فهرست مطالب

تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران - سال سی و ششم شماره 4 (پیاپی 102، مهر و آبان 1399)
  • سال سی و ششم شماره 4 (پیاپی 102، مهر و آبان 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/07/01
  • تعداد عناوین: 12
|
  • یوسف نصیری*، فریبرز شکاری، محمد اسدی صفحات 523-541

    به منظور بررسی اثر کاربرد کودهای زیستی و سولفات روی بر بعضی صفات مورفولوژیکی، عملکرد و اسانس گیاه دارویی مرزه (Satureja hortensis L.)، آزمایشی در سال 1392 به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه مراغه اجرا شد. تیمارها شامل کودهای زیستی (شاهد یا عدم تلقیح، نیتروکسین و سوپرنیتروپلاس) و محلول پاشی گیاهان با سولفات روی (غلظت های صفر، 2.5 و 5 در هزار) بودند. نتایج نشان داد که اثر کودهای زیستی و سولفات روی بر تعداد ساقه های فرعی، وزن خشک سرشاخه گلدار، وزن تر و خشک تک بوته، عملکرد بیولوژیک و عملکرد اسانس معنی دار شد. بیشترین مقدار صفات مذکور به ترتیب در تیمارهای تلقیح سوپرنیتروپلاس و نیتروکسین بدست آمد. علاوه بر صفات اشاره شده، ارتفاع بوته نیز با کاربرد غلظت های 5/2 و 5 در هزار سولفات روی نسبت به شاهد افزایش یافت. قطر ساقه تحت تاثیر کود زیستی سوپرنیتروپلاس+ محلول پاشی سولفات روی با غلظت 2.5 در هزار و کود نیتروکسین+ محلول پاشی سولفات روی با غلظت 5 در هزار به حداکثر مقدار خود رسید. تیمارهای محلول پاشی سولفات روی با غلظت 5 در هزار+ سوپرنیتروپلاس، سولفات روی با غلظت 2.5 در هزار+ نیتروکسین و سولفات روی با غلظت 5 در هزار+ نیتروکسین با بیشترین درصد اسانس، باعث افزایش 34.5 درصدی مقدار اسانس مرزه نسبت به شاهد شدند. به طور خلاصه، نتایج این مطالعه نشان داد که کاربرد کودهای زیستی سوپرنیتروپلاس، نیتروکسین و سولفات روی می توانند برای بهبود رشد گیاه و افزایش اسانس مرزه استفاده شوند.

    کلیدواژگان: مرزه (Satureja hortensis L.)، نیتروکسین، سوپرنیتروپلاس، روی، عملکرد، اسانس
  • صبا قاسمی*، زهره حبیبی، فاطمه رضا علیزاده روشن صفحات 542-551

     در این تحقیق، بررسی عصاره کلروفرمی ساقه گیاه Ferula ovina Boiss.از خانواده چتریان بررسی شد. این گونه گیاهی در فصل گلدهی از استان تهران- دماوندجمع آوری شد.پس از خالص سازی عصاره با استفاده از کروماتوگرافی ستونی بر روی سیلیکاژل با گرادیان حلال n- هگزان - اتیل استات 12 جزء بدست آمد. در نتیجه خالص سازی بیشتر این فرکشن ها، چهار مشتق استری مونوترپنوییدی به نام های شیمگین (1)، (S1،R2،S4)-1،7،7-تری متیل بی سیکلو [2.2.1] هپتان-2-ایل 4-متوکسی بنزوآت (2)، (S1،R2،S4)-1،7،7-تری متیل بی سیکلو [2.2.1] هپتان-2-ایل 4-هیدروکسی-3-متوکسی بنزوآت (3) و استیلوزین (4) جداسازی و شناسایی شد. البته تاکنون هیچ گونه گزارشی مبنی بر جداسازی ساختار ترکیب شماره 2 یافت نشده است. ساختار ترکیب ها توسط روش های طیف سنجی تعیین شد. در نهایت از طریق مقایسه ویژگی های فیزیکیشامل نقطه ذوب و چرخش نوریو داده های طیفی آنها با آنچه که در منابع علمی معتبر گزارش شده است تایید گردید.

    کلیدواژگان: فیتوشیمی، Ferula ovina Boiss، عصاره، مونوترپنوئید، شیمگین، استیلوزین
  • جواد مزینانی، جعفر وطن دوست*، محمدرضا واعظی کاخکی، فرشته قراط صفحات 552-559

