فهرست مطالب

  • سال بیست و نهم شماره 4 (پیاپی 271، تیر 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/04/09
  • تعداد عناوین: 8
|
  • آیت الله علامه محمدتقی مصباح صفحه 5

    این مقال شرح و تفسیری است بر کلام امام محمدباقر علیه السلام در اوصاف شیعیان واقعی در باب شکر نعمت. یکی از ارزش‌های مهم اخلاقی، شکر است. اما براساس کریمه «قلیل من عبادی الشکور» (سبا: 13)؛ انسان‌ها، کمتر شکرگزار نعمات الهی هستند. سوال اصلی این است که به راستی چگونه می‌توان شاکر بود و انگیزه شکرگزاری پیدا کرد. برای اینکه بخواهیم در زمره بندگان شاکر خدا باشیم،‌ هرچند شکر زبانی «الحمدلله» امری بایسته است، اما برای شاکر واقعی بودن کافی نیست. برخی بندگان خدا، به دلیل ترس از عذاب یا شوق نعمت‌های بهشتی، خدا را شاکرند. برای رهایی از این روحیه، باید نعمت‌های الهی را بهتر شناخت و درباره اهمیت‌ نعمت‌های بیکران الهی اندیشید. شناخت درست نعمت‌های الهی و بزرگ شمردن آنها، برای ایجاد انگیزه شکرگزاری و نیل به کمال انسانی، بسیار مهم و موثر است.
    این مقاله به تفصیل به بحث شکرگزاری، انگیزه‌ها و عوامل آن می‌پردازد.

    کلیدواژگان: شکرگزاری، عبادت، انگیزه شکر
  • معصومه اسماعیلی* صفحه 9

    اختصاصات اعتقادی شیعه مجموعه آموزه‌هایی است که یا اصل آموزه اعتقاد قطعی و منحصر به شیعه است؛ یا تقریر و نوع تبیین آن به شیعه اختصاص دارد. موضوع این مقاله، تبیین و استخراج اختصاصات اعتقادی شیعه امامیه از دیدگاه سید مرتضی است. هدف از پژوهش آن است که عقاید اختصاصی شیعه از متون متکلمی امامت‌پژوه و نزدیک به عصر حضور که معاصر و محشور با اهل‌سنت است، استخراج شده و مرز عقاید شیعه امامیه و سایر فرق در این آموزه معلوم گردد. این پژوهش به روش توصیفی‌ تحلیلی و با استناد به ادله عقلی و نقلی انجام شده است. سید مرتضی به عنوان یکی از متکلمان مطرح مدرسه بغداد، با تدوین کتب و رساله‌های متعدد و پاسخ به شبهات اعتقادی اهل‌سنت، به تبیین صحیح عقاید اسلامی و طرح منظومه کامل فکر شیعی می‌پردازد. یافته‌های مقاله گویای آن است که ایشان با تبیین آموزه‌های امامت، همچون تعریف امام، عصمت، منصوص بودن و علم امام، مهدویت و رجعت، این باورها را به عنوان اعتقادات اختصاصی شیعه مطرح ساخته و مرز اعتقادی شیعه امامیه و دیگر فرق در این باورها را بیان می‌کند.

    کلیدواژگان: اختصاصات شیعه، امامت، مهدویت، عصمت، رجعت
  • فاطمه اکبرزاده نجار*، علی اکبرزاده نجار صفحه 19

