فهرست مطالب

جغرافیا و آمایش شهری - منطقه ای - پیاپی 35 (تابستان 1399)
  • پیاپی 35 (تابستان 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/06/18
  • تعداد عناوین: 10
|
  • محمد (نگهبان) مروی، ناصر اقبالی*، حسین حاتمی نژاد صفحات 1-26

    شهر جدید پدیده و مفهوم مجردی نیست و اولین موضوعی که پیش از هر چیز باید بدان پرداخته شود، این است که نمی توان یک شهر را بدون در نظر گرفتن سیستمی که شهر در مسیر جریانات آن قرار دارد، مورد مطالعه قرار داد. مجموعه شرایط حاکم شامل نظام ارتباطات، مسیر مبادلات ارزش افزوده، اندیشه سیاسی حاکم، ارزش های فرهنگی موجود، ایدیولوژی، شرایط و ویژگی های طبیعی، منطقه ای، جایگاه کشور در نظام جهانی و... همچون سیستمی عمل می کند که موفقیت، کارایی و کفایت شهر جدید در ایران را شکل می دهد. واقعیت شهر جدید در کشور ایران در چنین مجموعه ای رقم می خورد. هم اکنون از 17 شهر جدید نسل نخست ایران، 12 شهر در زمره شهرهای رسمی کشور و دارای شهرداری هستند که از میان این 12 شهر جدید، فقط شهر جدید پردیس مرکز شهرستان شده است. هدف اصلی این پژوهش، تبیین مدیریت نسل نخست شهرهای جدید ایران از منظر تقسیمات کشوری است. پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش بررسی، توصیفی و تحلیلی است. این پژوهش در دو بخش انجام شده است؛ در بخش نخست، پس از مرور مبانی و تعریف و تدقیق شاخص های مطالعاتی و با استفاده از نرم افزار Eviews و استفاده از تکنیک های آمار فضایی، شاخص های پژوهش مورد آزمون و تحلیل کمی قرار گرفتند که نتایج این بخش موید رابطه معنادار فاصله از مادرشهر، درجه تمرکز و تفرق جمعیت و همچنین اثر برازشی جایگاه شهر (موقعیت سیاسی- اداری) در سیستم شهری- منطقه ای در ارتباط با جذب و دافعه جمعیت است. در بخش دوم پژوهش، ابتدا شاخص های حکمروایی خوب شهری به عنوان تیوری هدایتگر در منابع مختلف بررسی شد و شاخص های 9 گانه راکودی مبنای مطالعه قرار گرفت و سپس مطابق اظهارنظرها و پیشنهادهای 7 نفر از خبرگان براساس تکنیک دلفی، شاخص های پژوهش در 20 گویه تنظیم و به روش نمونه گیری هدفمند استفاده شد. با استفاده از ابزار پرسشنامه و نظرسنجی، اطلاعات گردآوری و برای اثبات نرمال بودن متغیرها و تحلیل داده ها نیز از آزمون برازش k-s1 استفاده شد. بر مبنای نتایج با اهمیت ترین براساس طیف لیکرت در بین 20 گویه مبتنی بر 9 شاخص، گویه استفاده از پتانسیل های شهر و منطقه از شاخص اثربخشی و کارایی با میانگین وزنی 20/4 معین شد؛ بنابراین مشخص می شود این گویه اهمیت زیادی در تبیین مدیریت شهرهای جدید ایران از منظر تقسیمات کشوری و ارایه الگوی پیشنهادی دارد. رتبه این گویه با معیار اصلی ارزیابی مدل مدیریتی حکمروایی خوب شهری یعنی اثربخشی نیز منطبق است. در الگوی پیشنهادی به منظور استفاده از پتانسیل های شهر و منطقه، مدیران شهرهای جدید مستعد (12 شهر جدید) بهتر است بر اهمیت شهر خود در ابعاد مختلف جمعیتی و... بیفزایند تا همچون شهر جدید پردیس، اولویت نخست باز تقسیمات کشوری در محدوده سیاسی- اداریشان شوند.

