فهرست مطالب

پژوهش نامه اخلاق - پیاپی 46 (زمستان 1398)
  • پیاپی 46 (زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/12/21
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مهدی علیزاده*، علی اکبر تیموری صفحات 7-20

    فقر جهانی یکی از چالش های مهم پیش روی انسان هاست. روزانه هزاران نفر و سالانه 18 میلیون انسان در اثر فقر و مشکلات ناشی از آن، جان خود را از دست می دهند. پرسش اصلی در این خصوص این است که آیا ثروتمندان در قبال فقر، مسیولیت اخلاقی دارند یا خیر؟ این مقاله که از شیوه توصیفی تحلیلی بهره می برد، دیدگاه پیتر سینگر، جان رالز، آمارتیا سن، مارتا نوسبام و نهایتا توماس پوگ را مورد بررسی قرار داده و نقدهای وارد بر هر یک از آنها را بیان می کند. به نظر می رسد دیدگاه هریک از آنان در اثبات مسئولیت اخلاقی در قبال فقر نیازمندان، با چالش های جدی مواجه است. در پایان، به بررسی این مسیله براساس اندیشه اسلامی پرداخته و معتقد است براساس نظام اخلاق اسلامی (عقل عملی در حکمت قدسی اسلام با لحاظ مذاق شارع) باید به لزوم و بایستگی کمک به نیازمندان غیر مسلمان غیر معاند حکم کرد.

    کلیدواژگان: فقر جهانی، مسئولیت اخلاقی، عدالت، قابلیت، فقر طبیعی، فقر تحمیلی
  • محمدجواد فلاح* صفحات 21-34

    در پاسخ اینکه اقتدار استاد در آموزش از منظر اخلاقی چگونه است دیدگاه امام سجاد × راهگشاست. بررسی توصیفی تحلیلی دیدگاه امام سجاد × در رساله حقوقیه نشان می دهد نوع رابطه ای بین معلم و متعلم به واسطه ویژگی بهره مندی علمی و دانشی، هدایت بخشی و ارزشمندی معنوی در رابطه با متعلم دارای جایگاه ارزشی خاص است که به واسطه ایجاد «مسئولیت» برای استاد و «حق» برای شاگردان محقق می شود. براساس این دیدگاه می توان مرتبه ای از یک نوع «ولایت» علمی و معنوی را برای استاد منظور ساخت که اقتدار استاد را وارد نگاهی مسئولانه و امانت انگارانه می سازد که نتیجه اش دوری از آسیب هایی چون خودمحوری، تحکم و سوءاستفاده و بهره مندی از عناصر اخلاقی چون مهرورزی، دلسوزی و نگاه مسئولانه است. در پرتو چنین رابطه طرفینی بین معلم و متعلم است که مبتنی بر مبانی اسلامی مسیر تعلیم و تربیت به شکل توامان طی شده و اهداف آموزش محقق خواهد شد.

    کلیدواژگان: اقتدار اخلاقی، اخلاق استادی، رساله الحقوق، حقوق شاگردان، اقتدار استاد
  • ابراهیم کلانتری*، حمیده بهروز مقدم صفحات 35-44

    توسعه فضای مجازی و سیطره آن بر زندگی انسان عصر حاضر، چالش های متعددی را به لحاظ اخلاقی، امنیتی، روانی و اقتصادی برای انسان به ارمغان آورده است. همین امر سبب شده است که برخی از سازمان ها، نهادها، فعالان اجتماعی و اندیشمندان دلسوز در نقاط مختلف جهان به هدف پیشگیری از همین چالش ها، به تدوین و ابلاغ دستورالعمل ها و اصول اخلاقی متعددی برای کاربران فضای مجازی اقدام نمایند. این پژوهش با همین رویکرد به واکاوی و تحلیل اصل صداقت در قرآن کریم و روایات معصومین^ پرداخته و با انطباق آن بر فضای مجازی به این نتیجه رسیده است که «اصل صداقت» به دلیل توسعه مفهومی، اتکاء همه فضایل اخلاقی بر آن، ناظر بودن بر ساختار وجودی انسان و همچنین اطلاق آن در آیات و روایات، یک اصل اخلاق پیشینی و حاکم بر سایر اصول اخلاقی است که فارغ از هرگونه قیدی، یک الزام اخلاقی فرازمانی، فرامکانی و فراعرصه ای را برای انسان پدید می آورد.

