فهرست مطالب

جامعه شناسی هنر و ادبیات - سال یازدهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1398)
  • سال یازدهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1399/06/31
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سیده زهرا اجاق*، شکوفه کریمی صفحات 1-19

    این پژوهش نحوه نمایش وقایع تاریخی دوره قاجار و پهلوی برای بازتولید ایدیولوژی دوره معاصر و ایجاد پشتوانه تاریخی برای آن را در سریال تاریخی " در چشم باد" با استفاده از راهبردهای انتقال ایدیولوژی مطالعه می کند. ترکیب نظریه برساخت معنای استوارت هال با راهبردهای انتقال ایدیولوژی تامپسون، چارچوب نظری مناسبی برای دستیابی به هدف پژوهش ارایه می دهد. با شناسایی دو مولفه اصلی بازنمایی شده در سریال یعنی نهاد مطبوعات و شخصیت های سیاسی تاریخی، از نشانه شناسی جان فیسک برای تحلیل و شناخت رمزگان به کار رفته در فیلم، و مطالعه اسنادی برای فهم تنوع روایتهای تاریخی دوران بازنمایی شده استفاده می شود. یافته ها نشان می دهند که این سریال با استفاده از حذف و گزینش و تحریف زمانی به تقویت ایدیولوژی جمهوری اسلامی در دوره معاصر پرداخته و از از سه راهبرد الف) عادی سازی یا چیزوارگی به وسیله بازنمایی برخی روایات، و چشم پوشی از روایت های دیگر برای طبیعی جلوه دادن وقایع اجتماعی و سیاسی آن دوران، ب) مشروعیت زدایی در همه مولفه ها ج) چندپارگی به وسیله مطلوبیت زدایی از برخی شخصیت های مهم سیاسی. با استفاده از این سه راهبرد، روایت های تاریخی در خدمت تقویت ایدیولوژی جمهوی اسلامی ایران بوده اند. این پژوهش نشان می دهد که بهره مندی از متون و اسناد تاریخی در تحلیل نشانه شناسی می تواند ضمن افزودن بر غنای تحلیل و درک رمزگان ایدیولوژیک، ابزار مناسبی برای شناخت راهبردهای انتقال ایدیولوژی در مطالعه فیلم باشد.

    کلیدواژگان: نشانه، بازنمایی، ایدئولوژی، سریال های تاریخی، انتقال ایدئولوژی
  • سارا فریدزاده* صفحات 21-38

    تمرکز این مقاله بر سفرنامه ها به عنوان منبعی اغلب نادیده گرفته شده در مطالعات جامعه شناسانه به طور کلی و به طور خاص جامعه شناسی فرهنگ است. برای مطالعه و تعمیق در روابط پیچیده و درهم تنیده جوامع کنونی نیاز است که پیشینه تاریخی شکل گیری و توسعه جوامع مدرن در کانون توجه محققین قرار گیرد. این مقاله سعی دارد با تاکید بر آرای انسان شناس و جامعه شناس آلمانی میشایل هاربزمایر ، سفرنامه های مسافران را به منزله یکی از مهم ترین منابع دست اول تاریخی معرفی نماید و بر چرایی اهمیت این متون در شناخت جوامع مدرن تاکید کند. بعلاوه سعی خواهد شد با مقایسه این گونه ادبی با دیگر منابع، ارجحیت استفاده سفرنامه هادر مطالعات علوم اجتماعی بیشتر مشخص شود.

