فهرست مطالب

روش شناسی علوم انسانی - پیاپی 102 (بهار 1399)
  • پیاپی 102 (بهار 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/07/01
  • تعداد عناوین: 5
|
  • ندا احسانی مقدم، حسن دانایی فرد*، احمدعلی خائف الهی، علی اصغر فانی صفحات 1-22

    نقدهای وارد بر پارادایم های غالب در سیطره علم به ویژه پارادایم های تحصل گرایی و تفسیری، تلاش برای یافتن پارادایم های جایگزین را تشدید کرد. یکی از پارادایم هایی که در همین راستا پا به منصه ظهور نهاد، ریالیسم انتقادی است. این پادارایم که تقریبا پارادایم نوظهوری تلقی می شود، ضمن اصالت بخشی به هستی شناسی، با به عاریت گرفتن هستی شناسی از تحصل گرایان و معرفت شناسی از تفسیریون، آشتی ای بین دو این پارادایم رقیب ایجاد کرده است. ریالیسم انتقادی با دسته بندی واقعیت در سه سطح واقعیت تجربه شده، واقعیت محقق شده و واقعیت نهفته ادعا می کند فهم عمیق تری را از پدیده ها و سازوکارهای شکل گیری آنها به دنبال دارد. اما با وجود تاثیر مثبت این پارادایم در فهم بهتر پدیده ها، روش شناسی در این پارادایم همچنان در هاله ای از ابهام است و شمار پژوهش هایی که تحت لوای این پارادایم انجام گرفته اند، اندک. ازاین رو در این مقاله تلاش شده است ضمن معرفی مفاهیم، پیش فرض ها و مبانی نظری ریالیسم انتقادی، بررسی ای بر روش شناسی آن از منظر پژوهشگران مختلف انجام گیرد. در پایان نیز نمونه ای عملی از پژوهش انجام شده تحت لوای این پارادایم تشریح شده است تا روشنگر پژوهش تحت لوای ریالیسم انتقادی باشد.

    کلیدواژگان: پارادایم، رئالیسم، رئالیسم انتقادی، سازوکار، هستی شناسی طبقه ای، روش شناسی
  • محمدامیر احمدزاده* صفحات 23-37

    تاریخ فرهنگ در ایران در چارچوب دانش تاریخ و جامعه شناسی مورد مطالعه و تحقیقات مختلف واقع شده است اما رویکرد فرهنگی به مقوله ها و موضوعات تاریخی از پیشینه چندانی برخوردار نیست. تغییر در شیوه های مطالعات تاریخی با سایر علوم به ویژه علوم اجتماعی، زمینه ای را فراهم کرد تا «تاریخ نگاری»، از شیوه های سنتی اش فاصله گرفته و جای خود را به «پژوهش های تاریخی» بدهد. نوشتار حاضر با روش توصیفی- تحلیلی بر آن است تا به بررسی ریشه های اصلی(علمی- فکری) تاریخ فرهنگی بپردازد. دستاورد تحقیق نشان می دهد که تاریخ فرهنگی قدیم برآمده از دانش ها و سنت های فکری قرن هجدهم و نوزدهم بوده و در ذیل جامعه شناسی فرهنگ به آن پرداخته می شده است و تاریخ فرهنگی جدید نیز ناشی از تحولات میان رشته ای در دانش های مختلف به ویژه مطالعات فرهنگی، مردم شناسی و انسان شناسی فرهنگی بوده و باعث تنوع «موضوع» و «روش» در مطالعات تاریخی و آثار مهم نیمه دوم قرن بیستم گردید.

    کلیدواژگان: تاریخ فرهنگی، سنت آلمانی، مارکسیسم علمی، تاریخ فرهنگی جدید
  • ابوتراب یغمائی* صفحات 39-56

    هدف این مقاله ارایه طرحی نو از تمایز پژوهش پایه/ پژوهش کاربردی است که در اغلب اسناد سیاستی بنابر مدل خطی از نوآوری ترسیم می شود. طرح جدید که شرح کارکردگرایانه نام گرفته بر مدل کارکردگرایانه از تمایز علم محض/ علم کاربردی و خصوصا دو مفهوم بازنمایی علمی و نقشه طراحی استوار است. شرح کارکردگرایانه تقدم تولید معرفت علمی بر کاربرد را، که با وجود پیشنهاد مدل خطی نمونه های ناقض فراوانی در تاریخ دارد، کنار گذاشته و به جای آن بر جنبه اجتماعی، زمینه فهم و کاربرد خروجی پژوهش اصلی و پژوهش های میانی تاکید می کند. در ادامه مقاله سعی می شود با مرور مختصر برنامه پژوهشی نیمه رسانا، که در میانه قرن بیستم در آزمایشگاه های تلفن بل در جریان بود و به ساخت ترانزیستور انجامید، تاییدی برای شرح کارکردگرایانه فراهم شود. سرانجام، چندین استلزام مدل کارکردگرایانه برای سیاست پژوهش و آموزش برشمرده می شود.

