فهرست مطالب

  • سال نهم شماره 2 (پیاپی 17، پاییز و زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1399/06/26
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مجید ابوالقاسم زاده* صفحات 5-26
    وجود قضایای بدیهی و ارجاع قضایای نظری به آنها (= نظریه مبناگرایی) از جمله مباحث مهم معرفت شناسی عام است. در معرفت شناسی اخلاق نیز، به عنوان معرفت شناسی مقید یا مضاف، این پرسش مطرح است که آیا علم اخلاق از قضایای بدیهی برخوردار است؟ اگر پاسخ مثبت است وجه بداهت آنها چیست؟ و در ادامه، آیا علم اخلاق می تواند با این بدیهیات، قضایای نظری خود را اثبات کند و از علوم دیگر بی نیاز باشد؟ تحلیل درست این گونه مسایل معرفت شناختی تاثیر زیادی در دفاع از ارزش های اخلاقی و پاسخ به شبهات آن به ویژه نسبیت و کثرت گرایی اخلاقی دارد.
     آیت الله جوادی آملی به عنوان نظریه پرداز برجسته و کم نظیر حوزه علوم انسانی و اسلامی، در آثار خویش به این مسایل پاسخ داده است؛ این نوشتار به روش توصیفی تحلیلی و با مراجعه به تمام آثار ایشان، به نتایجی دست یافت: در علم اخلاق بدیهیاتی وجود دارند که وجه بداهت شان به اولی و وجدانی بودن آنهاست؛ این بدیهیات هرچند نقش زیادی در اثبات قضایای نظری اخلاق دارند اما موجب نمی شوند که علم اخلاق تماما از علوم دیگر بی نیاز باشد. همچنین در برخی عبارات ایشان ابهاماتی وجود دارد که در ابتدا متناقض به نظر می آیند لیکن نویسنده کوشیده است با استفاده از نظریات دیگر ایشان، توجیه و جمع مناسبی ارایه داده، تناقض ظاهری را رفع نماید.
    کلیدواژگان: واژگان کلیدی: اخلاق، حکمت نظری و عملی، قضیه اخلاقی بدیهی و نظری، مبناگرایی، آیت الله جوادی آملی
  • وحید دهقانی فیروزآبادی*، مهدی علیزاده صفحات 27-58

    اخلاق فضیلت یکی از مشهورترین نظریه های اخلاق هنجاری است که وجه تمایز اصلی اش با نظریه های فایده گرا و وظیفه گرا، تاکید بر فضیلت ها و منش های اخلاقی است. تاکنون تقریرهای مختلفی از اخلاق فضیلت ارایه شده که تقریر سعادت گرا و تقریر فاعل مبنا از جمله مهم ترین آن هاست. علی رغم وجود بایدها، نبایدها و الزامات اخلاقی فراوان در قرآن که دال بر وظیفه گرایی است و همچنین وجود برخی از تردیدها و مخالفت ها در استناد اخلاق فضیلت به قرآن، در این نوشتار با روش توصیفی تحلیلی به تبیین سازگاری مهم ترین شاخصه های اخلاق فضیلت با اخلاق قرآنی و تقریر ویژه آن از اخلاق فضیلت پرداخته ایم.
     اخلاق قرآنی، اخلاقی توحیدی، فضیلت محور، سعادت گرا و انگیزش بنیاد است که در آن فضایل اخلاقی علاوه بر ارزش ذاتی، ابزاری برای نیل به سعادت حقیقی اند که قرب به خداوند است. در تبیین ویژه قرآن از اخلاق فضیلت، محبت خدا به عنوان مهم ترین مولفه انگیزشی و معیار جامع فضایل اخلاقی است.

