فهرست مطالب

  • پیاپی 2 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/10/27
  • تعداد عناوین: 6
|
  • معصومه حافظی *، معصومه شریفی صفحه 7

    این پژوهش با هدف ترویج فرهنگ غنی قرآن کریم و استخراج اصول رفتاری مورد نیاز آموزگارانی که رسالت مهم تدریس دروس دینی و قرآن مقطع ابتدایی را به عهده دارند، به سامان رسیده است. در قرآن کریم، شیوه تبلیغ دین، بر آموزه هایی همچون مدارا، خودسازی، تبشیر و انذار و تواضع استوار است که در این مقاله، ده مورد از این اصول، مورد واکاوی قرار گرفته است. این اصول رفتاری، بیشتر از آیاتی استخراج شده اند که انبیای الهی و به ویژه پیامبر اسلام(ص) را به عنوان اسوه ی رفتاری در فرآیند تبلیغ علوم دینی، مورد خطاب قرار داده اند. در این پژوهش، با معیار قرار دادن این دسته از آیات، داده ها با روش کتابخانه ای استخراج شده و با بهره بردن از سخنان معصومین(ع) و مراجعه به کتاب های لغوی، تفسیری و اخلاقی، با شیوه تفسیر اجتهادی و به شکل توصیفی تحلیلی، مساله تحقیق تبیین شده است. باور بر آن است که اصول یادشده، از جمله راهکارهای بهینه سازی فرآیند پرورش دینی دانش آموزان است و آموزگاران دروس دینی، با به کارگیری این اصول رفتاری، خود را به سرچشمه علم الهی متصل نموده اند که از هرگونه خطایی مصون بوده و به ارتقا و بالندگی فرهنگ تعلیم و تربیت کمک شایانی می نماید.

    کلیدواژگان: قرآن کریم، پیامبر اکرم(ص)، اصول رفتاری، مربی، دروس دینی و قرآن
  • زهرا فخر روحانی* صفحه 29

    هدف آموزش های دینی مدارس، تربیت اعتقادی، اخلاقی و عبادی دانش آموزان است. برای تحقق این هدف، کوشش های فراوانی انجام می‌شود، اما باید دانست که یادگیری ها و تجاربی که دانش آموزان در نظام آموزشی کسب می‌کنند، محدود به برنامه درسی آشکار نیست و گاه عوامل دیگری نیز به نحو گسترده تر، پایدارتر و نافذتر بر شکل گیری تجارب، انتقال افکار، نگرش ها، ارزش ها و اعمال و رفتار دانش آموزان تاثیر می‌گذارند. این عوامل، برنامه درسی پنهان یا پیامدهای قصد نشده نامیده می شوند و واجد آثار مثبت و منفی فراوانی بر روی دانش آموزان است. از هنگامی که دانش آموزان در متن نظام آموزشی قرار می‌گیرند، با سه جنبه شناختی، فیزیکی و اجتماعی محیط مواجه می‌شوند که هرکدام از این سه جنبه با یک برنامه درسی پنهان همراه است. در این میان، محیط اجتماعی، نافذترین و مهمترین جنبه از محیط های آموزشی است. منظور از جنبه اجتماعی، روابط و مناسبات اجتماعی حاکم بر مدرسه و نیز ارزش هایی است که از طریق رسانه های متداول ‌و به ویژه رسانه های تعاملی، تبلیغ، توسعه و ترویج می‌شود. یافته های پژوهش حاضر که با جمع آوری اطلاعات از منابع مکتوب کتابخانه ای سامان یافته، نشان می دهد که برنامه ریزی‌های کلان اجتماعی همچون دیدگاه سکولار حاکم بر جریان عمومی تعلیم و تربیت و نیز گسترش رسانه های دیجیتالی، از عواملی هستند که تلاش های نظام تعلیم وتربیت عمومی را در زمینه درس دینی با ناکارآمدی مواجه می‌سازند.

