فهرست مطالب

  • سال بیست و نهم شماره 5 (پیاپی 272، مرداد 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/05/07
  • تعداد عناوین: 9
|
  • آیت الله علامه محمدتقی مصباح * صفحه 5

    این مقال شرحی است بر کلام امام محمدباقر علیه السلام پیرامون اوصاف شیعیان واقعی در باب شکر نعمت. گذشت که راهکار ایجاد انگیزه شکر در انسان، توجه به نعمت های الهی است. اساسا به یک معنا، هدف از اعطای نعمت، شکرگزاری انسان است؛ هرچند صرف شکرگزاری زبانی در این زمینه کافی نیست، بلکه انسان باید درصدد شناخت نعمت های الهی و کم نشماردن نعمت های زیاد خدا و نیز ناچیز شمردن عبادت های زیاد خود باشد.  خداوند متعال وعده داده است که شکر نعمت، موجب افزون شدن نعمت و ناسپاسی و کفران نعمت، موجب سلب نعمت ها می شود. ازاین رو، شناخت نعمت ها، عمل به علم و نیز اخلاص در عمل، انسان را به اوج قله بندگی می رساند. بدین منظور، برای حفظ و تقویت یادگیری شناخت، اخلاص، بیداری و جلوگیری از غفلت و آثار سو آن، باید احساس خوف از خداوند تقویت شود. گام نخست در این زمینه، خوف صادق است که راه نیل به آن، اندیشه در باب پیامدهای سوء گناهان و ناهنجاری های اخلاقی است.

    کلیدواژگان: انگیزه، خوف صادق، عمل به علم، غفلت، اخلاق
  • سعید محمدبیگی * صفحه 9

    مکتب اقتصادی لیبرال بر پایه تفکراتی که در زمینه آزادی اقتصادی دارد بر این باور است که رفتارهای اقتصادی انسان از آزادی طبیعی برخوردار بوده و هیچ گونه قیدوبندی ندارد. در مقابل، در اسلام همچنان که اصل بر آزادی اقتصادی است، این آزادی با قیود و ارزش های اسلامی همراه شده است. در این ارتباط بر پایه تعریفی که اسلام از آزادی اقتصادی ارایه می کند و براساس شرایط اقتصادی کشور ایران، پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیلی انتقادی به بررسی ابعاد اقتصادی و اجتماعی واردات کالاهای لوکس به ایران می پردازد. موافقان واردات کالاهای لوکس معتقدند این واردات به افزایش درآمدهای مالیاتی، کاهش قاچاق کالاهای لوکس، کاهش خروج ارز از کشور، افزایش رونق تولید و فراهم شدن مقدمات جهانی شدن منجر می شود. در مقابل، مخالفان اتلاف منابع محدود ارزی کشور، غالب شدن فرهنگ وارداتی، افزایش فاصله طبقاتی بین دهک های درآمدی، آسیب های روانی و اجتماعی و رواج تجمل پرستی و مصرف گرایی را از دلایل ممنوعیت واردات این نوع کالاها می دانند. نتایج پژوهش حاضر بعد از نقد و بررسی نظرات موافقان و مخالفان واردات کالاهای لوکس نشان می دهد که اساسا هزینه های اقتصادی و اجتماعی واردات این کالاها از منافع آن پیشی گرفته و به اصطلاح توجیه اقتصادی ندارند و با توجه به اینکه ماهیت کالاهای لوکس عمدتا از نوع کالاهای نهایی و مصرفی است؛ توجیه افزایش رقابت پذیری و ایجاد زمینه برای تغییر تکنولوژی تولید در داخل هم منطقی به نظر نمی رسد.

