فهرست مطالب

پژوهش های سیاستگذاری و برنامه ریزی انرژی - سال پنجم شماره 4 (زمستان 1398)
  • سال پنجم شماره 4 (زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1399/04/10
  • تعداد عناوین: 7
|
  • کاظم یاوری، کاظم بیابانی خامنه* صفحات 7-32

    نرخ ارز حقیقی نشانگر نسبت قیمت کالاهای قابل مبادله به قیمت کالاهای غیرقابل مبادله و یکی از نماگرهای کلیدی در اقتصاد ایران است که در سالهای اخیر جهش های چشمگیری داشت. در تحقیق حاضر با درنظر گرفتن چهار مکانیسم اثر قیمتی (تغییر قیمت نسبی انرژی)، اثر مقیاس (تغییر حجم اقتصاد)، اثر ترکیبی (تغییر ترکیب فعالیت های اقتصادی) و اثر تکنیکی (تغییر بهره وری)، آثار تکانه های نرخ ارز حقیقی بر شدت انرژی اقتصاد ایران به عنوان یکی از شاخص های مهم اقتصادی-زیست محیطی مورد بررسی قرار گرفته است. پس از مدلسازی الگوی تحقیق به وسیله روش خودرگرسیون برداری ساختاری با داده های سال های 1395-1353، نتایج نشان می دهد که افزایش نرخ ارز حقیقی از کانال اثر قیمتی و اثر مقیاس شدت انرژی را کاهش می دهد، در مقابل اثر تکنیکی آن باعث افزایش شدت انرژی می شود. ضمن اینکه اثر ترکیبی معناداری مشاهده نشد. نهایتا به دلیل غالب بودن اثر تکنیکی مثبت، برآیند اثر نرخ ارز حقیقی بر شدت انرژی در دوره مورد بررسی مثبت بوده و در نتیجه با کاهش ارزش حقیقی ریال و ثبات سایر شرایط، شدت انرژی افزایش می یابد. دلایل این پدیده را می توان افزایش قیمت نسبی تجهیزات و تکنولوژی های با کارایی انرژی بیشتر (هم برای مصرف کننده و هم تولید کننده، که عمدتا وارداتی هستند) و همچنین افزایش قاچاق انرژی دانست که منجر به افزایش شدت انرژی می شوند.

    کلیدواژگان: شدت انرژی، نرخ ارز حقیقی، قیمت انرژی، قاچاق سوخت، خودرگرسیون برداری ساختاری
  • وحید محمودی، سید نصرالله ابراهیمی، صادق قاسمی* صفحات 33-66

    در اسناد بالادستی کشور بر ضرورت تولید صیانتی از مخازن نفتی تاکید شده است. به منظور اصلاح نوع قرادادهای قبلی، وزارت نفت طراحی نسل جدیدی از قراردادهای بالادستی تحت عنوان قراردادهای نفتی ایران (IPC) را با هدف تولید صیانتی از میادین نفتی در دستور کار قرار داد. میدان درود از جمله میدان های نفتی می باشد که قرارداد بیع متقابل نتوانسته است اهداف تولید صیانتی را در آن محقق کند. براین اساس در تحقیق حاضر به منظور بررسی اثربخشی قراردادهای  IPC در تحقق تولید صیانتی، با استفاده از روش بهینه سازی پویا مسیر بهینه تولید در قراردادهای IPC با مسیر بهینه تولید شرکت ملی نفت ایران در میدان درود با تغییر پارامتر های قراردادی و تحت سه سناریوی مرجع، سختگیرانه و جذاب محاسبه و با استفاده از روش تحلیل داده ها نتایج با همدیگر مقایسه شده است. نتایج نشان می دهد که اولا، علی رغم تلاش شرکت ملی نفت ایران برای طراحی نوع موثرتری از قرارداد نفتی و ایجاد جذابیت برای سرمایه گذار، در قرارداد IPC نیز آنچه که اصطلاحا به اثر اختلالی مشهور است دیده می شود. این موضوع بدان معنی است که مسیر بهینه تولید از منظر شرکت ملی نفت ایران با مسیر بهینه قابل دستیابی به وسیله شرکت های بین المللی متفاوت بوده و در عمل پیمانکار قادر به برآورده ساختن خواسته های تولیدی شرکت ملی نفت در چارچوب نوع قرارداد IPC نیست. ثانیا، جذابیت رژیم مالی قراردادهای IPC تاثیری بر انجام عملیات ازدیاد برداشت و تولید صیانتی از مخزن توسط پیمانکار ندارد. در همه سناریوهای قراردادی، پیمانکار عدم تزریق یا تزریق سطح محدودی از سیال را به عنوان گزینه بهینه انتخاب خواهد کرد.

