فهرست مطالب

برنامه ریزی منطقه ای - پیاپی 38 (تابستان 1399)
  • پیاپی 38 (تابستان 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/05/19
  • تعداد عناوین: 12
|
  • علی شهدادی*، حمدالله سجاسی قیداری، مهدی میرزاده کوهشاهی، فریبا حسنی، سید رضا حسینی صفحات 1-18

    تحلیل نظام شهری جنوب شرق کشور به دلیل اهمیت استراتژیک این منطقه و با هدف شناخت و فراهم سازی بسترهای توسعه متوازن، توزیع مناسب جمعیت و استفاده از توان های محیطی ضروری است. بنابراین شناخت پتانسیل ها و قابلیت های محیطی، اجتماعی و اقتصادی مختلف شهرهای بالای ده هزار نفر جمعیت در سه استان واقع در جنوب شرق ایران (کرمان، سیستان و بلوچستان و هرمزگان) با رویکرد توسعه منطقه ای، در راستای رسیدن به توسعه متوازن از دلایل نگارش این پژوهش است. هدف پژوهش حاضر این است که در ابتدا، نظام شهری مناطق جنوب شرق را مورد بررسی و کنکاش قرار داده و در ادامه با توجه به ارزیابی های وضع موجود نظام سلسله مراتب جمعیت شهری به تاثیر آن بر آینده شاخص های توسعه منطقه ای بپردازد. نتایج نشان داد؛ عدم تعادل سلسله مراتب شهری یکی از مشخصه های اصلی و بارز نظام شهری در منطقه جنوب شرق می باشد که سبب عدم برخورداری شهرهای کوچک از امکانات و زیرساخت های لازم شده است. همچنین نتایج حاصل از مدل آینده پژوهی نشان داد؛ با توجه به اهمیت شاخص های جمعیتی و تاثیر آن بر آینده شاخص های توسعه منطقه ای و دخیل بودن عناصر متعدد، به وضوح می توان از مواردی همچون؛ متغیرهای شیوه های مدیریت شهری (36) و وضعیت توسعه شاخص های انسانی (35) نام برد که به ترتیب بالاترین ارزش ستونی محاسبه شده را دارا می باشند. به عبارتی، مهم ترین ویژگی این متغیرها، تاثیرپذیری پایین و تاثیرگذاری بالاست و از آن ها به عنوان عوامل استراتژیک نام برده می شود که تقویت آن ها سبب رونق توسعه در این منطقه شده و تاثیر مثبتی بر ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی می گذارد.

    کلیدواژگان: آمایش سرزمین، تحلیل فضایی، نظام سلسله مراتبی، سکونتگاه های شهری، جنوب شرق ایران
  • مهدی پندار*، محمد پوریگان، سجاد بهرامی، فرزام پوراصغر سنگاچین صفحات 19-32

    توسعه متعادل منطقه ای به عنوان یکی از موضوعات اصلی مورد نظر در آمایش سرزمین و در راستای توسعه پایدار به حساب می آید و به برابری شرایط زندگی و مولفه های اقتصادی و اجتماعی توسعه برای تمامی مردم در سطح کشور تاکید می نماید. با توجه به منطقه بندی کشور در جهت مطالعات ملی آمایش سرزمین و به منظور اتخاذ تصمیمات مقتضی برای توسعه متعادل منطقه ای، برنامه ریزان ابتدا باید وضعیت مناطق مختلف را از نظر سطح توسعه یافتگی و محرومیت مورد بررسی و تحلیل قرار دهند. با توجه به تشابهات فرهنگی و اجتماعی و شرایط اقلیمی نسبتا یکسان در استان‎های شمالی کشور، در این مطالعه استان های مازندران، گیلان و گلستان مورد بررسی قرار گرفته اند. در این پژوهش با استفاده از برآورد انقباض شاخص‎ها پالایش شده، از روش تحلیل مولفه‎های اصلی به منظور تعیین وزن شاخص‎ها و از تابع توزیع نمایی به منظور ترکیب رتبه‎ها در دسته‎های مختلف استفاده شده است. سطح جغرافیایی مورد نظر در این مطالعه، دهستان بوده و از 21 مورد از مهم ترین شاخص های اقتصادی و خدمات زیربنایی و اجتماعی استفاده شده است. میزان محرومیت در این مطالعه در 5 طبقه محرومیت زیاد، محروم، محرومیت متوسط، محرومیت کم و محرومیت ناچیز سطح بندی گردیده است. در این مطالعه 301 دهستان مورد بررسی قرار گرفتند و با استفاده از روش محاسبه شاخص ترکیبی محرومیت چندگانه، شاخص هر کدام از دهستان ها محاسبه شد. نتایج نشان می دهد که از مجموع 301 دهستان حدود 120 دهستان محرومیت زیاد و محروم شناسایی شدند که حدود 40 درصد از دهستان‎های یاد شده را تشکیل می دهد. حدود 15 درصد نیز دارای محرومیت متوسط و حدود 45 درصد از دهستان ها نیز با محرومیت کم تا محرومیت ناچیز شناسایی شدند. همچنین بر اساس این تحلیل ها بیشترین دهستان های با محرومیت بسیار زیاد (40 درصد) در استان گلستان شناسایی شدند.

