فهرست مطالب

  • سال بیست و نهم شماره 3 (پیاپی 270، خرداد 99)
  • تاریخ انتشار: 1399/03/27
  • تعداد عناوین: 9
|
  • آیت الله علامه محمدتقی مصباح صفحه 5

    این مقاله شرحی است بر کلام امام محمدباقر علیه السلام به جابربن یزید جعفی، در باب اوصاف شیعیان. آن حضرت یکی دیگر از اوصاف شیعیان را جهاد با نفس با هدف غلبه بر تمایلات نفسانی بیان می‌کنند. هرچند دل‌خوش و راضی بودن به رضایت الهی و نگرانی از آنچه خدای متعال بد می‌داند، به ‌ظاهر ساده است، اما تحصیل آن بسیار دشوار می‌باشد. اگر انسان خدای متعال را دوست داشته باشد، آرزو می‌کند که خدای متعال نیز او را دوست بدارد. مومن در نبرد با نفس، گاه برای جلب رضایت خدا و در راه محبت او با هوای نفس مخالفت کرده و خود را از انحراف جلوگیری می‌کند و البته گاهی هم ممکن است مغلوب نفس و خواسته‌های آن می‌شود. توصیه تربیتی امام باقر علیه السلام این است که اگر مومن در مبارزه با نفس خود مغلوب شد، نباید ناامید شود، بلکه باید امیدوار بود و همه نیرو و توان خود را به کار گیرد تا بر آن چیره گردد. جلب رضایت الهی در همه امور، راز بندگی و تقویت ایمان و نیل به کمال است.

    کلیدواژگان: نفس، جهاد، یاری الهی، مبارزه با نفس، معرفت و بصیرت
  • محمد نوحی، حفیظ الله فولادی* صفحه 9

    می‌توان گفت که اسلام همواره در تمامی زمینه‌ها، توصیه به میانه‌روی و رعایت حد وسط دارد. ازاین‌رو، شایسته بررسی است که بدانیم پیشوایان دین در زمینه مواجهه با دشمن چه رویکردی را توصیه کرده‌اند. با توجه به اهمیت این موضوع، مقاله حاضر در پاسخ به این سوال که اصول مواجهه با دشمن از دیدگاه امیرمومنان علی علیه السلام، کدامند؟ به استخراج مجموعه‌‌ای از این اصول با تمرکز بر نهج‌البلاغه پرداخته است. تکنیک گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای، و بررسی اسنادی و روش تجزیه و تحلیل آنها، توصیف و تحلیل محتوایی داده‌های گردآوری شده است. نتایج به‌دست‌آمده در دو قالب اصول مواجهه با دشمنان داخلی و خارجی، و با عنوان‌‌هایی همانند عفو و گذشت، مدارا کردن، خیرخواهی، رعایت اعتدال... و نیز ضرورت هشیاری در برابر دشمن، پرهیز از خوش‌گمانی نسبت به دشمن، اجتناب از تسلیم‌شدن در برابر دشمن، و... بیان گردید.

    کلیدواژگان: اصول، دشمن، نهج البلاغه، ارتباطات اجتماعی، امیرمومنان علی علیه السلام
  • علی ملکوتی نیا صفحه 19

    نهج‌البلاغه، کتابی است که بسیاری از آموزه‌های اسلامی را با زبانی صادق و هنرمندانه به مخاطبان انتقال می‌دهد. بررسی زبان‌شناختی این کتاب نشان می‌دهد که استفاده از جملات استعاری در بهترین و رساترین قالب، از ویژگی‌های بارز احادیث علوی است. با این نگاه، پرسش اساسی آن است که مفهوم‌سازی استعاری از چه ماهیت و ظرفیت‌هایی برخوردار است که در نهج‌البلاغه به‌مثابه الگویی کارآمد در فهم و انتقال آموزه‌های دینی به مخاطبان، به هدف ایجاد تحول در اندیشه و رفتار بشر به کار گرفته شده است؟ پژوهش حاضر، با روش اسنادی و رویکرد توصیفی تحلیلی، تبیین ماهیت و بررسی ظرفیت‌ها و قابلیت‌های مفهوم‌سازی استعاری را با ذکر نمونه‌هایی از نهج‌البلاغه در این راستا پی‌ گرفته است. نتیجه آنکه مفهوم‌سازی استعاری، نوعی پدیده فکری و شناختی است که به دلیل برخورداری از ظرفیت‌هایی همچون معناآفرینی و نظریه‌سازی، اقناع مخاطب، رفتارسازی، و نمایش گفتمان فکری، اجتماعی و سیاسی فرد و جامعه، و نظایر آن، قابلیت یافته است تا نهج‌البلاغه با بهره‌مندی از آن، در قامت یک رسانه دینی فاخر و قدرتمند در ارایه مفاهیم و معارف اسلامی به مخاطبان، ظاهر شود.