    کلیدواژگان: پژوهش پایه، پژوهش کاربردی، مدل خطی از نوآوری، شرح کارکردگرایانه، آزمایشگاه های تلفن بل
  • زهرا عسگری*، رضا نوروزی صفحات 57-67
    پژوهش های حیطه تعلیم و تربیت به طورعمده فضایی پویا، غیرقابل پیش بینی و چندبعدی دارند؛ باوجوداین عمده روش های پژوهش موجود دارای ساختاری خطی و گام بندی شده هستند که صرفا متناسب با رویکرد حاکم بر موضوع پژوهش از قبل طراحی می شوند. در این پژوهش با هدف معرفی افقی تازه در روش های پژوهش تعلیم و تربیت، به روش پژوهش نوظهور پرداخته میشود؛ بدین صورت که ابتدا با روش توصیفی تحلیل چیستی این روش مورد بحث قرار میگیرد و در ادامه متناسب با اقتضایات خاص پژوهش در حیطه تعلیم و تربیت، لزوم مطرح شدن چنین روش هایی مشخص می شود. نتایج نشان می دهد زمانمند بودن فرایند تعلیم و تربیت، اهمیت تفاوت های فردی در آن و لزوم استفاده از رویه همدلی در رابطه بین پژوهشگر و متغیرهای انسانی پژوهش در تحقیق های موجود در تعلیم و تربیت لحاظ نمی شود؛ درصورتی که روش پژوهش نوظهور متناسب با ساختار غیرخطی و از پیش طراحی نشده خود، منعطف با موقعیت های تربیتی بوده و با محدود نکردن پژوهشگر در گام های روشی، می تواند به خوبی محورهای مذکور را در حین پژوهش لحاظ کند.
    کلیدواژگان: روش پژوهش تعلیم و تربیت، روش پژوهش نوظهور، همدلی، زمانمند بودن، تفاوت های فردی
  • فرشید دانش پژوه*، هادی صمدی، احمدرضا همتی مقدم صفحات 69-85

    واقع گرایی عرفی و واقع گرایی علمی دو برنهاد متافیزیکی هستند که اولی متعهد به وجود هویات مشاهده پذیر معرفت عرفی و دومی متعهد به وجود هویات مشاهده ناپذیر ضروری در نظریه های خوب جاافتاده علمی اند. برخی از فیلسوفان با اتکا به رویکرد تکاملی در مقام دفاع یا انکار واقع گرایی عرفی و علمی برآمده اند. بررسی این استدلال ها نشان می دهد شواهد مثبتی به نفع هر دو موضع واقع گرایی و ضدواقع گرایی وجود دارد؛ اما پیامدهای شک گرایانه رویکرد تکاملی به علم، منشا ایده جدیدی برای تبیین علم و رشد معرفت علمی است.در این مقاله با بررسی استدلال های یادشده، موضعی به نفع شرحی تکاملی برای علم و رشد معرفت علمی مبتنی بر تبیین تکاملی ون فراسن اتخاذ خواهد شد؛ موضع سومی که میان واقع گرایی و معجزه باوری در تبیین موفقیت علم است. انتخاب، بین واقع گرایی یا معجزه دانستن موفقیت علم، مصداقی از مغالطه همه یا هیچ است. در رویکرد تکاملی به علم، تولید مدل های مقاوم و تاب آور، هدف اصلی علم و فلسفه است و واقع گرایی علمی نیز یکی از مدل های تاب آور فلسفه علم است.

