فهرست مطالب

تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی - پیاپی 39 (تابستان 1399)
  • پیاپی 39 (تابستان 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/03/05
  • تعداد عناوین: 6
|
  • امیر آهنگران* صفحات 7-30

    نماز جمعه ازجمله فرایضی بود که با رسمیت یافتن مذهب تشیع بوسیله صفویان به تدریج و به خاطر برخی ملاحظات سیاسی و مذهبی برای نخستین بار در سطح کلان در ایران برگزار شد. این ملاحظات ناشی از طعنه های مذهبی عثمانی ها و تلاش علما و دولت صفوی برای یک دست سازی عقاید مردم و ایجاد حس هم بستگی بود. مباحثه ها و رساله هایی در دفاع و چگونگی برگزاری نمازجمعه با صدور فتاوی وجوب تخییری یا تعیینی و عدم برگزاری آن با فتوای حرمت در غیاب امام زمان# نگاشته شد. مسیله اصلی این پژوهش بررسی نقش و علل موافقت و مخالفت شاهان و علما با برگزاری نمازجمعه می باشد. یافته های پژوهش نشان می دهد که مقدمات برگزاری نمازجمعه از دهه نخست سلطنت شاه اسماعیل حین فتح برخی شهرها فراهم گردیده و بعدا در زمان شاه طهماسب با قدرت یابی علمای جبل عامل و صدور فتاوی و سپس ایجاد منصب شیخ الاسلام و نصب ایمه جمعه ضمانت اجرایی یافته است.

    کلیدواژگان: صفویان و نماز جمعه، شاه اسماعیل صفوی، شاه تهماسب صفوی
  • کریم نجفی، نعمت الله صفری فروشانی، محمدطاهر یعقوبی، صفرعلی قانونی* صفحات 31-52

    فهم دقیق تر احادیث ایمه^ نیازمند به بسترشناسی تاریخی است بدین معنا که کلام امام× در چه زمان، مکان و فضایی نقل شده است. یکی از این احادیث حدیث زینت است. این نوشتار عهده دار بستر شناسی تاریخی حدیث زینت است تا بتواند تحلیل دقیق تری از آن ارایه نماید. برای این هدف با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و با ارجاع به منابع روایی تاریخی به بررسی وضعیت ویژه دوران امام صادق× پرداخته و سپس آسیب های اجتماعی موجود در عصر ایشان را مورد بررسی قرار داده و در ادامه به کارکردهای حدیث زینت پرداخته است. بررسی و تحلیل ها نشان داد که بسترشناسی تاریخی نقش بسیار مهمی در تحلیل محتوای احادیث دارد و در این تحقیق روشن شد که حدیث زینت در پی هویت بخشیدن شیعیان و تحقق همزیستی مسالمت آمیز آنان با دیگران و سازمان دهی اقلیت شیعی در درون اکثریت سنی نقل شد و نقشه راهی برای تمام شیعیان در همه اعصار است تا آنان را به جایگاه اجتماعی مطلوب برساند.

    کلیدواژگان: گفتمان حدیث زینت، امام صادق× و حدیث زینت
  • علی درزی*، محمدحسین دانش کیا صفحات 53-78

    انحطاط تمدن اسلامی ایرانی از دیر باز مورد توجه اندیشمندان بوده است. تحقیق حاضر با تکیه بر آثار منتشره از این دو اندیشمند با روش مطالعه تطبیقی در صدد مقایسه دیدگاه آنان درخصوص عوامل انحطاط تمدن اسلامی ایرانی و راهکارهای برون رفت از آن می باشد. یافته ها نشان می دهد، آنها عوامل انحطاط را به دو دسته درونی و بیرونی تقسیم کرده اند. و در معرفی عناصری مانند حاکمیت استبداد و استعمار به عنوان عوامل انحطاط اشتراک دارند، اما در برخی موارد نیز اختلافاتی دارند. در بخش عوامل داخلی شهید مطهری بر عواملی مانند تحریف تعالیم اسلام، حمایت زیان بار از دین و... تاکید دارد و نصر بر مواردی ازجمله انحطاط در نهاد دین، انحطاط نهادها و... . ودر بخش عوامل خارجی شهید مطهری به نقش غیر مسلمانان، سلطه و استعمار سیاسی اشاره اما نصر تاثیرگذاری علم و فناوری غربی و آسیب های فرهنگی در پرتو جهانی سازی را متذکر می شود. در بخش راهکارها نیز هر یک نظرات خود را دارند.

