فهرست مطالب

  • پیاپی 29 (تابستان 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/04/21
  • تعداد عناوین: 7
|
  • فاطمه کردی، حسین یوسفی *، لیلا قاسمی، علی حقی زاده صفحات 1-8

    آبهای زیرزمینی یکی از پراکندهترین و مهم ترین منابع آب کره زمین است. جریان آب زیرزمینی در سنگهای کارستی کاملا با حرکت این سیال در پهنه های غیر کارستی متفاوت میباشد، این جریان خصوصیات هیدرولوژیکی ویژه پهنه های کارستی را نشان میدهد. برای توسعه کامل مخازن آبهای زیر زمینی بایستی آن را کاملا از نظر کمی و کیفی مورد ارزیابی قرارداد تا اطلاعات و تصورات ناکافی و فرضیات پیش ساخته از آبهای زیرزمینی، منجر به مصرف غلط و کاهش آن نگردد. از آن جایی که منابع آب کارست، ذخایر عظیمی از آب زیرزمینی در مناطق مختلف کشور از جمله در محدوده مورد مطالعه هستند، لازم است در مدیریت نگهداری و برداشت، پویاتر و فعال تر عمل گردد. پژوهش حاضر با هدف بررسی پارامترهای هیدرولیکی آبخوان‌های کارستی شهرستان خرم آباد صورت گرفته است. در این مطالعه هفت آبخوان کارستیک منطقه مورد بررسی قرار گرفت. تمام سراب های مورد مطالعه، آبگیر و خروجی آنها از سازندهای کربناته می باشد. به طوری که آبخوان سراب های رباط، مطهری، | گلستان، گرداب سنگی، چنگایی (نیلوفر)، ناوهکش و دوره سازندهای کارستیک توسعه یافته میباشد؛ و آبخوان سراب کیو علیرغم این که بیشترین آبدهی را دارد در گروه سازندهای کمتر توسعه قرار گرفته است. با مقایسه ذخیره دینامیکی و حجم تخلیه سالانه، به دلیل این که حجم ذخیره دینامیکی سرابهای کیو، گرداب سنگی، رباط و دوره کم تر از حجم تخلیه سالانه میباشد، پیشبینی میشود در صورتی که چاه هایی در سازند آهکی آبخوان آنها حفر و سپس از آن بهره برداری شود، سرابهای مذکور در زمان اوج مصرف نتوانند آبدهی لازم را داشته باشند. لذا پیشنهاد میگردد حتی الامکان از این امر خودداری شود. با توجه به این که مدت تداوم و ذخیره دینامیکی سرابهای کیو، گرداب سنگی کم است و نوع سراب ها نیز غیر دایم میباشند. پیشنهاد می شود که از این سرابها، برای طرحهای توسعه در زمانی که تغذیه آبخوان قطع میگردد، استفاده نشود.

    کلیدواژگان: آبهای زیرزمینی، پهنه های کارستی، مدیریت نگهداری، برداشت، خصوصیات هیدرولوژیکی
  • ایمان صالح*، مجید خزایی، جهانشاه صالح صفحات 9-18