    کلیدواژگان: واقع گرایی، تکامل، انتخاب طبیعی، اعتمادگرایی، ون فراسن
|
  • Neda Ehsani Moghadam, Hassan Danaeefard *, AhmadAli Khaefelahi, AliAsghar Fani Pages 1-22

    Criticisms of the dominant paradigms of the science, especially the positivism and the interpretive paradigms, have intensified efforts to find alternative paradigms. One of the paradigms that has emerged in this regard is critical realism. This paradigm has created a reconciliation between the two rival paradigms by borrowing ontology from positivism and epistemology from interpretivism. Critical realism claims that can lead us to deeper understanding of the phenomena and it`s generative mechanisms by stratified ontology of it, that considers reality in three empirical, actual and real layers. But despite of the positive role of this paradigm in better understanding of the phenomena, methodology of it is still unclear and a few researches have been done in this paradigm. Therefore, in this article, after introducing the concepts, assumptions and theoretical foundations of critical realism, an attempt has been made to study its methodology from the perspective of different researchers. Finally, a practical example of research conducted under the banner of this paradigm is described to shed light on research in critical realism.

    Keywords: realism, Critical realism, Mechanism, Stratified Ontology- Methodology
  • MohammadAmir Ahmadzade * Pages 23-37

    The history of culture in Iran has been studied and researched in the framework of historical and sociological knowledge, but the cultural approach to historical categories and subjects does not have much history. "Cultural history" as a scientific approach derived from interdisciplinary studies has become relatively coherent over the past three decades. This event is the result of the accumulation of historians' experiences and the confrontation of contemporary methods and theories and its integration with other sciences, especially cultural studies, anthropology and cultural anthropology. Combining the methods of historical studies with other sciences, especially the social sciences, provided the basis for "historiography" to move away from its traditional methods and give way to "historical research." The diversity of "subject" and "method" in historical studies can be seen more than anywhere else in the important and influential works written in the second half of the twentieth century.give way to "historical research." The diversity of "subject" and "method" in historical studies can be seen.

    Keywords: Cultural, history, German, Tradition, Marxism
  • Abutorab Yaghmaie * Pages 39-56

    This article aims at suggesting a new account of the distinction between basic and applied research which I call the functionalist account. In nearly all science and technology policy documents, the distinction is drawn in terms of the linear model of innovation which is not historically adequate. Upon the two conceptions of science representation and design plan, this new account discards the priority of basic over applied research which the linear model is based on. Instead, the functionalist account focuses on the social aspects and the context of use in which the final and intermediate outcomes of research are understood. To support this new account, I will next briefly review the development of transistor at Bell Telephone Laboratories in the middle of the twentieth century. Finally, some research and education policy suggestions of this account will be considered.

    Keywords: Basic Research, Applied Research, Linear Model of Innovation, Functionalist Account, Bell Telephone Laboratories
  • Zahra Asgari *, Reza Nowrozi Pages 57-67
    The nature of research in the field of education is mainly dynamic, unpredictable, and multidimensional; However, the majority of the existing research methods have a linear and staggered structure, which are merely pre-tailored to the prevailing research approach. This research is aimed to introduce the emerging research method, which is the forefront horizon in education research methodologies. The nature of this method is first analyzed using a descriptive method. Subsequently, the necessity of this method is presented according to the specific requirements of research in the field of education. The results show that the timely nature of the education process, the importance of individual differences, and the necessity of the empathy between the researcher and the human variables involved in the research are not fully considered in current education research methodologies; This is while the emerging research method, with its non-linear and unregulated structure, is adaptive to various educational situations, and by not limiting the researcher in the process steps, can well consider these aspects during the research.
    Keywords: Education Research Method, Emergent Methodology, empathy, Timely Nature, Individual Differences
  • Farshid Daneshpajooh *, Hadi Samadi, Ahmadreza Hemmatimaghaddam Pages 69-85

    Common sense realism and scientific realism are two metaphysical thesis. The former accepts the existence of the observable entities of common sense knowledge and the later accepts the unobservable entities necessary for the well-established scientific theories. Common sense realism and scientific realism are defended or rejected by some philosophers with reliance on the evolutionary approach. Studying these arguments shows there are positive evidences to the advantage of both subjects; realism and anti-realism, But skeptical consequences of evolutionary approach to science is a source for a new idea to specify science and to develop the scientific epistemology. In this article، in addition to investigating the above local reasonings to the advantage of Van Fraasson's evolutionary explanation will be adopted for science and scientific epistemology growth on the basis of specifying evolutionary; the third position which between realism and belief in miracle is in specifying the success of science. In this approach, the evolutionary approach, the production of resistant and abiding models is the main goal of science and philosophy and the scientific realism is also one of the abiding models.

    Keywords: realism, evolution, Natural Selection, Reliabilism, Van Fraassen