    کلیدواژگان: آموزش های دینی، مدارس، دانش آموزان، ناکارآمدی
  • زینب طیبی*، نرگس توکل صفحه 51

    هدف از آفرینش بشر، هدایت و قرار دادن او در مسیر عبودیت است. خداوند­متعال این رسالت خطیر را بر عهده پیامبران نهاده است و آن­ها را با معجزات و خصایص پیامبرانه تاییدکرده تا کاروان بشری را به کمال مطلوب رسانند و جان­های نورانی را آماده ملاقات پروردگار کنند. در این میان، معجزه­ی بی بدیل پیامبر خاتم(ص) با بیانی منحصر به فرد، به زیبایی، زندگانی انبیا و راه و روش آنها در مسیر هدایت بشر را در قالب داستان به تصویر کشیده است؛ چراکه بیان پیام به صورت غیر مستقیم و در اثنای قصص، تاثیرات هدایتی و تربیتی قابل توجه و فزاینده­تری بر مخاطبان دارد. از آنجا که شناسایی و باز­نگری اصول و روش­های تربیتی انبیا در قصص قرآن، راه­گشای بسیاری از مسایل و مشکلات تربیتی در سطوح مختلف اقشار جامعه اسلامی است، این نوشتار با روش توصیفی- تحلیلی و بهره­گیری از منابع مکتوب کتابخانه­‌ای، به بیان اصول و روش­های تربیتی انبیا در قصص قرآن در نظر علامه طباطبایی و سید قطب اختصاص یافته است. نگرش در آیات وحی بیانگر آنست که اصل ­کرامت، توحید­محوری، عزت­مداری، تدریج محوری، اخلاق­ورزی، اصلاح شرایط و روابط انسانی، صداقت و روش­های تربیتی اسوه­سازی، تشویق وتنبیه، انذار و تبشیر، تغافل، امر به معروف و نهی از منکر از جمله اصول و روش­های تربیتی انبیاء است که در  تفاسیر گرانسنگ «المیزان فی تفسیر القرآن»  و « فی ظلال القرآن»، به روشنی آمده است.

    کلیدواژگان: قصص قرآن، اصو تربیتی، روش های تربیتی، انبیاء، «المیزان فی تفسیر القرآن»، «فی ظلال القرآن»
  • شهرزاد عبدالرحیمیان*، شکوفه دارابی صفحه 77

    اخلاق یکی از نیازهای بزرگ جوامع بشری است. آموزش ‌و پرورش نقش مهمی در تربیت اخلاق‌مدار در دوران کودکی و بعد از آن ایفا می‌کند و باعث رشد شخصیت دانش‌آموزان، نگرش و نیز آگاهی آنان می‌شود.  هدف این مقاله، بررسی و تحلیل کتاب هدیه‌های آسمان پایه ی پنجم ابتدایی از منظر ارایه آموزه‌های اخلاق‌مداری و پیشنهاد برنامه درسی مناسبی است تا بتواند کلیه‌ی نیازهای ضروری تربیت اخلاقی را در خود جای دهد. در این تحقیق، روش توصیفی- تحلیلی مورد استفاده قرار گرفته است. تعداد صفحات کتاب هدیه‌های آسمان پایه‌ پنجم ابتدایی در سال تحصیلی 97-96  با 8 مولفه اصلی و 28 مولفه فرعی بررسی شد و فراوانی و درصد نسبی هر یک از مولفه‌ها و زیرمولفه‌ها به دست آمد. تحلیل محتوای کتاب از منظر توجه به مولفه‌های تربیت اخلاقی، نشان داد که مولفه ی مربوط به تفکر و تعقل با 56 مورد، بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داده است. در هدیه های آسمان،کمترین مقدار، مربوط به مولفه‌های صداقت و نظم است و انضباط نیز بدون فراوانی است .در محتوای این کتاب، به برخی مولفه‌های تربیت اخلاقی کمتر توجه شده و یا اصلا توجه نشده است. به‌ عبارت ‌دیگر، این کتاب مولفه‌های تربیت اخلاقی را به یک نسبت پوشش نداده است، درحالیکه تربیت اخلاقی یکی از مهمترین عوامل پیشرفت جامعه است.