    کلیدواژگان: محرومیت چندگانه، دهستان، برآورد انقباض، استان های شمالی
  • فاطمه طاهرپور، موسی واعظی*، هابیل خرمی، مجید اکبری صفحات 33-50

    امروزه برخورداری متوازن و رعایت تعادل و برابری در دست یابی به شاخص های توسعه در کلیه ابعاد آن، به خصوص در سطح منطقه ای در کشورهای در حال توسعه و به خصوص کشور ما یکی از چالش های اصلی دست یابی به توسعه پایدار با توجه به اصول تعریف شده برای آن است. در این راستا هدف از این پژوهش، ارزیابی و اولویت بندی شهرستان های استان آذربایجان شرقی از لحاظ شاخص های زیربنایی می باشد. پژوهش حاضر از نظر نوع کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی - تحلیلی می باشد. بدین منظور20 شهرستان از لحاظ شاخص های زیربنایی در قالب 46 شاخص قابل سنجش بررسی شدند. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از مدل آنتروپی شانون تعمیم یافته، تحلیل رابطه خاکستری (GRA)، ضریب همبستگی پیرسون در قالب نرم افزار SPSS استفاده شده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که: 1- بر اساس تحلیل داده ها در مدل رابطه خاکستری، شهرستان های کلیبر، ورزقان، چاراویماق، خدآفرین و جلفا از نظر شاخص های زیربنایی با میانگین ضریب اولویت (749/0)، در وضعیت بسیار محروم قرار گرفتند و اولویت اول برنامه ریزی در جهت توسعه باید با این شهرستان ها باشد. 2- بر اساس آزمون ضریب همبستگی پیرسون (512/0)، بین امکانات و زیرساخت های زیربنایی و میزان جمعیت شهرستان ها رابطه و همبستگی مثبتی وجود دارد. در سوی دیگر بین   شاخص های زیر بنایی شهرستان های استان و میزان نرخ رشد شهرنشینی آن ها رابطه و همبستگی مثبتی وجود ندارد. پس در حالت کلی می توان نتیجه گیری کرد که در استان آذربایجان شرقی امکانات و زیرساخت های زیربنایی به سمت شهرستان هایی سوق دارد که از جمعیت بیشتری برخوردارند اما بین میزان برخورداری از شاخص های زیربنایی و نرخ شهرنشینی شهرستان ها محدوده رابطه معناداری وجود ندارد.

    کلیدواژگان: توسعه یافتگی، توزیع فضایی، شاخص های زیربنایی، استان آذربایجان شرقی
  • علی سردارشهرکی*، محمود هاشمی تبار، ندا علی احمدی صفحات 51-64

    خشکسالی یکی از پدیده های هواشناختی و جدایی ناپذیر از شرایط اقلیمی در کشور ایران است و پیامدهای نامطلوب به همراه خواهد داشت. با توجه به خشکسالی های دهه اخیر و اثرات سوء آن بر اقتصاد و معیشت در منطقه سیستان، هدف از مطالعه حاضر شناسایی اثرات خشکسالی بر توسعه اقتصادی در شهرستان ها با روش FAHP و برنامه ریزی استراتژی بهینه معیشت پایدار با روش FTOPSIS در منطقه سیستان است. این پژوهش با روش پیمایشی و با استفاده از پرسشنامه و مصاحبه با 40 نفر از خبرگان و کارشناسان انجام شده است. نتایج حاکی از آنست که وزن نهایی گزینه ها (شهرستان ها) با استفاده از شاخص های میزان تاثیر خشکسالی بر توسعه پایدار اقتصادی منطقه سیستان بدست آمده شهرستان نیمروز با وزن (28/0) در اولویت نخست و شهرستان های هامون، هیرمند، زهک و زابل با وزن های 24/0، 22/0، 13/0 و 10/0 در رتبه های بعدی قرار گرفته اند. همچنین نتایج برنامه ریزی استراتژی های بهینه معیشت پایدار در مواجهه با خشکسالی، شهرستان نیمروز در معیار های تسهیلات اعتباری و وام، ارایه وام های کم بهره و اعتبارات خرد به امور مرتبط با کشاورزی، حمایت های دولتی از سرمایه گذاری در صنایع کوچک و تبدیلی و صنایع دستی از طریق اعطای تسهیلات، نیروی انسانی مستعد و تحصیل کرده ، تغییرات اقلیمی و اثرات آن بر محصولات کشاورزی از قبیل خشکسالی، سرمای زودرس و تهدید های محیطی (خشکسالی) نسبت به سایر شهرستان برتری دارد و این خود باعث شده است که شهرستان نیمروز در بدترین شرایط از لحاظ معیشت پایدار قرار گیرد و برنامه ریزی برای این منظور در این شهرستان در اولویت اول قرار بگیرد. این نتایج نشانگر عدم مدیریت کارا، برنامه ریزی و طرح زیست محیطی و اقتصادی در منطقه است و لازم است که توجه جدی به این مقوله شود. از جمله راهکارهایی که برای منطقه سیستان جهت توسعه اقتصادی و معیشت پایدار پیشنهاد می گردد اینست که مردم منطقه و کشاورزان به سمت مشاغلی به غیر از کشاورزی مانند کار در صنایع نوکار در منطقه و همچنین بازارچه مرزی روی آورند.

    کلیدواژگان: برنامه ریزی، خشکسالی، توسعه اقتصادی، معیشت پایدار، سیستان
  • احمد ملکان*، فضیله دادور خانی، سید حسن مطیعی لنگرودی، علیرضا دربان آستانه صفحات 65-80

    تجربه زیستی حیات بشر نشان می دهد برخی از جوامع در برخورد با بحران رفتار تاب آورتری را از خود نشان می دهند. یکی از عوامل اثرگذار ظرفیت های موجود در جامعه و یکی از این ظرفیت های مهم سرمایه اجتماعی است. اهمیت این سرمایه از این رواست که در مواجهه با بلایا از جمله خشکسالی کمترین آسیب را نسبت به سایر سرمایه ها به خود می بیند. پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و به روش کمی انجام شده است. و در صدد بررسی ارتباط بین سرمایه اجتماعی و تاب آب آوری در برابر خشکسالی می باشد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آمار توصیفی و آمار استنباطی در قالب نرم افزارهای SPSS و AMOS  شامل آزمون های روایی و معادلات ساختاری جهت آزمون فرضیه ها استفاده شده است. داده های مورد نیاز در این پژوهش با بهره گیری از روش کتابخانه ای و میدانی گردآوری شده است. جامعه آماری پژوهش شامل 13000 نفر از افراد روستایی شهرستان کنگاور بوده است. حجم نمونه از طریق فرمول کوکران و به تعداد 373 نفر انتخاب گردیده است. پایایی پژوهش با روش آلفای کرونباخ نشان دهنده پایایی0/7 می باشد که رقمی قابل اتکاست. نتایج پژوهش نشان داد که میان مولفه سرمایه اجتماعی در ابعاد درون گروهی، ارتباط دهنده و سازمانی با تاب آوری به ترتیب همبستگی مثبت و معناداری 39.، 32. و 36. وجود دارد. همچنین نتایج بدست آمده از معادلات ساختاری نشان داد که با ارتقا یک واحد سرمایه اجتماعی 0.48 انحراف معیار تاب اوری 42.22 ارتقا پیدا خواهد کرد. همچنین بارهای عاملی بدست آمده نشان می دهد که متغییرهای سرمایه اجتماعی مورد استفاده با تاب آوری تناسب بسیار بالایی دارد.