    کلیدواژگان: اصل صداقت، فضای مجازی، چالش های فضای مجازی، اخلاق
  • غلامحسین گرامی*، نرگس جعفری صفحات 45-56

    رفتارهای اخلاقی انسان همواره تحت تاثیر باورها و اعتقادات اوست گرچه فلاسفه اخلاق در میزان این تاثیر نظریه یکسانی ندارند ولی کمترین چیزی که می توان گفت این است که باورها زمینه ساز هستند. بر همین اساس، قرآن کریم در دستورات اخلاقی خود، باورهای مرتبط با آنها را مورد توجه قرار داده و از این طریق زمینه های روانی انجام دستورات را فراهم کرده است. یکی از فرامین اخلاقی قرآن به پیامبر اکرم| و مسلمانان که در آیه 85 سوره حجر آمده است، صفح جمیل نسبت به رفتارهای ناپسند کفار مانند استهزاء و تمسخر است. اعتقاد به حق بودن آفرینش موجب هدفمند دیدن دنیا و زوال پذیری شر و فساد می شود باور به تحقق روز قیامت، انسان را متوجه ناپایداری دنیا و مقدمه بودن آن برای روز جزا می کند و انتظار پاداش مومنان به ازای افعال نیک آنان و عقوبت کافران را فراهم می کند.

    کلیدواژگان: صفح جمیل، باورهای زمینه ساز، قرآن، آفرینش، قیامت، خالقیت، علم الهی
  • سید مرتضی هنرمند*، جمال سروش، علی هراتیان صفحات 57-70

    عصرحاضر، عصر بحران های اقتصادی و چالش در ارزش های اخلاقی است. امروزه با مکاتب اخلاقی بسیاری با بایدها و نبایدهای فعالیت های اقتصادی مواجهیم. جامعه اسلامی نیز از یکسو به اقتصادی پویا و رشد یافته و از سوی دیگر به تحکیم و تقویت ارزش های اخلاقی نیازمند است تا با سالم سازی فعالیت ها و مقابله با مفاسد اقتصادی، سعادت دنیوی و اخروی افراد را به ارمغان آورد. پرسش کلیدی که با روش توصیفی تحلیلی به آن پرداخته شد این است که مکتب اخلاقی در اقتصاد اسلامی و اقتصاد متعارف چگونه است؟ نتیجه بررسی ها در این مقاله نشان می دهد در مکتب اخلاقی اقتصاد متعارف، هدف انسان از تمام فعالیت ها دوری از رنج و یا رسیدن به لذت مادی است؛ اما مکتب اخلاقی در اقتصاد اسلامی اهمیت زیادی برای معنویات قایل است و توجه به مادیات را تا جایی مشروع می داند که مانع از رشد و سعادت معنوی انسان نشود.

    کلیدواژگان: اقتصاد اسلامی، اقتصاد متعارف، مکتب اخلاقی، اخلاق در اقتصاد
  • حسین عبداللهی، سعید غیاثی ندوشن، مرتضی طاهری، غلامرضا یادگارزاده، سعیده تقی زاده* صفحات 71-86