     بارهنگ کبیر (.Plantago major L) گیاهی از خانواده Plantaginaceae، علفی و خودرو به ارتفاع 10 تا 45 سانتی متر و بدون ساقه است. این گیاه در منطقه وسیعی از دو قاره اروپا و آسیا و همچنین شمال آفریقا و آمریکای شمالی و در ایران تقریبا در تمام نقاط می روید. دانه گیاه در متوقف کردن خونریزی نقش داشته و به عنوان گیاهی شناخته می شود که حداقل در یکی از مسیرهای انعقاد نقش به سزایی ایفاء می کند. ازاین رو، این مطالعه با هدف سنجش اثر عصاره اتانولی دانه بارهنگ کبیر بر آزمایش های انعقادی انسانی در محیط آزمایشگاهی طراحی و اجرا شد. دانه گیاه بارهنگ کبیر در بوته چینی آسیاب شده و عصاره گیری پودر دانه در اتانول 80% به مدت 48 ساعت انجام شد. تبخیر الکل عصاره، با کمک دستگاه روتاری اواپوراتور در دمای 50 درجه سلسیوس انجام شد و آب باقی مانده در آون با دمای 40 درجه سلسیوس خارج گردید. عصاره خشک گیاهی بدست آمده با غلظت های مختلف در بافر آون کلر تهیه و تاثیر آن بر شاخص های انعقادی زمان پروترومبین (PT)، زمان نسبی ترومبوپلاستین (APTT) و زمان انعقاد (CT) بررسی شد و نتایج به وسیله آزمون آماری t-test مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد که عصاره اتانولی دانه بارهنگ کبیر باعث کاهش شاخص انعقادی زمان نسبی ترومبوپلاستین (APTT) شد و بر زمان پروترومبین (PT) و زمان انعقاد (CT) اثر معنی داری نداشت. یافته های حاصل از این مطالعه حکایت از تاثیر انعقادی عصاره اتانولی دانه بارهنگ کبیر دارد. باوجوداین برای انجام تحقیقات تکمیلی، مطالعه بیشتر بر روی مدل های حیوانی و انسانی ضروری به نظر می رسد.

    کلیدواژگان: Plantago major L، زمان پروترومبین، زمان نسبی ترومبوپلاستین، زمان انعقاد
  • الیاس آریاکیا* صفحات 560-571

     گیاهان تیره چتریان (Apiaceae) دربرگیرنده گونه های تجاری ارزشمند مشتمل بر گونه های دارویی، ادویه ای، سبزی و زینتی می باشند. با وجود اینکه گزارش های زیادی در مورد محتوای دارویی و فیتوشیمیایی گونه های تجاری تیره چتریان وجود دارد، ولی در مورد سایر خویشاوندان این تیره اطلاعات کمی در دسترس است. در این پژوهش خواص دارویی مشتمل بر فعالیت آنتی استیل کولین استرازی، آنتی تیروزینازی و آنتی اکسیدانی و محتوای فنل کل 9 گونه از تیره چتریان ارزیابی شد. نتایج ما تنوع وسیعی از خواص دارویی و محتوای فیتوشیمیایی بین گونه های مختلف را نشان داد. گیاهان مورد بررسی، به عنوان منبع بالقوه خواص آنتی استیل کولین استرازی، آنتی تیروزینازی و آنتی اکسیدانی آشکار شدند. بیشترین محتوای آنتی اکسیدانی، آنتی استیل کولین استرازی و آنتی تیروزینازی به ترتیب در گونه های Conium maculatum، Prangos uloptera و Malabaila secacul مشاهده شد. علاوه بر این نتایج نشان داد که محتوای فنل کل و متعاقبا خواص آنتی اکسیدانی عصاره متانولی، چند برابر عصاره اتیل استاتی در هر گونه بود. در مجموع، گونه های مورد بررسی در این پژوهش، حاوی مقادیر قابل توجه تا بسیار زیادی از خواص دارویی و محتوای فیتوشیمیایی بودند که برای اولین بار در اینجا گزارش شدند و می توانند در صنایع دارویی، غذایی و کشاورزی مورد استفاده قرار گیرند.

    کلیدواژگان: چتریان، DPPH، تیروزیناز، استیل کولین استراز، اتیل استات
  • حبیبه نوری داشلی برون، سارا خراسانی نژاد*، سید جواد موسوی زاده، محمدحسین میرجلیلی صفحات 572-589