    براساس روایات، ایمه چهارده معصوم علیها السلام مخلوقات این عالم هستند و شرط دین‌داری در افراد، معرفت نسبت به آنان است. در یک قاعده اگر فردی امام‌شناس باشد، به‌تبع آن نسبت به توحید و نبوت هم معرفت پیدا می‌کند و اگر نسبت به امام زمان عصر خود معرفت نداشته باشد، توحید و نبوت را نپذیرفته و به عبارتی، فردی بی‌دین محسوب می‌گردد. این مقاله حاصل گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای با روش توصیفی تحلیلی، بر آن است که با استناد به روایات مستند از ایمه معصومان علیها السلام و سخنان اندیشمندان اسلامی، که برگرفته از قرآن و احادیث الهی است، به بررسی ابعاد معرفتی امام زمان علیه السلام بپردازد تا زمینه شناخت و معرفت حقیقی نسبت به آن حضرت در عصر حاضر را روشن سازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که منتظران امام زمان در زمان غیبت، می‌توانند با استمداد از مجموعه باورهای عمیق درباره امامت، مانند ضرورت و اهمیت آن، نقش امام در عبودیت و بندگی، شناخت ابعاد شخصیتی و ویژگی‌های اخلاقی رفتاری، شناخت اوصاف و برنامه‌های ایشان، اعتقاد به ظهور آن حضرت و تحقق معرفت به وجود امام زمان، خود را از غفلت‌ها و انحراف‌های زمانه غیبت مصون بدارند و زمینه تکامل معنوی و اخلاقی خود را فراهم کنند و بدین وسیله زمینه‌ساز ظهور امام خود شوند.

    کلیدواژگان: معرفت، ابعاد معرفت، امام زمان(عج)، ائمه معصومان علیها السلام
  • حسن کرمی محمدآبادی*، محمدحسین ایراندوست صفحه 27

    بیان اندیشه‌های کلامی علمای شیعه، اثر ژرفی در نشر و تقویت اعتقادات مذهب و اعتلای گفتمان شیعی دارد. متکلمان شیعه همواره کوشیده‌اند در ضمن تبیین آموزه‌های اعتقادی دین، به دفاع از آن و پاسخ‌گویی به شبهات بپردازند. این عملکرد نقش مهم و تاثیر بسزایی در تکون هندسه معرفت دینی جوامع اسلامی هر عصر و زمانی داشته است. قاضی نورالله شوشتری از علمای شهیر سده دهم و یازدهم هجری است. در این نوشتار با استفاده از روش توصیفی تحلیلی، ابتدا، «حیات» و «عصر قاضی»، به‌عنوان دو عامل مهم در تشکیل اندیشه کلامی ایشان مورد بررسی قرار می‌گیرد. قاضی نورالله با شناخت فضای حاکم و اندیشه‌های مخالف و نیز وجود برخی از علمای اخباری ازجمله میریوسفعلی استرآبادی و برخی سران صوفیه، توانست چهره اعتدالی شیعی خود را بروز دهد و با استفاده از نامه‌نگاری، تالیف و تدریس و حتی تعامل با پادشاهان اهل‌سنت، در اعتلای گفتمان شیعی نقش‌آفرین باشد و آثار فاخری در تبیین و تحلیل کلام شیعی، مانند «احقاق الحق» در تاریخ ماندگار کند.

    کلیدواژگان: قاضی نورالله شوشتری، هند، مکتب تشیع، احقاق الحق
  • حسن قره باغی*، صفدر الهی راد صفحه 37

    با توجه به اهمیت موضوع قلمرو دین در عصر حاضر و بحث‌هایی که در فلسفه دین نسبت به آن صورت می‌گیرد، این نوشتار با روش تحلیلی توصیفی به دنبال به‌ دست‌ آوردن دیدگاه آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای نسبت به سوال از گستره دین و پاسخ‌گویی آن به نیازهای انسان است. پاسخ این مسیله با توجه به تفکیکی که بین دو بخش علوم تجربی و انسانی گذاشته می‌شود، به ‌دست آورده شده است. آنچه مشخص می‌شود این است که ایشان در علوم تجربی نگاه حداکثری را نمی‌پذیرند و در علوم انسانی هم با تفاوتی که بین آموزه‌های توصیفی و هنجاری دین می‌گذاریم، می‌شود گفت نظر ایشان این است که دین باید اصول، مبانی و اهداف علوم انسانی را توصیف کند و اما در جهت هنجاری، دین باید به‌طور حداکثری پاسخ‌گوی نیازهای انسان‌ها باشد و ارزش‌گذاری کند که البته ایشان این کار را بر‌خلاف علوم تجربی که از عموم متخصصان درخواست می‌کنند، مخصوص علما و مجتهدین دانسته و از حوزه علمیه می‌خواهند که مسیولیت خود را در این زمینه انجام دهند.