    منابع آب و خاک از مهم ترین منابع طبیعی یک کشور هستند که کلیه نیازهای غذایی انسان و دام از آن‌ها فراهم می گردد، اما متاسفانه دایما در معرض تجاوز و دگرگونی های عوامل انسانی و غیرانسانی قرار می گیرند. استفاده از زغال‌های زیستی یکی از راه‌کارهایی است که اخیرا در مجامع علمی بین‌المللی به منظور حفاظت خاک و آب مورد توجه قرار گرفته است. زغال‌زیستی یک ماده متخلخل غنی از کربن است که با حرارت دادن هر گونه توده زیستی آلی در یک محیط عاری از اکسیژن توسط فرآیندی به نام پیرولیز (آتشکافت) تهیه می‌شود. استفاده از زغال‌های زیستی دستاوردهایی نظیر مدیریت زباله‌، افزایش حاصل‌خیزی و بهبود کیفیت خاک، کاهش حجم رواناب و آلاینده‌های موجود در آن، تولید انرژی و کاهش مشکلات زیست‌ محیطی شامل تغییر اقلیم و آلودگی آب را به همراه خواهد داشت. بایستی توجه داشت که خصوصیات خاک و نیز خصوصیات زغال‌زیستی در میزان کارایی زغال‌های زیستی در عملکردهای بنیادی خاک تاثیرگذار می‌باشند. با توجه به پژوهش‌های انجام شده، می‌توان دریافت که زغال‌زیستی بیش‌تر در بخش کشاورزی و تولید محصول به کار برده شده و کم‌تر در بخش فرسایش و حفاظت خاک از آن استفاده شده است که با توجه به قابلیت این مواد در مهار رواناب و فرسایش و البته با در نظر گرفتن مخاطرات استفاده از آن‌ها در شرایط مختلف، بایستی در این بخش نیز مورد توجه قرار گیرند.

    کلیدواژگان: فرسایش خاک، حفاظت زیستی خاک، رواناب، رسوب
  • روح الله جلیلیان، صیاد اصغری سراسکانرود* صفحات 19-28

    دشت‌های سیلابی رودخانه‌ها اراضی حاصل‌خیزی هستند که مورد توجه انسان قرار گرفته و انسان‌ها همواره خواستار توسعه این مناطق می‌باشند. از این رو حفاظت و مدیریت دشت‌های سیلابی امری ضروری است. در این تحقیق ابتدا یک بازه‌ی تقریبا 80 کیلومتری از رودخانه گاماسیاب در استان کرمانشاه مورد بررسی قرار گرفت. ابتدا با استفاده از دو تصویر سنجنده OLI و sentinel برای اراضی حاشیه رودخانه به روش شی‌گرا طبقه‌بندی صورت گرفت. نتایج صحتسنجی نشان داد که نقشه حاصل از سنجنده sentinel نسبت به سنجنده OLI از صحت و دقت بالا‌تری برخوردار است. بنابراین برای شبیه‌سازی دشت سیلابی دوره‌های 25، 50 و 100 از تصویر سنجنده sentinel استفاده شد. نتایج نشان داد که در تمامی دوره‌ها بیش از 95 درصد مساحت‌های استخراج شده مربوط به دو کاربری زراعت آبی و دیم است، علاوه بر این کاربری مسکونی در دوره‌ی 25 ساله 2/29 هکتار است که همگی روستا‌های حاشیه رودخانه هستند، از این رو لازم است که با وضع قوانین و اجرای مقررات عمران دشت‌های سیلابی که یکی از مکانیزم‌های مستقیم کنترل کاربری اراضی در این مناطق می‌باشد، کاربری نادرست اراضی اطراف رودخانه به کاربری مجاز آن تبدیل گردیده و حریم رودخانه مشخص گردد.

    کلیدواژگان: کرمانشاه، طبقه بندی، رودخانه، OLI، sentinel
  • حسین خیرفام*، علیرضا دانشی صفحات 29-35

    در پژوهش حاضر امکان تغییر الگوی کشت با پرداخت یارانه‌ی نقدی به کشاورزان حوزه‌ی آبخیز سیمینه‌رود در راستای احیای دریاچه‌ی ارومیه بررسی شد. از این‌رو، سنارویوهای کاهش صفر، 10، 20، 30، 40، 50، 60، 70، 80، 90 و 100 درصد سطح زیر کشت محصولات پرآب‌بر به کم‌آب‌بر (گندم) در کاهش مصرف آب تحلیل شدند. از طرفی، کاهش درآمد خالص کشاورزان و هم‌چنین مبالغ تشویقی دولت نیز برای هر یک از سناریوها محاسبه شدند. نتایج نشان داد که در سناریوی صفر، حدود 0/6 میلیارد مترمکعب آب در بخش کشاورزی حوضه مصرف شده که درآمدی برابر با 14/5813 میلیارد ریال داشت. در سناریوی یازدهم (تبدیل 100 درصدی الگوهای کشت پرآب‌بر به گندم) میزان مصرف آب 73 درصد نسبت به شرایط فعلی (سناریو صفر) کاهش یافته که دولت را ملزم به پرداخت نقدی 44/3107 میلیارد ریال در یک سال تحت عنوان یارانه به مردم خواهد کرد. در نهایت آب صرفه‌جویی شده از سناریوی تغییر 10 تا 100 درصدی الگوی کشت بین 25 تا 253 میلیون مترمکعب خواهد بود