    کلیدواژگان: اخلاق فضیلت، اخلاق فضیلت قرآنی، اخلاق توحیدی، سعادت گرایی
  • علیرضا شیرزاد*، محمد کاویانی صفحات 59-80
    یکی از مسیرهای شکل گیری روانشناسی اسلامی، مساله گزینی از زندگی روزمره و پاسخ  با تکیه بر آموزه های قرآن و روایات است؛ انگیزه عامل، از مسایلی است که در زندگی روزمره حضوری پررنگ دارد؛ فرد مسلمان می تواند انگیزه های مثبت خود را تحت تاثیر آموزه های قرآنی تقویت کند.
     این پژوهش با هدف بررسی شیوه های تقویت انگیزش رفتار مطلوب در آیات قرآن و روایات اسلامی انجام شد. به این منظور، گزاره های مرتبط با این موضوع شناسایی و استخراج شده و سپس با بکارگیری روش تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی قرارگرفت. یافته های پژوهش نشان داد که «آگاه سازی به ویژگی های مثبت فرد»، «تسهیل عمل»، «عمومی سازی تکلیف و عمل»، «تصور رفتار اخلاقی با خود»، «عمل به میزان توان» و «تصور پشیمانی و حسرت بی حاصل» به عنوان شیوه های تقویت انگیزه رفتار مطلوب در منابع دینی به کار رفته اند. همچنین موارد یاد شده در این نوشتار به همراه مستندات دینی آنها تبیین شد؛ برای الگوسازی و استفاده از آن شیوه ها در انجام رفتارهای مطلوب، نمونه هایی نیز از کاربست آن شیوه ها در رفتار ذکر شد.
    کلیدواژگان: انگیزش، رفتار مطلوب، روانشناسی اسلامی، تنظیم رفتار
  • اسدالله احمدی*، عبدالله توکلی، علی آقاپیروز صفحات 81-107
    در متون دینی بر اهمیت نیت در ارزشمندی رفتار و عملکرد فردی و سازمانی تاکید شده است، این پژوهش با موضوع بررسی نظری رابطه نیت با عملکرد سازمانی از منظر اسلام و با هدف تحلیل و تبیین تاثیر نیت بر ارزشمندی عملکرد سازمانی بر اساس منابع دینی، آیات و روایات، انجام شده است. در این پژوهش برای گرد آوری داده ها از روش کتابخانه ای، برای تجزیه و تحلیل داده ها در بخش آیات قرآن از روش تفسیر موضوعی و تحلیل اسنادی، در بخش روایات نیز از روش حدیث پژوهی سه مرحله ای استفاده شده است. در ادامه با تبیین شرایط نیت صحیح از منظر اسلام، نتیجه گرفته شده که تاثیر گذاری نیت بر عملکرد سازمانی محصول تاثیر گذاری نیت در دو محور نفس عمل و نتیجه عمل است؛ عملکرد مطلوب سازمانی عملکردی است که علاوه بر حسن فعلی، دارای حسن فاعلی و نیت صحیح باشد.
    کلیدواژگان: نیت، عملکرد فردی، عملکرد سازمانی
  • محمد بهشتی* صفحات 109-129
    هدف پژوهش حاضر تبیین و بررسی رویکرد ابوحامد غزالی در ساحت تربیت اخلاقی و عرفانی و نقد آن از نگاه امام خمینی(ره) است. روش تحقیق توصیفی تفسیری و مبتنی بر داده های اسنادی است، ابتدا منابع اطلاعاتی دست اول مرتبط با موضوع تحقیق شناسایی و سپس به صورت هدفمند مطالعه و با روش تحلیل محتوا مورد تجزیه و تحلیل و نقد و بررسی قرار گرفت.
    یافته های پژوهش نشان می دهد: تربیت اخلاقی عرفانی غزالی بر معارف اهل بیت پیامبرعلیهم السلام ابتناء ندارد اما پایه و اساس تربیت اخلاقی عرفانی امام خمینی(ره) توحید ولایت مدار و مبتنی بر معارف اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام است؛ شیوه تربیت اخلاقی عرفانی غزالی سخت گیرانه، افراطی و خارج از موازین عقلی و شرعی است اما شیوه تربیت اخلاقی عرفانی امام خمینی(ره) با عقلانیت همراهی تام دارد و مستند و مقید به شرع مقدس است؛ شیوه تربیت اخلاقی عرفانی غزالی فردی همراه با دنیاگریزی، انزواگزینی و گوشه گیری است اما تربیت اخلاقی عرفانی امام خمینی(ره) فردی و اجتماعی است و می توان گفت رویکرد ایشان اخلاق و عرفان راز و نیاز از یک سو و حماسه و رزم از سوی دیگر است؛ نگاه غزالی در تربیت اخلاقی عرفانی نسبت به پیر و مراد نگاه تسلیم محض و پیروی بی چون و چراست اما این نگاه در مکتب اخلاقی عرفانی امام خمینی تنها در مورد معصومین علیهم السلام است.
    کلیدواژگان: مراحل تربیت نفس، عقلانیت، بندگی و دلدادگی، پیر و مراد، عرفان فردی، ریاضات نامعقول
  • حسن لاهوتیان*، بهروز محمدی منفرد صفحات 131-155