    کلیدواژگان: سفرنامه، مطالعات علوم اجتماعی، میشائل هاربزمایر، امر بیگانه، دیگربودگی، عمل مرزبندی، طرز و شیوه فکر عمومی
  • جلال فرزانه دهکردی* صفحات 39-61
    دارکوب (1396) فیلمی به کارگردانی بهروز شعیبی است که تاثیر اعتیاد را در برساخته شدن هویت فردی و اجتماعی شخصیت اصلی فیلم، مهسا، به تصویر می کشد. در طول فیلم، اعتیاد مهسا باعث می شود که اطرافیانش او را فردی انزجارآور و گونه ای از آلودگی اجتماعی محسوب کنند و به تحقیر و طرد او بپردازند؛ ازاین رو، شخصیت مهسا و چگونگی برساخته شدن هویت اجتماعی او از دیدگاه آلوده انگاری قابل بررسی است. ساختار روایی دارکوب را می توان دارای دو سطح از آلوده انگاری دانست؛ سطح نخست، به برساخته شدن شخصیت مهسا به عنوان «امر آلوده» اجتماعی دلالت می کند و سطح دوم، ارتباط او با جمعیت های آلوده انگاشته و چگونگی شکل گیری آن ها را نشان می دهد؛ به همین دلیل، در این مقاله از تلفیق دو رویکرد موجود در نظریه آلوده انگاری، یعنی رویکردهای روان شناختی و جامعه شناختی، برای بررسی ماهیت اعتیاد به عنوان آلودگی اجتماعی و معتاد به عنوان «امر آلوده» استفاده می شود. این دو رویکرد دارای مولفه های مشترکی همچون «دیگربودگی امر آلوده»، «برساخته شدن گفتمانی آن» و «سیالیتش در مرزهای سوژه» هستند. با استفاده از این سه مولفه، چگونگی شکل گیری فرد معتاد به عنوان «امر آلوده» و ارتباط این برساخته آلوده انگاری با تشکیل «جمعیت های آلوده انگاشته» و جغرافیای فرهنگی مربوط به آن ها بررسی می شود. در این مقاله مشخص می شود که سه مولفه مشترک در دو رویکرد آلوده انگاری نه تنها عواملی برای برساختن فرد به عنوان «امر آلوده» هستند، بلکه منجر به تشکیل جمعیت های آلوده انگاشته و مناطق حاشیه ای آلوده می شوند.
    کلیدواژگان: امر، آلوده، جمعیت های، آلوده انگاشته، ژولیا، کریستوا، تایلر
  • نادر صنعتی، الهام جهانی، حسن چاوشیان، حشمت صنعتی شرقی* صفحات 63-81
    این مقاله در صدد است تا به بازنمایی فضای مفهومی عشق در رمان های عامه پسند و ادبی دهه 80 بپردازد. چارچوب مفهومی پژوهش حاضر برگرفته از نظرات گیدنز، بک، بک-گرنشایم و باومن بوده است. همچنین با بهره گیری از نمونه گیری هدفمند چهار رمان ادبی (کافه نادری، چه کسی باور می کند رستم، ویران می آیی و رویای تبت) و رمان های عامه پسند (الهه شرقی، دالان بهشت، من او و پریچهر) برگزیده شده است. ملاک تقسیم رمان ها به ادبی و عامه پسند بر حسب تقسیم بندی حسن میرعابدینی از مشخصه های هر یک از انواع رمان بوده است. روش استفاده شده در این پژوهش، تحلیل محتوای کیفی بوده است که پس از استخراج مقوله های محوری مشخص گردید که داستان های عامه پسند، نماینده ای از عشق رمانتیک در جامعه بوده و در این رمان ها عشق حالتی از تقدس دارد؛ در حالی که رمان های ادبی نماینده ای از عشق سیال در جامعه هستند؛ در این رمان ها تشنگی عشق در تمام شخصیت های داستان حضور دارد. بر این اساس، نوع عشق در دو گونه ی رمان با هم متفاوت بوده و مفهومی از تحول عشق رمانتیک به عشق سیال فقط در یک گونه ی رمان، یعنی رمان های ادبی نفوذ کرده است. البته زنان داستان در هر دو گونه ی رمان به اندازه ی مردان قدرت داشته و همه ی رمان های عامه پسند و ادبی دهه-ی اخیر خوشبختی زن و مرد را در کنار یکدیگر نمایش می دهند.
    کلیدواژگان: عشق، رمان ادبی، رمان عامه پسند، عشق سیال، عشق رمانتیک
  • عباس کاظمی*، شیرین بابازاده، رامتین شهبازی صفحات 83-107
    پرسش اصلی مقاله این است که تهران چگونه در دهه 40 از خلال رمان ها تصویر شده است؟ و به طورکلی شهر تهران حول چه مضامینی و چگونه صورت بندی شده است؟ شش رمان شهری در سالهای دهه 40بر اساس روش تحلیل کیفی مطالعه شده اند. تصویر شهر به عنوان نماد مدرنیته تحول یابنده با عناصر دیستوپیایی اش برجسته شده است، در همه این رمانها، شهر پلید، فرد معصوم را به آدمی بی عاطفه و دلال و در عین حال دلزده و ناراحت تبدیل می کند. ما این مطالعه را با کشف پنج مضمون اصلی شرح خواهیم داد: فضاهای شهری، گروه های اجتماعی، روابط انسانی، مسایل اجتماعی و نگرش ها و افکار شهری. در میان این مضامین فضاهای سرخوشانه چون خیابان نقشی کلیدی در بازنمایی شهر داشته است و از سویی دیگر فضاهای رنج چون بیمارستان و تیمارستان نیز صورتی دیگر از شهر را تجسم بخشیدند. این وجوه دوگانه شهر یعنی سرخوشی و رنج در سایر مضامین تکرار شده است و درمجموع فردی که درگیر شهر می شود را در تناقض هایی بی پایان گرفتار می سازد.
    کلیدواژگان: تهران، شهر، رمان، مسائل اجتماعی، دیستوپیا
  • علی اصغر فهیمی فر*، حسنعلی پورمند، محمدجعفر مستشرق صفحات 109-127
    این مقاله به بررسی فیلمنامه آژانس شیشه ای، ناخدا خورشید و جدایی نادر از سیمین می پردازد تا مشخص کند آیا اثری سینمایی که ساختار و شاکله خود را از آثار غربی وام گرفته بازتاب دهنده مولفه های هویت ملی در محتوی خود هستند یا خیر؟ این فیلم ها از این جهت انتخاب شده-اند که نه تنها الگوی داستان گویی فیلم های آمریکایی را پیش گرفته و ساختار دراماتیک شان بر مبنای درام ارسطویی ساخته شده اند بلکه از آثار شاخص دهه های شصت، هفتاد و هشتاد سینمای ایران بوده و به عنوان آثاری ملی شناخته می شوند. به همین جهت این مقاله ابتدا به معرفی مولفه های هویت ایرانی از نگاه نظریه پردازان داخلی خواهد پرداخت. سپس با تحلیل روایت در فیلمنامه این آثار و تمرکز بر شخصیت محوری داستان، فیلمنامه ها را به کشمکش های اصلی شخصیت محوری خلاصه کرده و مولفه های هویت ملی را در آن ها که ساختار اصلی فیلمنامه را شکل می دهند جستجو خواهد کرد. در نهایت این پژوهش به این نتیجه خواهد رسید که هر سه اثر با وجود بهره بردن از ساختار سه پرده ای ارسطویی توانسته اند هویت ملی را در خود بازتاب دهند. در این بین آژانس شیشه ای با بازتاب حداکثری در تمام کشمکش های خود به طور تام بازتاب دهنده هویت ایرانی است پس از آژانس شیشه ای فیلم ناخدا خورشید با بازتاب پنجاه درصدی و فیلم جدایی نادر از سیمین با بازتاب کمتر از پنجاه درصدی در رتبه های بعدی قرار دارند.
    کلیدواژگان: بازتاب هویت ملی، سینمای ملی، فیلمنامه، آژانس شیشه ای، ناخدا خورشید، جدایی نادر از سیمین
  • الهه پنجه باشی*، مهناز حسن پور صفحات 129-159