    کلیدواژگان: رفتار مصرف کننده، فرهنگ مصرف، محصولات داخلی، کالای لوکس، اصلاح الگوی مصرف
  • محمدجواد قاسمی اصل اصطهباناتی * صفحه 23

    ضرورت طراحی سازوکارهای مشروع در راستای اهداف شریعت در حوزه قراردادهای مالی، اهمیت پویایی در عقود را نشان می هد. این تحقیق، با استفاده از تحلیل های فقهی، اقتصادی و جامعه شناسانه، مفهوم، انواع، ضرورت، ادله، ضوابط و شبهات پویایی در عقود را برمی رسد و در مورد متصدی طراحی عقود به قضاوت می نشیند.
    طبق یافته های تحقیق، عقود بخش پویای توزیع ثروت در اقتصاد اسلامی است. سه سنخ دلیل بر پویایی قابل ارایه است: 1. ادله اجتماعی اقتصادی مبتنی بر تحلیل نیازهای پویای اجتماعی منجر به شکل گیری عقود. 2. تحلیل های فقهی، چون امضایی و غیرابتدایی بودن عقود و وجود منطقه الفراغ در فقه معاملات. 3. ادله لفظی، چون آیات 1 مایده؛ 34 اسراء؛ 177 بقره؛ 29 نساء و حدیث شرط. ضوابط پویایی در ابداع، تضمین اهداف و ساختارهای شریعت و در ترکیب عقود، عدم مخالفت با کتاب الله و مقتضای عقد است. رکود در شکل دهی عقود نوین، ناشی از عدم احساس نیاز به طراحی عقد جدید با وجود عقود پیشین، وجود موانع علمی چون تصور توقیفی بودن عقود یا موانع عملی چون عدم وجود مسیولیت اجتماعی برای فقهاست. متصدی امین جهت طراحی عقود نوظهور، نظام ولایت است.

    کلیدواژگان: پویایی، عقود، پویایی در عقود، احکام امضائی، منطقه الفراغ، ابداع و ترکیب عقود
  • مهدی خطیبی صفحه 35

    با اینکه در لسان فقهاء خصوصا متاخرین بر امضایی بودن ابواب معاملات تاکید و تعبدی بودن آن انکار شده است؛ اما در عین حال در مواردی احکام ابواب معاملات حمل بر تعبد شده است. نتایج تحقیق حاضر که به روش تحلیلی توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام شده، نشان می دهد اصطلاح «تعبدی» در پنج معنا به کار رفته است؛ معنای اول: تعبدی در مقابل توصلی؛ در این کاربست قصد تقرب به خداوند مقوم معنای تعبدی است و صرفا به عبادات بالمعنی الاخص اطلاق می شود. معنای دوم: تعبدی به معنای توقیفی؛ به این معنا که احکام شرعی باید مستند به شارع باشد. طبق این معنا تمامی احکام شرع اعم از عبادات و معاملات تعبدی هستند. معنای سوم: تعبد به معنای کرنش در مقابل حکم الهی؛ این معنای تعبدی اشاره به لزوم تمکین اهل ایمان نسبت به احکام الهی دارد. چهارم: تعبدی به معنای بدون غرض بودن متعلق یک حکم شرعی؛ تعبدی در این کاربست صرفا به احکام امتحانی و امثال آن، البته طبق برخی از مبانی اطلاق می شود. پنجم: تعبدی در مقابل تعقلی؛ تعبدی در این کاربست اشاره به عدم درک اغراض مترتب بر حکم یا عدم امکان به کارگیری قواعد معمم و مخصص حکم دارد. تعبدی به این معنا قابل اطلاق به ابواب معاملات به صورت کلی نیست و صرفا بر اجزاء و شرایطی که تحت تصرف شارع قرارگرفته، فی الجمله قابل اطلاق است.

    کلیدواژگان: تعبدی، تعقلی، توقیفی، ابواب معاملات
  • حبیب الله لطفی*، محمدجواد توکلی صفحه 49

    درون زایی یکی از مولفه های محوری اقتصاد مقاومتی می باشد که تبیین دقیقی از مفهوم و مولفه های آن صورت نگرفته است. این مقاله با استفاده از روش تحلیلی توصیفی به دنبال تبیین مفهوم و مولفه های محوری درون زایی در اقتصاد مقاومتی می باشد. براساس یافته های تحقیق، درون زایی به مفهوم اتکا به ظرفیت های ملی با حداکثرسازی بهره وری به منظور افزایش ثروت و ارزش افزوده در جهت رشد پایدار و امنیت اقتصادی می باشد. با توجه به تعریف، درون زایی دارای چهار مولفه محوری خودباوری، خوداتکایی، خودکفایی و خودارتقایی می باشد. با بررسی آیات و روایات، نتیجه می گیریم که دو هدف اصلی درون زایی در اقتصاد، تامین رشد وافر و امنیت اقتصادی می باشد. با توجه به رابطه درون زایی با سایر مولفه های اقتصاد مقاومتی، به نظر می رسد که درون زایی نقشی اساسی در تحقق سایر مولفه های اقتصاد مقاومتی همچون برون نگری، عدالت محوری و مردم بنیادی دارد.