    کلیدواژگان: قرارداد IPC، میدان نفتی درود، بهینه یابی پویا، مسیر بهینه تولید، تولید صیانتی
  • فرهاد فلاحی، پوریا معقولی* صفحات 67-113

    در این مقاله، برنامه ریزی هم زمان مشارکت واحدها و شبکه گاز در حضور نیروگاه های تجدید پذیر بادی و خورشیدی مدل سازی شده است. انرژی باد و خورشید هر دو منابع انرژی متغیر هستند اما به دلیل اینکه انرژی خورشیدی فقط در ساعاتی از روز قابل دسترس می باشد، موجب شده است رفتار نمودار بار تغییر یابد. این تغییر نمودار بار که به نمودار "منحنی اردک" معروف شده است، موجب این نگرانی شده که آیا سیستم قدرت می تواند میزان رمپ موردنیاز و محدوده موردنیاز برای استفاده کامل از انرژی خورشیدی را فراهم آورد. استفاده از نیروگاه های گازی به منظور پشتیبانی از رمپ شدید موردنیاز شبکه باعث نوسانات و تغییرات عمده و شدید در جریان فلوی گاز در شبکه گاز می شود. از طرفی تغییرات تولیدات نیروگاه های خورشیدی نیازمند افزایش مقدار بالایی انعطاف پذیری از نیروگاه های گاز می باشد. استفاده از سیستم های ذخیره ساز انرژی برق و گاز، قابلیت لاین پک شبکه گاز و همچنین استفاده از تکنولوژی تبدیل برق به گاز (PtG) می توانند راه حل مناسبی جهت کاهش اثرات نوسانات به منظور بهره برداری مطمین از هر دو شبکه برق و گاز شود. در این مقاله یک مدل برنامه ریزی بازه ای عدد صحیح مختلط محدب جهت یکپارچه سازی شبکه برق و شبکه گاز در شرایط نفوذپذیری بالای انرژی خورشیدی به همراه مدل سازی تجهیزات ذخیره برق و گاز، لاین پک و PtG  ارایه شده است. این مدل با استفاده از روش تجزیه بندرز حل و کارایی آن در یک شبکه 24 باسه IEEE و سیستم گاز 20 گره ای بلژیک ارایه شده است. با توجه به سیاست های توسعه ای ج.ا. ایران در خصوص انرژی خورشیدی، لازم است همزمان با افزایش منابع خورشیدی هماهنگی کامل و در سطوح مختلف بین متولیان بهره برداری شبکه برق و شبکه گاز کشور شکل گیرد.

    کلیدواژگان: شبکه برق و گاز، انرژی خورشیدی، عدم قطعیت، مدل سازی بازه ای
  • ابراهیم رئیسی سرکندیز، صادق عابدی*، رضا احتشام راثی صفحات 115-139