    کلیدواژگان: نسل نخست شهرهای جدید، مدیریت شهرهای جدید، حکمروایی خوب شهری، تقسیمات کشوری، ایران
  • محمود محمودی نژادی، بختیار عزت پناه*، کریم حسین زاده دلیر صفحات 27-48

    شهرها بزرگ ترین مظاهر تمدن بشر بوده که در طول تاریخ همواره از عوامل متعددی چون دین و مذهب متاثر شده اند. در این میان دین اسلام از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده ؛ چرا که اساسا در شهر نمود یافته و توسعه آن نیز از طریق توسعه و ساخت شهرها بوده است. گسترش اسلام به سوی ایران و ادغام فرهنگ و معماری ایرانی با اصول اسلامی منجر به شکل گیری نوع خاصی از شهرسازی و معماری با عنوان «شهرسازی و معماری ایرانی-اسلامی» شد که بر پایه های مستحکمی بنا شده بود. امروزه شاهد کمرنگ شدن این سنت ها بوده و شهرها با فاصله گیری از معیارهای مثبت پیشین، شکل، فرم و عملکرد اصلی شان را از دست می دهند. این پژوهش با هدف ارزیابی روند تحولات کالبدی و کیفیت طراحی عناصر ساخت اصلی شهر ایرانی-اسلامی و رتبه بندی آن ها در شهر تبریز صورت گرفته است. پژوهش حاضر برحسب هدف، کاربردی و ازلحاظ ماهیت، توصیفی-تحلیلی است. روش جمع آوری داده ها نیز مبتنی بر روش های اسنادی و پیمایشی است. بدین ترتیب، داده های تحقیق از دو گروه جامعه آماری (28 نفر از مدیران و کارشناسان و نخبگان امور شهری) جمع آوری شد. برای شناسایی و تحلیل شاخص های کیفی طراحی شهرسازی ایرانی-اسلامی از مدل فرایند تحلیل شبکه ای (ANP) و نرم افزار Super Decision استفاده شده است. بر پایه نتایج به دست آمده، زیرمعیارهای زیبایی بصری، هویت و حس تعلق، کارآیی، ارزش های معمارانه و خوانایی به ترتیب با وزن نهایی 0.649، 0.489، 0.357، 0.278 و 0.263 دارای بیشترین وزن نهایی هستند. همچنین با مقایسه میزان ارجحیت معیارهای اصلی به این نتیجه رسیدیم که معیار عملکرد با وزن 0.730 بیشترین وزن و سپس معیار فرم با 0.188 در رده دوم و معیار معنا با ضریب 0.080 در رتبه آخر قرار دارد. نتایج محاسبات حاکی از آن است که سطح شاخص های کیفیت محیط همانند زیبایی بصری در بعد فرم، کارایی، خلوت، دسترسی، فضای سبز و تنوع در بعد عملکرد و امنیت، آسایش و خوانایی در بعد معنا ارتقا یافته، اما شاخص های دیگری همانند ارزش های معمارانه و مقیاس انسانی در بعد فرم و تعاملات اجتماعی، مشارکت و سرزندگی در بعد عملکرد و هویت و حس تعلق و خودنمایی و دنجی بودن محیط در بعد معنا تضعیف شده اند. درنهایت و پس از وزن دهی چک لیست های دودویی طراحی شهری، وزن نهایی عناصر اصلی شهرسازی ایرانی-اسلامی تبریز به لحاظ کیفیت محیط براساس مدل تحلیل شبکه ای ارایه شد که براساس نتایج آن، عناصر باغ ها، مدارس دینی، بازار و ارگ به ترتیب با وزن های 0.065، 0.046، 0.043 و 0.037 در رتبه های اول تا چهارم قرار دارند.