    کلیدواژگان: درون زایی، اقتصاد مقاومتی، خوداتکایی، خودکفایی، خودباوری، رشد اقتصادی
  • علی قاسمی*، سید محمدکاظم رجایی رامشه صفحه 61

    اقتصاد مقاومتی ساختاری مردم محور دارد. برای فهم دقیق این ساختار و در نتیجه اعمال آن در اقتصاد کشور، با روش تحقیق توصیفی و تحلیل متون مولفه های آن کشف شد. حکومت اسلامی در نقش مکمل این ساختار، وظایفی حاکمیتی بر عهده دارد که آنها را می توان به سه دسته کلی برنامه ریزی، هدایت و نظارت تقسیم کرد. در فضایی که مردم تصدی تمامی فعالیت های اقتصادی را به عهده دارند و دولت فقط اعمال حاکمیت می کند، مولفه های ساختار مردم محور اقتصاد عبارتند از: 1. تصمیم گیری و اراده مردم؛ 2. سرمایه گذاری مردمی؛ 3. مدیریت مردمی بنگاه های اقتصادی. با سه معیار سهولت حضور مردم در اقتصاد، تمایل مردم به کسب و کار خصوصی، و عدالت تخصیصی و توزیعی در میان مردم می توان وجود ساختار مردم محور را در اقتصاد تشخیص داد. شاخص های تعیین کننده درجه این ساختار در یک نظام اقتصادی عبارتند از: نرخ بیکاری (نسبت نیروهای فعال جویای کار به کل نیروهای فعال اقتصادی)، نسبت شاغلین در بخش غیردولتی به کل شاغلین، نسبت شاغلین مالک به کل شاغلین، و نسبت شاغلینی که نقش مدیریتی دارند به کل شاغلین.

    کلیدواژگان: اقتصاد مقاومتی، ساختار مردم محور، مولفه ها، اراده مردم، سرمایه مردم، مدیریت مردمی
  • روح الله مهدیان طرقبه*، امیراحمد عظیمی، پروانه قلی پور صفحه 71

    خودکفایی و استقلال اقتصادی جامعه، اصلی است که پیوسته مورد توجه دین مبین اسلام بوده تا دولت های اسلامی بتوانند در سایه این اقتدار اقتصادی به آرمان های اعتقادی خود نیز دست یابند. در دنیای امروز بسیاری از جوامع، پایه های رشد و توسعه اقتصادشان را بر مبنای دنیاپرستی و مصرف گرایی بنا کرده اند؛ اما دین مبین اسلام، قدرت اقتصادی را ابزاری برای رسیدن به اهداف متعالی اسلامی و دستیابی به سعادت حقیقی انسان ها می داند، اما چرا جوامع اسلامی در رشد و توسعه اقتصادی به اهداف خود نرسیده اند؟ پژوهش حاضر سعی دارد به روش توصیفی تحلیلی به بررسی موانع رشد و توسعه اقتصاد در اندیشه امیرمومنان علی علیه السلام بپردازد، تا با شناخت این موانع، راهکاری برای رفع موانع دستیابی به یک اقتصاد سالم و پویا به دست دهد. یافته های این پژوهش بیانگر آن است که در راه رسیدن جامعه به اقتصادی مقتدر، موانع اخلاقی، اجتماعی، رفتاری و مدیریتی تاثیرگذارند.

