فهرست مطالب

کاوش نامه زبان و ادبیات فارسی - پیاپی 44 (بهار 1399)
  • پیاپی 44 (بهار 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/03/01
  • تعداد عناوین: 5
|
  • زهره قدیری، علی اکبر جعفری*، علی اکبر کجباف صفحات 9-41

    زنان دربار گورکانیان هند (1135-932 ه . ق.) همگام با شاهان با حمایت و تشویق شعرا و سخنوران فارسی زبان، در سرنوشت زبان و ادب فارسی و تثبیت و تحکیم جایگاه آن در این سرزمین کارساز و موثر بوده و موجبات رواج و گسترش آن را در بین درباریان و نخبگان هند فراهم آوردند. علاوه بر این، اغلب آنان با حمایت های خویش، در خلق آثار بزرگ و ارزنده به زبان فارسی و نیز با ساخت مدارس، کتابخانه ها و تالیف و ترجمه آثار بزرگ زبان فارسی، زمینه تثبیت و فراگیری این زبان را فراهم آوردند. همچنین، بسیاری از این زنان به برکت تربیت ادبی که در سلسله گورکانیان، موروثی و رایج بود و به مدد محیط آکنده از شعر و ادب که در آن نشو و نما یافته بودند، آنچنان با زبان و ادبیات فارسی انس و الفت یافتند که ذوق سلیمشان شکوفا شد و با طبع آزمایی، آثار زیادی از نظم و نثر به این زبان از خود به یادگار گذاشتند.بررسی نقش و عملکرد زنان دربار گورکانی در توسعه و گسترش زبان و ادبیات فارسی، هدف این پژوهش است. به همین منظور، این سوال اصلی مطرح است که زنان دربار گورکانیان چرا و چگونه در گسترش زبان و ادبیات فارسی در هند تاثیرگذار بوده اند؟ پژوهش حاضر به شیوه توصیفی–تحلیلی به این موضوع می پردازد.ضرورت انجام این پژوهش از آن روست که تاکنون پژوهش مستقلی در خصوص نقش و عملکرد زنان دربار گورکانی در توسعه و گسترش زبان و ادبیات فارسی انجام نشده است.

    کلیدواژگان: زنان دربار، زبان و ادبیات فارسی، هند، گورکانیان هند
  • محمود رضایی دشت ارژنه*، مرجان کیوانپور صفحات 43-86

    سیمرغ یکی از موجودات رازآمیز شاهنامه، ادب حماسی و طومارهای نقالی است که در بسیاری از موارد با کارکیایی های خود، سرنوشت جنگ یا قهرمان را دگرگون می کند؛ اما با وجود جایگاه برجسته این پرنده شگرف در گستره ادب حماسی و طومارهای نقالی، تاکنون سیر تطور و کارکیایی های او به شکلی متمرکز بررسی نشده است. از این رو در این جستار کوشش شده که به شکلی جامع، سیر تطور و کارکیایی های سیمرغ در سه حوزه ادبیات پیش از اسلام، ادب حماسی وطومارهای نقالی بررسی گردد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که بر خلاف شاهنامه که تنها سیمرغ در دو مورد به وسیله زال فراخوانده می شود، در گستره منظومه های پهلوانی و حماسه های منثور پس از شاهنامه، طومارهای نقالیو ادب عامه، کارکیایی های بسیار گسترده تری به این پرنده منسوب است که برخی از آن ها به شرح زیر است: کمک به دست یابی فرامرز به جزیره مرنج، یاری خواستن از سام برای رهایی از چنگ ارقم دیو، طلسم کردن شهر ارم، یاری رستم در شکست سرخاب دیو و رهایی رخش، یاری رستم در شکست جبارشاه، یاری رستم در بازپس ستاندن انگشتری حضرت سلیمان (ع) از صخره دیو، فراخواندن زال و سپاهیانش به گروش به دین اسلام، پیشگویی شکست ضحاک، حمایت از فریدون، پی افکندن درفش کاویانی و جنگ افزارهای فریدون، پروراندن زال، رهایی کیکاووس از چاه مازندران، یافتن رخش و آگاه کردن زال از زنده ماندن فرامرز، کشتن اسفندیار، خدمت گرشاسپ به سیمرغ، درمان رستم و زایش فرامرز، رهایی کیخسرو، به پادشاهی رسیدن کیقباد، کشتن دیو سپید، گزینش رخش، پیروزی بر سهراب، چاره جویی در زنده ماندن سهراب، یاری زال در رویارویی با برزو، ساختن ببر بیان و رهاندن رستم و سیاوش از مرگ. از دیگرسو، با توجه به دو سویه اهورایی و اهریمنی سیمرغ و دیگر قراین موجود، پیوند او با زروان نیز دور از ذهن نیست.