    بنای صارم الدوله از مهمترین بناهای قاجاری واقع در شهر تاریخی کرمانشاه می باشد، این بنا متعلق به شاهزاده صارم الدوله فرزند ارشد عماد الدوله حاکم کرمانشاه می باشد . خانه صارم الدوله علاوه بر معماری اصیل ایرانی دارای نقاشیهای دیواری زیبایی در اتاق پنچ دری واقع در ضلع غربی می باشد. این نقوش دیواری دارای موضوعات حماسی، عاشقانه و تزیینی می باشد که در قابهایی با تزیینات فراوان تلفیقی از هنر ایرانی و اروپایی تصویر شده است. عوامل بسیاری از جمله عوامل اجتماعی در شکل گیری این آثار نقش داشته است که یکی از مهمترین آنها ورود دوربین عکاسی به ایران در دوره قاجار است که بر همه جنبه های فرهنگ و اجتماعی و هنری دوره ناصری تاثیر گذار بوده است . مفروض پژوهش حاضر مطالعه تاثیر عکاسی بر نقاشی دوره قاجار به عنوان یک پدیده اجتماعی و مطالعه تاثیر آن بر نقاشی های بنای صارم الدوله می باشد . در این دوران عوامل اجتماعی متعددی از جمله ارتباط ایران با اروپا ، سه سفر ناصر الدین شاه به اروپا ، رواج روزنامه های مصور و مهمتر از همه ورود دوربین عکاسی به ایران از زمینه های تحولات فرهنگی دوره قاجار می باشد که بر نقاشی دوران قاجار تاثیر گذار بوده است. نقاشی های بنای صارم الدوله هم به عنوان یک امارت درباری که دارای عکاسخانه بوده و دختر عماد الدوله به عنوان نخستین زن عکاس ایرانی مطرح شده است متاثر از این موضوع می باشد .