    کلیدواژگان: قلمرو دین، حداقلی، حداکثری، آیت الله العظمی خامنه ای، فقه حکومتی، علوم انسانی
  • سید ابوالقاسم کاظمی شیخ شبانی*، صفدر الهی راد صفحه 49

    «خلافت الهی» ازجمله مبانی کلامی مشروعیت سیاسی و همچنین روش تعیین حاکم به‌شمار می‌آید که دیدگاه‌های گوناگون از نصب الهی تا انتخاب مردم در این زمینه از آن بهره برده و سعی در ابتنای نظریه خود بر آن داشته‌اند. در تحقیق پیش‌رو با روشی تحلیلی توصیفی به رابطه مشروعیت و خلافت الهی انسان از دیدگاه محمد عماره خواهیم پرداخت. عماره خلافت الهی بشر را از مبانی نظریه انتخاب حاکم توسط مردم قلمداد کرده است. وی با توجه به دیدگاهی که در توحید در تشریع اتخاذ می‌کند، منشا مشروعیت حاکم را الهی می‌داند، اما با توجه به انگاره نادرست او در باب خلافت الهی انسان، روش تعیین حاکم را انتخاب و رای مردم تلقی می‌کند. این تلقی علاوه بر ناهمخوانی با دیدگاه وی در خاتمیت، نبوت و ربوبیت تشریعی، با ادله قطعی عقلی و نقلی نیز در تعارض است.

    کلیدواژگان: خلافت الهی، محمد عماره، مشروعیت، روش تعیین حاکم
  • تفویض و امر بین امرین در افعال انسانی براساس قدرت و اراده خدا و انسان
    سید محمد قاضوی* صفحه 59

    روشن شدن محل نزاع بین معتزله و امامیه، در مسیله تفویض و امر بین امرین و بررسی مبانی آنها وجهه همت پژوهش پیش‌رو است. آنچه معتزله را به نظریه تفویض کشانده، چگونگی تاثیر مسایلی چون قدرت و اراده است، که باید با روش عقلی نقلی مورد بررسی قرار گیرد. معتزله استطاعت را به دلایلی مقدم بر فعل دانسته و بدین بیان انسان را حقیقتا فاعل می‌دانند. معتزله معتقدند نمی‌توان دو قادر بر یک فعل اجتماع کنند، درحالی‌که هرکدام انگیزه‌ای خلاف یکدیگر دارند. لذا قدرت خداوند را انکار کرده‌اند تا تکلیف، ثواب و عقاب معنا یابد؛ فعل قبیح از خداوند صورت نگیرد و عدالت و حکمت او حفظ شود. در معنای استطاعت، میان برخی از متکلمان امامیه اختلاف است؛ اما در نهایت همه استطاعت انسان و قدرت خداوند را پذیرفته‌اند. امامیه انسان را فاعل مباشر و خداوند را فاعل بالسبب می‌دانند. بدین معنا هر دو فاعل حقیقی نامیده می‌شوند. نسبت به افعال قبیح، انسان فاعل مستقیم و خداوند فاعل با واسطه و بالعرض است.

    کلیدواژگان: امامیه، معتزله، تفویض، امر بین امرین، قدرت، استطاعت، اراده
  • مجتبی ارشدی بهادر*، امیرخواص صفحه 69