    کلیدواژگان: شهر ایرانی-اسلامی، شاخص های کیفیت محیط، مدل فرایند تحلیل شبکه ای (ANP)، شهر تبریز
  • ابوالفضل حیدری*، جمشید داوطلب صفحات 49-64
    یکی از نقاط بادخیز ایران، منطقه سیستان است و وزش باد در این منطقه تاثیر فراوانی بر روی ساخت وسازهای روستایی گذاشته و الگوهای منحصربه فردی را ایجاد کرده است. خارخانه های ساخته شده توسط معماران بومی سیستان یکی از الگوهایی هستند که درجهت تعدیل اوضاع جوی به خصوص سرعت جریان باد در معماری بومی این منطقه شکل گرفته اند. تاکنون تحقیقاتی در مورد شناخت اثر خارخانه بر میزان سرعت باد و شرایط بهینه آن در مسکن بومی سیستان انجام نگرفته است؛ ازاین رو این مقاله میزان سرعت باد را در داخل فضای مسکن بومی دارای خارخانه اندازه گیری و شرایط آسایش انسانی را با فضای مشابهی که بدون خارخانه است، مقایسه کرده و به نوعی دنبال بهینه ترین سرعت باد درجهت دستیابی به آسایش حرارتی ساکنان مسکن بومی سیستان بوده است. در مقاله حاضر از روش پژوهش اندازه گیری میدانی بر روی دو گونه اتاق کاملا مشابه دارای خارخانه و بدون خارخانه و همچنین نقطه ای به عنوان مبنا در بیرون بنا، طی گرم ترین روزهای سال در تیر 1398 و با فواصل زمانی 3 ساعته استفاده شده است و برای تحلیل داده ها از روش آمار توصیفی توسط نرم افزار اکسل استفاده شده است. یافته های تحقیق نشان داده است که با توجه به برهم کنش سرعت جریان باد و دمای هوا برای رسیدن به آسایش حرارتی، در دمای کمتر از 5/32 درجه، جریان هوا تاثیر مثبت و در دمای بیش تر از آن اثر منفی بر آسایش حرارتی دارد؛ حال آنکه مطابق با تحلیل داده های میدانی، میانگین دمای هوا در فضای بیرون و اتاق بومی بدون خارخانه در تابستان بیش از 5/32 درجه سانتی گراد است و جریان باد در این دو مکان اثر منفی دارد؛ در حالی که در اتاق دارای خارخانه، دما در تمام ساعات شبانه روز زیر 30 درجه سانتی گراد است و جریان هوای حدود 1 متر بر ثانیه در این فضا اثر بسیار مثبتی بر آسایش افراد داشته است.
    کلیدواژگان: خارخانه، باد، دمای هوا، مسکن بومی، سیستان
  • فاطمه اسمعیل پور، محمدحسین سرائی*، نجما اسمعیل پور صفحات 65-84

    یکی از موضوعات اساسی در ارتباط با توسعه شهری، فرم یا شکل شهر است. شکل شهر به دو نوع اصلی، فشرده و گسترده و انواع اشکال فرعی تقسیم می شود. از آنجا که بین شکل شهر و پایداری آن رابطه تنگاتنگی وجود دارد، مدیران شهری بایستی از شکل و الگوی توسعه شهر خود آگاهی داشته باشند تا بتوانند آن را در جهت پایداری بیشتر سوق دهند. بر این اساس، در چارچوب نظریه توسعه پایدار و رشد هوشمند شهری، الگوی رشد فضایی شهر اراک در قالب سه فرضیه پژوهشی طرح و ارزیابی شد. داده های موردنیاز از سرشماری نفوس و مسکن و داده های واحد GIS شهرداری اراک جمع آوری شد. برای آزمون فرضیات، از تکنیک های تحلیلی استفاده شد. همچنین برای آزمون گرایش الگوی رشد شهر از روش هلدرن و شاخص های متریک (تراکم، تمرکز و پیوستگی)، برای آزمون نحوه توزیع فضایی جمعیت از ضرایب آنتروپی و جینی و برای تشخیص الگوی رشد کالبدی- فضایی شهر اراک ازنظر میزان تجمع و پراکندگی جمعیت از ضرایب موران، میانگین نزدیک ترین همسایگی ، خوشه بندی کم/زیاد، خوشه بندی فضایی چند فاصله و تحلیل خوشه /ناخوشه همگی الگوی خوشه ای و ضریب G عمومی استفاده شد. نتایج آزمون نشان داد که علی رغم رشد اسپیرال شهر طی سال های 1385-1365، شهر الگوی رشد فشرده را از سال 1390 به بعد آغاز کرده است. از نظر نحوه توزیع فضایی جمعیت، تعادل نسبی در توزیع جمعیت در مناطق پنج گانه شهر تایید شد و همچنین شهر اراک الگوی رشد خوشه ای با شکل گیری یک نقطه داغ در بخش مرکزی و بافت ارگانیک و یک نقطه سرد در بخش شرق- شمال شرقی دارد. در این راستا لازم است مدیران شهری با تدوین سیاست های مناسب از محاسن شهر فشرده بهره برده و از بروز معایب شهر فشرده پیشگیری کنند.