    استراتژی در سطح شرکت های چند رشته ای یا همان "استراتژی مادری" موضوعی است که اخیرا در حوزه برنامه ریزی استراتژیک مورد توجه زیادی قرار گرفته است. با توجه به اینکه شرکت های چند رشته ای دارای زیرمجموعه های مختلفی می باشند که در فضاهای گوناگون فعالیت می نمایند و با شرایط محیطی مختلفی روبرو می باشند، پس نمی توان برای همه ی این شرکت ها از رویکرد استراتژی یکسانی استفاده نمود. هدف اصلی این پژوهش طراحی مدل بهینه سبک تعامل سازمان های مادر با زیرمجموعه ها به منظور بهبود عملکرد و ارزش آفرینی می باشد. در این پژوهش پس از استخراج متغیرهای تصمیم گیری اولیه، با بهره گیری از گروه خبرگان در یک شرکت مهندسی و توسعه گاز ایران با کسب وکارهای مختلف با استفاده از روش دلفی فازی، متغیرهای نهایی انتخاب گردید. این گروه خبره شامل افراد صاحب نظر در مدیریت استراتژی  می باشند. متغیرهای نهایی  ورودی شامل دو متغیر عملکرد سازمانی و دوره عمر شرکت های تابعه و خروجی مدل شامل سه استراتژی ارزش آفرینی شامل برنامه ریزی استراتژیک، کنترل استراتژیک و کنترل مالی می باشد. پس از استخراج متغیرهای تصمیم گیری، با بهره گیری از مدل سازی سیستم خبره فازی، مدل تصمیم گیری سه  سطحی طراحی و اعتبارسنجی گردید.

    کلیدواژگان: ارزش آفرینی، شرکت های مادر، مدل سازی، سیستم خبره فازی
  • داود حمیدی رزی، رضا رنج پور*، محمدعلی متفکرآزاد صفحات 141-184

    یکی از راهبردهای موثر برای اصلاح الگوی مصرف انرژی، ارتقاء سواد انرژی و توانمندسازی شهروندان برای اتخاذ رفتارهای انرژی اندوز می باشد. هدف این پژوهش بررسی وضعیت سواد انرژی جامعه دانشگاهی شمال غرب کشور و مدلسازی عوامل موثر بر آن با تاکید بر اثر متغیر سواد اقتصادی و مالی است. بدین منظور با استفاده از رویکرد پیمایش و ابزار پرسشنامه، شاخص سواد اقتصادی و مالی و شاخص سواد انرژی (در سه بعد شناختی، احساسی و رفتاری) سنجیده شد و سپس توسط مدل های اقتصادسنجی سانسور شده و تخمین زن توبیت، مدل تجربی پژوهش مورد برازش قرار گرفت. جامعه آماری پژوهش شامل کارمندان و اساتید دانشگاه های مراکز سه استان آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و اردبیل بود که پس از نمونه گیری در نهایت 500 پرسشنامه تکمیل و مورد تحلیل قرار گرفت. طبق نتایج سواد اقتصادی و مالی تاثیر مثبت و معنادار بر دو بعد شناختی (دانشی) و احساسی سواد انرژی داشته و در مقابل بر بعد رفتاری سواد انرژی تاثیر معنادار ندارد. همچنین سطح تحصیلات نیز تاثیر مثبت و معنادار بر دو بعد دانشی و احساسی سواد انرژی داشته و بر بعد رفتاری سواد انرژی تاثیر معنادار ندارد. بنابراین فرضیه شکاف کارایی انرژی در بین نمونه آماری پژوهش تایید می شود. سطح درآمد خانوارها نیز تاثیر منفی و معنادار بر سواد شناختی انرژی دارد و با افزایش مساحت زیربنای خانه، انجام رفتارهای انرژی اندوز کاهش می یابد.

    کلیدواژگان: سواد انرژی، سواد اقتصادی، شکاف کارایی انرژی، مدل های سانسور شده، منطقه شمال غرب
  • محمد تحصیلدوست*، زهراسادات زمردیان، شادی جامی الحمدی صفحات 185-218