    کلیدواژگان: حق آبه، سناریوهای تشویقی، کاهش مصرف آب در کشاورزی، مدیریت منابع آب
  • حجت الله یونسی*، حسن ترابی پوده، بابک شاهی نژاد، آزاده عرشیا صفحات 36-43

    منابع آب زیرزمینی از باارزش‌ترین منابع جهت تامین آب برای مصارف مختلف به شمار می‌روند. در این پژوهش پتانسیل‌یابی منابع آب زیرزمینی در محدوده مطالعاتی نجف‌آباد با استفاده از روش شاخص آماری و وزن شواهد موردبررسی قرار گرفت. بدین‌منظور ابتدا 4484 حلقه چاه موجود در این محدوده که دارای آبدهی بیش‌تر از 11 لیتردرثانیه بود به‌صورت تصادفی به دودسته گروه آموزش (70 درصد) و اعتبارسنجی (30 درصد) تقسیم شدند. سپس لایه های رقومی متغیرهای موثر در پتانسیل آب‌های زیرزمینی (ارتفاع، شیب، جهت شیب، انحنای سطح، شاخص رطوبت توپوگرافی (TWI)، کاربری اراضی، خاک، سنگ‌شناسی، فاصله از رودخانه و تراکم زهکشی) در محیط ArcGIS10.5 ساخته شد و سپس با استفاده از روش هم پوشانی وزنی، نقشه نهایی پتانسیل‌یابی منابع آب زیرزمینی تهیه شد. درنهایت برای تعیین صحت نقشه نهایی با استفاده از نرم‌افزار SPSS19، منحنی ROC مربوط به نقشه پتانسیل‌ منابع آب‌ زیرزمینی تهیه شد. میزان دقت بر اساس این منحنی برای مدل شاخص آماری 93/2 و برای مدل وزن شواهد 74/1 درصد به دست آمد که بیانگر دقت بالای مدل شاخص آماری در مقایسه با مدل وزن شواهد برای این منطقه است. بنابراین می‌توان گفت استفاده از مدل‌های مبتنی بر GIS برای پتانسیل‌یابی مناطق مستعد آب زیرزمینی، مناسب و قابل‌اعتماد هستند و نتایج پیش‌بینی حاکی از این بود که لایه های موثر انتخابی در این مطالعه برای دست یابی به مناطق مستعد آب زیرزمینی مناسب است.

    کلیدواژگان: روش Quantile، شاخص رطوبت، GIS، ROC
  • غلامرضا راهی *، عطاالله کاویان، سیاوش کلبی، مهین کله هوئی صفحات 44-52

