating the dollar's position as a major currency in Islamic Middle East oil and foreign exchange reserves over the past few decades. The US dollar's Petroleum policy has created an order that sets the price of buying oil from Muslim sellers in dollars. They believe that if another currency than the dollar finds itself in oil trading, especially in the Islamic countries of the Middle East, many countries will sell their stored dollars and this will weaken the dollar's position relative to other credible currencies. Kurdish. This article examines the trends in the oil political economy of the Middle East Muslim countries as oil sellers in the Petro-Dollar Exchange Market based on the SWOT model.
    Keywords: Petro-dollar War, oil political economy, World Oil Market, Muslim Oil Market
  • Ali Jeddi *, Ebrahim Moghimi, Seyyed Abbas Ahmadi, Mehdi Zare Pages 36-53
    Hazards occur so severely that they cause a great deal of casualties and widespread effects beyond the capacity of the state to be affected by the hazards. In such cases, victims need humanitarian assistance as international law provides a series of recommendations and rights to countries. The philanthropy and the frameworks adopted in this regard have made efforts to reduce risk. In Islam, the place of peace, security, co-operation and service has a high status, so given the theoretical foundations of Islam for altruism and helping others and complementing it, the enormous capacity of God-given resources in Islamic countries certainly fulfills this obligation to the Islamic world. Doubles. In light of some of the past unsuccessful experiences of the Islamic world in forming joint organizations, this article proposes a joint meeting between several Islamic countries using diplomacy to reduce the risk of an Islamic international organization (scientific and operational) in order to oblige Islamic States parties to To cooperate to reduce the risks in international law and relations, establish to fill some of the existing vacancies and, contrary to the goal of some of the past Islamic State coalitions, formed solely for the benefit of all of them, to serve all Humanity will be formed to the benefit of society In addition to strengthening relations between Islamic countries, it is possible to show the merciful face of Islam in the world.
    Keywords: hazards reduction's diplomacy, Islamic world, International Law
  • MohammadReza Dehshiri *, Zahra Bahrami Pages 54-80

    Climate change and its global impact on humanity's lives have impacted the security of individual and collective actors, especially in the West Asian Muslim region. In this passage, as the most critical issue of climate change, political, economic, social and environmental aspects pose actors with existential threats. Islamic countries in the West Asian region, as the center of the Islamic world, are exposed to the greatest threats from the water crisis and there is a possibility of a water war over this vital substance in the future. In this regard, the present paper seeks to examine the impact of the threat posed by the water crisis as the most important environmental hazard on the future security of Islamic countries in West Asia. In response, it is also worth noting that the water crisis has created and deepened existential security threats in both the socio-political and economic dimensions of the West Asian Islamic countries.

    Keywords: water crisis, Islamic countries of West Asia, Existential threats, Social Security Threats, political-economic security threats
  • Mohsen Ghasemi * Pages 81-100
    The emergence of political-security developments and instability in the Muslim world has all focused on the position of soft power and the communication of formal and identity groups as well as NGOs. Obviously, soft power in Islam is derived from divine values ​​that gives actors a promising role. This article attempts to introduce public diplomacy, which has a soft-spoken function in creating cross-national and international awareness and useful communications, as a factor in securing and facilitating political stability and ultimately democracy in Islamic countries. Shared values ​​that have been embedded in the power structure of different countries since the 1980s can help rebuild Islam's tarnished face in preventing violence and religious radicalism. It is clear that among the Islamic societies the tools of public diplomacy have been neglected and have been subjected to political games, which can be achieved by creating a reverse strategy of peace and stability
    Keywords: Public Diplomacy, Soft power, Islamic world, Democracy, Stability
  • Murtaza Mohiqi *, MohammadKazem Moheghi, Massooma Ghali Flayyih Al Kinani Pages 101-117

    The Islamic world, with 57 countries, accounts for about a quarter of the world's population. Islamic countries, in addition to lagging behind in industrial production, are also in a poor state of science and research. Scientific evaluations reflect the fact that the share of Islamic countries in scientific output is very small compared to the total scientific output of the world. Scientific productions as an important measure of the activity of the scientific system of countries today play a vital role for decision-making bodies at national and international levels. In recent years, some Islamic countries, including Iran, Turkey, Egypt, and some other countries, have made great efforts to become more active in the field of science, resulting in increased scientific output in reputable journals and scientific bases. One of the major disadvantages of the research system is the inability to conduct research and the lack of interaction between industry and universities. Strategies such as formulating laws and regulations in the field of academic research, providing legal support to researchers, the need to purchase research resources for universities, addressing seemingly small but practical issues, and enhancing the purchasing power of research interests can partly enhance the status of science production in the Islamic world. To improve. However, Islamic countries need fundamental scientific and research activities at all levels to reach their true and historical status.

    Keywords: Science production, Research, university, Pathology, Islamic world