    کلیدواژگان: شهر اراک، الگوی رشد فضایی، رشد پراکنده، رشد فشرده
  • اسماعیل علی اکبری*، نفیسه مرصوصی، مجید اکبری صفحات 85-106

    امروزه زیست پذیری کلان شهرها به عنوان یکی از چالش های بزرگ جهانی در قرن بیست ویکم تبدیل شده است؛ از این رو ضرورت و لزوم توجه به زیست پذیری کلان شهرها در دهه های اخیر جای خود را در ادبیات علمی کشور باز کرده است و در این زمینه تلاش های بسیاری در عرصه های پژوهشی در قالب رساله، پایان نامه، مقالات پژوهشی و همایشی صورت گرفته است. این مقاله، با هدف آسیب شناسی فرا روش پژوهش های زیست پذیری در مقیاس کلان شهرهای ایران صورت گرفته است. این پژوهش از لحاظ هدف، توسعه ای و از نوع تحلیل محتواست و بر مبنای روش، جزو تحقیقات کیفی است. از منظر روش جمع آوری اطلاعات در زمره پژوهش های اسنادی است. جامعه آماری پژوهش، کلیه پژوهش های داخلی صورت گرفته در زمینه زیست پذیری کلان شهرهای کشور است که گزارش آن ها در بانک اطلاعات نشریات کشور (Magiran) یا پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID) نمایه شده است. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، تعداد 30 پژوهش مرتبط انتخاب شدند و مورد مطالعه قرار گرفتند. یافته های حاصل از فرا روش پژوهش های انجام یافته، نشان داد بیش از 30 درصد از مقاله های انجام گرفته در زمینه زیست پذیری کلان شهرهای کشور از دیدگاه روش شناسی دچار اشکال بودند. از جمله نتایج تحقیق عبارت اند از: کمبود و تنوع فعالیت های پژوهشی در حوزه زیست پذیری کلان شهرها و کاستی ها و اشکالات عمده در روش شناسی تحقیق ازنظر مواردی همچون اتکای صرف به سوالات، خلا فرضیه و پژوهش های کیفی، مشخص نبودن راهبرد پژوهش، عدم تنوع در روش شناسی، تکراری بودن موضوع ها، روش ها، آماره ها، عدم دسته بندی شاخص ها، روایی و پایایی، عدم استفاده از فنون کمی بروز و منابع مورد استفاده.

    کلیدواژگان: زیست پذیری، زیست پذیری کلان شهرها، فرا روش، کلان شهرهای ایران
  • افشین متقی*، ابراهیم احمدی صفحات 107-126