    بیلان آب و تجزیه جریان داخل یک حوضه از لحاظ برنامه های توسعه ای و بهره برداری آب از اهمیت ویژه ای برخوردار می‌باشد. لذا هدف از پژوهش پیش‌رو کاربرد و ارزیابی مدل چهار متغیره سالاس در برآورد و پیش‌بینی میزان دبی خروجی حوزه آبخیز باغان استان بوشهر می‌باشد. داده‌های مورد نیاز برای اجرای مدل بارش و دبی می‌باشد که بدین‌منظور داده های بارش ایستگاه هواشناسی باغان و دبی خروجی ایستگاه هیدرومتری باغان از سال 1359 تا سال 1388 تهیه گردید. مدل سالاس از تعدادی زیر مدل ساده که فرآیندهای مختلف جریان را در حوضه مشخص می‌سازند، نظیر رواناب سطحی، نفوذ، تبخیر و تعرق، نفوذ عمقی، جریان پایه به‌دست می‌آید. به منظور کالیبراسیون مدل از تابع مجموع مربعات خطا استفاده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که بیش‌ترین مقدار بارندگی در حوضه از طریق تبخیر و تعرق از حوضه باغان خارج می‌شود. نتایج نشان داد مقدار ریشه میانگین مربعات خطای نسبی قبل و بعد از بهینه‌سازی ضرایب مدل چهار متغیره سالاس به ترتیب از 2/18 درصد به 1/5 درصد و میانگین خطای مطلق از 10/13 به 0/73 کاهش پیدا کرد. هم‌چنین نتایج نشان داد در سال‌هایی که مقدار دبی خروجی به‌صورت متوسط است، مقدار شبیه‌سازی به مقدار مشاهداتی آن بسیار نزدیک می‌باشد. در سال های پرآبی که مقدار دبی خروجی بسیار بیش‌تر از سال‌های نرمال است، مقدار شبیه سازی بسیار کم‌تر از مقدار مشاهداتی آن می باشد.

    کلیدواژگان: بیلان آب، تبخیر و تعرق، ذخیره سفره، رواناب سطحی، جریان پایه
  • زهرا ابراهیمی گت کش، سید حمیدرضا صادقی* صفحات 53-60

    عدم مدیریت پایدار منابع طبیعی یکی از چالش‌های اساسی پیش‌روی جوامع و دولت‌هاست و می‌بایست در آینده به‌طور جدی‌تر به آن پرداخته شود. از این‌رو مدیریت موثر طبیعت و محیط ‌زیست نیازمند ساختار منسجم و مبتنی بر دانش و اطلاعات کافی و قابل اعتماد و به‌روز بوده و مدیریت سازگار نقطه عطفی برای دست‌یابی به مدیریت پایدار منابع می‌باشد. باوجود این تاکنون عملکرد کاربست مدیریت سازگار در مقیاس حوزه آبخیز مورد بررسی قرار نگرفته است. لذا در این مقاله چرخه مدیریت سازگار آبخیز در قالب شناسایی مشکل، طراحی، اجرای اقدامات، پایش عملکرد، ارزیابی شرایط بوم‌سازگان و در نهایت اصلاح و تنظیم با هدف تهیه مدل مفهومی کاربست مدیریت سازگار و نهایتا مقایسه نتایج آن با رویکردهای جاری و مرسوم مدیریت آبخیز تشریح شده است. برای این‌منظور جزییات مفهومی هر یک از مراحل چرخه مدیریت سازگار با استفاده از اصول و استانداردهای علمی مترتب بر هر بخش و مبتنی بر ارزیابی سلامت آبخیز، شناخت راه‌کار مناسب، پیش‌بینی روش‌های اجرایی کم‌پیامد و بهترین اقدامات مدیریتی و نهایتا ارزیابی عملکرد آن‌ها در مقایسه با روش‌های مرسوم مورد بررسی قرار  گرفته است.

    کلیدواژگان: آمایش توسعه آبخیز، سلامت و پایداری آبخیز، عملکرد اقدامات آبخیزداری، مدیریت جامع آبخیز
|
  • F. Kordi, L. Ghasemi, H. Yousefi*, A. Haghizadeh Pages 1-8