    کلیدواژگان: امیرمومنان علی علیه السلام، اقتصاد، تولید، رشد، توسعه
  • یعقوب جمالی*، محمدجمال خلیلیان اشکذری صفحه 81

    ازجمله ویژگی منحصربه فرد اقتصاد اسلامی انفاق، ایثار و مواسات مالی است که نقش بسیار مهمی در توزیع ثروت و درآمد دارند. این امور با وجود ظرفیت بسیار، کمتر مورد توجه قرار می گیرند. تبیین نقش آنها در توزیع ثروت و درآمد می تواند در این راستا بسیار راهگشا باشد. هدف این پژوهش تبیین نقش این موارد در توزیع ثروت و درآمد است، تا با تبیین نقش آنها، آنچه شایسته تقویت این موارد است، رقم خورد. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه ای و به صورت تحلیلی توصیفی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد انفاق، ایثار و مواسات مالی آثار و برکات زیر را به دنبال دارد: تضمین پرداخت داوطلبانه، تقویت قرابت و نزدیکی مردم با نظام اسلامی، عدالت اقتصادی، کاهش فقر، امنیت اقتصادی، کاهش فاصله طبقاتی، تامین اجتماعی، حذف واسطه های غیرلازم، ایجاد محبت و صمیمیت میان مردم، تسریع ظهور آثار توزیع ثروت، اشتیاق مردم به توزیع ثروت، صرفه جویی در هزینه های توزیع، تعدیل ثروت، تعدیل توزیع ثروت و درآمد، کاهش مشکلات و معضلات اجتماعی.

    کلیدواژگان: انفاق، ایثار، مواسات، توزیع درآمد و ثروت
  • محمد مطلبی فشارکی*، محمدجواد توکلی صفحه 91

    تبیین الگوی تقدیر معیشت خانواده در رویکرد اسلامی از آن جهت مهم است که تامین معیشت خانواده می باید با کارکرد اصلی خانواده در پرورش نسل و همچنین اهداف کلان نظام اقتصادی اسلام سازگار باشد. این تحقیق با استفاده از روش تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای به دنبال تبیین الگوی تقدیر معیشت خانواده مسلمان در دو حوزه کسب و تخصیص درآمد می‎باشد. بنا به یافته های پژوهش، کسب درآمد در خانواده مسلمان با هدف گذاری تامین درآمد حلال بین حد کفاف و حد تزاحم صورت می گیرد. درآمدهای کسب شده در چهار بخش مصرف، پس انداز، سرمایه گذاری و انفاق تخصیص داده می شود. خانواده با مدیریت صحیح درآمد، با رعایت کردن اصول حاکم بر الگوی مطلوب مصرف، ضمن تامین احتیاجات اصلی خانواده، می تواند مازاد درآمد خود را برای نیازهای آینده در درون و بیرون خانواده پس انداز کند و همچنین با سرمایه گذاری شرعی مازاد درآمد خود، زمینه کسب درآمد مجدد در خانواده و همچنین زمینه اشتغال افراد بیکار را فراهم آورد. همچنین خانواده ها بخشی از درآمد مازاد خود را نیز برای توانمندسازی خانواده های دیگر و رفع نیاز آنان صرف می کنند. تحقق الگوی تقدیر معیشت خانواده در اقتصاد اسلامی و تحقق لایه های حمایتی بعدی، باعث می شود که وضعیت معیشتی خانواده ها بهبود یابد و در سطح کلان تعادل و ثبات اقتصادی در جامعه ایجاد شود.

    کلیدواژگان: تقدیر معیشت، الگو، الگوی تقدیر معیشت، اقتصاد اسلامی، اقتصاد خانواده
|
  • Ayatollah Allameh MohammadTaqi Mesbah* Page 5

    This paper is a commentary on the advices of Imam Mohammad Bagher (PBUH) regarding thanksgiving. It has been said that, paying attention to the divine blessings is a way to heighten the sense of gratitude in human beings. Basically, in a sense, human gratitude is the purpose of bestowing blessings; although, mere thanksgiving is not enough in this regard, man must know the divine blessings, avoid underestimating the divine blessings and do not be proud of his worship. God Almighty has promised that gratitude increases blessings but ingratitude leads to deprivation. Therefore, recognition of the divine blessings, practicing knowledge and sincerity in practice, brings man to the peak of servitude. To this end, man must strengthen the feeling of fear of God. The first step in this regard is the sincere fear that will be obtained by thinking about the consequences of sins and moral anomalies.