    هدف پژوهش بررسی اخلاق حرفه ای در دانشگاه های کشور و مقایسه آن با دانشگاه های برتر جهان با تاکید بر تدریس اثربخش است. جامعه پژوهش 100 دانشگاه برتر جهان و 539 دانشگاه ایران است (تمام شماری) این پژوهش کیفی بوده و از روش بهینه کاوی تجارب موفق ملی و بین المللی با استفاده از مطالعه تطبیقی بهره برده است. در حال حاضر در دانشگاه های ایران و حتی دانشگاه های برتر جهان بیشتر به منشور اخلاق حرفه ای توجه می شود. دانشگاه هایی هم که دارای مستندات اخلاق حرفه ای با تاکید بر تدریس اثربخش هستند، وحدت رویه خاصی در بیان محتوای آن ندارند. از دیگر سو، اخلاق حرفه ای و مستندات مربوط به آن در دانشگاه ها باعث وحدت رویه در پیاده سازی اخلاقیات در دانشگاه ها می شود. روسا و مدیران دانشگاه ها باید توجه بیشتری نسبت به تدوین سند اخلاق حرفه ای برای دانشگاه ها داشته باشند تا بتوانند هدف اصلی دانشگاه ها که تدریس اثربخش است را به بهترین نحو محقق کنند.

    کلیدواژگان: اخلاق حرفه ای، دانشگاه ها، تدریس اثربخش، مستندات اخلاق حرفه ای
  • مهدی معظمی نژاد*، سید اکبر حسینی قلعه بهمن صفحات 87-98

    مقاله حاضر به یکی از مهم ترین و مورد ابتلاترین مسایل در روابط اجتماعی می پردازد.  عرصه زندگی اجتماعی میدان بزرگ قضاوت نسبت به رفتارها، صفات و انگیزه های دیگران است. انسان مومن به پروردگار باید همه تلاش خود را به کار بندد تا در این عرصه به حق و عدالت داوری کند. ازهمین رو نیازمند اصول و معیارهای معتبری جهت قضاوت های درست اخلاقی هستیم تا با مراعات آنها زمینه انحراف در داوری ها کاهش یابد و بتوانیم به وظیفه خود در این زمینه عمل نماییم. این مقاله برای شناخت اصول قضاوت اخلاقی در روابط اجتماعی، به سراغ منابع وحیانی رفته و کوشیده است با روش توصیفی تحلیلی، ضمن استخراج اصول از آیات و روایات، آنها را تبیین و بررسی کند و از این رهگذر به اصولی همچون داشتن اطلاعات کافی و یقینی، عدالت و انصاف، توجه به تفاوت ها و ظرفیت های وجودی افراد، تعمیم ندادن حکم در مصادیق و موارد مشابه، دست یافته است.

    کلیدواژگان: قضاوت، داوری، اخلاق، قضاوت اخلاقی، روابط اجتماعی
  • سعیده حمله داری*، سید روح الله موسوی زاده صفحات 99-110

    «شخصیت اخلاقی»، موضوعی مرتبط با روان و مبحثی مهم در روان شناسی اخلاق است. مسیله اینجاست که آیا شکل گیری شخصیت اخلاقی، امری ذاتی و غیرقابل تغییر است؟ چنانچه اکتسابی باشد چه عواملی بر آن اثرگذار است؟ اگر شخصیتی رذیلتمند گشت آیا اصلاح آن امکان پذیر است؟ نظربه اهمیت سوالات مذکور ضرورت دیده شد تا در نوشتار پیش رو موضوع «شکل گیری و اصلاح شخصیت اخلاقی» و مقایسه عوامل موثر برآن از دیدگاه کریسجینسون، بتلی و مطهری مورد بررسی قرارگیرد. کریسجینسون معتقد است رذایل را می توان توسط عامل درونی حکمت نظری، اصلاح نمود. تاکید بتلی بر تاثیر شگرف عامل بیرونی الگوپذیری است. اما افق دید مطهری، گویای آن است وی علاوه بر پذیرش موضوع ساخت و اصلاح شخصیت اخلاقی، برخلاف دو فیلسوف غربی، وجود هر دو عامل حکمت نظری و الگوپذیری را در کنار هم ضروری می داند و از این منظر، دیدگاه وی از جامعیت ویژه ای نسبت به دو رویکرد غربی، برخوردار است.