    Groundwater is one of the most dispersed and most important sources of the earth's crust. The groundwater flow in the karstic rocks is completely different from the movement of this fluid in nonkarstic zones, This flow shows the specific hydrological characteristics of the karstic zones. For the full development of underground water reservoirs, it has to be highly assessed in terms of quantitatively and qualitatively to avoid unnecessary information and assumptions from groundwater, resulting in false usage and reduction. Since karst water resources, large reserves of underground water in different regions of the country, Especially in the study area, it is necessary to be more dynamic and active in the management and preservation of water resources. The purpose of this study was to Assesment of hydraulic parameters of Karstic aquifers in Khorramabad city. In this study, seven regional aquifer Karstic were studied. All of the studied mirages are inundated and exited from carbonate formations. As the aquifers of Robat, Motahari, Golestan, Gerdab Sangi, Changhai (Niloofar), Nawekash, and Dureh Karst Formation has been developed; and kyo aquifer, despite the fact that it has the most drainage, is located in less developed formations. By comparing dynamic storage and annual discharge volumes, Because the dynamic storage volume of the Mirage Kyo, Gerdab sangi, Robat and Dureh is less than the annual evacuation volume, if the wells are dug in the limestone formation of the aquifer and then exploited, the springs will not be able to drain at the peak of consumption. Therefore, it is suggested that this should be avoided as much as possible. Given that the duration of the dynamic storage of the Mirage Kyo is low, the Gerdab sangi is small and the type of mirage is also non-permanent. It is suggested that these mirages should not be used for development projects when the aquifer Recharge is cut off.

    Keywords: Groundwater, Karstic zones, Maintenance management, Formations, Hydrological characteristic
  • I. Saleh*, M. Khazaei, J. Saleh Pages 9-18

    Soil and water resources are among the most important natural resources of every country that provide human and animals nutritional needs; but, unfortunately they are constantly abused and changed by human and inhuman factors. The use of biochars has been recently considered in the international scientific societies, as a strategy for soil and water conservation. Biochar is a porous carbon-rich material produced by heating any organic biomass in an oxygen-free environment through a process namely pyrolysis. Application of biochars would cause some achievements such as waste management, improvement of soil productivity and quality, reduction of runoff volume and pollutants, energy production and reducing environmental issues including climate change and water pollution. It should be noticed that, both soil and biochar affect the efficiency of biochars in fundamental functions of the soil. Considering the conducted studies, it can be concluded that the biochars has been mostly used for agricultural products and goals, and less for soil conservation. Biochar should be more considered for soil and water conservation due to its ability in runoff and erosion control, of course considering their adverse effects under different conditions.

    Keywords: Soil erosion, Soil biological conservation, Runoff, Sediment
  • R. Jalilian, S. Asghari Saraskanrod* Pages 19-28

    Flood plains rivers are fertile lands that are considered by humans and people are always demanding the development of these areas. Therefore, protection and management of flood plains is essential. In this research, an interval of about 80 kilometer from the Gamasiab River in Kermanshah province was studied. First, using OLI and sentinel sensor for marginal lands classification object oriented method. The results of the verification showed that the sentinel sensor map is more accurate than the OLI sensor. So, to simulate the flood plain, periods 25, 50, and 100 of the sentinel sensor image were used. The results showed that in all periods, more than 95 percent of the extracted areas are related to two waterland fields and dryland fields, because flood plains of the rivers are fertile lands that are considered by humans and humans are always demanding the development of these areas. In addition, residential properties in the 25 period are 2/29 hectare, all of which are riverside villages, Hence, it is necessary that by establishing the rules and implementation of the civil regulations of flood plains, which is one of the direct control mechanisms of land use in these areas, Incorrect use of the land around the river has become its authorized use and the river boundaries have been identified.

    Keywords: Kermanshah, Classification, River, OLI, Sentinel
  • H. Kheirfam*, A.R Daneshi Pages 29-35

    In this study, the possibility of change in cropping in the Siminehrood watershed was evaluted by paying cash subsidies for farmers to restore Lake Urmia. Therefore, the scenarios of 0, 10, 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90, and 100% reduction of high water requirement cultivation to low water water requirement (wheat) cropping were analyzed to reduce water consumption in the agricultural sector. On the other hand, the decrease in the net income of farmers as well as government incentives was calculated for each scenario. The results showed that, in the zero scenario (current state), about 0.6 billion m3 of water is used in the agricultural lands of the watershed, which had an income of 5813.14 billion IRR. In the Eleventh scenario (100% of high water requirement cultivation areas to wheat cropping), the water use rate is reduced by 73% compared to the current state (scenario 0), which will require the government to pay people a subsidy of 3107.44 billion IRR in one year. Ultimately, the water savings from the 10 to 100% cropping changes scenarios will be 25 to 253 million m3.