    کلیدواژگان: مفهوم سازی استعاری، استعاره مفهومی (شناختی)، فهم و انتقال آموزه های دینی، سیره امام علی علیه السلام، نهج البلاغه
  • بی بی راضیه حسینی نژاد، حسین ارجینی* صفحه 33

    نفوذ فرهنگی یکی از اقدامات برنامه‌ریزی‌شده دشمن است که طی سال‌های اخیر، نظام سلطه در ادامه تقابل با انقلاب اسلامی و به منظور شکست و جلوگیری از الگو شدن گفتمان انقلاب، از این راهبرد استفاده می‌کند. با توجه به اهمیت مسیله نفوذ فرهنگی از منظر مقام معظم رهبری، پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی در پی تبیین ماهیت نفوذ فرهنگی و بیان سازوکارهای نظام سلطه در این بعد از نفوذ است. نگارندگان با توجه به رهنمودها و سخنرانی‌های رهبر معظم انقلاب و از رهگذر نظریه قدرت نرم، پس از تبیین ماهیت نفوذ فرهنگی و اهداف نظام سلطه در این راهبرد، به بررسی ابعاد نفوذ فرهنگی که شامل سه عرصه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی است، می‌پردازند، و علل و عوامل زمینه‌ساز نفوذ فرهنگی را بیان می‌کنند و پس از آن سازوکارها و شگردهای نظام سلطه را در نفوذ فرهنگی مورد توصیف و تحلیل قرار می‌دهند که این سازوکارها عبارتند از: تخریب باورهای دینی، تضعیف ارزش‌های انقلابی، بزرگ‌نمایی مشکلات اجتماعی، انحراف در مناسک شیعه و تسلط بر نظام آموزشی.

    کلیدواژگان: نظام سلطه، گفتمان انقلاب اسلامی، نفوذ فرهنگی، سازوکارها
  • محمد فولادی وندا صفحه 45

    خانواده در فرهنگ اسلامی ایرانی امری مقدس و بسیار مورد تاکید می‌باشد. با این‌حال، موقعیت کنونی خانواده ایرانی حاکی از بروز آسیب‌های بسیار و بحرانی شدن آن دارد. این پژوهش رویکردی تحلیلی و اسنادی به آسیب‌شناسی خانواده و واکاوی عوامل پیدایش ناهنجاری‌ها در آن دارد. یافته‌های این پژوهش حاکی از تغییر ملاک‌های ازدواج، تغییر فلسفه ازدواج و کاهش نرخ باروری، افزایش سن ازدواج‌، کاهش میزان ازدواج، افزایش میزان تجرد جوانان‌، افزایش طلاق‌، کاهش جاذبه فرهنگی ازدواج، کاهش کارکردهای خانواده و خویشاوندی در همسریابی‌، تغییر و اختلال در کارکردهای تربیتی خانواده، کاهش اقتدار والدین، فرسایش اعتماد، همبستگی و سرمایه اجتماعی خانواده، سست شدن نگرش‌های ارزشی به تقدس نهاد خانواده و... دارد. با واکاوی عوامل این تغییرات، می‌توان گفت: در این زمینه عواملی همچون سکولاریزسیون خانواده، ‌سیاست‌های تنظیم خانواده، طلاق، اشتغال زنان، افزایش سن ازدواج، تاثیرپذیری از فمینیسم، باورهای اجتماعی و فرهنگی، تغییر سبک زندگی و رسانه‌های ارتباط جمعی نقش‌آفرین می‌باشد.