    «آرامش» از نیازهای فطری و گمشده بشر امروز است؛ حالتی نفسانی همراه با آسودگی و ثبات که در آن اضطراب، نگرانی، خشم، درد و مانند آنها وجود ندارد. هدف از پژوهش، بررسی تحلیلی با رویکرد مقایسه‌ای از آرامش در معنویت اسلامی و معنویت‌های سکولار می‌باشد. یافته‌های به‌دست‌آمده نشان می‌دهد، معنویت‌های سکولار با نگاهی دنیاگرایانه، مدعی تامین این نیاز شده و با دستورالعمل‌های دنیوی، انسان‌ها را به سوی سرابی از آرامش‌های دنیوی پوچ، زودگذر و سلبی که صرفا نداشتن اضطراب است، راهنمایی می‌کنند که با آرامش الهی که آرامشی پایدار و ایجابی است، سنخیتی ندارد و راه‌کارهای بیان‌شده از سوی آنها یا ادعای توخالی است؛ یا تایید ضعیف اسلام می‌باشد. اما دین اسلام به‌عنوان دینی جامع و کامل و مطابق با فطرت انسان‌ها، تامین نیازهای بشری را در راستای هدف غایی یعنی قرب الهی می‌داند. ازاین‌رو، معنویت اسلامی، براساس آیات قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیها السلام، عناصر و عوامل آرامش‌آفرین همسو با هدف غایی را مورد توجه قرار داده و به بیان آنها می‌پردازد.

    کلیدواژگان: آرامش، دین، معنویت، اسلام، سکولار، روان شناسی
|
  • Ayatollah Allame MohammadTaqi Mesbah* Page 5

    This paper is a commentary on the advices of Imam Mohammad Bagher (PBUH), regarding thanksgiving in the behavior of the real Shiites. One of the most important moral values is thanksgiving. But, according to the verse, “And few of My servants are grateful” (34: 13); humans are less grateful for divine blessings. The main question is how to be truly thankful to God and adopt this motivation. Although the verbal thanksgiving is necessary, it is not enough to be among the thankful ones. Some servants of God give thanks to God for fear of punishment or longing for the blessings of heaven. To get rid of this behavior, one should know the divine blessings truly and think about the importance of the infinite divine blessings. Proper knowledge about divine blessings and magnifying them is very important and effective for motivating gratitude and preparing conditions for the human perfection. This article discusses gratitude, its motives and factors in detail.

    Keywords: thanksgiving, worship, the motivation for gratitude
  • Masoumeh Ismaili * Page 9

    Shiite Imamiyeh beliefs specificities are a set of teachings that are either exclusive to the Shiites; or its narration and its type of explanation belongs to the Shiites. The subject of this article is to explain and extract the Shiite Imamiyeh beliefs specificities from the point of view of Seyed Morteza. Using a descriptive-analytical method and clarifying the boundaries of Shiite Imamiyeh beliefs with other Islamic sects, this paper seeks to extract the Shiite Imamiyeh beliefs specificities from the theological texts of the Imamiyeh, which were close to the time of Imam’s presence and were contemporary with the Sunnis. Compiling numerous books and treatises and answering the doubts of Sunnis, Seyed Morteza, as one of the prominent theologians of the Baghdad school, provides the true explanation of Islamic beliefs and a complete system of Shiite thought. The findings show

  • Fatemeh Akbarzadeh Najjar *, Ali Akbarzadeh Najjar Page 19

    According to the narrations, knowing the Imam is the condition of religiosity. In a rule, anyone knows the Imam, he/she will also know Monotheism and Prophethood. But if one does not know the Imam of the time, then he/she does not know monotheism and Prophethood. Using a descriptive-analytical method and focusing of the Holy Qur’an and narrations, this paper studies the epistemological dimensions of the Imam of the Time (aj) in religious teachings. The findings show that, people in the time of occultation can prepare the conditions for their perfection and the reappearance of the Imam through the recognition of the Imam and his state in worship and servitude.

    Keywords: knowledge, dimensions of knowledge, the Imam of Time (aj), infallible Imams
  • Hasan Karami Mohammadabadi *, MohammadHusain Irandoost Page 27

    Qazi Nurullah Shustari is one of the famous scholars of the tenth and eleventh centuries AH. Using a descriptive-analytical method, this paper analyzes the life and time of Qazi Nurullah Shustari, as two important factors in the formation of his theological thought. Recognizing the prevailing atmosphere and opposing ideas, despite the presence of some Akhbari scholars such as Mir Yousef Ali Astarabadi and some Sufi leaders, he was able to show the moderate face of Shi’a. He played a role in promoting the Shiite discourse through various methods such as letter writing, writing, teaching and cooperation with Sunni kings. He has written valuable works in explaining Shiite theology, such as “Iḥqāq al-Ḥaqq wa Izhaq al-Bāṭil”.