    Keywords: Incentive scenarios, Reduction of water use in agriculture, Water resources management, Rights of water
  • Hojatallah Younesi*, Hasan Torabipoudeh, Babak Shahinejad, Azadeh Arshia Pages 36-43

    Groundwater resources are one of the most valuable sources of water for various uses. In this study, the potential of groundwater resources in Najafabad study area was evaluated using statistical index and weight of evidence. For this purpose, 4484 wells in the area with a discharge of more than 11 liters per second were randomly divided into two groups (70%) and validation (30%). Then digital layers of variables affecting groundwater potential (Elevation, Slope, Slopedirection, Surface curvature, Topographic wet index (TWI), Land use, Soil, Lithology, River distance and Drainage density) were constructed in ArcGIS10.5 environment. And then, using the weighted overlay method, the final groundwater potential map was prepared. Finally, the ROC curve of the groundwater potential map was prepared to determine the accuracy of the final map using SPSS19 software. Accuracy based on this curve was 93.2% for the statistical index model and 74.1% for the evidence weight model, indicating high accuracy of the statistical index model compared to the evidence weight model for this region. Therefore, it can be said that using GIS-based models for potential groundwater prone areas are appropriate and reliable.

    Keywords: GIS, Moisture index, Quantile method, ROC
  • Gh.R. Rahi*, A. Kavian, S. Kalbi, M. Kalehhouei Pages 44-52

    Water balance and flow analysis within a basin is particularly important in terms of water development and utilization programs. Therefore, the purpose of this study is to evaluate and predict the outflow rate of Baghan watershed in Bushehr province. The data required for the implementation of the rainfall and discharge models were used to obtain the precipitation data of the Baghan Meteorological Station and the discharge of Baghan Hydrometric Station from 1981 to 2010. The Salas model is derived from a number of simple sub models that characterize different flow processes in the basin such as surface runoff, infiltration, evapotranspiration, deep infiltration and base flow. Error squares were used to calibrate the function model. The results of this study showed that the highest amount of rainfall in the basin was evacuated from the basin by evapotranspiration. The results showed Relative root mean square error before and after optimization of the coefficients of the four-variable Salas model decreased from 2.18% to 1.5% and the mean absolute error from 10.13 to 0.73. and mean error of the Salas four-variable model showed that in the years when the discharge value is almost average, the simulation value is very close to the observed value, and when the discharge value is much higher than the normal years, the simulation value is the less than its observed value.

    Keywords: Water Balance, Evapotranspiration, Aquifer Storage, Surface Runoff, Base Flow
  • Z. Ebrahimi Gatekash, S.H.R. Sadeghi* Pages 53-60

    The lack of sustainable management of natural resources is one of the fundamental challenges to which societies and governments are faced and should be therefore addressed more seriously in the future. Hence, effective management of nature and environment requires a coherent and a knowledge-based structure, enough, reliable and up-to-date information. Accordingly, adaptive management is a landmark to achieve sustainable resource management. However, applicability of watershed adaptive management has not been assessed yet. The present study therefore aims to apply the watershed adaptive management consists of identifying the problems, designing, implementing measures, monitoring, assessing the ecosystems conditions and finally adjusting approaches. It is further planned to develop appropriate conceptual model for the adaptive management at the watershed scale. The performance will be then compared to that of the application of conventional measures. Towards this, the details of different sectors of adaptive management will be designated based on scientific standards and bases. Accordingly, assessment of watershed health, diagnosis of appropriate strategies, implementation of low impact and best management practices and ultimately performance evaluation will be taken place in the present Study.

    Keywords: Watershed land use planning, Watershed health, sustainability, Performance of watershed management measures, Comprehensive watershed management