    کلیدواژگان: خشکسالی، سرمایه اجتماعی درون گروهی، سرمایه اجتماعی ارتباط دهنده، سرمایه اجتماعی سازمانی، تاب آوری، کنگاور
  • مرتضی نعمتی، محمود عبیات*، علی اکبر بابایی، علی شجاعیان صفحات 81-94

    امروزه خطرات زیست محیطی ناشی از سوء مدیریت پسماند به عنوان یکی از مشکلات اساسی کشور مطرح است و این مشکل در روستاها بیشتر از شهرها نمود دارد. در محیط های روستایی، با وجود تفاوت هایی که این مناطق به لحاظ شیوه زندگی با محیط های شهری دارند، به دلیل تغییر در شیوه زندگی مردم، مدیریت پسماند به عنوان امری مهم مطرح می باشد. آلودگی های زیست محیطی و در نتیجه به خطر افتادن بهداشت و سلامت روستاییان نیازمند الگوی مناسب مدیریت پسماند براساس شرایط موجود است. هدف اصلی از انجام این تحقیق سنجش و ارزیابی شاخص های مدیریت بهینه پسماند در مناطق روستایی شهرستان آبادان است. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی انجام می گیرد. و در پردازش از مدل های AHP و Topsis Fuzzy و جهت انجام تحلیل های این پژوهش از نرم افزار Excelاستفاده شده است. نتایج بدست آمده از مدل تاپسیس فازی، بر اساس وزن های محاسبه شده نشان می دهد که در شاخص مورد مطالعه، شاخص مطالعات طرح جامع پسماند (با شاخص شباهت 755/0)، مهم ترین مسیله در مدیریت پسماند مناطق روستایی شهرستان آبادان می باشد. همچنین شاخص برنامه های فرهنگ سازی و آموزش (با شاخص شباهت 643/0)، جمع آوری و حمل و نقل (با شاخص شباهت 626/0)، دفع نهایی (با شاخص شباهت 612/0)، جلب مشارکت مردمی و بخش خصوصی (با شاخص شباهت 607/0)، تفکیک از مبدا تولید (با شاخص شباهت 592/0)، نیروی انسانی متخصص (با شاخص شباهت 586/0) و ایجاد بانک اطلاعات (با شاخص شباهت 561/0) به ترتیب در رتبه های بعدی قرار گرفته اند.

    کلیدواژگان: زیست محیطی، مدیریت پسماند، روستا، شهرستان آبادان، Topsis Fuzzy
  • محمدتقی حیدری*، مجید حضرتی صفحات 95-110

    سکونتگاه های روستایی پدیده های فضایی- مکانی می باشند که حاصل روابط متقابل انسان ها با یکدیگر و با محیط هستند. کالبد و مسکن روستایی بستر فعالیت انسان و پاسخی به نیازهای انسانی است و دخالت در آن نیازمند شناخت تمام عوامل موثر در شکل گیری و ویژگی های طراحی و ساخت آنهاست. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی به ارزیابی و سنجش ساختار مسکن روستایی در روستاهای واقع در شهرستان زنجان می پردازد. برای گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه ای و میدانی بهره گیری شده است. جامعه آماری نیز شامل روستاهای شهرستان زنجان است. با استفاده از فرمول کوکران 374 نفر به عنوان نمونه انتخاب شده اند. برای تحلیل داده ها از آزمون نیکویی برازش، ماتریس سازگاری-وابستگی و رویکرد آینده پژوهی با کمک نرم افزار SPSS و MIC MAC استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که شاخص های «کیفیت مسکن از نظر جهت گیری ساختمانها و نورگیری» با 52/889 و «تعداد اتاق در واحد مسکونی» با آماره 55/9 بیشترین مطلوبیت را دارد. همچنین، طبق ماتریس سازگاری، بیشترین سازگاری در مولفه های «کیفیت مسکن از نظر جهت گیری ساختمانها و نورگیری» با ضریب 10.75 و «مساحت زیربنا» با ضریب 10.6 می باشد. درنتیجه، کیفیت ساختار کالبدی و مسکن روستایی در شهرستان زنجان در حال حرکت به سمت مطلوبیت است. چرا که جامعه آماری از وضعیت کیفیت مسکن و ساختار کالبدی-فضایی روستا، رضایت متوسط به بالا دارند. از طرفی، مدل تحلیل ساختار متقابل نیز نشان داد که طبق مولفه های دووجهی، شاخص های «الگوی توسعه»، «تعداد طبقات»، «کیفیت مسکن درمقابل بلایای طبیعی»، «نما و نوع مصالح ساختمانی»، «کیفیت ساختمان نظام تفکیک قطعات(دانه بندی)»، و «بد مسکنی» تعیین کننده اصلی پایداری مسکن هستند. و برای برنامه ریزی جهت ارتقاء کیفیت مسکن، این مولفه ها باید در اولویت قرار گیرند. بدین ترتیب، برای بهبود ساختار کالبدی مسکن روستایی، انتخاب استراتژیهای توسعه روستایی، متناسب با توان های محیطی و تکنولوژیکی روستا، ایجاد سکونتگاه های مرکزی با خدمات حوزه ای مناسب و بازنگری در توزیع خدمات و زیرساختها ضروری به نظر می رسد.