    کلیدواژگان: سیمرغ، اوستا، متون پهلوی، ادب حماسی، طومارهای نقالی، ادب عامه، زروانیسم
  • محمدجواد صادقی نقدعلی، مهدی ملک ثابت*، یدالله جلالی پندری صفحات 87-116

    هم زمان با مشروطیت، اندیشه مادی گرایی در آثار برخی از اندیشمندان آن روزگار، مانند میرزا ملکم خان و...، راه یافت و بعد از وقوع انقلاب کمونیستی در شوروی، این اندیشه با آرمان خواهی روشنفکران ایران در باره آزادی و عدالت همراه گشت. با نفوذ حزب توده در ایران، اندیشه مادی گرا به عنوان تفکری مترقی، در میان شاعران رواج بیشتری یافت. اندیشه مادی گرا، پیوند انسان را با دین، کم رنگ ساخته و اندیشه های غیرالهی برگرفته از اومانیسم، مارکسیسم و اگزیستانسیالیسم را جایگزین آن می کند. مهم ترین شاخص این نوع اندیشه را می توان درنوع نگاه و باور شاعران به خدا ، دین، انسان، طبیعت، جامعه، دیالکتیک تاریخی، ناامیدی و پوچ گرایی دانست.احمد شاملو (1304-1379) شاعر و ادیب معاصر، اندیشه مادی گرایی را در اشعارخود بیان کرده است.افق انتظار غالب در شعر شاملو از نوع افق انتظار مادی است. در اندیشه او زنجیره تکامل، دیالکتیک ماده و روح  به دیالکتیک انسان، طبیعت، تناسخ و... شکل گرفته و جایگزین اندیشه خداباور شده است.

    کلیدواژگان: احمد شاملو، مادی گرایی، غرب گرایی، شعر معاصر فارسی
  • قاسم نامدار، یدالله شکری* صفحات 117-137
    سال هاست که «بخش خبری بیست و سی» از طریق آنتن شبکه دوم سیمای جمهوری اسلامی ایران، میهمان منازل ایرانیان است. از قسمت های مهم و حساس این بخش خبری «عناوین» آن است. این مقاله تلاش دارد از دریچه بحث های ادبی، به این دو پرسش که «مهمترین رخدادهای ادبی در عناوین این بخش خبری چیست؟ و کاربست تدابیر یاد شده چه اهداف و نتایجی با خود دارد؟» پاسخ دهد. مقاله در محور نخست، مفاهیم «خبر»، «عنوان خبر»، «بخش خبری بیست و سی» و ساختار آن را روشن می سازد و در محور دوم، در دو قسمت، به تشریح پاسخ پژوهش می پردازد؛ ابتدا بنا بر اهمیت «جمله» در عناوین مورد بحث، نکات بلاغی مرتبط با «جمله» را برمی شمارد و در قسمت دوم با تکیه بر علوم «بدیع و بیان»، «ظرافت های ادبی» موجود در عناوین و کارکردهایشان را به عنوان گوشه ای از رخدادهای ادبی ارایه می دهد. پژوهش حاضر با روشی تحلیلی- توصیفی و با استخراج بیش از 800 عنوان خبر، طی شست و پنج نوبت خبری (به صورت متناوب) از ابتدای آبان 1392 تا پایان آبان 1396 شکل گرفته است.
    کلیدواژگان: ادبیات و رسانه، خبر بیست و سی، بلاغت ادبی، عناوین خبری، شبکه دوم سیما
  • فاطمه سلحشور، عطا محمد رادمنش*، محبوبه خراسانی، یاسر حمزوی صفحات 139-168