    کلیدواژگان: خانواده، آسیب شناسی خانواده، طلاق، سن ازدواج، سبک زندگی فمینیسم
  • محمدتقی سبحانی نیا، یونس عیسوند * صفحه 59

    وساطت در ازدواج، مسیولیتی خطیر و موثر در سرنوشت شکل‌گیری خانواده‌های نوپاست. تبیین و بررسی شاخصه‌های شخصیتی افراد شایسته وساطت جهت تشخیص واسطه‌گران خوب و تمیز آنها از مدعیان دروغین در راستای تسهیل و تحکیم بنیان خانواده، رسالتی ضروری است که این پژوهش در سایه ارایه مجموعه‌ای از ملاکات دنبال می‌کند. این ویژگی‌ها که به روش توصیفی تحلیلی و از داده‌های کتابخانه‌ای استخراج شده است، در سه سطح صفات روانی اخلاقی، صلاحیت‌های علمی آموزشی، و مهارت‌های تجربی‌ دسته‌بندی شده است. با استفاده از آیات و روایات می‌توان داشتن خصوصیاتی چون سلامت عقلی، حسن نیت، صداقت، امانتداری، صبر و مسیولیت‌‌پذیری، خیرخواهی، خوشرویی، خوشگویی و منزلت اجتماعی در بخش صفات اخلاقی واسطه‌گران و آگاهی از موازین فقهی موردنیاز و دانش‌های روان‌شناسی مرتبط، به همراه اطلاع بر برخی روش‌های مشاوره‌ای، در حوزه صلاحیت‌های علمی آموزشی وساطت، و بهره‌مندی از مهارت‌ها و تجربیات عملی را از جمله مباحث مطروحه در شخصیت شناسی واسطه‌های امر ازدواج برشمرد.

    کلیدواژگان: ازدواج، وساطت در ازدواج، واسطه، اخلاق وساطت، صفات واسطه گر
  • محمود ابوالقاسمی، سیف الله فضل الهی قمشی، مرجان جوانبخش* صفحه 71

    هدف بررسی چالش‌های پیش‌رو و راه‌کارهای تحقق دانشگاه اسلامی به‌عنوان دانشگاه تمدن‌ساز اسلامی است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی و اسنادی براساس دیدگاه‌ها و نقطه‌نظرات اندیشمندان حوزه آموزش عالی، دانشگاه اسلامی و تمدن‌سازی است. نتایج نشان داد: دانشگاه‌ها امروز به‌عنوان ستون‌های نگه‌دارنده تمدن‌ها تلقی می‌شوند، آنها مستقیم و غیرمستقیم بر کلیه مسایل جامعه تاثیر دارند و دانشگاه محل انباشت علم برای تمدن‌سازی است. برای رسیدن به دانشگاه تمدن‌ساز اسلامی راه برون‌رفت از چالش‌های موجود، رسیدن به فهمی مشترک در خصوص دانشگاه تمدن‌ساز اسلامی است و بهترین مسیر رسیدن به دانشگاه تمدن‌ساز اسلامی، بالا بردن آگاهی‌های قرآنی و معرفتی برای تمامی دست‌اندرکاران حوزه دانشگاه‌هاست. برنامه‌ریزی، سیاست‌گذاری، تدوین استراتژی مناسب و تدارک زیرساخت‌های لازم در یک فرایند طولی مستمر، زمان‌بندی‌شده، واقعی، مستقل، غیرشعاری، خدامحور، با رویکردی آینده‌نگر و داشتن آموزش‌های کاربردی برای ارتقای شناخت رهبران و مدیران آموزش عالی از لوازم تحقق دانشگاه تمدن‌ساز اسلامی است.