     اسطوخودوس (Lavandula stricta Delile) یکی از گونه های بومی ایران می باشد که در مناطق جنوبی ایران رشد می کند. القاء پلی پلوییدی با استفاده از مواد شیمیایی جهش زا مانند کلشی سین، به عنوان یکی از روش های اصلاح گیاهان دارویی است که قابلیت زیادی برای استفاده از این فرایندهای تکاملی طبیعی برای بهبود محصول هدفمند وجود دارد. برای بررسی امکان سنجی القای پلی پلوییدی در گیاه دارویی اسطوخودوس افراشته، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با دو تیمار کلشی سین در پنج غلظت (0، 0.05، 0.1، 0.2، 0.4 درصد) به صورت ژل روی مریستم انتهایی گیاه و چهار زمان (8، 16، 24 و 48 ساعت) با سه تکرار و 20 واحد آزمایشی، در شرایط گلخانه ای اجرا شد. برای مشاهده تاثیر کلشی سین بر خصوصیات مورفولوژیک و بیوشیمیایی در زمان گلدهی، طول اندام هوایی، تعداد برگ اصلی، تعداد برگ فرعی، تعداد میانگره ساقه اصلی، تعداد ساقه فرعی، طول سنبله، تعداد سنبله ها، تعداد گل در خوشه، وزن تر و خشک اندام هوایی، وزن تر و خشک ریشه، طول ریشه، سطح برگ، طول میانگره، محتوای فنل کل، میزان فلاونویید کل، فعالیت آنتی اکسیدانی، میزان قند کل و کیفیت کلروفیل اندازه گیری شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تیمارهای مورد بررسی روی تمامی صفات بجز تعداد برگ اصلی و تعداد میانگره ساقه اصلی و طول ریشه اختلاف معنی دار داشت. به طوری که نتایج مقایسه میانگین ها نشان داد با افزایش غلظت و مدت زمان اعمال کلشی سین، ارتفاع، طول میانگره، تعداد گل و میزان قند کل کاهش و طول سنبله خوشه اصلی و محتوای فنل کل افزایش یافت. بررسی های فیلوسایتومتری نشان داد که میانگین اندازه ژنوم 0.73 پیکوگرم در گیاهان تحت تیمار کلشی سین با غلظت 0.4% در مدت زمان 48 ساعت بدست آمد، در حالی که میانگین اندازه ژنوم در تیمار شاهد 0.55 پیکوگرم بود. بقیه گیاهان تیمارشده در زمان و غلظت های متفاوت میانگین اندازه ژنوم 0.57 را نشان داد. به طور کلی از نتایج این آزمایش برآورد می شود که اسطوخودوس افراشته برای القای پلی پلوییدی به کلشی سین پاسخ مثبت نشان داده است و چشم انداز روشنی در اصلاح این گیاه با افزایش سطح پلوییدی آن به این روش وجود دارد.

    کلیدواژگان: سطح برگ، فلاونوئید کل، فیلوسایتومتری، فنل کل، طول سنبله
  • تکتم فتحی، محمدجواد ثقه الاسلامی*، رضا یاری، فاطمه نخعی صفحات 590-608

     به منظور مقایسه برخی ویژگی های اکومورفولوژیکی، فنولوژیکی و فیتوشیمیایی پنیرک (Malva sylvestris L.) در دو منطقه فردوس و طبس، از هر منطقه سه رویشگاه طی سال 1397 به صورت تصادفی انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفت. آنالیز خاک رویشگاه ها حکایت از رشد گیاه پنیرک در خاک هایی با بافت لوم شنی در این دو منطقه داشت. از سوی دیگر خاک رویشگاه های مورد مطالعه در این دو منطقه از نوع قلیایی و با شوری پایین بود. میزان آهک خاک زیادتر از خاک های زراعی بود. نتایج مطالعات فنولوژیکی نیز نشان داد در منطقه فردوس این گیاه در اوایل فروردین رویش یافته و در خرداد ماه گل می دهد. سپس دانه ها از اواخر مهر ماه شروع به رسیدن نموده و اواخر آبان ریزش می کنند. در منطقه طبس شروع رویش گیاه از نیمه دوم اسفند ماه آغاز شده، در اردیبهشت ماه گل می دهد و گلدهی آن تا اوایل پاییز ادامه می یابد. دانه ها از نیمه دوم مرداد شروع به رسیدن نموده و اوایل آبان ریزش می کنند. دوره رکود فعالیت های گیاه در فردوس و طبس به ترتیب با خشکی محیط و شروع فصل سرما همزمان است. آزمایش های فیتوشیمیایی عصاره برگ، گل، دانه و ساقه پنیرک در دو منطقه وجود مواد آلکالویید، تانن، فلاونویید، امودول یا امودین، ساپونین، کربوهیدرات، نشاسته، استرول و استرویید، انتوسیانوزید و کومارین ها را در هریک از اندام های گیاه به صورت کم تا زیاد نشان داد. ترکیب انتراسنوزید در هیچ یک از سه عصاره اتانولی، آبی و اتری مشاهده نشد. همچنین وجود چهار نوع اسید فنولیک توسط کروماتوگرافی لایه نازک (TLC) در دانه، ساقه، گل و برگ گیاه در هر دو منطقه مورد بررسی تشخیص داده شد. اندازه گیری میزان آنتوسیانین برگ نیز نشان داد با افزایش ارتفاع رویشگاه، میزان آنتوسیانین کاهش یافت.