    قلمرو یک بیان سرزمینی و حقوقی با مرزهای محدود، ثابت و با داشتن حق حاکمیت ملی به شکل یک ساختار معین است که این مفهوم گاهی در تضاد و برخورد با منافع کارگزاران (قدرت ها، حکومت ها، دولت ها، تصمیم گیران سیاسی، ژیوپلیسین ها و سایر بازیگران قلمروخواه و قلمروگستر) تبدیل به عرصه قلمروسازی/ گستری آن ها (در هر دو عرصه خشکی و دریا) می شود؛ از این حیث قلمروسازی- گستری دریایی تلاشی است برای تسخیر، کنترل و سلطه بر پهنه های آبی (در ورای قلمرو و مرزهای حقوقی)، با هدف دستیابی به منافع و منابع جغرافیایی قدرت، سلطه و کسب وجهه و منزلت، به طور عام و به طور اخص در دریا. در این راستا، سوال اصلی مقاله مزبور چنین است: مهم ترین عواملی که بازیگران را به سمت قلمروسازی/ گستری در عرصه دریا سوق می دهد، چه هستند؟ فرضیه های مطرح شده در پاسخ به سوال تحقیق چنین است: نخست، ذاتی بودن قلمروخواهی-گستری انسان ها است. دوم، عدم بازدارندگی کامل کنوانسیون حقوقی دریاها (1982) به واسطه تفسیر و سوء استفاده منفعتی برخی از کشورها (عمدتا قدرت ها) و نسبی بودن حاکمیت دولت های ساحلی در مناطق و قلمروهای دریایی که راه را برای قلمروسازی-گستری سایرین باز می کند. سوم، نقش ساختار طبیعی (موقعیتی و مورفولوژیکی) دریا و چهارم، ظرفیت های کارکردی (ژیوپلیتیکی، ژیواکونومیکی، گذرگاهی، امنیتی- نظامی و...) دریا است، که در مجموع برداشت سوداگرایانه از این موارد به مثابه منابع جغرافیایی قدرت آفرین، توجیه گر قلمروسازی/ گستری کشورهای مدعی در قلمروهای ثابت حقوقی و ورای آن در مکان و فضاهای دور دست آبی است. پژوهش حاضر از حیث روش، ترکیبی از توصیف، تحلیل و تبیین است. اطلاعات مورد نیاز براساس روش کتابخانه ای گرد آوری شده است.

    کلیدواژگان: قلمرو، قلمرو سازی، قلمرو گستری، قلمروهای دریایی، ساختار-کارگزار
  • محمدتقی حیدری، شهرام محمدی*، حسین طهماسبی مقدم صفحات 127-141

    افزایش تقاضا برای خدمات ارتباطی تلفن همراه، فزونی تعداد دکل‌های مخابراتی را به‌ویژه در نقاط شهری در طی سالیان اخیر به‌دنبال داشته‌است. از مسایل مهمی که به موازات افزایش تعداد دکل‌های مخابراتی گریبان‌گیر جوامع بوده، نگرانی‌های مرتبط با خطرات احتمالی ناشی از تشعشعات دکل‌های مذکور بر سلامتی شهروندان است. در این بین مناطق مسکونی و مراکز حساس جمعیتی بخش‌هایی از شهر به‌شمار می‌روند که شهروندان مدت زمان طولانی‌تری را در معرض تشعشات دکل‌های مخابراتی تلفن همراه قرار می‌گیرند و به‌تبع آن نگرانی‌های مربوط به سلامت شهروندان ابعاد جدی‌تری را در مناطق مذکور به خود می‌گیرد؛ بنابراین هدف پژوهش حاضر پایش سلامت شهروندان با رویکرد مکان‌یابی بهینه دکل‌های مخابراتی تلفن همراه در منطقه 1 شهرداری شهر زنجان است. روش پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی بوده و به‌لحاظ کاربست نتایج، کاربردی است. گردآوری داده‌ها و اطلاعات مورد‌نیاز نیز از‌طریق مطالعات کتابخانه‌ای و بازدیدهای میدانی انجام شده و برای تجزیه‌و‌تحلیل داده‌های به‌دست‌آمده، سیستم اطلاعات جغرافیایی مورد استفاده قرارگرفته‌است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد در‌حال‌حاضر، به‌دلیل وجود عدم‌قطعیت در پاسخ‌گویی به خطرزا‌بودن تاثیرات بلندمدت تشعشعات دکل‌های مخابراتی تلفن همراه بر سلامت شهروندان، راه‌حل موجود اجتناب از قرارگیری در معرض تشعشات دکل‌ها است. براساس پژوهش حاضر از مجموعه 29 دکل موجود در محدوده مورد مطالعه، 5 دکل به‌دلیل عدم‌رعایت فاصله ‌استاندارد با مناطق مسکونی و مراکز جمعیتی حساس بایستی جابه‌جا شوند.