    کلیدواژگان: تمدن اسلامی ایرانی، عوامل انحطاط تمدن، بررسی تطبیقی، راه های برون رفت از انحطاط تمدن، مرتضی مطهری، سید حسین نصر
  • رضا بیطرفان*، فریدون الهیاری، علی اکبر کجباف صفحات 79-100

    وزارت مفهومی پربسامد در تاریخ نگاری ایلخانی به شمار می رود. جهان بینی اسلامی در گرایش تاریخ نویسان ایلخانی به ثبت تحولات نهاد وزارت تاثیر گذاشته است. نگرش اسلامی تاریخ نویسان میانه ایران، وزارت را به بستر مهم اندیشه ورزی اهل قلم تبدیل کرده است. رویکرد به وزارت، همراهی جریان های فکری اسلامی و ایرانی را نزد تاریخ نویسان ایرانی شریعت مدار به نمایش می گذارد. نوشتار حاضر در پی پاسخ به این سوال است که مولفه های اندیشه اسلامی در رویکرد تاریخ نویسان ایلخانی به نهاد وزارت چه تاثیری داشته اند؟ دستیابی به پاسخ این پرسش با تحلیل بینش تاریخ نگاران ممکن خواهد بود. وزارت همچون ابزاری در دست پادشاه عادل دین پناه، او را به مقصودی عالی رهنمون می ساخته است. رویکردهای شریعت مدارانه به وزارت را می توان در بیان اهمیت نهاد وزارت، بیان شرایط وزارت، نقش آفرینی اعتقادی وزیران و داوری پیرامون عملکرد وزیران غیرمسلمان جستجو کرد.

    کلیدواژگان: تاریخ نگاران ایلخانی، جایگاه نهاد وزارت، رویکرد دینی تاریخ نگاران ایلخانی
  • تهمینه رئیس سادات، جواد عباسی*، سید جلال رجایی صفحات 101-124

    جهان اسلام در قرون سوم تا ششم هجری دورانی از شکوفایی علمی و تمدنی را به همراه داشت. یکی از مباحث مهم در حیطه علم آموزی در قرون میانه ایران، توجه به سفرهای علمی دانشمندان است. در این پژوهش به بررسی سفرهای علمی تعدادی از عالمان بلخی در قرون سوم تا ششم هجری جهت فراگیری و یا تکمیل مباحث علمی پرداخته شده است. نوشتار حاضر به روش توصیفی تحلیلی، این هدف را دنبال می کند تا مشخص نماید بیشترین سفرها از شهر بلخ به چه سرزمین هایی بوده و دلیل انتخاب این شهرها چه بوده است؟ اینکه دانشمندان در سفر به این شهرها به دنبال کسب کدام علم بوده اند نیز بسیار مهم است. سرزمین عراق (بغداد و بصره) و سوریه (شام و حلب) و حجاز و نیشابور بیشترین توجه را از نظر علمی به خود جلب کرده اند. وجود مراکز علمی ازجمله مساجد جامع و نظامیه ها و کتابخانه های ارزشمند این سرزمین ها مهم ترین عوامل در جذب دانشمندان بوده است.

    کلیدواژگان: بلخ، رحله های علمی، فضای علمی قرون سوم تا ششم هجری، سفرهای علمی عالمان بلخ
  • رقیه دیزج چراغی*، حمیدرضا قلیچ خانی صفحات 125-144