    کلیدواژگان: دانشگاه، دانشگاه اسلامی، دانشگاه تمدن ساز، دانشگاه تمدن ساز اسلامی
  • محمدجواد توکلی، سعید محمدبیگی* صفحه 83

    مدیریت مصرف با تاکید بر اجرای سیاست‌های کلی اصلاح الگوی مصرف و ترویج مصرف کالاهای داخلی که از سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی به‌شمار می‌رود، به معنای این است که محققان حوزه اقتصاد اسلامی احتیاج به فهم صحیح‌تر و دقیق‌تری از عوامل تاثیرگذار بر گرایش مصرف‌کننده در قبال خرید کالاهای خارجی دارند، در همین زمینه هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی چگونه گرایش‌های مصرف‌کننده در قبال یک کشور به‌علاوه تمامی متغیرهای موثر بر آن می‌باشد که می‌توانند بر تمایل او در خرید محصولات وارداتی یا محصولات داخلی موثر باشند. این پژوهش که از روش توصیفی تحلیلی کمک می‌گیرد، نتایج آن حاکی از آن هستند که متغیرهای موثر بر ملی‌گرایی مصرفی به هجده دسته تقسیم می‌شوند، که هرکدام از آنها در جهت‌‌دهی رفتار مصرف‌کننده در قبال انتخاب بین خرید کالای داخلی یا خارجی تاثیرگذار هستند. به‌علاوه راهبرد موثر در تاثیرگذاری هرچه بیشتر ملی‌گرایی مصرفی بر رفتار مصرف‌کننده، استفاده از ظرفیت‌های بالقوه موجود در هرکدام از این سه دسته عوامل می‌باشد، که به تفصیل در هر بخش مورد بحث قرار گرفته‌اند و می‌توانند پیامدهایی همچون: اشتغال حداکثری، مدیریت مصرف، جایگزینی واردات و رفاه جامعه را به‌دنبال داشته باشند.

    کلیدواژگان: رفتار مصرف کننده، فرهنگ مصرف، محصولات داخلی، ملی گرایی مصرفی، اصلاح الگوی مصرف
  • محمد مهری، سیده پروین جوادی، حمیدرضا زهره ای* صفحه 97

    گاهی روزگار درگردش خود به نقطه‌ای می‌رسد که حق و باطل در هاله ای ازابهام فرورفته و راه از بیراه گم می‌شود. در چنین زمانه‌ای است که روشن‌فکران دینی و غیردینی دست به قلم می‌برند تا چراغی بیافروزند در دل تاریکی‌ها. محمود تیمور و مرتضی مطهری ازجمله روشن‌فکرانی هستند که علاوه بر حضور سیاسی چشمگیر در دو انقلاب ایران و مصر، در عرصه ادب فارسی و عربی نیز خوش درخشیده‌اند؛ با ‌این تفاوت که یکی از آن دو در عصر نهضت روزگار تجدید زندگی عرب می‌زیسته؛ و تحول در ساختار زندگی سیاسی اجتماعی عرب، پس از عصر نهضت، سبب شده تا وی از مرز سنت‌ها عبور کرده، قدم به دنیای تجدد نهاده و داستان‌هایی واقعی از خرافه‌پرستی مسلمانان خلق کند؛ و دیگری با توجه به ضروریات جامعه ایران و از سر درد، نگارش آثاری همتراز «فلسفه و روش ریالیسم» را رها کرده و عالمانه داستان راستانی خلق کند که گویی در مقابل داستان‌های کوتاهی نوشته شده که به جای نمایاندن چهره واقعی اسلام، فقط و فقط بر دینی آمیخته با خرافه تاخته‌اند. علامه بزرگ شهید مطهری در این کتاب بسیاری از مبانی فکری و ریشه‌دار شیعه را در قالب داستان مطرح کرده است. هدف از این پژوهش که به شیوه تطبیقی مقایسه‌ای و به روش کتابخانه‌ای انجام شده، مقایسه تطبیقی ساختار، محتوا، تفاوت‌ها، شباهت‌‌ها و نیز نقش داستان‌های کوتاه شهید مطهری و تیمور در شکل گیری دو انقلاب ایران و مصر است.

