فهرست مطالب

اسلام و مطالعات اجتماعی - سال هشتم شماره 1 (پیاپی 29، تابستان 1399)
  • سال هشتم شماره 1 (پیاپی 29، تابستان 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/06/23
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سلمان رضوان خواه*، اکبر صالحی، سید مرتضی سجادی صفحات 7-35

    بررسی اجتماعی بودن انسان، ضرورت وجود مسیولیت برای او، آگاهی از مسیولیت های اجتماعی و عمل به آن از مسایلی است که عدم توجه به آن زمینه بسیاری از انحطاط های اخلاقی در سطح جامعه خواهد بود؛ بنابراین مسیله ی مقاله حاضر، بررسی مفهوم اجتماعی بودن انسان و نیز بررسی اهم مسیولیت های اجتماعی افراد در جوامع اسلامی بر بنیاد سخنان امام علی (ع) در نهج البلاغه و نقش تعلیم و تربیت در تحقق این مسیولیت های اجتماعی انسان مبتنی بر دیدگاه امام علی (ع) است که هدف پژوهش حاضر، یافتن پاسخ این مسیله است. بر این اساس روش پژوهش، تحلیل محتوای کیفی و قیاس نظری بوده و بر این اساس سعی شده است، با بررسی متن نهج البلاغه و دیگر سخنان امیرالمومنین (ع) اهم مسیولیت های اجتماعی افراد شناسایی و پس ازآن نقش تعلیم و تربیت در تحقق چنین مسیولیت های اجتماعی تبیین گردد. نتایج پژوهش نشان می دهد که ازنظر امام علی (ع) انسان بالفطره موجودی اجتماعی است و برای زیستن در اجتماع به ناچار باید با جامعه در ارتباط باشد و برای تحقق این امر لازم است به مسیولیت هایی همچون احساس مسیولیت نسبت به جامعه، رعایت حقوق، انصاف و عدالت خواهی نسبت به انسان ها، تعاون و همکاری در امور اجتماعی و معاشرت و برقراری روابط مهرآمیز با دیگران توجه داشته باشد.

    کلیدواژگان: مسئولیت اجتماعی، امام علی (ع)، نهج البلاغه، تعلیم و تربیت
  • نرگس شکربیگی* صفحات 36-66

    یکی از مسایل مهم در مطالعات میان رشته ای با موضوعات اسلامی؛ توجه به حیطه وسیع علوم اجتماعی است. چرا که بی شک مفاهیم اسلامی و راهکارهای ارایه شده در این متون می تواند راهگشای بسیاری از مسایل مهم مرتبط با زندگی انسان ها باشد. یکی از ابعاد مهم و متفاوت مطالعات امروزی در حیطه انسان شناسی، توجه به هویت و بخش وجودی انسان است. چرا که زندگی شخصی و اجتماعی هر کسی تحت تاثیر هویتش قرار می گیرد. هویت دینی به عنوان یکی از انواع مهم هویت، نقش بسزایی در شکل گی انسان دارد. از سوی دیگر بررسی تغیرات اجتماعی و توسعه یافتن جوامع کنونی، از به وجود آمدن انواع بحران های هویتی به ویژه در میان جوانان خبر می دهد. لذا پژوهش حاضر با روش توصیفی و رویکرد تحلیلی به بررسی آیات و روایات معصومین (ع) پرداخته تا مهم ترین کارکردها و ثمرات فردی و اجتماعی هویت دینی تبیین کند. نتایج این پژوهش نشان می دهد؛ شخصیت سازی، تقویت روحیه حمایت گری، تاب آوری و...از مهم ترین ثمرات در بعد فردی و اجتماعی هویت دینی است. چرا که شناخت روش های نهادینه ساختن هویت دینی و تبیین ثمرات هویت دینی می تواند گامی موثر در جهت رفع این بحران ها داشته باشد.