    کلیدواژگان: سلامت عمومی. دکل های مخابراتی، مکان یابی، شهر زنجان
  • رستم صابری فر * صفحات 143-161

    شواهد تجربی نشانگر آن است که نابرابری به‌وجود‌آمده در کلان‌شهرهای ایران، ناشی از توسعه مبتنی‌بر نابرابری است. این روند باعث شده‌است که شکاف طبقاتی در شهرها عمق بیشتری یابد و هر یک از گروه‌های برنده و بازنده، نگاه ویژه‌ای به اداره شهر داشته‌باشند. به این منظور و برای آنکه مشخص شود، آیا احساس نابرابری بر مشارکت مردم موثر است یا خیر؟ تحقیق کنونی به شیوه توصیفی- تحلیلی در شهر مشهد به انجام رسید. داده‌های مورد‌نیاز با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته و از نمونه‌ای به حجم 382 نفر گردآوری شد. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از آزمون‌های آماری کولموگراف اسمیرنوف، رگرسیون چند‌متغیره و الگوی معادلات ساختاری در نرم‌افزار SPSS و PLS تحلیل شد. نتایج نشان داد که شدت احساس نابرابری در ارتباط با نابرابری اقتصادی، شغلی و سیاسی در بالاترین حد و نابرابری فرصت‌ها در پایین‌ترین حد خود قرار دارد. علاوه‌بر آن، متغیر احساس نابرابری، توانایی پیش‌بینی مشارکت شهروندان در اداره امور شهر را داشته و به‌ازای یک واحد تغییر در انحراف‌معیار احساس نابرابری، میزان مشارکت 44/0 تغییر خواهد کرد. مطابق با یافته‌های فوق، پیشنهاد راهبردی پژوهش، تغییر روندهای کنونی توسعه مبتنی‌بر نابرابری ازطریق تحول مناسبات اجتماعی در سطح کلان است.

    کلیدواژگان: احساس نابرابری، مشارکت الگوی، توسعه، مشهد
  • حسن محمودزاده*، زهرا پیشه ور، مهدی هریسچیان صفحات 163-189