    Keywords: motivation, honest fear, practicing the knowledge, negligence, ethic
  • Saeed Mohammad beigi* Page 9

    Liberal economics, based on the principles of economic freedom, believes that human economic behavior enjoys natural freedom and has no constraints. In contrast, the Islamic school of economics, in addition to the principle of economic freedom, considers certain restrictions and values in the economy. Using a descriptive-analytical method, this paper studies the economic and social dimensions of importing luxury goods to Iran, based on the definition of economic freedom in Islam and the economic conditions of Iran. Proponents of importing these goods believe that such imports will increase tax revenues, reduce the smuggling of luxury goods, reduce the outflow of currency from the country, increase the production boom and provide the preconditions for globalization. Emphasizing the ban on importing these goods into the country, opponents believe that, importing luxury goods destroys the country's limited exchange resources, increases the social gap between income deciles, increases psychological and social harm, promotes a tendency towards luxury goods and as a result promotes consumerism. Examining the views of proponents and opponents show that, basically, the economic and social costs of importing these goods outweigh the benefits and have no so-called economic justification, because the nature of luxury goods are mainly consumer goods and it contradicts the development of the domestic production cycle.

    Keywords: behavior of consumer, consumption culture, domestic products, luxury goods, consumption pattern modification
  • MohammadJavad Ghasemi Asl Estahbanaty* Page 23

    Designing legitimate mechanisms in line with the goals of Sharia in the field of financial contracts is of great importance. Using jurisprudential, economic and sociological analyzes this paper studies the concept, arguments, criteria and obstacles of dynamics in contracts. The findings show that, contracts are a dynamic part of wealth distribution in Islamic economics. Three types of reasons for this dynamism can be proposed, I) socio-economic arguments based on the analysis of dynamic social needs, II) jurisprudential analysis, such as the signatory nature of rulings and non-primitiveness of contracts and the existence of manteqatul-firaq in the jurisprudence of transactions, III) verbal arguments, such as verses 5:1; 17: 34; 2: 177 and 4: 29 and the hadith of Condition. Dynamic criteria in inventing include, guaranteeing the goals and structures of Shari'a and the composition of contracts, compliance with the Book of God and the requirements of the contract. Neglecting the new contracts and the existence of scientific and practical obstacles such as lack of social responsibility for jurists are among the reason for the stagnation in the formation of new contracts. The trustee for designing designing new contracts is the Guardianship.

    Keywords: ynamics, contracts, dynamics in contracts, signatory rulings, manteqatul-firaq, innovation, composition of contracts
  • Mahdi Khatibi * Page 35

    Although the jurists, especially the later ones, have emphasized the signatory nature of rulings of the chapters of transactions and have denied its devotional nature; but at the same time, in some cases, the rulings of the chapters of transactions have been considered Ta’abudi (devotional). Jurisprudential and Principles texts show that the term "Ta’abud" is used in five meanings, I) Ta’abud vs. Tawassul, in this usage, the intention of approaching God, firms the meaning of "Ta’abud" and refers only to worship in a special sense, II) Ta’abud vs. Taughifi, in the sense that the Shari'a rulings must be documented by the lawgiver. According to this meaning, all the rules of Shari'a, including worship and transactions, are devotional. III) Devotion means obedience to the divine command. This meaning refers to the necessity of obeying the divine commandments. IV) Devotion means absence of purpose in the belonging of a sentence. Devotion in this application refers only to the tentative rules and the like, of course, according to some foundations. V) Devotion vs. rational; devotion in this application refers to the lack of understanding about the intentions of a sentence or the impossibility of applying the general and specific rules of a sentence. Devotional in this sense does not apply to the chapters of transactions in general and can only be applied to the components and conditions that have been possessed by the lawgiver.

    Keywords: devotional, rational, Taughifi, chapters of transactions
  • Habibullah Lotfi*, MohammadJavad Tavakoli Page 49

    Endogeneity is one of the central components of the resistance economy that its concept and components have not been precisely explained. Using a descriptive-analytical method, this paper studies the concept and components of endogeneity in the resistance economy. The findings show that, endogeneity means relying on national capacities by maximizing productivity to increase wealth, sustainable growth and economic security of a country. According to the definition, endogeneity has four central components: self-confidence, self-reliance, self-sufficiency and self-promotion. Examining the verses and hadiths, we conclude that the two main goals of endogenousness in the economy are ensuring abundant growth and strengthing the economic security. Given the relationship between endogenousness and other components of resistance economics, it seems that endogenousity plays an essential role in the realization of other components of resistance economics such as outward-looking, justice-oriented and people-based nature of resistance economics.