    کلیدواژگان: هویت، هویت دینی، ثمرات هویت دینی، قرآن کریم، روایات معصومین(ع)
  • حسن یوسف زاده صفحات 67-94

    مفهوم سبک زندگی در تمدن غربی به این دلیل که اغلب در چارچوب نوعی مصرف گرایی سطحی نمود یافته، به ابتذال کشیده شده است. سبک زندگی در این تلقی، نوعی زندگی مسرفانه، پر زرق و برق و تجملی را تداعی می کند که عمدتا بر منطق چشم و همچشمی در مصرف کالا و مد استوار است. اما سبک زندگی در تلقی قرآنی اشاره به واقعیت بنیادینی دارد که همه مفاهیم، تعاریف، دیدگاه ها و روایت های معطوف به فرهنگ و تمدن از آن سرچشمه می گیرند. سبک زندگی در حقیقت محتوا و روح عینیت یافته فرهنگ و تمدن به شمار می رود. از این رو، «واقعیت اعلا» یا «بخش حقیقی و نرم افزاری تمدن»، در حقیقت جامع ترین و سنجیده ترین بیانی است که اهمیت کانونی این واقعیت را در حیات انسانی به وضوح منعکس می کند. در این نوشتار مبانی فرهنگ شناختی سبک زندگی از منظر قرآن با استفاده از روش تحلیلی استنباطی مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه به دست آمده حاکی از آن است که از نگاه قرآن کریم، سبک زندگی طیب در جامعه ای امکان تحقق و وقوع دارد که الگوها و هنجارهای رفتاری آن از نظام فرهنگی متعالی و رشدیافته ریشه گرفته باشند. از نظر قرآن، نظام فرهنگی متعالی حق مدار، حکیمانه، مبتنی بر فطرت، دارای بنیادهای ثابت، سودمند و سازواره و منسجم است.

    کلیدواژگان: قرآن، مبانی، سبک‌زندگی، فطرت، فرهنگ، فرهنگ‌شناختی
  • روح الله محمدی*، فرزانه اکبرپناه صفحات 95-123
    سبک زندگی اسلامی، مجموعه‌ای از بینش‌ها، نگرش‌ها، ارزش‌ها و الگوهای رفتاری مستفاد از آموزه‌های اسلامی است که افراد آن را به عنوان شیوه زندگی بر می‌گزینند. انسان مسلمان باید زندگی دینی خود را براساس آن تشکیل دهد، خدا و اولیاء الهی را دوست داشته باشد و آنان را ولی خود قرار دهد؛ و بین خود و اولیاء شیطان گسست ایجاد کند. نوشتار حاضر، با هدف پاسخ به این سوال که « تولی و تبری در سبک زندگی اسلامی چه اهمیت و کارکردهای اجتماعی دارد؟» با استفاده از توصیف و تحلیل و به روش کتابخانه‌ای به بررسی این موضوع می‌پردازد. بر این اساس، یکی از اصول مهم سبک زندگی اجتماعی، اصل تولی و تبری است که نگرش انسان را سامان و جهت می‌بخشد و شیوه‌ی زیست وی در اجتماع را تعیین می‌کند و نقش مهمی در مرزبندی افراد در حوزه عمل دارد. از این رهگذر، وحدت و انسجام اجتماعی، جهت‌دهی ارتباطات و رفتارهای اجتماعی، در امان ماندن از توطیه‌های دشمن، رفع گرفتاری‌های مردم، تقویت پیوند قلبی و عاطفی میان افراد جامعه و... از مهم‌ترین کارکردهای اجتماعی تولی و تبری در سبک زندگی اسلامی است.
    کلیدواژگان: تولّی، تبرّی، حبّ و بغض، کارکرد تولّی و تبرّی، سبک زندگی
  • امیر ملکی، ملکه رفیعی*، محمدجواد زاهدی صفحات 124-194