    کلیدواژگان: پنیرک (Malva sylvestris L.)، اکومورفولوژی، فنولوژی، فیتوشیمی
  • uعبدالله جوانمرد*، سروه سعادی مقدم، مصطفی امانی ماچیانی، مجتبی نورآئین، محمد رضا مرشدلو صفحات 609-626

     به منظور بررسی اثر کاربرد تلفیقی قارچ میکوریزی و کود شیمیایی بر صفات کمی و کیفی گیاه دارویی بالنگو (Lallemantia iberica Benth.)، آزمایشی به صورت طرح بلوک های کامل تصادفی با هفت تیمار و سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه مراغه در سال 1395 اجرا شد. تیمارها شامل 100% کود شیمیایی مرسوم (250 و 150 کیلوگرم در هکتار اوره و سوپرفسفات تریپل)، Glomus mossae، Glomus intraradices، 50% کود شیمیایی+ G. mossae، 50% کود شیمیایی+ G. intraradices و 50% کود شیمیایی+ G. mossae+ G. intraradicesبودند. نتایج نشان داد که بیشترین (802.8 کیلوگرم در هکتار) و کمترین (463.5 کیلوگرم در هکتار) عملکرد دانه و بیشترین (4064%) و کمترین (25.85%) شاخص برداشت به ترتیب با کاربرد تلفیقی 50% کود شیمیایی + G. mossae+ G. intraradices و کاربرد انفرادی G. intraradices بدست آمد. علاوه براین، بیشترین میزان (9.18%) و عملکرد موسیلاژ (73.75 کیلوگرم در هکتار) با کاربرد تلفیقی 50% کود شیمیایی+ G. mossae+ G. intraradices مشاهده شد. همچنین بیشترین میزان ترکیب های اصلی موسیلاژ (گلوکورونیک اسید، گالاکتورونیک اسید، آرابینوز، رافینوز، گالاکتوز، گلوکز، زایلوز و رامنوز) در تیمار 50% کود شیمیایی+ G. mossae+ G. intraradices بدست آمد. براساس تجزیه خوشه ای، تیمارهای مورد ارزیابی در 3 گروه مجزا قرار گرفتند. به طور کلی، کاربرد 50% کود شیمیایی+ G. mossae+ G. intraradices ضمن کاهش مصرف کودهای شیمیایی باعث بهبود عملکرد کمی و کیفی گیاه بالنگو شد.

    کلیدواژگان: شاخص برداشت، درصد موسیلاژ، عملکرد موسیلاژ، گلوکز، قارچ میکوریز
  • زهرا حیدری، علیرضا یاوری*، لیلا جعفری، حسن مومیوند صفحات 627-641

     یکی از گونه های دارویی انحصاری در ایران و متعلق به تیره نعناع (Lamiaceae) می باشد. در این پژوهش، اندام های مختلف (گل، برگ و ساقه) این گونه مریم گلی در اسفند سال 1396 از منطقه بخون استان هرمزگان جمع آوری گردیده و از نظر مقدار اسانس و تنوع ترکیب های شیمیایی موجود در آنها مورد مطالعه قرار گرفتند. اسانس نمونه ها به روش تقطیر با آب استخراج و ترکیب های شیمیایی آنها با دستگاه گاز کروماتوگرافی (GC) و گاز کروماتوگرافی متصل به طیف سنج جرمی (GC-MS) شناسایی شد. عملکرد اسانس اندام های مختلف گل، برگ و ساقه به ترتیب 1.38، 1.14 و 0.84 درصد (وزنی/ وزنی) بدست آمد. اجزای شیمیایی شناسایی شده در گل، برگ و ساقه به ترتیب 45، 42 و 43 ترکیب بود. نتایج آنالیز ترکیب های اسانس نشان داد که لینالول (38.7%)، هگزیل ایزووالرات (13.8%)، هگزیل کاپریلات (6.2%)، هگزیل ایزوبوتیرات (4.6%)، هگزیل-2-متیل بوتیرات (4.4%)، ترانس-کاریوفیلن (3.8%) و ان-هگزیل هگزانوات (3.7%) اجزای اصلی اسانس گل بودند. در اسانس برگ لینالول (17.0%)، هگزیل کاپریلات (11.1%)، آلفا- هومولن (7.8%)، ترانس-کاریوفیلن (6.2%)، اسکلاریول اکسید (5.9%)، نوتکاتون (3.7%)، هگزیل ایزو والرات (3.5%) و آگاروسپیرول (3.0%) بیشترین ترکیب های اسانس را به خود اختصاص دادند. در اسانس ساقه ترکیب های لینالول (18.7%)، اسکلاریول اکسید (8.0%)، آلفا-هومولن (7.5%)، ترانس-کاریوفیلن (7.2%)، هگزیل ایزو والرات (5.2%)، کاریوفیلن اکسید (5.0%)، ان-هگزیل هگزانوات (4.8%)، نوتکاتون (4.1%) و دی بوتیل فتالات (4.0%) به فراوانی وجود داشتند. ترکیب غالب و مشترک در اسانس اندام های این گونه مریم گلی، لینالول بود که در اسانس گل بیشترین و در برگ کمترین مقدار مشاهده گردید. وجود تنوع شیمیایی در اسانس اندام های مختلف این گیاه می تواند برای صنایع دارویی، غذایی و آرایشی بهداشتی و نیز به نژادگران گیاهان دارویی در انتخاب اندام مناسب برای مصرف و اهداف اصلاحی مورد توجه قرار گیرد.