    کتابت قرآن دقت فراوان می طلبد زیرا باید به سهولت و بدون اشتباه خوانده شود و از لحاظ بصری زیبا باشد. قرآن معروف به آریامهر معروف ترین قرآن به خط نسخ ایرانی است که استاد بنی رضی با الهام ازآن، مشق بسیار نموده است و حاصل تلاش های وی کتابت قرآن رسمی جمهوری اسلامی است. اما درمورد روان خوانی این دو قرآن بحث های متفاوت، بصورت غیر مکتوب وجود دارد. سوال اصلی پژوهش، سنجش روان خوانی خط نسخ در قرآن نیریزی و بنی رضی است و فرض براین است، امروزه خوانایی قرآن نسبت به گذشته، اهمیت بیشتری دارد. روش توصیفی تطبیقی درصدد یافتن پاسخ برآمده و طبق یافته ها، قرآن بنی رضی به دلیل توجه به جایگاه نقطه و اعراب، نحوه استقرار کلمات روی کرسی، رعایت فواصل مابین کلمات و حروف، اغلب از لحاظ خوانایی بر قرآن نیریزی پیشی گرفته است، اما قرآن نیریزی به دلیل توجه بیشتر به وجه زیبای کلمات، عدم استفاده از الف مقصوره و پرداختن به تزیینات، زیباتر از قرآن بنی رضی کتابت شده است.

    کلیدواژگان: کتابت قرآن، روان خوانی، نسخ ایرانی، میرزا احمد نیریزی، سید رضا بنی رضی، قرآن آریامهر، قرآن رسمی جمهوری اسلامی
|
  • Amir Ahangaran Pages 7-30

    Friday prayer was one of the religious duties hold at the macro level gradually for the first time in Iran due to some political and religious considerations with the recognition of the Shiite religion by the Safavids. These considerations were due to the religious irony of the Ottomans and the efforts of the scholars and the Safavid government to unify the beliefs of the people and create a sense of solidarity. Discussions were hold and treatises were written on defense and the how of holding Friday prayers after issuing fatwas of its optional or determinative obligation and even not holding it with the fatwa of sanctity in the absence of the Imam of the time. The main issue of this research is to study the roles and causes of the agreement and opposition of the kings and scholars with holding Friday prayers. Findings show that the preparations for Friday prayers have been provided since the first decade of Shah Ismailchr('39')s reign during the conquest of some cities, and later during the Shah Tahmasbchr('39')s reign, with the empowerment of Jabal Amel scholars and the issuance of fatwas, and then the establishment of Shaykh al-Islam position and the appointment of Friday prayer Imams.

    Keywords: Safavids, Friday Prayers, Shah Ismail Safavid, Shah Tahmasb Safavid
  • Karim Najafi, Nematollah Safari Foroushani, Mohammad Taher Yaqubi, Safar Ali Qanuni Pages 31-52

    A more accurate understanding of the hadiths of the Imams (AS) requires knowing their historical contexts, meaning that the words of the Imam (AS) were narrated at what time, place and situation. One of these hadiths is the hadith of Zinat. This article examines the historical context of the hadith of Zinat so that it could provide a more accurate analysis of it.  Using a descriptive-analytical method and referring to the historical narrative sources, the researchers have studied the special situation of Imam Sadeghchr('39')s (AS) period and then examined the social harms of his time. The functions of the Zinat hadith are also dealt with. Studies and analyzes showed that knowing the historical context plays a very important role in analyzing the content of the hadiths. It was revealed that the hadith of Zinat was narrated in pursuit of identifying Shiites, realizing their peaceful coexistence with others and organizing the Shiite minority within the Sunni majority. It is a roadmap for all Shiites of all ages to bring them to a desirable social status.

    Keywords: The Discourse of the Hadith of Zinat, Imam Sadegh (AS), The Hadith of Zinat
  • Ali Darzi, Mohammad Hossein Danesh Kia Pages 53-78

    The decline of Islamic-Iranian civilization has long been considered by the thinkers. The present study, based on the published works of these two thinkers with the method of comparative study, seeks to compare their views on the causes of the decline of Islamic-Iranian civilization and ways out of it. The findings show that they have divided the degenerative factors into two categories: internal and external. They share in introducing elements such as authoritarian rule and colonialism as factors of degeneration, but in some cases they also have differences. In the section on internal factors, Shahid Motahari emphasizes on factors such as distorting the teachings of Islam, harmful support of religion, etc., and Nasr emphasizes on issues such as the decline of the institution of religion, the decline of institutions, and so on. In the section on external factors, Shahid Motahari mentions the role of non-Muslims, domination and political colonization, but Nasr mentions the influence of Western science and technology and cultural damage in the light of globalization. In the solutions section, each of them has their own opinions.