    کلیدواژگان: داستان، بیداری اسلامی، روشن فکری دینی، خرافه پرستی، انقلاب ایران، انقلاب مصر
|
  • Ayatollah Allame MohammadTaqi Mesbah Page 5

    This paper is a commentary on the advices of Imam Mohammad Bagher (PBUH) to Jabir b. Yazid al-Ju’fi, one of his noble companions, regarding the characteristics of the real Shiites. On this account, another characteristic of the Shiites is “Jihad with the soul” to overcome the desires of the soul. Although seeking Divine pleasure and avoiding divine prohibitions seem to be simple, it is very difficult to obtain. If one loves God, seeks to attract the love of God, too. In the struggle with the soul, the believer opposes desires to avoid deviation and obtain the love of God, though he may sometimes be defeated. In his advice, Imam Bagher (PBUH) said, if a believer is defeated in the struggle with the soul, he should not be disappointed, rather, he should do his best to win over his desires. Satisfaction with God in all matters is the secret behind servitude and strengthening faith and attaining perfection.

    Keywords: soul, Jihad, Divine help, the struggle with the soul, knowledge, insight
  • Hafizullah Fouladi, Mohammad Nouhi * Page 9

    It can be said that Islam always teaches moderation in all areas and activities. But what is the approach of religious leaders to dealing with the enemy? Now, the question is, what are the principles of confronting the enemy from the point of view of Amir al-Mu’minin Ali (PBUH)? Using a descriptive-analytical and desk-research this research has been done. The research finding are presented in two formats, the principles of dealing with internal enemies, and the principles of dealing with external enemies, which are, forgiveness, tolerance, benevolence, moderation…, awareness before the enemy, distrusting the enemy and avoiding submission to the enemies.

    Keywords: principles, enemy, Nahj al-Balagha, social communication, Amir al-Mu’minin Ali (PBUH)
  • Ali Malakouti nia* Page 19

    Nahj al-Balagha is a book that conveys many Islamic teachings to the audience in an honest and delicate language. Linguistic studies show that Amir al-Mu’minin Ali (PBUH) has used the most metaphorical metaphors and sentences in this book. Accordingly, the fundamental question is, what is the nature and capacity of metaphorical conceptualization in changing thoughts and behaviors that has been used in Nahj al-Balagha as an effective model in understanding and transmitting religious teachings to the audience? Using a descriptive-analytical and documentary method, this paper analyzes the capacities of metaphorical conceptualization in understanding and transmitting religious teachings in Nahj al-Balagha. Metaphorical conceptualization is a type of intellectual and cognitive phenomenon that has capacities such as, creating meaning and theorizing, persuading the audience, demonstrating the intellectual, social and political discourse of the individual and society.  The delicate use of this capacity has made Nahj al-Balagha appear as a glorious and powerful religious medium in presenting Islamic concepts and teachings.

    Keywords: metaphorical conceptualization, conceptual (cognitive) metaphor, understanding, transmitting religious teachings, the conduct of Amir al-Mu’minin Ali (PBUH), Nahj al-Balagha
  • Hossein Arjini *, Bibi Raziye Husaini nejad Page 33

    Cultural-diffusion has been one of the enemy’s strategies in recent years, which has been adopted by the arrogant powers to defeat the Islamic Revolution. Using a descriptive-analytical method, this paper studies the mechanisms of cultural-diffusion of the imperialistic system from the viewpoint of Ayatollah Khamenei, the Supreme Leader of the Islamic Republic of Iran. Through soft power theory, this paper examines the dimensions of cultural-diffusion in the economic, political, and cultural spheres. Some of the mechanisms and techniques of the arrogant system in this respect are as follows, destructing the religious beliefs, undermine the revolutionary values, magnification of social problems, deviation in Shiite rituals and dominating the educational system.

    Keywords: imperialistic system, Islamic Revolution discourse, cultural-diffusion, mechanisms
  • Mohammad Fooladivanda* Page 45

    Family in the Iranian-Islamic culture is a sacred institution. However, the Iranian family is currently suffering from many problems and crises. Using a descriptive-analytical and documentary method, this paper analyzes the causes and effects behind the problems and crises in Iranian families. The findings indicate that, various changes have taken place in Iranian families, including marriage criteria, philosophy of marriage, reducing the total fertility rate (TFR), increasing the age of spouses in marriage, reducing marriage rates, increasing the rate of youth celibacy, increasing divorce, decreasing cultural attraction of marriage, decreasing family and kinship functions in matrimony, changing family educational functions, decreasing parental authority, decreasing confidence, decreasing solidarity and social capital of the family, decreasing sanctity of the family institution and etc. Some of the factors behind these changes are, family secularization, family planning policies, divorce, women’s employment, increasing the age of marriage, the effects of feminism, social and cultural beliefs, new changes in Iranian lifestyle and mass media.