    کلیدواژگان: Salvia sharifii Rech.F. & Esfand، اسانس، تنوع شیمیایی، اندام گیاه، لینالول
  • مریم ایروانی، رویا مهین پور، زهره زهرائی*، زینب طلوعی صفحات 642-654

     انواع گونه های جنس مریم گلی به دلیل وجود ترکیب های موثر و فعال در آنها برای پیشگیری و درمان بسیاری از بیماری ها در طب سنتی استفاده می شوند. در این پژوهش ترکیب های شیمیایی اسانس بخش های هوایی چهار گونه از جنس Salvia شامل دو جمعیت از گونه Salvia limbata C. A. Mey.، دو جمعیت از Salvia reuterana Boiss. و یک جمعیت از هریک از گونه هایSalvia syriaca L. وSalvia ceratophylla L.از منطقه کاشان مطالعه شد. گیاهان مورد مطالعه در زمان گلدهی از مناطق مختلف کاشان جمع آوری شدند. اسانس گیری به وسیله دستگاه کلونجر انجام شد. آنالیز ترکیب های شیمیایی اسانس این گونه ها با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی به همراه طیف سنج جرمی (GC-MS) انجام شد. در این مطالعه بازده اسانس بین 0.15 تا 0.32 درصد وزنی- وزنی متغیر بود. اسپاتولنول ترکیب عمده اسانس گونه S. syriaca با 16.8% و S. ceratophylla با 27.2% بود. اسکلاریول نیز ترکیب عمده گیاه S. reuterana از مرق و دره به ترتیب با 21.2% و 11.5% و بتا-پینن با 20.4% و 13.8% به ترتیب از ترکیب های عمده گیاه S. limbata از قزاآن و دره بودند. تنوع کمی و کیفی مشاهده شده در ترکیب های موثر اسانس شش گونه مورد مطالعه می تواند به علت عوامل مختلف اکولوژیکی، ژنتیکی، جغرافیایی و فاکتورهای تغذیه ای باشد. بنابراین برای استفاده بهینه از مواد موثر این گیاه در علوم دارویی و علوم مرتبط با آن نیاز به مطالعات گسترده تری بین گونه های مختلف این جنس در مناطق مختلف است.

    کلیدواژگان: اسانس، Salvia، ترکیب های شیمیایی، کروماتوگرافی گازی-طیف سنج جرمی
  • جلال خورشیدی*، محمدرضا مرشدلو، شادی مرادی صفحات 655-669

     گل راعی (Hypericum sp .) یکی از پرکاربردترین گیاهان دارویی جهان است. ویژگی های رشدی و فیتوشیمیایی گیاه تحت تاثیر دو عامل ژنتیک و محیط است، ازاین رو در این پژوهش خصوصیات رشدی، میزان اسانس، فنل کل و قابلیت آنتی اکسیدانی جمعیت های مختلف سه گونه گل راعی (H. scabrum L.، H. asperulum Jaub. & Spachو H. vermiculare) ارزیابی گردید. نتایج نشان داد که تنها صفت ارتفاع ساقه گل دهنده تحت تاثیر نوع گونه قرار گرفت و سایر صفات اندازه گیری شده تحت تاثیر نوع گونه و جمعیت قرار نگرفتند. ولی اثر متقابل گونه و جمعیت بر تمام صفات معنی دار بود. به طوری که بیشترین طول ساقه گل دهنده (77.7 سانتی متر)، وزن گل و برگ (42.4 گرم)، وزن ساقه (30.9 گرم)، وزن بوته (65.6 گرم)، میزان اسانس (0.43%)، فنل کل (204.9 میلی گرم گالیک اسید در گرم عصاره خشک) و قابلیت آنتی اکسیدانی (52.7 میکروگرم عصاره خشک در میلی لیتر) به ترتیب متعلق به جمعیت های شماره 5 گونه H. asperulum، 3 گونه H. scabrum، 4 گونه H. asperulum، 4 گونه H. asperulum، 4 گونه H. scabrum، 6 گونه H. vermiculare و 5 گونه H. asperulumبود. همبستگی مثبت و معنی داری بین وزن ساقه، وزن گل و برگ و وزن بوته با میانگین بارندگی سالیانه رویشگاه، بین درصد اسانس با فسفر خاک و میانگین دمای سالیانه رویشگاه و بین هدایت الکتریکی خاک رویشگاه با قابلیت آنتی اکسیدانی عصاره و نیز همبستگی منفی بین درصد اسانس با ماده آلی خاک رویشگاه مشاهده گردید. صفات وزن ساقه، وزن گل و برگ و وزن بوته بیشترین واریانس را بین جمعیت های متعلق به یک گونه داشتند، ازاین رو صفات مطلوبی برای تفکیک جمعیت ها شناخته شدند. به طور کلی نمی توان یکی از جمعیت ها را نسبت به بقیه برتر دانست، زیرا با توجه به نوع صفت، جمعیت برتر متفاوت بود. بنابراین برای دستیابی به جمعیت برتر باید تمام جمعیت های سه گونه مذکور در شرایط یکسان کشت شده و با هم مقایسه شوند.