    کلیدواژگان: قاجار، صارم الدوله، عکاسی، نقاشی، نقاشی دیواری
|
  • Shokufe Karimi Pages 1-19

    This article analyses An Iranian Historical TV series that called “Dar Cheshm-e Baad” (In the Eyes of The Wind) to explore operation of Ideology by semiotic analysis and historical review. Two main components in mentioned series are the institution of the press and, political figures in Iranian history. Signs and documents are compared based on theoretical synthesis between Hall’s construction of meaning and Thompson’s operation of Ideology. For this, the film watched more than 10 times and two main factors extracted as Press and Political actors. The signs of these Factors analyzed by Fisk’s semiotic analysis and they matched to competing narratives by historical documents. According to findings the film has been able to strengthen the ideology of the Islamic Republic of Iran by means of deleting, selecting and altering of historical statements by using three modes: a) Normalization through representing certain statements and ignoring other narratives to feature the social and political events of that time b) Legitimization upon the whole elements c) fragmentation through the destitution of some key political characters.Using This modes, historical narratives boost the Ideology of Islamic Republic of Iran. This study shows that using historical documents in semiotic analysis provides rich tool for studying the operation of Ideology in film analysis.

    Keywords: Sign, Representation, Ideology, Historical film series, Operation of Ideology
  • Faridzadeh Faridzadeh * Pages 21-38

    The focus of this article is on travelogues as a neglected source in sociological studies in general and in studies of sociology of culture in particular. For understanding the complex and intertwined relationships of today's societies, it is necessary to focus on the historical context of the formation and development of modern societies. By emphasizing the views of the German anthropologist and sociologist, Michael Harbsmeier, this article tries to present travelogues as one of the most important historical sources and also points out the importance and relevance of these texts in understanding the pre-history of modern, contemporary societies. In this paper, it will also be claimed, that, comparing to other historical materials, this literary genre is the most important and relevant source for depicting the series of important sociocultural changes occurred during the eighteenth century. In this point of view, instead of applying travel accounts as a historical source for understanding foreign cultures, this media will be a representation of the traveler’s own culture and society and more precise: social formations. It will also serve as the most proper medium for investigating processes of drawing boundaries and constructing identities during the early modern era. At the end, there will be an excursion about Persian travelogues to Europe in 19th century, and their relevance for sociological studies.