    شاهنامه یکی از منابع مهم بازتاب دهنده علوم مختلف مانند معماری، پزشکی، نجوم، رنگزاها در کنار تاریخ و باورهای مردم در ایران کهن است. رنگ مشک و خاصیت رنگزایی این ماده نیز به صورت های مختلف در متون ادبی به کاررفته؛ اما در شاهنامه، این کاربرد بویژه، در زمینه کتابت و نگارگری، آشکارتر است. جالب توجه این است که با وجود اشاره به رنگ مشک در متون ادبی، امروزه آن را بیشتر به عنوان یک ماده معطر می شناسند و خاصیت رنگزایی آن به فراموشی سپرده شده و حتی در فرهنگ های فارسی نیز بدان اشاره ای نشده است. این موضوع سبب شده که نه تنها در تفسیر ابیات مرتبط با رنگ مشک، تردیدهایی در زمینه رنگزا بودن این ماده محسوس باشد؛ بلکه در واقعیت های علمی- تاریخی مربوط به علم شناخت رنگزاها (به عنوان مثال تقسیم بندی مرکب های نوشتاری کهن) نیز چنین است.در این پژوهش، ابتدا به بررسی بازتاب رنگ مشک در شعر فارسی پرداخته شده و رنگزا بودن و استفاده از آن در زمینه کتابت و نگارگری بر اساس اشاراتی که در متون ادبی و به خصوص شاهنامه و کتاب های مربوط به رنگزاهای کهن ایران آمده، به اثبات رسیده است. مشک در ابیات شاهنامه به عنوان یکی از ابزارهای کتابت و نگارگری همراه با ترکیبات و واژه هایی مانند انقاس، عنبر، گلاب، می و کاغذگونه های حریر چینی و پرند هندی آمده که در نظر نگرفتن این همراهی ها در متون ادبی باعث ایجاد نقایصی در تفسیر ابیات شده است. در این پژوهش همچنین بر اساس این همراهی ها، ارتباط زیرکانه آنها با رنگ مشک بازنمود شده است. نتیجه این پژوهش از یک سو، پیشینه تاریخی این ماده رنگزا را در زمینه کتابت و نگارگری، مشخص تر و از سوی دیگر مطالبی را مطرح خواهد کرد که با دانستن آن ها، درک معانی ابیات مرتبط با رنگ مشک و همراه های آن واضح تر می شود.

    کلیدواژگان: شاهنامه، رنگ مشک، رنگزا، کتابت و نگارگری، حریر چینی، پرند هندی
|
  • zohreh ghadiri, Aliakbar Jafari*, Aliakbar kajbaf Pages 9-41

    Along with the kings, women in the Gurkani court of India were supported and encouraged by Persian-speaking poets and speakers to be of effect on the status and the stability of the Persian language and literature in India. They provided the ways and means of expanding the language among the Indian courtiers. Under the courtiers’ support, most of those women created great works in Persian and established schools and libraries to compile and translate prominent works of the Persian language. This provided the ground for the consolidation and learning of this language. Also, many such women have left behind prose and poetic works in Persian, which is due to their being fond of the Persian Language and Literature. What predisposed the situation for this enterprise was the literary education popular in the Gurkani Dynasty and the poetic and literary environment in which they grew. The present research aims to examine the role of Gurkani women in the expansion of the Persian language and literature. For this purpose, the main question is ‘How did the women in the Gurkani court influence the spread of the Persian language and literature in India?’ The significance of this research is that, so far, no independent study has been carried out on the role and performance of Gurkani women in the development and expansion of the Persian language and literature. The study addresses the subject via a descriptive-analytic method.