    کلیدواژگان: ارزیابی، ساختار کالبدی، مسکن روستایی، شهرستان زنجان
  • ریحانه سلطانی مقدس*، سیده سمیه خاتمی صفحات 111-124

    محیط زیست روستایی به عنوان بستر فعالیت های کشاورزی در معیشت کم کربن تاثیرگذار است؛ زیرا معیشت سکونتگاه های روستایی وابسته به طبیعت است و سازگار با اصول حفاظت محیط زیست سازمان یافته است. امروزه مصرف انرژی تجدیدناپذیر یکی از مهم ترین منابع انتشار دی اکسیدکربن است که منجر به تغییرات اقلیمی و آسیب های محیط زیستی شده است. بنابراین برای دستیابی به اهداف زیست محیطی پایدار و کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، گرایش به معیشت کم کربن ضرورت دارد. بدین منظور پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه زندگی روستاییان و نقش معیشت کم کربن در حفاظت از محیط زیست روستایی، با تعداد نمونه 290 خانوار ساکن نواحی روستایی دهستان باقران از توابع شهرستان بیرجند انجام شده است. تحلیل روابط بین متغیرها که مبتنی بر مدل همبستگی ساختاری و تحلیل مسیر در مدل ساختاری انجام شده که نشان می دهد محیط اجتماعی کم کربن، محیط کالبدی کم کربن و اقتصاد کم کربن نقش موثر و همه جانبه در حفظ محیط زیست دارند. در این ارتباط در جنبه اجتماعی نگرش صرفه جویی با بار عاملی (967/263)، در محیط اقتصادی عامل مشاغل سبز (06/13) و در محیط کالبدی عامل استفاده از وسایل نقلیه عمومی (459/25) در حفاظت محیط زیست روستایی جایگاه مهمی داشته اند. در این ارتباط به کارگیری انرژی کم کربن در نواحی روستایی، یافته ها آشکار کرد که در این محدوده روستایی میزان مصرف انرژی به طورکلی کم است؛ولی با گسترش زمینه های انرژی کم کربن مانند انرژی خورشیدی و سوخت های طبیعی نظیر بیوگاز می توان زمینه های انرژی های کم کربن را توسعه داد. براین اساس جهت پایداری ابعاد اجتماعی معیشت کم کربن و تقویت ابعاد اقتصادی و کالبدی پیشنهادهایی شامل گسترش دانش کم کربن، برگزاری کارگاه ها و کلاس های آموزشی در زمینه آشنایی با روش های معیشت کم کربن، اتخاذ اصول مصرف کم کربن در ضوابط طرح های روستایی است.

    کلیدواژگان: مصرف کم کربن، حفاظت محیط زیست، دهستان باقران، شهرستان بیرجند، مدل PLS
  • محسن کلانتری، محسن احدنژاد روشتی، ابوالفضل مشکینی، محمدجواد نوروزی* صفحات 125-142

    امروزه با رشد فیزیگی شهرهای بزرگ و افزایش سفرهای درون شهری، مسیله حمل و نقل و دستیابی به یک الگوی مطلوب توسعه فضایی مبتنی بر حمل و نقل عمومی محور، اهمیت بسزایی دارد. در این راستا شناخت محدودیت های ساختاری-کارکردی شهرها در زمینه توزیع فضایی کاربری ها، خدمات و جمعیت، نحوه ایجاد تعادل بین ظرفیت های اقتصادی، اجتماعی و کالبدی شهر با پتانسیل های حمل و نقل، می تواند به راهبردهای توسعه فضایی مطلوب رهنمون سازد. لذا این مقاله با روش تحلیلی-اکتشافی به بررسی و تبیین ساختاری-کارکردی توسعه کالبدی شهری مبتنی بر سیستم حمل و نقل همگانی محور (TOD) در محدوده طرح ترافیک شهر تهران می پردازد. برای گردآوری اطلاعات از مطالعات کتابخانه ای و میدانی استفاده شده است. برای تحلیل داده ها از روش های سیستم اطلاعات مکانی از قبیل ضریب شاخص دسترسی بهینه، درون یابی براساس فاصله معکوس (IDW) و تحلیل شبکه براساس همپوشانی وزنی لایه ها با کمک نرم افزار ARC GIS 10.3 استفاده شده است. شاخص های پژوهش نیز شامل تراکم جمعیت، کاربری اراضی، تنوع کاربری، کاربری مراکز فعالیت و ظرفیت حمل و نقل است. یافته های تحقیق نشان داد که با وجود ظرفیت های بالای سیستم حمل و نقل شهر تهران اعم از 17 کیلومتر خط اتوبوس تندرو (BRT) و 41 ایستگاه؛ 38 کیلومتر خط مترو و 40 ایستگاه؛ و 107 کیلومتر خط اتوبوص با 317 ایستگاه ؛ توزیع کاربری ها نامناسب است. از طرفی 63 درصد از فضای محدوده در زمینه شاخص تحرک در پهنه «زیاد» قرار گرفته است. در نتیجه، به علت توزیع نامناسب کاربریها، مردم، روزانه سفرهای درون شهری متعددی برای دریافت خدمات از نقاط گوناگون انجام می دهند. در نتیجه، به علت بالا بودن شاخص تحرک فضایی و عدم تناسب بین تنوع کاربری و ظرفیت جمعیت پذیری و حجم مراجعات؛ نقاط داغ ترافیکی شهر منطبق بر محورهای حمل و نقل خطوط BRT و مترو است. لذا، محدود کردن استفاده از خودروهای شخصی، خروج کاربری های نامناسب و ناسازگار، تشویق مردم به پیاده روی و دوچرخه سواری، و حفظ جمعیت محدوده و جلوگیری از تغییر کاربری مسکونی به فعالیتی، ضروری است.