    کلیدواژگان: تحلیل محتوا، تربیت اخلاقی، «هدیه های آسمان»، پنجم ابتدایی
  • امید اسدی*، محمد حسین نژاد صفحه 89

    در عصر کنونی، با گسترده شدن مطالعات ارتباطی و افزایش دانش بشری، می توان از روش هایی برای القای مفاهیم به مخاطبان بهره برد. در این بین، برخی ابزارها نیز به منظور مخدوش کردن دین و فرهنگ، گسترش یافته و ویژگی های بی نظیر شبکه های اجتماعی به آن ابعاد تازه ای داده است. بررسی روش های مورد استفاده دشمنان در تبلیغات ضد دین و فرهنگ، نشان می دهد که بیشتر این شیوه ها پیرامون ایجاد غفلت با استفاده از فنون رسانه ای است. به دلیل ویژگی های خاص فضای مجازی و نو بودن این پدیده، بسیاری از والدین فرصت، امکان و یا توان کافی برای شناخت دقیق این فضا و کاربردهای آن را ندارند و عدم آشنایی مناسب آن ها با این فضا، بسیاری از کارکردهای خانواده‎ را در این زمینه دچار اختلال کرده است. در کنار آسیب‌های فضای مجازی، راهکارهایی برای استفاده صحیح و کاهش آسیب‌های آن وجود دارد. پژوهش حاضر به بررسی دیدگاه های کارشناسان این عرصه در مورد راهکار های مختلف کاهش آسیب‌های فضای مجازی اختصاص یافته است.

    کلیدواژگان: آسیب شناسی، فضای مجازی، روابط اجتماعی، خانواده
  • سید سجاد مجابی *، مرتضی رازداری، محسن ذوالقدرنسب صفحه 109

    این مقاله با هدف تبیین نظری و مواضع اسلامی در خصوص شبکه های ارتباطی در عصر حاضر و تمایزات آن نسبت به علوم انسانی غرب انجام شده است. بمنظور دستیابی به اهداف پژوهش، این نوشتار با رویکرد تحلیلی و جمع آوری اطلاعات از منابع مکتوب کتابخانه و انجام مصاحبه با صاحب نظران سامان یافته است. نتایج تحقیق نشان می دهد که علوم اسلامی فارغ از نگاه غربی که در آن بیشتر بر ابزار ارتباطی و نحوه ی شکل گیری و نقشه ی ارتباطی بین اعضا در شبکه های ارتباطی تکیه شده است؛ بیشتر بر سطوح، ترویج، عمق بخشیدن و هدف روابط، تاکید دارد. در اسلام نیز مانند علوم انسانی غرب، بر تحقق دهکده ی جهانی تاکید شده است، اما در علوم اسلامی، این نکته با نگاهی فراتر از پراگماتیسم و بیشتر بر مبنای تعامل و عمق زیاد موجود در روابط و اینکه این مبانی فقط به روابط انسان با انسان اشاره ندارد و ساحت های دیگری را شامل می شود، مورد توجه قرار گرفته است.

    کلیدواژگان: شبکه های ارتباطی، علوم اسلامی، علوم انسانی غرب، ارتباطات اسلامی
|
  • Masoumeh Hafezi*, Masoumeh Sharifi Page 7

    This study aimed to promote the rich culture of the Holy Quran and extract the behavioral principles which are necessary for teachers who are responsible for teaching the elementary school religious courses and Quran. In the Holy Quran, the way of religious promotion is based on teachings such as tolerance, self-improvement, evangel, warning, and humility that in this study, the ten cases of these principles were examined. These behavioral principles were often extracted from the verses that divine prophets, especially the Prophet Mohammad, were addressed as the behavioral models of the process of promotion of religious sciences. This descriptive-analytical study by applying these groups of verses and an Ijtihadi interpretation methodology collected the data through a library method and explained the research problem by taking advantage of Ahl al-Bayt’s sayings and lexical, interpretative, and ethical books. It is believed that the mentioned principles are among the ways to optimize the process of students’ religious education and teachers of religious courses link themselves to the source of divine knowledge, which is immune from any mistake and contributes to the improvement of the culture of education by using these principles.

    Keywords: the Holy Quran, the Prophet Mohammad, behavioral principles, trainer, elementary school religious courses, Quran
  • Zahra Fakhr Rouhani* Page 29

    The aim of religious educations in schools is students’ belief, moral, and worship education. Many efforts are done for realizing this purpose, but it is necessary to know that what students learn and experience in educational systems is not limited to obvious curriculum and, sometimes, other factors affect the formation of students’ experiences, thoughts, attitudes, values, acts, and behaviors in a broader, more sustainable, and more penetrating way. These factors, which are called hidden curriculum or unintended consequences, have many positive and negative effects on students. When students enter an educational system, they face the cognitive, physical, and social aspects of environment which each of them includes a hidden curriculum. Meanwhile, social environment is the most important and penetrating aspect of educational environments. Social aspect means the social relationships dominant in schools and the values promoted by mass media, especially, interactive media. The findings of this research, which are gotten from library written sources, showed that the causes of inefficiency of religious educations are including the macro social planning such as secularism dominant in the general flow of education and the development of digital media.