    معیار سنجش ارزش های اخلاقی اگرچه از سوی متفکران مسلمان به طور مستقل مورد بررسی قرار نگرفته است اما می توان براساس مبانی فکری هریک از آنها این معیارها را استنباط کرد. شهید سید محمد باقر صدر نیز از جمله اندیشمندان مسلمان است که با بررسی آرای وی می توان معیاری برای سنجش ارزش های اخلاقی معرفی کرد.
    شهید صدر در بررسی حسن و قبح افعال، ضمن تعرض به اقوال و آرایی که در اندیشه اسلامی مطرح بوده و همچنین با در نظر گرفتن احتمالات ممکن دیگر در باب معیار خوبی و بدی، انواع ممکن نظریه های غایت گرایانه را نقد نموده و با پذیرش عقل عملی و مطلق دیدن مدرکات آن، وظیفه گرایی قاعده نگر محسوب می شود؛ لکن در عین حال، غایتی به نام رضوان الهی را نیز همتراز با معیار وظیفه گرایانه قبول داشته و موارد نقصان و خطای عقل عملی را از این طریق، قابل جبران می بیند. از این رو یافته این پژوهش آن است که از دیدگاه صدر، نه وظیفه گرایی به نحو مطلق قابل قبول است و نه غایت گرایی مطلق، بلکه ترکیبی از وظیفه گرایی و غایت گرایی مورد نظر او بوده است؛ به تعبیری صدر یک وظیفه گرای خدا گرا است که بر اخلاق فضیلت نیز تاکید دارد.