    کلیدواژگان: حمل و نقل شهری، توسعه کالبدی-فضایی، حمل و نقل محور، کلان شهر تهران
  • نعمت حسین زاده*، فراز استعلاجی، الهام امینی، کامبیز رضوی صفحات 143-160

    مکانیابی نامناسب ایستگاه های پمپ بنزین، اتلاف هزینه و زمان بسیار و همچنین نارضایتی کاربران را به دنبال دارد. در سوی مقابل، مکان بهینه این تاسیسات، نه تنها بر کیفیت تردد در شبکه، بلکه در موفقیت اقتصادی آنها تاثیر بسزایی خواهد داشت. بر همین اساس هدف اصلی پژوهش حاضر سازمان یابی فضایی-کالبدی ساختارهای درون شهری با تاکید بر مکانیابی پمپ بنزین به روش مدل تلفیقی خطی وزن دار (WLC) در بستر GIS در منطقه19 تهران با روش توصیفی- تحلیلی می باشد که در مرحله اول موقعیت مکانی ایستگاه های موجود، در مرحله دوم مناطقی که (با توجه به معیارهایی که برای مکان یابی ایستگاه پمپ بنزین مطرح است) دارای نیاز به ایستگاه پمپ بنزین هستند؛ با استفاده از مدل تلفیقی خطی وزن دار (WLC) و نرم افزار ARCGIS مشخص شده است. برای تبدیل نقشه ها به یک مقیاس استاندارد در حد فاصل صفر تا یک و صفر تا 255، از روش مبتنی بر دامنه نمره استفاده شد. همچنین برای تعیین وزن معیارها از روش مقایسه ای دو به دو که در ذیل روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) مورد استفاده قرار گرفت و به کمک نرم افزار Expert Choice و روش AHP اقدام به تولید ضرایب اهمیت معیارها پرداخته شد. در مرحله بعد تلفیقی از قابلیت های GIS و مدل WLC در ارایه الگوی مناسب مکان گزینی این مراکز مورد آزمون قرار گرفت. نتیجه کلی بیان می دارد در صورت احداث ایستگاه های پمپ بنزین محله بهمنیار در اولویت نخست، محله خانی آباد شمالی در اولویت دوم و در نهایت محلات خانی آباد جنوبی و اسفندیاری در اولویت های بعدی قرار می گیرند. در نهایت بررسی مناطق اولویت دار در خروجی نشان داد که این مناطق منصف به شرایط مطلوب از نظر معیارهای تعیین شده هستند.

    کلیدواژگان: سامانه اطلاعات جغرافیایی(GIS)، مدلWLC، مکان یابی، ایستگاه پمپ بنزین، منطقه 19 تهران
  • محمد پارسا*، امیر وطنی، عباس کریمی صفحات 161-178

    گستردگی ابعاد تغییر کاربری اراضی کشاورزی یکی از چالش های جدی پیش روی کشاورزی پایدار بوده و شناسایی عوامل اثرگذار بر آن یکی از مباحث مهم است. در همین راستا، در سال 1374 و با اصلاحاتی در سال 1385 تغییر کاربری اراضی زراعی و باغ ها را در خارج از بافت قانونی روستاها و در حریم شهرها که باعث از بین رفتن زمین های کشاورزی می شود، جرم تلقی کرده است. هدف اصلی این پژوهش شناساندن آثار و تبعات تصمیم های حقوقی و قضایی منجر به قلع وقمع بنای احداثی بر حفظ و توسعه کشاورزی است. پژوهش حاضر با روش کتابخانه ای و مروری بر منابع مرتبط با موضوع و همچنین به صورت میدانی و با ابزار های مشاهده و مصاحبه انجام شده است. روش کار این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی و از لحاظ هدف کاربردی می باشد. در این پژوهش ابعاد مختلف کالبدی، اقتصادی- اجتماعی، زیست محیطی و مدیریتی- حقوقی بررسی شده است و یافته های تحقیق نشان می دهد که در بخش کالبدی؛ رها شدن زمین با کسب امتیاز (878/0)، در بخش اقتصادی- اجتماعی؛ کاهش بازدهی محصولات کشاورزی با امتیاز (555/0)، در بخش زیست محیطی؛ تغییر چشم انداز طبیعی اراضی با امتیاز (681/0) و در نهایت در بخش مدیریتی- حقوقی؛ ضعف قوانین با کسب امتیاز (572/0) در جایگاه های اول واقع شده اند و جز مهم ترین و اثرگذارترین شاخص ها شناخته شده اند و نقش مهمی بر روی زمین های کشاورزی به خاطر تخریب ساختمان و نخاله های حاصل از آن دارند.

    کلیدواژگان: تصمیم های حقوقی و قضایی، قلع وقمع، اراضی کشاورزی، حریم شهر، شمیرانات
  • محمدابراهیم عفیفی* صفحات 179-190

    آنچه دارای اهمیت است وضعیت شهرها و کلان شهرهایی است که بر روی گسل ها یا در مجاورت آنها ساخته شده و در معرض خطر زلزله قرار دارند. هدف اصلی این پژوهش تجزیه تحلیل آمار فضایی زلزله های استان خوزستان و تطابق آن با گسل ها و رسوبات سست کواترنری می باشد. جهت بررسی خوشه های زلزله ابتدا به تعیین بهترین روش درونیابی زلزله از شاخص کریجیینگ پرداخته شد که نتایج نشان داد که روش وزن دهی معکوس با ضریب تعییین 75/0 بهترین مدل جهت پهنه بندی زلزله می باشد. برای تحلیل و توزیع فضایی زلزله از  شاخص موران ولکه های داغ با استفاده از نرم افزار ArcGIS10 و با ابزار موجود Spatial Statistics Tools  که بسیار منعطف است استفاده شد. تحلیل خوشه ای یک روند کلی است و میتواند توسط الگوریتم های مختلفی به دست آید. بیشترین الگوی خوشه ای زلزله مربوط به زلزله های بزرگتر از 6 ریشتر 003665/1 می باشد. نتایج بررسی جهت کلی زلزله در استان خوزستان در دوره آماری 1929- 2014 نشان داد که جهت زلزله های با بزرگی مختلف در این استان از شمال غربی به سمت جنوب شرقی می باشد. زلزله با گسل ها و سازند کواترنر رابطه مستقیم دارد.