    کنکاش در ماهیت رابطه علم و دین، به مثابه دو خاستگاه مهم معرفت بشری، همواره در کانون توجه اندیشمندان حوزه های فکری مختلف قرار داشته است. این رابطه اما با قرار داشتن در معرض تفاسیر متعارض و متنافر، دستخوش فراز و فرودهای بسیار بوده و هیچ گاه معنای صلب و ثابت و ایستایی نداشته است. با این همه، صاحبنظران، با طرح مدل ها و نظریه های متنوع، به انحاء گوناگون، سعی در تبیین این رابطه حقیقتا پیچیده داشته اند. هدف از مقاله حاضر، تحلیل و واکاوی این نظریه ها و آراء متکثر است. بدین منظور، ابتدا به تاسی از مدل متاخر الکساندر، انواع روابط چهارگانه متصور میان علم و دین اعم از «تضاد، تفکیک، ترکیب و تکمیل» در پرتو آراء و مباحث نظری مرتبط توصیف می شوند و سپس رهیافتی نومایه و بدیع در این زمینه مطرح می شود که با فراروی از شیوه های رایج فهم رابطه علم و دین، توان آن را دارد که مناسبات و پیچیدگی های این رابطه را در پرتوی دیگرگونه آشکار سازد.

    کلیدواژگان: علم، دین، رابطه علم و دین، تضاد، تفکیک، ترکیب، تکمیل
  • سید حسین شرف الدین* صفحات 153-194

    ادیان الهی هم خود ظرفیت بسیارغنی وتجدید شونده ای برای تولید وعرضه یک فرهنگ متعالی متناسب باظرفیت های آموزه ای واهداف ورسالت این جهانی خود به بشراجتماعی دارند وهم بسته به ظرفیت آموزه ای، موقعیت اجتماعی، کمیت وکیفیت موالیان، نحوه تعامل آنهاباتعالیم وحیانی، قرایت هاوتفسیرهای ارایه شده ازسوی دین پژوهان، فرصت هاومحدودیت های محیطی و... نقش بسیارقاطع وتعیین کننده ای درهدایت وراهبری، پالایش وپیرایش، شکوفایی وتعالی ظرفیت ها، صیانت وپاسداری، تعمیق وتثبیت، اعتباریابی وقداست بخشی، کمک به درونی سازی، افزایش انگیزه هابرای التزام ورزی نظری وعملی؛ فرهنگ های عرفی ومولفه های مختلف آن دارند. ازاین رو، نسبت میان دین وفرهنگ ونحوه تعامل آندو بویژه درفرایند تاریخ اجتماعی بشر، ازجمله موضوعاتی است که عموماازسوی جامعه شناسان دین مطرح شده ودرمقام پاسخ بدان، دیدگاه ها ومواضع مختلفی اتخاذ شده است. این نوشتاردرصدد است تابرخی ازمهم ترین این مواضع را ازمنابع ومتون مربوط استخراج ومورد واکاوی وتحلیل قراردهد. براین اساس، سوال اصلی آن نسبت های محتمل میان دین وفرهنگ به مثاله دونظام معنایی جامع درمقام تحقق وعینیت اجتماعی ازمنظرجامعه شناختی است.

    کلیدواژگان: دین، دینداری، فرهنگ، الهیات، جامعه، نهاد
  • محسن منطقی* صفحات 195-221
    شناخت پدیده‌ی سازمان و حل مسایل آن، نیازمند شکل‌گیری بنیادهای فکری و مبانی اساسی دانش سازمان و مدیریت است. شناخت عنصر انسانی در سازمان و مدیریت، نیازمند شناخت مبانی متعددی است که در این مقاله تلاش شده است برخی از آنها تبیین گردد. جهت‌گیری این پژوهش بنیادی و از نظر هدف اکتشافی است. گردآوری اطلاعات نیز بر مبنای مطالعات کتابخانه‌ای صورت گرفته است. روش پژوهش به کار گرفته شده در این پژوهش تحلیل محتوای کیفی است. که با ایجاد داده‌های محاسبه‌پذیر آغاز و سپس به استنتاج پدیده‌ها، پرداخته و در نهایت به روایت‌گری پژوهش انجام شده است. در این پژوهش سه دسته از مبانی انسان‌شناختی با عنوان مبانی فلسفی، مبانی تجربی، و مبانی دینی مورد شناسایی قرار گرفت. بر اساس نتایج این پژوهش، مدلی برای شناخت انسان، که در رفتار سازمانی موثر است شناسایی گردید. در این پژوهش تنها به نه مبنای انسان‌شناختی توجه شد و کاربرد آنها در رفتار سازمانی نشان داده شده است.
    کلیدواژگان: مبانی، انسان‌، شناختی، رفتار
|
  • Salman Rezvankhah *, Akbar Salehi, Seyyed Morteza Sajjadi Pages 7-35