    کلیدواژگان: رویشگاه، وزن بوته، فیتوشیمیایی، ژنتیک، Hypericum
  • مرضیه عباباف، حشمت امیدی*، عبدالمهدی بخشنده صفحات 670-690

     به منظور بررسی اثر محلول پاشی تنظیم کننده های رشد گیاهی بر پارامترهای رشد، عملکرد، برخی خصوصیات مورفوفیزیولوژیکی و آلکالوییدهای گیاه پروانش (Catharanthus roseus) تحت تنش خشکی، آزمایشی به صورت اسپلیت پلات فاکتوریل بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در مزارع تحقیقاتی دانشگاه شهید چمران اهواز در سال زراعی 96-1395 اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل تنش خشکی به عنوان عامل اصلی در سه سطح 40% (شاهد)، 60% و 80% حداکثر حد مجاز تخلیه رطوبتی خاک و محلول پاشی اسید جاسمونیک (JA) در دو سطح (صفر و 10 میکرومولار) و اسید سالیسیلیک (SA) در چهار سطح (صفر، 0.1، 1 و 10 میلی مولار) به عنوان عامل های فرعی بود. براساس نتایج مقایسه میانگین اثرهای اصلی، تنش خشکی 80% موجب کاهش 36.6 درصدی وزن تر و 25.4 درصدی وزن خشک گیاه نسبت به تیمار شاهد شد. تیمار 10 میلی مولار SA موجب افزایش 13.4، 125.5 و 59.6 درصدی به ترتیب در صفات ارتفاع، سطح برگ و وزن خشک گل نسبت به شاهد (صفر) گردید. کاربرد JA موجب افزایش 16.3 و 8.6 درصدی به ترتیب در وزن خشک گل و وزن تر گیاه شد. نتایج نشان داد بیشترین وین کریستین و وین بلاستین به ترتیب با کاربرد 1 و 10 میلی مولار SA بدست آمد. اثر متقابل کاربرد هر دو تنظیم کننده رشد گیاهی و تنش خشکی، بیشترین محتوای آلکالوییدها را نشان داد. بیشترین وین بلاستین و وین کریستین، تحت تنش شدید خشکی، به ترتیب همراه با محلول پاشی µM JA10+ mM SA1 و µM JA10+ mM SA10 حاصل شد.

    کلیدواژگان: آلکالوئیدها، اسید جاسمونیک، اسید سالیسیلیک، گیاه دارویی
  • ایمان رسایی، مریم قنادنیا*، سعید باغشاهی صفحات 691-708

     پیشرفت های اخیر در علوم زیست شناسی به دلیل پایه ای بودن آنها برای تعدادی از علوم مرتبط مانند کشاورزی، پزشکی، داروسازی، بیو تکنولوژی و حتی بیونانوتکنولوژی اهمیت ویژه ای یافته است. در این تحقیق تاثیر تیمارهای مختلف شوری (0، 50، 100 و 150 میکرومولار) بر گیاه زوفا (Hyssopus officinalis L.) و ویژگی های نانو ذرات نقره (Ag NPs) بیوسنتز شده توسط عصاره این گیاه بررسی شد. تغییر رنگ محلول ها، وجود پیک در ناحیه nm 450 اسپکتروفتومتری و نتایج حاصل از تفرق اشعه ایکس (XRD)، بیوسنتز نانو ذرات نقره را تایید کرد. تصاویر مربوط به میکروسکوپ الکترونی روبشی نشر میدانی (FESEM) بیشتر ذرات را کروی شکل نشان داد که اشکال زاویه دار نیز در تیمارهای 50 و 100 میکرومولار قابل مشاهده بودند. نتایج حاصل از دستگاه تبدیل طیف سنجی مادون قرمز (FTIR) عوامل شیمیایی مختلف مانند OH، CO، =CH و C=C را که در فرایند بیوسنتز شرکت کرده بودند نشان داد. غلظت 50 میکرومولار از نمک بیشترین تاثیر را بر افزایش متابولیت های گیاهان داشت. کوچکترین نانو ذرات (nm25.3) مربوط به تیمار شاهد (کروی شکل) بود. برخی نانو ذرات بیوسنتز شده توسط غلظت 150 میکرومولار با اندازه nm 34.2، زاویه دار بوده و بیشترین خاصیت ضد باکتریایی را نشان دادند. نانو ذرات نقره بیوسنتز شده، تاثیر منفی بیشتری بر باکتری های گرم منفی نسبت به گرم مثبت داشتند. بیشترین خاصیت ضد باکتریایی را نانو ذرات بیوسنتز شده توسط غلظت 150 میکرومولار نشان دادند. این نتایج در ادامه تحقیقات قبلی ما برای اولین بار تاثیر تیمارهای شوری را بر ویژگی های نانو ذرات بیوسنتز شده توسط عصاره گیاه زوفا نشان داد. این نتایج می توانند زمینه جالب توجهی برای بیوسنتز نانو ذرات نقره ایجاد کنند که بتوانند جایگزین مناسبی برای آنتی بیوتیک ها باشند.