    کلیدواژگان: آمار فضایی، زلزله، استان خوزستان، گسل، رسوبات سست کواترنری
|
  • Ali Shahdadi *, Hamdollah Sojasi Qeidari, Mehdi Mirzadeh Kouhshahi, Fariba Hassani, Seyed Reza Hosseini Pages 1-18

    Analysis of the urban system of the south-east of the country is necessary because of the strategic importance of this region and with the aim of recognizing and providing a platform for balanced development, appropriate distribution of population and utilization of environmental capabilities. Therefore, recognizing the environmental, social and economical potentialities and capabilities of the cities of over 10,000 people in three provinces in southeastern Iran (Kerman, Sistan and Baluchestan and Hormozgan) with a regional development approach, is in line with the development of a balanced development of the reasons for writing this research. In fact, the purpose of the present research is to initially investigate the urban system of the southeastern parts of the country, and then, according to assessments of the current status of the urban hierarchy system, its impact on the future of regional development indicators. The results showed that urban hierarchy imbalance is one of the main characteristics of the urban system in the southeastern region, which has resulted in the lack of necessary small infrastructures and small towns. Also, the results of the futuristic model showed. Considering the importance of demographic indicators and their impact on the future of regional development indicators and the involvement of multiple elements, it is clear that the variables of urban management practices (36) and development status Human Indicators (35) have the highest calculated column value, respectively. In other words, the most important feature of these variables is low impact and high impact, and they are referred to as strategic factors, whose reinforcement boosts development in this region and has a positive impact on the economic, social and environmental dimensions.

    Keywords: Spatial planning, spatial Analyzing, hierarchical system, urban settlements, southeast of Iran
  • Mehdi Pendar *, Mohammad Pouryegan, Sajad Bahrami, Farzam Pourasghar Sangachin Pages 19-32

    Balance regional development is one of the key subjects in spatial planning and sustainable development and emphasizes on equal life conditions, economic and social components for all people in country. Regarding to the country zoning towards national spatial planning study and to make appropriate decision in right time for equal regional development, planners at first must examine and analyze the status of different regions in terms of developmental level and deprivation. Considering the cultural and social similarities and the relatively similar climatic conditions in north provinces of the country, in this study, the provinces of Mazandaran, Gilan and Golestan have been studied. In this research, shrinkage estimation was used to refine indices, the main components analysis method was used to determine the weight of the indices and the exponential distribution function in order to combine the rankings in different categories. The geographical level in this study is rural district (Dehestan) and 21 of the most important economic and infrastructure and social services indices have been used. The deprivation rate in this study has been categorized in five categories: most deprivation, deprivation, moderate deprivation, low deprivation and marginal deprivation. In this study, 301 rural districts (Dehestan) were surveyed and the indice of each district was calculated using the multiple indices of deprivation. The results show that out of a total of 301 districts, around 120 extreme deprived and deprived district were identified, accounting for about 40% of the rural districts. About 15% had a moderate deprivation, and about 45% of rural districts were identified as low deprivation area to marginal deprivation. Based on these analyzes, most districts with very high deprivation (40%) were identified in Golestan province.

    Keywords: Multiple Deprivation, Rural District, shrinkage estimation, Northern Provinces
  • Fatemeh Taherpoor, Mousa Vaezi *, Habil Khorami, Majid Akbari Pages 33-50

    Today, having to achieve a balanced and respect the balance and equality in all aspects of development indices, the Especially at the regional level in developing countries, and especially our country achieve one of the main challenges According to the principles of sustainable development defined for it. The purpose of this study was to evaluate and Prioritize the East Azerbaijan province in terms of infrastructure indicators is. The present study is of applied type and descriptive-analytical in nature. For this purpose, 20 counties In terms of infrastructure indicators into 46 quantifiable indicators were studied. To analyze the data, the model Generalized Shannon entropy, gray relational analysis (GRA), in the form of Pearson correlation coefficient using SPSS Used. The results indicate that: (1) based on the analysis of data in the relational model gray, Counties nomads, Varzeghan, Charavimaq, Khoda Afarin and Julfa in terms of infrastructure With the mean coefficient of priority (0.749), in very poor condition. The first priority is planning to expand to the counties. 2. Based on the coefficient Pearson (0/512), correlation between the facilities and infrastructure, infrastructure and population in cities positive relationship there is.On the other hand between the index and the growth rates of urbanization Infrastructure Province of relationship and there is a positive correlation. So in general, it can be concluded that facilities in the province the underlying infrastructure has led to the counties that have more population, but between the Enjoyment of the underlying index and no significant relationship urbanization rate of counties.

    Keywords: development, spatial distribution, infrastructure indicators, East Azerbaijan Province
  • Ali Sardar Shahraki *, Mahmood Hashemi Tabar, Neda Aliahmadi Pages 51-64

    Drought is one of the meteorological and inseparable phenomena of climatic conditions in Iran and will have adverse effects. Considering the drought in recent decades and its adverse effects on economy and livelihoods in Sistan, the purpose of this study is to identify the effects of drought on economic development in cities using FAHP method and to plan a sustainable livelihood strategy using FTOPSIS in Sistan region. This study was conducted using a survey method, using questionnaires and interviews with 40 experts and experts. The results indicate that the weight of the options (counties) using the indicators of the effect of drought on the sustainable economic development of the Sistan region was obtained in Nimrooz city with a weight of 0.28 in the first priority and Hamoon counties, Hirmand, Zahak and Zabul with weights of 0.24, 0.22, 0.13 and 0.10 in the next rankings. Also, the results of planning optimal sustainable livelihoods strategies in the face of drought, Nimroz city in the criteria for credit and loan facilities, low-lending and microfinance loans to agricultural affairs, government support of capital In small industries, conversion and handicrafts, through the provision of facilities, prudent and educated manpower, climate change and its effects on agricultural products such as drought, premature weather and environmental threats (drought) compared to other major cities And this has caused the Nimroz County to be in the worst livelihood terms. These results indicate the lack of efficient management, planning and environmental and economic plans in the region, and it is necessary to pay close attention to this issue. Among the solutions proposed for sustainable development and economic development in Sistan, is the fact that people in the region and farmers are turning to jobs other than agriculture, such as work in the local industries, as well as border markets.