    Keywords: religious educations, schools, students, inefficiency
  • Zeinab Tayebi*, Narges Tavakol Page 51

    The purpose of humans’ creation is to direct them to the way of devotion. God delegated this great mission to the prophets and confirmed them with their miracles and traits so that they take humans to desired perfection and make lighted souls ready to meet the Lord. Meanwhile, God beautifully depicted the Prophet Mohammad’s unique miracle and the prophets’ lives and their ways to guide humans in the form of story; because sending a message indirectly through storytelling has more significant directional and educational influences on the audiences. The identification and review of the prophets’ educational principles and ways in Quranic stories solve many educational problems at different levels in an Islamic society and it is the reason why this descriptive-analytical research presents the prophets’ educational principles and ways in Quranic stories from Allameh Tabatabaei’s and Seyed Ghotb’s viewpoints by using library written sources. According to Al-Mizan fi Tafsir al-Quran and Fi Zelal al-Quran, the prophet’s educational principles are as follows: dignity, monotheism, self-esteem, graduality, morality, the reformation of human conditions and relationships, and honesty. In addition, the prophet’s educational ways are as follows: modeling, encouragement and punishment, warning and evangel, ignorance, and enjoining good and forbidding wrong.

    Keywords: Quranic stories, educational principles, educational ways, the prophets, Al-Mizan fi Tafsir al-Quran, Fi Zelal al-Quran
  • Shahrzad Abd al-Rahimian *, Shokoufeh Darabi Page 77

    Ethics is one of the great needs of human societies. Educational system plays an important role in moral education at the ages of childhood and after that and helps grow students’ personality, attitude, and awareness. This study aimed to analyze the book “Heaven’s Gifts” (elementary fifth grade) from the view of presenting moral teachings and suggest a proper curriculum in order that it can provide all necessary needs for moral education. This study applied a descriptive-analytical method. The book “Heaven’s Gifts” (elementary fifth grade, in the academic year 2017-2018) were reviewed and obtained 8 main and 28 sub-main components, as well as the frequency and relative percentage of each of them. Analyzing the book from the perspective of moral educational components showed that the most frequency belongs to the component of thinking with 56 cases. In this book, the least frequency is related to the components of honesty and order and there is no case for the component of discipline. The content of this book focuses never or less on some moral educational components. In other words, although moral education is one of the most significant factors of developing societies, this book does not equally cover moral educational components.

    Keywords: content analysis, moral education, “Heaven’s Gifts”, elementary fifthgrade
  • Omid Asadi*, Mohammad Husseinnejad Page 89

    Nowadays, through expanding communication studies and increasing human knowledge, it becomes possible to use some ways to instill concepts into audiences. Meanwhile, some tools have being developed to damage religions and cultures and even the unique features of social networks have been helping it. A study on the ways applied by enemies to spread anti-religion and anti-culture propaganda demonstrates that media techniques are used for many of these ways related to make audiences neglect. Because of the particular features the cyberspace has and due to the novelty of this phenomenon, many parents do not have any opportunity, possibility, or sufficient ability to precisely know about the cyberspace and its functions. So, the lack of knowledge about this phenomenon harms a lot of family functions. There are some solutions to correctly use the cyberspace and decrease its damages. The present research investigates experts’ ideas about the various solutions to decrease its damages.

    Keywords: pathology, cyberspace, social relationships, family
  • Seyed Sajad Mojabi*, Morteza Razdari, Mohsen Zolghadrnasab Page 109

    This study was conducted with the aim of theoretical and Islamic explanation of communication networks, at the present time, and its differences with the humanities of the west; thus, this study, which applied an analytical approach, collected the data from library written sources and some interviews with experts. The results showed that from the western view, what is often emphasized in communication networks is communication tools and the formation of communications among the members, but from the Islamic view, more emphasis is put on the levels, promotion, depth, and purpose of communications. Islam, like the humanities of the west, focuses on creating the global village, but in Islam, it is beyond the pragmatism and often based on the high depth of communications and these basics are related to not only human relations, but also other kinds of relations.

    Keywords: communication networks, Islamic sciences, humanities of the west, Islamic communications