    بهینه‌‌سازی تخصیص کاربری اراضی به‌عنوان یکی از بهترین مدل‌‌ها برای حفاظت زیست‌محیطی و هماهنگ‌کننده اهداف متضاد و مختلف اقتصادی، اجتماعی و غیره کاربری اراضی است. منطقه 10 کلان‌‌شهر تبریز د‌‌ر زمینه تناسب و توزیع بهینه کاربری‌‌ها د‌‌ارای نارسایی بود‌‌ه‌است؛ ازاین‌رو این تحقیق با هدف بهینه‌‌سازی تخصیص کاربری اراضی منطقه 10 کلان‌‌شهر تبریز انجام گرفته‌است. پژوهش حاضر با ماهیت توسعه‌ای- کاربردی و روش توصیفی- تحلیلی در زمینه تخصیص کاربری اراضی با هشت کاربری اصلی: مسکونی به تفکیک سه نوع طبقاتی، تجاری، آموزشی، درمانی، فرهنگی، فضای سبز، ورزشی، تجاری-مسکونی به تفکیک سه نوع طبقاتی به‌وسیله الگوریتم ژنتیک از نوع مرتب‌سازی نامغلوب نسخه دوم (NSGA-II) انجام گرفته‌است. بدین منظور از چهار تابع هدف حداکثر غیر‌‌خطی: بیشینه‌سازی FAR، بیشینه‌سازی سود اقتصادی، بیشینه‌سازی سازگاری، بیشینه‌سازی فشردگی استفاده شده‌است. هشت نوع کاربری اراضی اصلی و هشت محدودیت تعریف شد و برای ترکیب مقدار عددی تابع هدف بعد از نرمال‌سازی، روش مجموع وزن‌دار به‌کار گرفته‌شد. عملگرهای NSGA-II اصلاح شد و مدل پیشنهادی در زبان برنامه‌‌نویسی MATLAB توسعه داده‌شد. مدل با توجه به محدودیت‌‌های مدل‌سازی اجرا شده و برای به‌تصویر‌کشیدن خروجی مدل، روش کدگذاری ویژه راه‌‌حل‌‌ها که خروجی را با نرم‌‌افزار GIS مرتبط می‌‌کرد، تعریف شد. نتایج، نشان‌دهنده کارآیی و اثربخشی مدل پیشنهادی و پتانسیل آن در پشتیبانی از فرایند برنامه‌ریزی شهری و تصمیم‌سازی است. این پتانسیل از‌طریق تولید آلترناتیوهای گوناگون کاربری و نمایش راه‌‌حل‌‌های بهینه به‌دست آمده‌است. درنهایت نتایج نشان داد که در صورت بهینه‌‌سازی کاربری اراضی درمنطقه 10 کلان‌‌شهر تبریز، مقدار FAR به اندازه 13.04 درصد و سود اقتصادی به اندازه 21.06 درصد و سازگاری- فشردگی بین کاربری‌‌ها به‌ترتیب 2.3 و 4.6 درصد افزایش می‌‌یابد.

    کلیدواژگان: بهینه سازی چند هدفه، تخصیص کاربری اراضی، الگوریتم NSGA-II GIS، کلان شهر تبریز، منطقه 10
  • ناصر رسال‌ ور، علی پناهی*، رضا ولی ‌زاده صفحات 191-208

    امروزه گردشگری به‌عنوان یکی از گسترده‌ترین صنایع خدماتی دنیا، جایگاه ویژه‌ای در عرصه‌های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی دارد. با توجه به نقش تاثیرگذار گردشگری در جامعه، به‌ویژه بخش اقتصادی، بهره‌گیری از شیوه‌های مطلوب مدیریتی در راستای توسعه پایدار این صنعت ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است؛ از‌این‌رو هدف از تحقیق حاضر، ارزیابی پیشران‌های تاثیرگذار بر مدیریت سیستمی گردشگری و آینده‌پژوهی آن‌ها در کلان‌شهر تبریز با تاکید بر رویکرد حکمروایی شایسته است. روش تحقیق در مطالعه حاضر ترکیبی از رویکردهای کمی-کیفی با ماهیت آینده‌پژوهی بوده که در راستای گردآوری اطلاعات از تکنیک دلفی نخبگان و مدیران شهری (15 نفر متخصص حوزه گردشگری) و به‌منظور تجزیه‌و‌تحلیل اطلاعات از تکنیک تحلیل اثرات متقاطع در نرم‌افزار MICMAC استفاده شده‌است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بیشترین تاثیرگذاری در توسعه مدیریت سیستمی گردشگری بر مبنای رویکرد حکمروایی شایسته در کلان‌شهر تبریز مربوط به پیشران‌های وجود رهبری واحد و پاسخگو؛ جذب افراد بر‌اساس صلاحیت دانشی در سازمان‌های گردشگری؛ بهره‌گیری از روش‌ها و اقدامات براساس علم نوین؛ توسعه دانش در منابع انسانی و شکل‌گیری تعامل و اعتماد بین‌نهادی در نهادهای درگیر با امور گردشگری است. همچنین نتایج تحقیق حاکی از آن است که با توجه به وضعیت موجود، مدیریت سیستمی گردشگری تبریز با تاکید بر رویکرد حکمروایی شایسته در آینده به‌سمت ناپایداری سوق پیدا خواهد کرد.

    کلیدواژگان: گردشگری، مدیریت سیستمی، حکمروایی شایسته، آینده ‌پژوهی