    کلیدواژگان: شخصیت اخلاقی، حکمت نظری، الگوپذیری، کریسجینسن، بتلی، مطهری
|
  • Mahdi Alizadeh*, AliAkbar Teymori Pages 7-20

    Global poverty is one of the most important challenges encountering human beings. Thousands of people die every day and 18 million people die every year as a result of poverty and its problems. The main question in this regard is whether the rich have a moral responsibility for poverty or not. Taking advantage of descriptive-analytical methods, this article examines the views of Peter Singer, John Rawls, Amartya Sen, Martha Nussbaum, and finally Thomas Pogg, and asserts the critiques of each. Each of them seems to be facing serious challenges in proving moral responsibility for the poverty of the needy. Finally, it explores this issue based on Islamic thought and believes that according to the Islamic moral system (practical intellect in the sacred wisdom of Islam in terms of the taste of the Shari'a), it is necessary and apt to rule the need to help the non-disobedient non-Muslim needy.

    Keywords: Global poverty, moral responsibility, justice, capacity, natural poverty, imposed poverty
  • MohammadJavad Fallah* Pages 21-34

    In response to what the teacher’s authority is in teaching from a moral point of view, Imam Sajjad's stance is helpful. Descriptive-analytical study of Imam Sajjad's view in the Legal Treatise shows that the type of relationship between the teacher and the learner due to the characteristics of scientific productivity, guiding and spiritual value in relation to the learner has a special place of value, which is achieved as “responsibility” for the teacher and as “right” for the students. Based on this conviction, a level of a kind of scientific and spiritual “guardianship” can be considered for the teacher, which puts the teacher’s authority into a responsible and trustworthy view, resulting in avoidance of such harms as self-centeredness, commanding and abuse, and the use of moral elements such as compassion, sympathy and a responsible attitude. It is in light of such a two-way relationship between the teacher and the learner that the path of education is traversed on the base of Islamic bases and instructional objectives are materialized.

    Keywords: Moral authority, teacher ethics, the Legal Treatise, student rights, teacher’s authority
  • Ebrahim Kalantari*, Hamideh Behruzmoghaddam Pages 35-44

    The development of cyberspace and its dominance over contemporary human life posed numerous challenges to humans in terms of ethical, security, psychological and economic considerations. This has led some organizations, institutions, social activists and sympathetic scholars around the world to devise and disseminate several guidelines and ethical tenets to cyberspace users in order to prevent these challenges. Within the same approach, the present study examined and analyzed the principle of honesty in the Holy Koran and the narrations of the infallible figures and with its adjustment with cyberspace concluded that due to its conceptual development, reliance of all moral virtues on that, being observant over human existence and also its application to the verses and narrations, the "principle of honesty" is an a priori principle governing other ethical principles that, without any attachments, creates a moral obligation for man beyond time, space and arena.

    Keywords: The principle of honesty, cyberspace, cyberspace challenges, ethics
  • Gholamhossein Gerami*, Narges Ja’Fari Pages 45-56

    Man's moral behavior is always influenced by his beliefs and faiths. Although moral philosophers do not have consensus about the extent of this effect, the least that can be said is that beliefs are ground-preparing. Accordingly, the Holy Koran, in its moral precepts, has taken into account the beliefs associated with them, and in this way has provided the psychological grounds for carrying out the commands. One of the moral commands of the Koran to the Holy Prophet and the Muslims, mentioned in the verse 85 of the chapter Al-Hijr, is graceful forgiveness in relation to the infidels’ unpleasant behaviors like mockery and ridicule. Belief in the rightness of creation causes a purposeful view of the world and degeneration of the evil and corruption. Belief in the realization of the Day of Judgment will make mankind aware of the instability of the world and its being a prelude to the Day of Recompense, and will provide the expectations of the believers’ rewards for their good deeds and the disbelievers’ punishments.