    Keywords: Islamic-Iranian civilization, Factors of the Decline of Civilization, Comparative Study, Ways out of the Decline of Civilization, Morteza Motahari, Seyyed Hossein Nasr
  • Reza Bitarafan, Fereydoun Allahyari, Ali Akbar Kajbaf Pages 79-100

    The Ministry is a frequent concept in Ilkhanid historiography. The Islamic worldview has influenced the tendency of Ilkhanid historiographers to record the developments of the ministry. The Islamic attitude of the middle historiographers of Iran has turned the ministry into an important intellectual think tank. The approach to the ministry demonstrates the accompaniment of Islamic and Iranian intellectual currents to Shariat-oriented Iranian historiographers. The present article seeks to answer this question: what effects the components of Islamic thought have had on the approach of Ilkhanid historiographers to the institution of the ministry? The answer to this question can be obtained by analyzing the insights of the historiographers. The ministry, as a tool in the hands of the just king of religion, has guided him to a higher purpose. Sharichr('39')a-oriented approaches to the ministry can be traced in the importance of the ministry institution, the ministrychr('39')s circumstances, the ministerschr('39') doctrinal planning, and judging the performance of non-Muslim ministers.

    Keywords: Ilkhanid Historiographers, the Position of the Ministry, Religious Approach of Ilkhanid Historiographers
  • Tahmineh Raees Al-Sadat, Javad Abbasi, Seyed Jalal Rajaei Pages 101-124

    The Islam world in the third to sixth centuries (AH) has enjoyed a period of scientific and civilized prosperity. One of the important issues in the field of science education in the Middle Ages of Iran is paying attention to the scientific travels of the scientists. In this research, the scientific travels of a number of Balkhi scholars in the third to sixth centuries (AH) to study or complete their scientific research have been studied. The present article uses a descriptive-analytical method to determine to what lands they have traveled the most from Balkh and what was the reason for choosing these cities? It is also very important to see what scientists have been looking for in traveling to these cities. The lands of Iraq (Baghdad and Basra) and Syria (Sham and Aleppo) and the Hejaz and Neishabour have attracted the most scientific attention. The existence of scientific centers such as comprehensive mosques and Nizamiyyahs and invaluable libraries in these lands have been the most important factors in attracting scientists.

    Keywords: Balkh, Scientific Journeys, Scientific Atmosphere of the Third to Sixth Centuries (AH), Scientific Travels of Balkhi Scholars
  • Roghayeh Dizaj Cheraghi, Hamid Reza Ghelich Khani Pages 125-144

    The inscription of the Qurchr('39')an requires great care because it must be read easily without error and be visually beautiful. The Qurchr('39')an known as Aria Mehr is the most famous Qurchr('39')an in the Iranian Naskh script, which inspired Master Bani Razi, and the result of his efforts is the inscription of the official Qurchr('39')an of the Islamic Republic of Iran. However, there are different unwritten arguments about the fluent reading of these two inscriptions of the Qurchr('39')an. The main aim of this study is to examine the degree of the fluent reading of the Naskh script in the Nirizichr('39')s and Bani Razichr('39')s Qurchr('39')an inscriptions. It is assumed that today the readability of the Qurchr('39')an is more important than in the past. This study seeks to find the answer using a descriptive-comparative method. According to the findings, due to the position of the dot and the diacritics, the way the words are placed on the line, the observance of the distances between words and letters, Bani Razichr('39')s Qurchr('39')an inscription is basically superior in terms of readability comparing with that of Nirizichr('39')s. However, the Nirizichr('39')s work is more beautiful in terms of paying more attention to the beauty of the words, not using the Alef al-Maqsoorah and dealing with the decorations.
     

    Keywords: Quran Inscription, Fluent Reading, Iranian Naskh, Mirza Ahmad Nirizi, Seyyed Reza Bani Razi, Aria Mehr Quran, Official Quran of the Islamic Republic of Iran