    The study of the social being of a person, the necessity of being responsible for him, the awareness of social responsibility and acting to it are the issues that if be ignored Will be created many moral degenerations at the community. The aim of this paper is to examine the sociality of man and the importance of social responsibility of individuals in Islamic societies in the point of view of Imam Ali (as) in Nahj al-Balaghah. The research method is qualitative content analysis and, based on this, it has been tried to examine the most important responsibilities of people in the society by reviewing Nahjol Balaq's text. Findings show that in the viewpoint of Imam Ali (as), human is a social being essentially and must be connected with society if he want live in society. To Access this, it is necessary to have responsibilities such as: 1- feel responsible towards society 2- Observance of rights, fairness and justice towards humans 3- Communicate and establish interpersonal relationships with others.

    Keywords: Social responsibility, Imam Ali (AS), Nahj al-Balaghah, education
  • Narges shekarbeygi* Pages 36-66

    One of the important issues in interdisciplinary studies with Islamic topics; Attention is paid to a wide range of social sciences. Because, of course, Islamic concepts and solutions presented in these texts can solve many important issues related to human life. One of the importan aspects of today's studies in the field of anthropology is to pay attention to the identity and existence of human beings. Because everyone's personal and social life is affected by their identity. Religious identity, as one of the important types of identity, plays an important role in shaping human personality. On the other hand, the study of social change and the development of current societies, announces the emergence of all kinds of identity crises, especially among young people. Therefore, the present study examines the verses and narrations of the Infallibles (AS) with a descriptive method and an analytical approach in order to explain the most important individual and social func are among the most important exploits in individual and social later religious identity. Because understanding the methods of institutionalizing religious identity and explaining the fruits of religious identity can be an effective step in resolving these crises.

    Keywords: Identity, religious identity, the fruits of religious identity, The Holy Quran, the narrations of the Infallibles (PBUH)
  • Hassan Yousefzadeh* Pages 67-94

    The concept of lifestyle in Western civilization has been vulgarized because it is often shown in the framework of a kind of superficial consumerism. Lifestyle in this sense is associated with a kind of extravagant, glamorous, and luxurious life, which is mainly based on the logic of "keeping up with Joneses" in the consumption of goods and fashion. However, lifestyle in the Qur'anic viewpoint refers to the fundamental fact from which all concepts, definitions, viewpoints and narratives focused on culture and civilization originate. In fact, lifestyle is considered as the objectified content and spirit of culture and civilization. Therefore, the "supreme reality" or "real and software part of civilization" is in fact the most comprehensive and prudent expression that clearly reflects the importance of this reality in human life. In this paper, the cultural foundations of lifestyle from the perspective of the Qur'an have been examined using inferential analytical methods. The findings suggest that according to the Holy Quran, a pure lifestyle can be realized in a society whose patterns and behavioral norms are rooted in a transcendent and developed cultural system. According to the Qur'an, the transcendent cultural system, which is right-based, wise, nature-based, has fixed, useful, coherent and harmonious foundations.