    Keywords: Graceful forgiveness, basic beliefs, The Koran, creation, Last Judgment, creatorship, divine knowledge
  • Seyyed Morteza Honarmand*, Jamal Sorush, Ali Haratian Pages 57-70

    In the present age, it is the age of economic crises and challenges to moral values. Today, with many moral schools, we are faced with the dos and don’ts of economic activities. On the one hand, the Islamic society needs a dynamic and developed economy, and on the other hand, it needs to consolidate and strengthen moral values in order to bring worldly and otherworldly happiness to people by making their activities healthier and countering economic corruption. The key question that has been dealt with in a descriptive-analytical way is what the moral school is in Islamic economics and conventional economics. The results of the study in this paper show that in the ethical school of conventional economics, the human goal of all activities is to avoid suffering or to attain material pleasure. However, the ethical school in Islamic economics attaches great importance to spirituality and considers the attention to materials to be legitimate to the extent that it does not hinder the spiritual growth and happiness of human beings.

    Keywords: Islamic economics, conventional economics, ethical school, ethics in economics
  • Hossein Abdollahi, Sa’Id Ghiyassi Nadushan, Morteza Taheri, Gholamreza Yadegarzadeh, Sa’Ideh Taqizadeh* Pages 71-86

    The aim of the study is to investigate professional ethics in the country's universities and compare it with the world's top universities with an emphasis on effective teaching. The research sample is the top 100 universities in the world and 539 universities in Iran (full number). This research is qualitative and has employed the optimal examination of successful national and international experiences using comparative study. At present, in Iranian universities and even in the world's top universities, more attention is paid to the Charter of Professional Ethics. Universities that have professional ethics documentation with an emphasis on effective teaching do not have a specific unified approach to expressing its content. On the other hand, professional ethics and related documents in universities cause the unity of procedure in the implementation of ethics in universities. University presidents and administrators need to pay more attention to developing professional ethics documents for universities so that they can best achieve the main goal of universities, which is effective teaching.

    Keywords: Professional ethics, universities, effective teaching, professional ethics documentation
  • Mahdi Mo’Azaminejad*, Seyyed Akbar Hosseini Qal’E Bahman Pages 87-98

    The present article deals with one of the most important and most affected issues in social relations. The arena of social life is a great field of judging the behaviors, traits, and motivations of others. The believers in God ought to do their best to judge justly and truthfully in this arena. Therefore, we need valid principles and criteria for correct moral judgments so that, by observing them, the deviation in judgments can be reduced and we can perform our duty in this respect. In order to understand the principles of moral judgment in social relations, this article has gone to the sources of revelation and attempted to explain and study the principles by extracting them from the verses and narrations via a descriptive-analytical method, and correspondingly attained such principles as having sufficient and certain information, justice and fairness, attention to existential differences and capacities of individuals, and non-generalization of the verdict in similar examples and cases.

    Keywords: Judgment, arbitration, ethics, ethical judgment, social relations
  • Sa’Ideh Hamlehdari*, Seyyed Ruhollah Musavizadeh Pages 99-110

    “Moral character” is a subject related to the psyche and an important topic in moral psychology. The question is whether the formation of moral character is inherent and unchangeable. If it is acquired, what factors affect it? If a character becomes vicious, is it possible to correct it? Considering the importance of the aforementioned questions, it was necessary to study the issue of “shaping and reforming moral character” and compare the factors affecting it from the viewpoint of Kristjansson, Battaly and Motahhari in the present article. Kristjansson believes that vices can be corrected by the internal factor of theoretical wisdom. Battaly emphasizes the tremendous impact of the external factor of modeling. But Motahhari’s vision shows that, in addition to accepting the issue of forming and reforming the moral character and unlike those two Western philosophers, he considers necessary the existence of both factors of the theoretical wisdom and modeling, and from this perspective, his view has special comprehensiveness in relation to the two western approaches.

    Keywords: Moral character, theoretical wisdom, modeling, Kristjansson, Battaly, Motahhari