    برای بهینه سازی مصرف انرژی علاوه بر فیزیک ساختمان، پارامترهایی نظیر رفتار و نحوه تعامل کاربر با ساختمان بایستی مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه بهسازی انرژی بدون لحاظ رفتار کاربر، در عمل تاثیر کمی بر کاهش مصرف انرژی خواهند داشت. این پژوهش، به دنبال ارزیابی عملکرد  بهسازی انجام شده، برآسایش کاربران و انرژی ساختمان است. به عنوان نمونه دو ساختمان خوابگاهی مشابه، (قبل و بعد از بهسازی)، به دو روش میدانی (پرسشنامه و اندازه گیری) و شبیه سازی دینامیک موردتحقیق قرارگرفته است. نتایج برداشت های میدانی، نشان داد که، علاوه بر وجود نارسایی هایی در سیستم ساختمان، بهسازی ها، به طور میانگین تنها 4 درصد باعث افزایش رضایتمندی کاربران، از عملکرد آن شده است. همچنین بر اساس نتایج شبیه سازی نیز، دو ساختمان به رغم بهسازی های انجام شده، عملکرد انرژی مشابهی داشته اند و حتی در ساختمان جدید، ساعات نارضایتی آن، 9.5 درصد افزایش یافته است. بنابراین می توان اظهار کرد که این تغییرات، بدون تخمین عملکرد انرژی و آسایشی ساختمان، انجام شده است.

    کلیدواژگان: بهینه سازی مصرف انرژی، رفتار کاربر، آسایش، خوابگاه دانشجویی
  • داوود منظور*، سعید سیدحسین زاده یزدی صفحات 219-263

    بررسی سیاست های اجرا شده در حوزه مدیریت مصرف برق در کشور نشان می دهد این سیاست ها موفقیت چشمگیری نداشته است. عدم موفقیت های این سیاست ها را می توان تا حد زیادی به عدم شناخت اجتماعی کافی سیاست گزاران از افراد جامعه و مصرف کنندگان برق نسبت داد. با افزایش شناخت اجتماعی می توان سیاست های بهتری برای تغییر رفتار ارایه نمود که نه تنها تاثیرگذاری بیشتری خواهد داشت، بلکه از سرمایه های اقتصادی و اجتماعی نیز به شکل مناسب تری محافظت خواهد نمود. ابزارها و بینش های رفتاری، در حقیقت، حلقه گمشده ای است که می تواند اجرای چنین سیاست هایی را ارتقاء دهد. در این مقاله ضمن آسیب شناسی راهکارهای مطرح شده در زمینه مدیریت مصرف برق از منظر اقتصاد رفتاری، و با عنایت به ابزارها و تجارب اقتصاد رفتاری، پیشنهادهایی به منظور اصلاح و بازنگری رویکردهای رایج در زمینه مدیریت مصرف برق در کشور ارایه شد. یکی از مهمترین این پیشنهادات آن است که با توجه به اهمیت موضوع، واحدی در صنعت برق به عنوان "واحد تلنگر" تاسیس گردد که ضمن بهره گیری از ظرفیت اندیشمندان حوزه اقتصاد رفتاری و سایر رشته های مرتبط نظیر جامعه شناسی و روان شناسی، با تجمیع و هم افزایی ظرفیت روابط عمومی های شرکت های حوزه برق کشور و همچنین سایر بخش های مرتبط وزارتخانه، مدیریت اجرای سیاست های اقتصاد رفتاری برای جامعه هدف را به منظور فرهنگ سازی کاهش مصرف برق کشور پیگیری نمایند. آیین نامه واحد مذکور با بهره گیری از تجارب متعدد کشورهای مختلف می تواند تدوین گردد و راهنمای فعالیت های این واحد گردد.

    کلیدواژگان: ممدیریت مصرف برق، اقتصاد رفتاری، واحد تلنگر، هنجارها، انگیزش، بهینه سازی
|
  • Kazem Yavari, Kazem Biabany Khameneh* Pages 7-32

    The real exchange rate indicates the ratio of the price of tradable goods to the price of non-tradable goods and is one of the key indicators in the Iranian economy that has undergone significant leaps in recent years. In the present study, the effects of real exchange rate shocks on energy intensity (as one of the important economic-environmental indicators) of Iran's economy is investigated with recognising four mechanisms: price effect (relative energy price change), scale effect (change in economic volume), composite effect (change in mix of economic activities) and technical effect (change in productivity). By modelling the empirical model by Structural Vector Autoregressive method with data from 1974-2016 period, the results show that increasing the real exchange rate reduces energy intensity from the price effect and the scale effect channel, while its technical effect increases the energy intensity. Also, there is no significant composite effect. Finally, due to the dominant positive technical effect, the impact of the real exchange rate on the energy intensity was positive during the sample period, and as an outcome, the energy intensity would increase by decreasing the real value of the rial, ceteris paribus. This result can be due to the increase in the relative price of energy-efficient equipment and technologies (which are mainly imported goods, for both consumers and producers), as well as the increase in energy smuggling, which lead to increase the energy intensity.