    کلیدواژگان: زوفا (Hyssopus officinalis L.)، زیست شناسی، نانو ذرات نقره، NaCl
|
  • Y. Nasiri *, F. Shekari, M. Asadi Pages 523-541

    To study the effect of biofertilizers and zinc sulfate on some morphological and yield characteristics of summer savory (Satureja hortensis L.), an experiment was conducted as a factorial in a randomized complete block design with three replications in the research farm of the Faculty of Agriculture, Maragheh University in 2013. Treatments included biofertilizers (1: no inoculation (control), seeds inoculated with 2: Nitroxin and 3: Super Nitro Plus) and foliar spray of plants with zinc sulfate (the concentration of 0, 2.5 and 5 per thousand). The results showed that the effect of biofertilizers and zinc sulfate on the number of branches per plant, flowering shoots dry weight per plant, wet and dry weight of aerial parts at 50% flowering stage, biological yield and essential oil yield was significant. The highest values of these traits were obtained in Super Nitro Plus and Nitroxin inoculation treatments, respectively. Plant height was also increased by applying zinc sulfate at concentrations of 2.5 and 5 per thousand compared to the control. Stem diameter reached to the maximum value under Super Nitro Plus + zinc sulfate foliar spray at a concentration of 2.5 per thousand and Nitroxin + zinc sulfate foliar spray at a concentration of 5 per thousand treatments. The treatments of zinc sulfate at a concentration of 5 per thousand + Super Nitro Plus and zinc sulfate at a concentrations of 2.5 and 5 per thousand + Nitroxin with the highest percentage of essential oil, increased the amount of summer savory essential oil by 34.5% compared to the control. In summary, the results of this study showed that Super Nitro Plus, Nitroxin, and zinc sulfate can be used to promote plant growth and increase the essential oil of summer savory.

    Keywords: Satureja hortensis L, nitroxin, super nitro plus, Zinc, yield, Essential oils
  • S. Ghasemi *, Z. Habibi, F. Rezaalizadeh Rooshan Pages 542-551

    In this study, the chloroform extract of Ferula ovina (fam. Apiaceae) stems was investigated. The plants were collected at the flowering stage from Tehran province (Damavand), Iran. The extract was purified using column chromatography on silica gel with a solvent gradient of n-hexane-ethyl acetate and yielded 12 fractions. Further purification of the fractions resulted in the isolation and identification of four monoterpenoid ester derivatives named tschimgine (1), (1S,2R,4S)-1,7,7-trimethylbicyclo[2.2.1]heptan-2-yl 4-methoxy benzoate (2), (1S,2R,4S)-1,7,7-trimethylbicyclo[2.2.1]heptan-2-yl 4-hydroxy-3-methoxy benzoate (3) and stylosin (4). So far, no report has been found on the isolation and structure identification of the compound No.2. The structure of the compounds was determined by spectroscopic analysis andfinally confirmed by comparison of their spectral data, melting points, and optical rotations with those described in the literature.

    Keywords: Phytochemistry, Ferula ovina Boiss, extraction, monoterpenoid, tschimgine, stylosin
  • J. Mazinani, J. Vatandoost *, M.R. Vaezi Kakhki, F. Ghorat Pages 552-559

    Broadleaf plantain (Plantago major L.) is a herbaceous wild plant of the Plantaginaceae family with 10 to 45 cm in height and without stems. It grows in a wide area of Europe and Asia continents, as well as North Africa and North America, and in Iran almost everywhere. The seeds of the plant stop bleeding and are known as a plant source that plays an important role in at least one of the coagulation pathways. Therefore, this study was designed and implemented to evaluate the in vitro effect of ethanolic extract of broadleaf plantain seeds on human coagulation tests. The broadleaf plantain seeds were ground in a mortar and extracted in ethanol 80% for 48 hours. Extracts were dealcoholized by a rotary evaporator at 50 °C and the remaining water was removed from the oven at 40°C. The obtained plant dry extract was prepared in different concentrations in Owren-Koller bufferand their effects on coagulation indices including prothrombin time (PT), activated partial thromboplastin time (APTT) and clotting time (CT) were evaluated and the results were analyzed by t-test. The results showed that the ethanolic extract of broadleaf plantain seeds reduced APTT, but had no significant effect on PT and CT. Although the ethanolic extract of broadleaf plantain seeds showed the coagulation effect in this study, further studies on animal and human models seem necessary.