    کلیدواژگان: معیار ارزش، شهید صدر، وظیفه گرایی، غایت گرایی، فضیلت گرایی
|
  • Majid Abolqasemzade * Pages 5-26
    The existence of self-evident theorems and the referral of theoretical theories to them (foundationalist theory) are among the important issues of epistemology. What is their improvisation? Can the science of ethics prove its theoretical propositions with little self-evidentness and is unnecessary to other sciences? The correct analysis of such issues has a great impact on defending moral values ​​and responding to its inequalities, especially relativism and moral pluralism. This text, by way of descriptive-analytical approach and by referring to all of his works, has come to the conclusion that there is an axiom in ethical science that is self-evident in its originality and conscience; That the science of morality is completely unnecessary from other sciences. There are some ambiguities that seem inconsistent at the outset.
    Keywords: ethics, Theoretical, Practical Wisdom, Ethics Propositions of Obvious, Theoretical, Foundationalism, Ayatollah Javadi Amoli
  • Vahid Dehghani Firouzabadi *, Mehdi Alizade Pages 27-58
  • Alireza Shirzad *, Mohammad Kaviany Pages 59-80
    One of the ways of formation of Islamic psychology is to solve problems from daily life and find answers based on the teachings of the Qur'an and hadiths; One of the themes of everyday life is motivation; Those who follow the Qur'an can strengthen their positive motivations under the influence of Qur'anic and psychological teachings; The aim of this study was to investigate the methods of strengthening the motivation of desirable behavior in Quranic verses and Islamic traditions and for this purpose, propositions related to this issue were identified and extracted and then examined using qualitative content analysis method. Findings showed that "awareness of the positive characteristics of the individual", "facilitation of action", "generalization of task and action", "perception of moral behavior with self", "action to the extent of power" and "perception of regret and regret" Ineffective ”have been used as methods to strengthen the motivation for desirable behavior in religious sources. Also, the mentioned cases are explained in this article along with their religious documents, and in the path of modeling and using those methods in performing desirable behaviors, examples of the application of those methods in behaviors are also mentioned.
    Keywords: Motivation, desirable behavior, Quranic psychology, Islamic psychology, behavior regulation
  • Asadullah Ahmadi *, Abdullah Tavakkoli, Ali Aqapirooz Pages 81-107
    AbstractDue to the importance of intention in the value of individual and organizational behaviors and practices from the Islamic point of view, which is emphasized in religious sources, this study aims to theoretically examine the relationship between intention and organizational performance from the perspective of Islam and with the aim of analyzing and explaining the effect of intention on value. Organizational performance is based on religious sources (verses and hadiths). In this research, the library method has been used for data collection and the method of thematic interpretation and documentary analysis has been used for the analysis of data in the holy verses section of the Holy Quran and Mr. Masoudi's three-stage hadith research method has been used in the narrations section. Finally, by explaining the conditions of correct intention from the perspective of Islam, the research has reached the conclusion that the effect of intention on organizational performance is the product of intentional influence on the two axes of action and the result of action. Have good deeds and good intentions.
    Keywords: Intention, performance, organizational performance
  • Mohammad Beheshti * Pages 109-129
    It is from the point of view of Imam Khomeini. The research method is descriptive-interpretive and based on documentary data. First, first-hand information sources related to the research topic were identified and then purposefully studied and analyzed by content analysis method.The findings of the research show: 1. Ghazali's mystical moral education is not based on the teachings of the Ahl al-Bayt of infallibility and purity, but the basis of Imam Khomeini's mystical moral education is monotheism and governorship and is based on the teachings of the Ahl al-Bayt of infallibility and purity. 2. Ghazali's method of mystical moral education is strict, extreme and outside the rational and religious standards, but Imam Khomeini's method of mystical moral education is accompanied by rationality and is documented and bound by the holy sharia. 3. Ghazali's method of mystical moral education is individual with worldliness, isolation and isolation, but Imam Khomeini's mystical moral education is individual and social and it can be said that his approach is morality and mysticism and the need for both epic and war on the other hand. . 4. Al-Ghazali's view on mystical moral education towards the followers of the pure view of pure submission and obedience to why and why, but this view in Imam Khomeini's mystical moral school is only about the infallibles (peace be upon them).
    Keywords: Self-education, the stages of self-education, rationality, servitude, affection, the teachings of the Ahl al-Bayt, old age, individual mysticism
  • Hasan Lahootiyan *, Behrouz Muhammadimunfared Pages 131-155

    While the criteria for measuring ethical values have not been assessed by Muslim thinkers independently, such criteria can be inferred based on the intellectual foundations of each of them. Martyr Muhammad Baqir al-Sadr was one of the Muslim thinkers, whose thoughts can be assessed to introduce a criterion for measuring moral values. In the assessment of the good and the bad of actions, martyr Sadr attacks the sayings and opinions that have been raised in Islamic thought and considers other possibilities about good and bad criteria in his criticizing of possible types of teleological theories and introduced deontology to be rule-based by accepting the practical reason and its absolute evidence. Nevertheless, he accepted a destination called the divine paradise to be equal to the deontological criterion and regard defects and errors of practical reason to be compensable through this way. Therefore, the present study showed that from the perspective of Sadr, neither deontology nor teleology is absolute. In fact, he chose a combination of both, and in a way, he introduced God-oriented deontology, which also emphasizes virtue ethics.

    Keywords: Value Criterion, Martyr Sadr, Deontology, teleology, Virtue Ethics