    Keywords: Planning, Drought, Economic Development, Sustainable Livelihoods, Sistan
  • Ahmad Malekan *, Fazileh Khani, Hasan Motiee Langroodi, Alireza Darban Astaneh Pages 65-80

    The lived experience of human life has shown that some societies indicate more resilient behavior. One of the effective factors back to capacities in society. One of the most important and most effective of these properties is social capital. The importance of this capital is that, in dealing with disasters like droughts, it has the least damage to other assets. The main purpose of this research is to investigate the relationship between social capital and drought resiliency.This study has been conducted with a Practical and quantitative approach.To analyze thedata, descriptive statistics and inferential statistics were used in SPSS and AMOS software, including validation tests and structural equations for testing hypotheses.The required data in this research were collected using a library and field method. Thestatistical population of the study included 13000rural people in the city of Kangavar. The sample size was chosen by the Cochran method that was considered 320people. The reliability of the research by Cronbach's alpha method is a reliability of 0.7. Which is reliable. The results showed that there is a positive and significant correlation between social capital component in dimensions of bonding, bridging, with resilience (39, 32, and 36). Also, the results of regression analysis showed that by increasing a social capital unit 0.48, the standard deviation of resilience 42.22would improved. finally, the factorized loads show that the social capital variables used with the resiliency are fit strongly.

    Keywords: Drought, Social Capital, resilience, kangavar
  • Morteza Nemati, Mahmud Abiyat *, Ali Akbar Babaii, Ali Shojaian Pages 81-94

    Today the environmental hazards caused by mismanagement of waste to be one of the major problems the country and this problem is higher in rural areas than cities. In rural areas, despite the differences between the regions in terms of the lifestyle with urban environments, Due to changes in the lifestyle of people, Waste Management is considered as a very important. Environmental pollution and thereby endanger the health of villagers require of appropriate waste management based on existing conditions. The main purpose of this research is Assessment and evaluation of the optimal waste management in rural areas Abadan city this research done by the descriptive - analytical Method and in processing is used from the Topsis Fuzzy AHP model. And is used from the Excel software to perform analyzes in this paper. The results of fuzzy TOPSIS model based on the calculated weights shows That in the index studied, the index of the waste master plan studies (With similarity index0/755 The most important thing for waste management in rural areas is the city of Abadan Also the index of the culture and education programs(With similarity index0/643 gathering and transportation(With similarity index0/626), final disposal(With similarity index0/612), public participation and private sector(With similarity index0/607), breakdown by origin of production(With similarity index0/592), skilled manpower (With similarity index0/586) and creating data bases are located(With similarity index0/561), respectively, in the next rankings.

    Keywords: Environmental, Waste Management, rural, Abadan city, Fuzzy Topsis
  • Mohammadtaghi Heidary *, Majid Hazrati Pages 95-110

    Proper housing and bodywork in the villages after the Islamic Revolution has always been the demand of the people and the government's concerns and concerns. A review of the five-year post-revolution development plan confirms this demand and reflects the growing trend and significant increase in housing improvement plans and the improvement of the physical environment in the countryside. This paper uses descriptive-analytic method to evaluate and measure the structure of rural housing in villages located in Zanjan city. Library and field method has been used to collect information. The statistical population includes villages in Zanjan city. Using the Cochran formula, 374 people were selected as samples. To analyze the data, the fittest, compatibility matrix and dependence matrix and future study approach have been used with SPSS and MIC MAC software. The findings of the research show that the indicators of "quality of housing in terms of orientation of buildings and lighting" with 889.52 and "number of rooms in residential unit" with the highest statistics of 9.55 are the most desirable. Also, according to compatibility matrix, the most compatibility is in the components of "quality of housing in terms of building orientation and lighting" with a coefficient of 10.75 and "area of ​​the infrastructure" with a coefficient of 10.6. According to the futuristic approach, the "development pattern", "infrastructure area", and "quality of housing from the point of view" indicators are most strongly associated with other indicators of housing quality. As a result, these three components are effective and decisive for improving housing in the future villages of the city. In order to improve the physical structure of rural housing, choosing rural development strategies appropriate to the environmental and technological capabilities of the village, creating central settlements with appropriate area services and reviewing the distribution of services and infrastructure seems necessary. 

    Keywords: Evaluation, physical structure, rural housing, Zanjan City
  • Reihaneh Soltani *, Somayeh Khatami Pages 111-124

    The rural environment as a ground of agricultural activities has an impact on low-carbon livelihoods because the livelihoods of rural settlements are nature-based and are organized in accordance with the principles of environmental protection. Nowadays, unreleased energy use is one of the most important sources of carbon dioxide emissions that are led to climate change and environmental damages. Therefore, in order to achieve sustainable environmental goals and reduce greenhouse gas emissions, it is necessary to tend to low carbon livelihood. For this purpose, the present research was conducted with the aim of studying the rural life status and role of low-carbon livelihoods in protecting the rural environment among 290 households living in rural areas of Bagheran district of Birjand. The analysis of the relationships between variables is done based on the PLS correlation model and path analysis in structural model shows that social low-carbon, the physical low carbon and the economic low-carbon environment have an effective and comprehensive role in environmental conservation. In this regard, in the social aspect, saving attitude with factor load of 263.967 ,in the economic environment, agent of green jobs (13.06), and in the physical environment, the widespread use of public transportation (25.459) have contributed in protecting the rural environment.Concerning the use of low-carbon energy in rural areas, the findings revealed that energy consumption is generally low in this rural region, but the expansion of low-carbon fields such as solar and natural fuels like biogas can expand the fields of low-carbon energy.Accordingly, in order to sustain the social dimension of low carbon consumption and to strengthen the economic and physical dimensions, some suggestions are represented such as includes the development of low carbon science, workshops and training classes for familiarizing low carbon consumption methods, adoption of the low carbon livelihood principles in terms of conducting rural projec.