    Keywords: Qazi Nurullah Shustari, India, Shiite school, Iḥqāq al-Ḥaqq
  • Hasan Qara baghi *, Safdar Elahi rad Page 37

    Given the importance of the issue of philosophy of religion in the present age this paper seeks to study the realm of religion and its accountability in the thought of Grand Ayatollah Khamenei through a descriptive-analytical method. Given to the distinction made between the two realms of experimental sciences and humanities, the answer to this question has been obtained. What is clear is that he does not accept the maximum approach towards the experimental sciences. In the humanities, too, with the difference we make between the descriptive and normative teachings of religion, he believes that religion must describe the principles, foundations and goals of the humanities compared to descriptive teachings, but in the normative sense, religion must meet the needs of human beings to the maximum level.  Of course, he considers this work to be specific to scholars, mujtahids and seminaries, contrary to the experimental sciences that are requested from the general specialists.

    Keywords: realm of religion, minimum, maximum, Grand Ayatollah Khamenei, governmental jurisprudence, humanities
  • Seyed Abolghasem Kazemi Sheikh Shabani*, Safdar Elahi rad Page 49

    Divine caliphate” is one of the theological foundations of political legitimacy as well as the method of appointing a ruler that has been the basis of various views - both those who consider the appointment of the Imam as the right of God and those who consider it as the right of the people. Using a descriptive-analytical method, this paper studies the analyzes the relationship between the legitimacy and the divine caliphate of man from the perspective of Mohammad ‘Amara. He considered the divine caliphate of man as one of the foundations of the theory that considers the appointment of the Imam to be the right of the people. According to the view he adopts in monotheism in legislation, he considers God as the source of the legitimacy of ruler, but due to his erroneous idea about the divine caliphate of man, he chooses the method that considers the appointment of the Imam to be the right of the people. Aside from the inconsistency of this view with his view on Khatamit, Finality of Prophethood, Prophethood and legislative lordship, his theory is in conflict with conclusive rational and narrative arguments.

    Keywords: divine caliphate, Mohammad ‘Amara, legitimacy, method of appointing a ruler
  • Delegation and “a Theory between the two Theories” in Human Actions based on God and Man’s Power and Will
    Seyed Mohammad Qazavy* Page 59

    This paper seeks to study the dispute between the Mu’tazilites and the Imams over the issue of delegation and a Theory between the two Theories (Amr Bayn al-Amrayn). The Mu’tazilites consider ability to be prior to action for a number of reasons, and in this way they consider man to be truly agent. The Mu’tazilites believe that it is not possible for two able-bodied people to unite in a single act, while each has a different motive than the other. Therefore, they have denied the power of God so that the task, reward and punishment will be meaningful and His Justice and Wisdom be preserved. There is a difference of opinion among some Imami theologians in the sense of ability, but in the end, all of them have accepted the ability of man and the power of God. Imamiyeh consider man as the direct agent and God as the causal agent. In this sense, both are called real actors. In relation to misdeeds, man is a direct actor and God is a mediated and by-accident actor.

    Keywords: Imamiyeh, Mu’tazilites, delegation, a Theory between the two Theories, ability, will
  • Mojtaba Arshadi Bahador *, Amir Khavas Page 69

    Peace  is one of the innate and lost needs of human beings in today’s world. A mental state with comfort and stability, where there is no anxiety, worry, anger, pain and the like. Using an analytical-comparative method, this paper seeks to study the peace in Islamic spirituality and secular spirituality. The findings show that, secular spiritualties, with their materialistic worldview, have claimed to meet human needs, but their teachings have nothing to do with their claims. The religion of Islam, on the contrary, as a comprehensive and complete religion and in accordance with the nature of human beings, considers human needs in line with the ultimate goal, which is nearness to God. Therefore, Islamic spirituality, based on the verses of the Holy Qur’an and the narrations of the Ahl al-Bayt (as), has explained the elements and factors of tranquility in line with the ultimate goal for man.

    Keywords: peace, religion, spirituality, Islam, secular, psychology