    Keywords: Travelogue, studies of social sciences, Otherness, Difference, practice of boundary-making, constructing identities, Mentality
  • Jalal Farzaneh Dehkordi * Pages 39-61
    Axing (2018) is a movie directed by Beheooz Shoaibi depicting the influences of addiction on its female character’s social and personal identity. In the movie, Mahsa’s addiction is considered as a source of disgust and social contamination, and a reason for her abandonment. Therefore, Mahsa’s character and the way her social identity is constructed can be analyzed based on theories of abjection. Abjection in Axing has two narrative layers. The first layer pivots on Mahsa’s interactions with her ex-husband’s new family and her own family, while the second narrative layer relates Mahsa to the abject populations and zones who reside on the margins of society. Accordingly, in this article, the two approaches of abjection, psychological and social, are utilized for the study of addiction as social abjection and an addicted person as “the abject”. The two approaches are found to share three same features: “the otherness of the abject”, “its discursive construction” and “wandering on the borders of subject”. Therefore, by utilizing these three features, the construction of an addicted person as a construct of abjection is studied and its relation with the formation of abject populations and zones are explained. In this article it is clarified that the mentioned features are not only the main factors in the social construction of an addicted person as “the abject”, but also result in the formation of abject populations and zones.
    Keywords: abject, populations, Kristeva, Tyler
  • Nader Sanati Sharghi, Alham Gahani, Hassan Chavoshian, Heshmat Sanati * Pages 63-81
    The Conceptual Space of Love in Iranian Novels Popular and Literary in 80 Decade This article seeks to represent the conceptual space of love in popular and literary novels of the 1380s. The conceptual framework of the present study is based on the views of Giddens, Beck, Beck-Grenheim and Baumann. Using purposeful sampling chose four literary novels(Nader Cafe, Who Believes Rustam, You will come to ruin, and Tibetan Dream And popular novels (estern goddess, the corridor of paradise, me and you /and Parichar. The criterion of dividing novels into literary and popular was based on the works of Hassan Mirabedini. The method used in this study was qualitative content analysis. The results show Popular stories represented romantic love in the community In these novels, love has a state of holiness; While literary novels represent liquid love in society; In these novels the thirst for love is present in all the characters in the story. Accordingly, the type of love in the two novels is different The transformation of romantic love to liquid love was seen only in literary novels Women in both novels have as much power as men. All popular and literary novels of the last decade show the happiness of men and women together.
    Keywords: Love, literary romance, popular romance, liquid love, romantic love
  • Abbas Kazemi *, Shirin Babazadeh, Ramtin Shahbazi Pages 83-107
    The main question that this paper pursues is how has Tehran been portrayed in the 1960 s through novels? And in general, what are the urban themes and components in the Farsi novels? Regarding the fact that in the given period, Iran is developing from a traditional society into a partially modern nation-state, therefore carrying all of its problems and contradictions .Six urban novels in the 1960 s have been studied using qualitative analysis. The novels presented a dystopian image of the city. In all these novels, the filthy city transforms the innocent into a heartless and brooding man. And at the same time it depicts a face of blase and sad person.we will describe this study by discovering five main themes: Urban spaces, social groups, human relations .social issues and finally, urban thoughts and attitudes. Among these themes, delightful spaces like the street played a key role in representing the Tehran city, and on the other hand, suffering spaces such as the hospital, asylum and psychiatric hospital depicted another form of the city. These dual aspects of the city, euphoria and suffering, have been replicated in other contexts and, in sum, have implicated the individual involved in the city in endless contradictions.
    Keywords: Tehran, city, Novel, Social Issues, Dystopia, delightful spaces, suffering spaces
  • Ali Asqar Fahimifar *, Hasanali Pourmand, Mohammadjafar Mostashreq Pages 109-127
    This paper aims to analyze the plausible scenario of the glass agency an acclaimed film by Ebrahim Hatamikia, Captain khurshi and A seperation. This analysis aims to discover the representation of Iranian national identity and to understand Iranian cinemas capabilities in representing national identity. This study chooses to analyze this particular film (the glass agency) This study reviews sociologist views of Iranian national identity. Theorists like Daryoush Shaygan, Shahrokh Maskoub, Davar Sheikhavandi, Mohammadreza Tajik, Taqi Azad Armaki, and Pirouz Mojtahedzade to grasp the fundamental concept of national identity. These theorists believe that Iranian national identity has its own components and every one of them points out the most primary ones that describe national identity. This study will search these essential components in the script of mentioned movies. To achieve this goal, initially, we should recognize the leading character. Then based on his or her conflict with other principal characters, environment or any other issues, we will summarize the script to fundamental conflicts of the leading character. After that, the elusive quest for appropriate representation of Iranian national identity will begin in these twelve conflicts. This academic research reasonably concludes that most of these particular conflicts adequately represent at least one key component of national identity. Hence, it is appropriate to say that a cinematic work of art is capable of representing Iranian national identity even with narrative, structural and story resemblances to the western cinema.
    Keywords: Reflection of national identity, National Cinema, Scenario, the glass agency, captain khurshid, A seperation
  • Elaheh Panjehbashi *, Mahnaz Hassanpour Pages 129-159

    Saram al-Dawlah is one of the most important Qajar monuments located in the historic city of Kermanshah. It belongs to Prince Sarem al-Dawlah, the eldest son of Imad al-Dawlah, built during the Qajar period and during the reign of Nasser al-Din Shah. In addition to the original Iranian architecture, the Sarem al-Dawlah house has beautiful murals in the west-facing five-door room. These murals have epic, romantic and decorative themes that are framed with a rich mix of Iranian and European art. Many factors, including social factors, have contributed to the formation of these works, one of the most important being the introduction of a photographic camera into Iran during the Qajar era that influenced all aspects of Nasserian culture and art. The hypothesis of the present study is to study the effect of photography on the Qajar period and its effect on Sarem al-Dawlah. During this period, various social factors such as contact with Europe, Nasser al-Din Shah's three trips to Europe, the proliferation of pictorial newspapers, and the introduction of photography into Iran were among the major cultural developments of the Qajar period that influenced Qajar painting. The paintings of the Sarem al-Dawlah building are also affected by this as a courtyard emirate, all of the room murals in the Sarem al-Dawlah building have been worked in a blend of Iranian-European style, indicating the impact of these developments. In the search for this issue, the key issues of photography and iconography in the Qajar court are first discussed and then the impact of photography on the paintings. The content of this study is qualitative and is based on a descriptive-analytical methodology and a library collection method. The results indicate that photography is one of the most important influences on the art of iconography.

    Keywords: Qajar, Sarem al-Dawlah, Photography, Graffiti, court iconography