    Keywords: endogenousness, resistance economy, self-reliance, self-sufficiency, self-esteem, economic growth
  • Ali Ghasemi *, Seyed MohammadKazem Rajaei Ramshe Page 61

    Resistance economics has a people-centered structure. Using a descriptive-analytical method, this paper studies the components, criteria and indicators of people-centeredness in the resistance economy. In the complementary role of this structure, the Islamic government has responsibilities that can be divided into three general categories: planning, directing, and monitoring. The components of a people-centered structure of the economy are, I) Decision making and the will of the people, II) People's investment III) Popular management of business. The existence of a people-centered structure in the economy can be identified by the three criteria of facilitating the presence of people in the economy, people's desire for private business, and distributive justice among the people. The defining indicators of the degree of this structure in an economic system are, unemployment rate, ratio of employees in the non-governmental sector to total employees, ratio of owner's employees to total employees and the ratio of employees who have a managerial role to total employees.

    Keywords: resistance economy, people-centered structure, components, people's will, people's capital, people's management
  • Ruhollah Mahdian Torqabe *, AmirAhmad Azimi, Parvaneh Gholipour Page 71

    The self-sufficiency and economic independence of the society is the principle that has been constantly considered by the religion of Islam; so that Islamic states can achieve their ideals in the shadow of this economic authority. In today's world, many societies have based their economic growth and development on worldliness and consumerism; but the religion of Islam considers economic power as a means to achieve the sublime goals of Islam and to provide the true happiness of human beings. But why have not Islamic societies achieved economic growth and development? Using a discriptve-analytical method, this paper studies the tbstacles to economic growth and development in the thought of Amir al-Mu'minin (PBUH). Findings indicate that moral, social, behavioral and managerial barriers are effective in achieving a powerful economy in society. The findings indicate that ethical, social, behavioral and managerial barriers have a significant impact on the realization of a powerful economy.

    Keywords: Amir al-Mu'minin (PBUH), economy, production, growth, development
  • Yaqub Jamali*, MohammadJamal Khalilian Ashkazari Page 81

    One of the unique features of Islamic economics is charity, self-sacrifice and financial support, which play a very important role in the distribution of wealth and income. Despite their great potential, these matters receive less attention. Explaining their role in the distribution of wealth and income can be very helpful in this regard. Using a descriptive-analytical method, this paper seeks to analyzes the role of charity, self-sacrifice and financial support in distributing the income and wealth of the Islamic society. The findings show that charity, self-sacrifice and financial support have the following effects and blessings, voluntary repayment strengthening the closeness of the people with the Islamic system, economic justice, reducing poverty, economic security, reducing social distance, eliminating unnecessary intermediaries, creating love and intimacy between people, accelerating the emergence of the effects of wealth distribution, wealth distribution, wealth adjustment, adjustment of wealth and income distribution and reducing social problems and difficulties

    Keywords: charity, sacrifice, compassion, income, wealth distribution
  • Mohammad Motalebi Fesharaki*, MohammadJavad Tavakoli Page 91

    Family livelihood regulation model in the Islamic approach is closely related to the main function of the family in the upbringing of generations and also the macro goals of the Islamic economic system. Using a descriptive-analytical method, this paper studies the family livelihood regulation model in the Muslim family in two areas of business and income allocation. According to the findings, earning income in a Muslim family is done with the aim of providing a halal income between the limit of sufficiency and the limit of tazahum (the state where two obligations collide with each other but one is more). Earnings are allocated to the four sectors of consumption, savings, investment and charity. The family can save their surplus income for their future needs through income management and observing the principles of optimal consumption. Families also spend part of their surplus income to empower other families and meet their needs. The realization of the family livelihood model in Islamic economics and the realization of the next layers of support will improve the living conditions of families and at the macro level, it brings economic balance and stability to society.

    Keywords: livelihood regulation, model, livelihood regulation model, Islamic economics, family economics