    Keywords: Energy Intensity, Real Exchange Rate, Energy Smuggling, Energy Price, SVAR
  • Vahid Mahmoudi, Seyed Nasrollah Ebrahimi, Sadegh Ghasemi* Pages 33-66

    Optimum depletion of oil reservoirs has been emphasized many times by Iranian supreme laws. To promote the effectiveness of the older version of Iranian Petroleum Contract (Buyback), Islamic Republic of Iran's Petroleum Ministry is allowed by law to design a new type of petroleum contract. Recently, new contract, so called IPC, is unveiled. Dorood oil field is one of the field which has been developed under Buyback contract. Many experts believe that, in this case, Buyback could not fulfill field's optimum production targets planned by NIOC. According to this claims and to evaluate how effective is IPC regarding to fulfilling optimum production, here, we tried to compare optimum production in neutral state (NIOC view) and what is expected to come out under IPC contractual limitations (IOC view). In the first step, optimum production paths were modeled and calculated using Dynamic Optimization Method under three different scenarios (reference, attractive and strict) and later data were analyzed. Results clearly show IPC's distortionary effect which means there is separation between NIOC and IOC's optimal production paths. So as a result, under IPC limitations contractor could not meet the production profile which NIOC targeted. IPC could not motivate the contractor to use EOR method in the field to promote the production as well. In all scenarios, contractor prefer to choose no injection or injection of a limited level of fluid into the reservoir as the optimum scenario.

    Keywords: IPC Contract, Dorood Oil Field, Dynamic Optimization, Optimum Production Path, EOR
  • Farhad Fallahi, Pouria Maghouli* Pages 67-113

    In this paper, the integrated unit commitment problem and gas network operation in which in the presence of renewable wind and solar power plants is modeled. Both wind and solar energy are variable sources of energy, but because solar energy is only available at certain times of the day, it has caused the load curve behavior to change. This change in load curve, known as the "duck curve, has raised concerns that the power system can provide ramps needed to make full use of solar energy. The use of gas power plants to support the rapid ramp required by the network causes major fluctuations and changes in the gas flow in the gas network. Moreover, change in solar power requires a significant increase in gas power plants’ flexibility. In this paper, we focus on the impact of renewable energy sources on the gas network and vice versa. The use of electricity and gas storage systems, line pack gas network capability as well as the use of PtG technology can be proper solutions to reduce the effects of fluctuations for the safe operation of both electricity and gas networks. In this paper, a convex mixed-integer interval model will be presented for modeling the integrated unit commitment problem and the gas network with high solar penetration condition, gas and electricity storages, line-pack and PtG technology. The proposed model is solved by the Benders decomposition and tested on a modified IEEE 24-Bus test system and Belgian 20-node gas system. According to the results, maximizing the penetration of solar power plants may lead to security alerts in both power and gas systems including sudden pressure drop in the gas system or steep load ramps in the electricity system. While because of the capabilities of the gas system for storing gas and delivering it to gas fired power plants in specific time schedules, joint operation of these two systems can certify secure operation of both gas and electricity systems. Regarding I. R. of Iran vision for expanding solar power plants and considering the role of gas fired power plants as the main source of flexibility in Iran electricity system, it is required to establish a level of cooperation between operators of gas and electricity system to achieve safe operation of both systems while maximizing solar power generation.