    Keywords: Court women, Persian Language, Literature, India, Gurkanian of India
  • Mahmood Rezaii *, Marjan Keyvanpoor Pages 43-86

    Simorgh is one of the mysterious characters of Shahnameh, which in many cases transforms the fate of the war or the hero with its own power. But despite the outstanding position of him in the epic literary and narrative scrapbooks, its evolution and performance have never been studied as a centralized work. Therefore, in this essay, we tried to examine the evolution and performance of Simorgh in three areas of pre-Islamic literature, epic literature and narratives. The results of this research indicate that, unlike Shahnameh, in the other post-Shahnameh epic poems,prose epics, narrative transcripts and Folklore literature , there are more widely used powers related to this bird such as: helping Faramarz, asking Sam for help to get rid of Argham Div, spelling the city of Eram, helping Rustam in defeating Sorkhab Div and releasing Rakhsh, helping Rustam in defeating Jabbar-Shah and retrieving the ring of Prophet Soleiman from Sakhre Div, calling on Zal to convert to Islam, predicting the defeat of Zahak, Supporting Fereydoun, designing the Kaviani flag and Feridun’s weapons, upbringing Zal, releasing Keykavous from Mazandaran, Finding Rakhsh and Informing Zal of Faramarz's Survival, Killing Esfandiar, helping  Simorgh by Garshasp, Curing Rostam and birth delivery of Faramarz, Liberation Kaykhosrow, the coronation of Kayqhobad, killing Div-e Sepid, Choosing Rakhsh, victory over Sohrab, finding the way to survive Sohrab, and helping Zal to confront Borzu, Making armur of Rostam, keeping Rustam and Siavash from death.. On the other hand, regarding to the two aspects of Ahura and the demonic of Simorgh , his connection with Zervan is not impossible.

    Keywords: Simorgh, Pre-Eslamic Texts, Epic Poetry, Narrative scrapbooks, Folklore literature, Zurvanism
  • Mohamadjavad Sadeghinaghdali, Mahdi Maleksabet *, Yadolah Jalalipandary Pages 87-116

    With the Constitutional Revolution in Iran, materialism thoughts emerged in the literary works of some intellectuals of the time, such as Mirza Melkum Khan. Following the Russian revolution, these thoughts were accompanied by the idealistic thoughts of Persian authors about liberty and justice. With the spread of the Toudeh Party in Iran, materialistic thoughts began to be considered as progressive and gained considerable popularity among Persian poets. The foremost feature of this mode of thinking is the specific images of God, religion, human, nature, society, historical dialectics, disappointment and nihilism. Ahmad Shamlou has decorated his poems with materialistic thoughts about these items. The major focus of Ahmad Shamlou’s poems is on materialism. In his school of thought, the evolution cycle, human dialectics rather than material and spiritual dialectics, nature and reincarnation dialectics are formed to replace the theistic thought.

    Keywords: Ahmad Shamloo, Materialism, Westernism, Contemporary Persian poetry
  • Ghasem Namdar, Yadollah Shokri * Pages 117-137
    Bist-o-Si news program has been our houseguest via channel 2 for years. The news headlines are the significant and sensitive section of this program. The present study tries to answer the questions “What are the most important literary usages in the headlines of this news program?” and “What is the purpose of literary practice in the news?” Thus, the present study first clarifies the concepts of ‘new’, ‘news headlines’, ‘Bist-o-Si news program’ as well as the news structure and then proceeds to explain the research answers. Due to the importance of “sentence” in the headlines of this news program, it is introduced along with the rhetorical points associated with and hidden in it. The second part of the study discusses the instances of oration and rhetoric as well as the figures of speech existing in the headlines. The research has been performed through a descriptive-analytic method and by the extraction of over 800 sequential pieces of news broadcast from October 23, 2013 to November 21, 2017.
    Keywords: Literature, media, Bist-o-Si News, Literary language, Rhetoric, News headlines, The second network of Sima
  • Fatemeh Salahshour, Ata Mohammad Radmanesh *, Mahbobeh Khorasani, Yaser Hamzavi Pages 139-168