    Keywords: : low carbon consumption, environmental conservation, Bagheran district, Birjand county, PLS model
  • Mohsen Kalantari, Mohsen Ahadnejhad Roshti, Abolfazl Meshkini, MohammadJavad Noroozi * Pages 125-142

    Today, with the physical growth of large cities and increasing intra-urban travel, the issue of transportation and the achievement of an optimal spatial development pattern based on public transport are of great importance. In this regard, recognizing the structural and functional constraints of cities in the spatial distribution of utilities, services and population, how to balance the economic, social and physical capacities of the city with transport potential, can lead to favorable spatial development strategies. So, this paper, by analytical-exploratory method, explores and explains the structural-functional urban development based on the TOD system in the traffic area of Tehran. Library and field studies have been used to collect information. For data analysis, spatial information system methods such as optimal access index, inverted interpolation (IDW) and network analysis based on the weight overlay of layers have been used with ARC GIS 10.3 software. Research indicators also include population density, land use, user diversity, and use of activity centers and network capacity of the road. The research findings showed that despite the high capacity of Tehran's transportation system, it has 17 km of radial bus lines (BRT) and 41 stations; 38 km of subway lines and 40 stations; and 107 km of bus lines with 317 stations; Inappropriate. On the other hand, 63% of the scope of the Mobility Index is located in the "high" area. As a result, due to the distribution of inappropriate applications, people daily diverge intra-city trips to receive services from a variety of locations. As a result, it seems to be necessary to restrict the use of private cars, the withdrawal of inappropriate and incompatible uses, encouraging people to walk and bike, and to keep the population in range and prevent the change of residential usage.

    Keywords: Urban Transport, Physical-space development, Transport oriented, Tehran metropolis
  • Nemat Hosseinzadeh *, Faraz Estelaji, Elham Amini, Kambiz Razavi Pages 143-160

    One of the most important points about fueling stations is their proper location. The transport sector is the most important energy consumer in mostcountries. In addition, gasoline-powered cars are getting more and more popular every day. The inappropriate location of these stations results in a waste of time and money as well as dissatisfaction with the users. On the other hand, the optimal locationof these facilities will not only affect the quality of network traffic, but also their economic success. Accordingly, the main purpose of the present study is the spatial physical organization of urban structures with emphasis on locating petrol station using weighted linear integration (WLC) method in GIS context in Tehran 19with descriptive-analytical methodology. That in the first stage the location of the existing stations, in the second stage the areas which (according to the criteria for locating the gas station) require gas station; using weighted linear integration model (WLC) and The ARCGIS software is specified. The maps used in the present study were scaled to different scales, and no arithmetic operations were possible. The scale-based method was used to convert them all to a standard scale between zero to one and zero to 255. In order to determine the weight of the criteria, a pairwise comparative method, which was used under the Analytical Hierarchy Process (AHP) method, was produced by Expert Choice software and the AHP method to generate the criterion significance coefficients. Due to the number of criteria involved in the optimal location of petrol stations in this paper, it is attempted to test the combination of GIS capabilities and WLC model in providing a suitable location pattern of these centers. The overall result showed that in case of construction of petrol stations in Bahmanyar neighborhood, Khani Abad North will be in the first priority and Khani Abad and Esfandiari will be in thesecond priority. Finally, the examination of the priority areas in the output showed that these areas are in fair condition in terms of the criteria set.

    Keywords: Geographic Information System (GIS), WLC Model, Location, Gas Station
  • Mohammad Parsa *, Amir Vatani, Abas Karimi Pages 161-178

    The extent of land use change dimensions is one of the major challenges facing sustainable agriculture and identifying the factors affecting it is one of the important issues. In this regard, in 1995and with amendments in 2006, it was considered a crime to change land use and gardens outside the legal context of the villages and in the cities privacy, which would destroy agricultural land. The main purpose of this research is to identify the effects and consequences of legal and judicial decisions leading to the destruction of the construction building on agricultural conservation and development. The present study was conducted through a library method and a review of relevant resources with subject as well as field survey and observation and interview tools. The method of this study is descriptive-analytical and it is applied in terms of purpose. This study investigates various dimensions of physical, socio-economic, environmental and managerial-legal and the researchfindings show that in the physical sector؛land abandonment, in the socio-economic sector؛reducing the productivity of agriculturalcrops, in the environmental sector؛natural Landscape change of lands and ultimately, in the management-legal sector, theweaknesses of the laws are among the most important and effective indicators and play an important role on agricultural lands due to the destruction of buildings and wastes of it.

    Keywords: Legal, judicial decisions, tin, land, agricultural lands, privacy of the city
  • MohammadEbrahim Afifi * Pages 179-190

    What is important is the condition of cities and metropolises that are located on faults or in the vicinity of them and are in danger of earthquakes. The main objective of this research is to analyze the spatial statistics of earthquakes in Khuzestan province and its adaptation to loose faults and sediments. Quaternary. In order to investigate earthquake clusters, the first step was to determine the best earthquake interpolation method from the kriging index. The results showed that the inverse weighing method with the coefficient of 0.75 is the best model for earthquake zoning. For the analysis and distribution of the earthquake spatial distribution, Hot applications using the ArcGIS 10 software and the very flexible Spatial Statistics Tools tool were used. The cluster analysis is a general trend and can be obtained by various algorithms. The largest earthquake cluster pattern is related to earthquakes larger than 6 magnitudes of 003665/1. The results of the total earthquake investigation in Khuzestan province during the statistical period of 2014-2019 showed that the magnitude of the earthquakes in this province is from the northwest to the south-east. The earthquake has a direct relationship with faults and quaternary formation

    Keywords: spatial statistics, Earthquake, Khuzestan Province, fault, Quaternary loess sediments