    Keywords: Electricity, Gas Network, Solar Energy, Uncertainty, Interval Modeling
  • Ebrahim Raesis, Sadegh Abedi*, Reza Ehtesham Rasi Pages 115-139

    Strategy at the level of multidisciplinary companies or holding strategy has been faced with much attention in the area of strategic planning recently. Multidisciplinary companies have different subsidiaries that operate in different environments with different conditions, So it is not possible to use the same strategy approach for all of them. The main question is; what’s the effective factors in formulation of strategy in multidisciplinary companies and how to choose the type of interaction by designing a system model? The main purpose is designing a holding organization with expert management system interacting with subsidiaries to improve performance and value creation. In this study, after extracting the primary decision variables, the final variables were selected through fuzzy Delphi method by using the experts group in the largest multidisciplinary company in the Gas field of Iran. The final input variables are organizational performance and the life span of the subsidiaries. The output of the model comprise value creation strategies such as strategic planning, strategic control and financial control. After extracting the decision variables, a three-level decision model was designed and validated using fuzzy expert system modeling. The results of the study on 10 subsidiaries in Iranian Gas Engineering and Development Company show that strategy control is one of the most important factors in the management of subsidiaries based on their organizational characteristics and performance.

    Keywords: Strategic Management, Holding Company, Modeling, Fuzzy Expert System
  • Davoud Hamidi Razi, Reza Ranjpour*, MohammadAli Motafakker Azad Pages 141-184

    Energy literacy enhancement and empowerment of citizens to adopt energy-saving behaviors lie among the most effective strategies for reforming energy consumption patterns. The present study aims to investigate the status of energy literacy in the northwest of Iran and model factors affecting it, with an emphasis on economic and financial literacy. To this end, using the survey approach and questionnaire tools, economic and financial literacy index and energy literacy index were measured and then an empirical model of research was fitted with censored econometric models (Tobit estimator). The statistical population of the study consisted of staff and professors of the universities of East Azerbaijan, West Azerbaijan, and Ardabil provinces. After sampling, 500 questionnaires were completed and analyzed. The results showed that financial and economic literacy has a positive and significant effect on two cognitive and emotional dimensions of energy literacy, while carrying insignificant effect on its behavioral dimension. Therefore, the hypothesis of the energy efficiency gap is confirmed among the statistical sample of the study. Households’ income level also influences the energy’s cognitive literacy significantly and negatively, and decreases energy-saving behaviors with increasing area of the house.

    Keywords: Energy Literacy, Economic Literacy, Energy-Efficiency Gap, Censored Models, Northwest Region
  • Mohammad Tahsildoost*, Zahra Sadat Zomorodian, Shadi Jami Alahmadi Pages 185-218

    In addition to the building properties effect on energy consumption, it is important to consider occupant’s energy behavior and their interaction with building systems in energy calculations. According to studies, energy retrofit regardless of considering this factor, has a lower effect on reducing the energy consumption. This study investigates the impact of energy retrofit in two (retrofitted and non-retrofitted) university dormitories, on occupants’ comfort and the buildings’ energy consumption. Research methodology is based on filed studies and dynamic simulations. The results of filed studies showed that, the implemented improvements have minor effects on occupant’s comfort inside the building. Simulations also indicates that despite of 63% reduction of energy consumption in the new building, discomfort hours have increased 9.5%, compared to the other studied case.

    Keywords: Energy Retrofit, Occupant Behaviour, Dormitory
  • Davood Manzoor*, Saeed Seyed Hoseinzadeh Yazdi Pages 219-263

    Electricity consumption has been rising with an average annual growth of 7% in Iran and the imbalance in production and consumption has caused power outage crisis and economic losses. More than 50% of peak electricity demand is related to the household sector, so the household sector can be considered as the most effective component of the electricity crisis. Investment costs for the construction of power plants, transmission, distribution networks are increasing every year. In order to manage peak electricity demand in the short term, four main solutions are proposed: customer relationship management, electricity tariff reform, quotas and voluntary reductions in electricity consumption, and the replacement of low efficiency electrical equipments with high efficiency appliances. These policies have not been much successful. The failure of these policies can be attributed to inadequate social recognition of policymakers from the community. The tools and insights of behavioral economics are, in fact, a lost circle that can promote the implementation of such policies.

    Keywords: Electricity demand management, Behavioral economics, Nudge unit, Norms, Motivation