    Keywords: The Quran, foundations, lifestyle, nature, culture, culture studies
  • Roohollah Mohammadi *, Farzaneh Akbarpanah Pages 95-123
    Islamic lifestyle is a set of insights, attitudes, values, and behavior patterns that benefit from Islamic teachings that individuals choose as a way of life. A Muslim man must build his religious life on the basis of it, love God and his divine princes and make them his own; and make a rift between himself and the devil's princes. The present article aims to answer the question, "What is the importance and function of social life in the Islamic lifestyle in the Islamic world?" By using descriptive analysis and library method. Accordingly, one of the most important principles of the social life style is the axiom and axiom that regulates human attitude and orientation and determines his way of life in society and plays an important role in the delimitation of individuals in the field of practice. . On the other hand, social unity and cohesion, social communication and behaviors orientation, staying away from enemy conspiracies, resolving people's plight, fostering a heart-to-heart bond between people in the community, etc. Is Islamic.
    Keywords: Tulbiyyah, Abrasiyyah, Hobbah, Tulbiyyah Functioning, lifestyle
  • Amir Maleki, Malake Rafiei *, MohammadJavad Zahedi Pages 124-194

    Research on the nature of the relationship between science and religion, as two important sources of human's knowledge, has always been at the center of attention of intellectuals of different field of thoughts. But because of the existance of competing and different interpretations, this relationship has its own ups and downs and never has had a dogmatic or static meaning. Nevertheless, intellectuals with introducing diverse models and theories were tried to explain this most confusing relation. This paper aims to analyze and explore these diverse theories and views. For this purpose, first inspired by Alexander, four possible types of relationship between science and religion including "conflict, separation, fusion and complementarity" were described in the light of related views and theories and then a new and exquisite approach in this area was introduced which transcending common ways of understanding science-religion relation, tries to reveal the complexities of this relation in a different light

    Keywords: science, religion, the relationship between science, conflict, separation, fusion, comlpementarity
  • Sayyid Hossein Sharaf al Din* Pages 153-194

    The divine religions have a very rich and renewable capacity to produce and present a transcendent culture commensurate with the doctrinal capacities and goals and mission of this world to social human beings. Depending on the doctrinal capacity, social status, quantity and quality of lords, how they deal with Revelation teachings, opportunities and environmental constraints, etc. play a very absolute and decisive role in guidance and leadership, refinement, flourishing and excellence of capacities, protection and preservation, deepening and consolidation, validation and sanctification, etc. as well as customary cultures and its various components. Therefore, the relationship between religion and culture and how they interact, especially in the process of human's social history, has become a topic of interest for scholars of religions and sociologists. This paper seeks to analyze and examine the most important perspective adopted by sociologists of religion on how the two semantic systems interact. Accordingly, the main question is the real and possible relationships between religion and culture as two comprehensive semantic systems in the position of realization and social objectivity from a sociological perspective. The method of this study in the place of information collection is documentary and in the place of explanation and inference is qualitative content analysis. The findings of this study, as reflected in the implicit explanations and concluding summary, suggested that sociologists of religion, depending on their position on nature, reason, social status, function of religion and evaluation of these functions, have examined the relationship between religion and culture and proposed some viewpoints.

    Keywords: Religion, religiosity, culture, theology, society, institution
  • Mohsen Manteghi * Pages 195-221
    Understanding the organization phenomenon and solving its problems requires the formation of intellectual foundations and the basic foundations of organization knowledge and management. Understanding the human element in organization and management requires understanding the many basics in which this article has attempted to explain some of them. The orientation of this research is fundamental and exploratory. Information was also collected on the basis of library studies. The strategy used in this study is qualitative content analysis. This study begins with the creation of computable data and then deduces the phenomena and finally narrates the research. In this study, three categories of anthropological foundations were identified as philosophical, scientific, and religious. Based on the results of this study, a model for human cognition that is effective in organizational behavior was identified. In this study, only nine anthro pological foundations were considered and their application in organiz ational behavior has been demonstrated.
    Keywords: Anthropological, Philosophical, foundations