    Keywords: family, pathology of family, divorce, age of marriage, feminist lifestyle
  • Younes Isvand, MohammadTaghi Sobhani nia* Page 59

    Mediation in marriage is a serious and effective responsibility in the destiny and formation of new families. Recognizing the personality of people who are worthy of mediation in marriage is a necessary mission to avoid false claimants, and facilitate and strengthen the foundation of the family. Using a descriptive-analytical and desk-research method, this paper categorizes the psychological, moral, scientific, educational, and skill characteristics of mediators in three different groups, which are, sound reason, good intention, honesty, trustworthiness, patience, responsibility, benevolence, kindness, eloquence, social status, familiarity with jurisprudence and psychology and taking advantage of practical skills and experiences

    Keywords: marriage, mediation in marriage, mediator, mediation ethics, features of mediator
  • Marjan Javanbakhsh *, Saifullah Fazlullahi Ghomshi, Mahmoud Abolghasemi Page 71

    Using a descriptive-analytical and documentary method and focusing on the views and opinions of higher education thinkers, this paper studies the challenges and strategies for the realization of the Islamic university as an Islamic civilizer university. The findings indicate that, universities today are considered the pillars of civilization, which directly or indirectly affect the society. The university is a place for the production of science required for the Islamic civilization. Achieving a common understanding about the university of Islamic civilization, raising the Quranic and epistemological awareness of all academic activists, planning, policy making, developing the right strategy, providing the necessary infrastructures in a continuous, timely, real, independent, actual, God-centered and practical process through a futuristic approach are among the means for the realization of the Islamic civilization university.

    Keywords: university, Islamic university, civilizer university, Islamic civilizer university
  • Saeed Mohammad *baigi, MohammadJavad Tavakoli Page 83

    Consumption management emphasizing the general policies of reforming the consumption pattern and promoting the consumption of domestic goods, which is one of the general policies of the resistance economy, implies that researchers in the Islamic economics need to have a more accurate understanding of the factors influencing the consumer’s tendency towards foreign goods. Using a descriptive-analytical method, this paper examines the effective reasons behind the tendency of consumers towards foreign and domestic products. The findings show that, the affecting variables on the types of consumption are divided into eighteen categories, which every one of them is effective in guiding the consumer’s tendency towards the domestic or foreign goods. Managing society’s tendencies towards domestic goods has various effects such as, increasing employment rate, consumption management, reducing imports and the welfare of society.

    Keywords: behavior of consumer, consumer culture, domestic products, nationalism in consumption, modifying consumption patterns
  • Hamidreza Zohrei*, Seyedeh Parvin Javadi, Mohammad Mehri Page 97

    Mahmoud Taymour and Morteza Motahhari are among the intellectuals who, in addition to their significant political presence in the two Iranian and Egyptian revolutions, also have a special place in Persian and Arabic literature. The difference between these two thinkers is that, Taymour, who lived in the time of Arab modernity, the time of change in Arab socio-political life, went beyond traditions and wrote stories regarding Muslim superstition; but, contrary to this approach, Motahhari, given the conditions prevailing in Iranian society, abandoned his work “Philosophy and the Method of Realism” and wisely wrote true stories regarding Islam to show that the true face of Islam is not only those superstitions. In this book, Allame martyr Motahhari has presented many Shiite intellectual and principles in the form of stories. Using a documentary-comparative method, this paper studies the structure, content, differences, similarities, as well as the role of short stories of martyr these two thinkers in the formation of the two revolutions in Iran and Egypt.

    Keywords: story, Islamic awakening, religious intellectualism, superstition, Iranian revolution, Egyptian revolution