    Keywords: Plantago major L, prothrombin time, activated partial thromboplastin time, clotting time
  • E. Aryakia * Pages 560-571

    The family Apiaceae contains valuable commercial species including medicinal, spicy, vegetable, and ornamental species. Although there are many reports on medicinal properties and phytochemical content of commercial Apiaceae species, little information is available about other relatives of this family. In this study, the medicinal properties including anti-acetylcholinesterase, anti-tyrosinase, and antioxidant activities along with total phenolic content (TPC) of nine Apiaceae species were assessed. Our results revealed a wide variation of medicinal properties and phytochemical content between different species. The studied plants were identified as potential sources of anti-acetylcholinesterase, anti-tyrosinase, and antioxidant properties. The highest antioxidant, anti-acetylcholinesterase and anti-tyrosinase properties were found in Conium maculatum, Prangos uloptera and Malabaila secacul, respectively. Moreover, the results showed that the TPC and consequently antioxidant properties of methanolic extract were several times more than that of ethyl acetate extract in each species. Overall, the species studied in the present research possessed favorable to extreme amounts of medicinal properties and phytochemical content that was first reported here and could be considered in the pharmaceutical, food, and agricultural industries.

    Keywords: Apiaceae, DPPH, Tyrosinase, Acetylcholinesterase, ethyl acetate
  • H. Nouri Dashlibroon, S. Khorasaninejad *, S.J. Mousavizadeh, M.H. Mirjalili Pages 572-589

    number of sub leaves (leaves on sub-branches), number of internodes on main stems, number of lateral stems, spike length on the main panicle, number of spikes, number of flowers per panicle, fresh and dry weight of aerial parts, fresh and dry weight of roots, root length, leaf area, internode length, total phenol content, total flavonoids content, antioxidant activity, total sugar content and chlorophyll quality were measured. The results of the analysis of variance showed that the studied treatments had a significant effect on all traits except the number of main leaves, the number of internodes on main stems, and root length. The means comparison showed that with increasing the concentration and period of colchicine application, height of aerial parts, internode length, the number of flowers per panicle, and total sugar content decreased and spike length on the main panicle and total phenol content increased. Based on the results of flow cytometric analysis, the mean genome size was 0.73 pg in plants treated with colchicine at a concentration of 0.4% for 48 hours, while the mean genome size in the control plants was 0.55 pg. Plants in other treatments showed a mean genome size of 0.57. In general, the results of this experiment showed a positive response of L. stricta to colchicine for the induction of polyploidy and the possibility of using this method in the future breeding of this plant.

    Keywords: Leaf area, total flavonoid, phylocytometry, total phenol, spike length
  • T. Fathi, M.J. Seghatoleslami *, R. Yari, F. Nakhaei Pages 590-608

    To compare some ecomorphological, phenological and phytochemical properties of common mallow (Malva sylvestris L.) in two regions Ferdows and Tabas, three habitats from each region were randomly selected and studied in 2018. Soil analysis of the habitats indicated the growth of the plant in sandy loam soils. On the other hand, the soil of these two habitats was alkaline with low salinity. Soil lime content was higher than crop soils. The results of phenological studies also showed that in Ferdows, this plant grows in early April and blooms in June. Then the seeds begin to ripen in late October and fall in late November. In Tabas, the plant begins to grow in the second half of March, flowers in May and flowering continues until early autumn. The seeds start to ripen in the second half of August and fall in early November. In Ferdows and Tabas, the recession period of plant activities coincided with dryness of the environment and the onset of the cold season, respectively. Phytochemical analysis of leaves, flowers, seeds, and stems extracts of the plant in two regions showed the presence of alkaloids, tannins, flavonoids, emodol or emodine, saponins, carbohydrates, starch, sterols, steroids, anthocyanosides, and cumarins in low to high amounts in each organ of the plant. Anthracenoside was not found in any of the three ethanol, aqueous and ether extracts. Also, four phenolic acids (linoleic, linolenic, synergic, and paracomaric acids) were detected by thin-layer chromatography (TLC) in seeds, stems, flowers, and leaves of the plant in both areas. The results also showed that the anthocyanin content of the leaves decreased with increasing the region's altitude.

    Keywords: Malva sylvestris L, ecomorphology, phenology, Phytochemistry
  • A. Javanmard *, S. Saadi Moghaddam, M. M. Amani Machiani, M. Nouraein, M.R. Morshedloo Pages 609-626

    To investigate the effect of integrative application of mycorrhizal fungus and chemical fertilizer on the quantitative and qualitative characteristics of medicinal plant dragon’s head (Lallemantia iberica Benth.) under rainfed conditions, an experiment was conducted as a randomized complete block design with seven treatments and three replications in the research farm of Maragheh University, Iran, in 2017. Treatments included 100% conventional chemical fertilizer (250 and 150 kg ha-1 urea and triple superphosphate, respectively), Glomus mosseae (GM), G. intraradices (GI), 50% chemical fertilizer+GM, 50% chemical fertilizer+GIand 50% chemical fertilizer+GI+GM. The results demonstrated that the highest (802.8 kg ha-1) and lowest (463.5 kg ha-1) seed yield and the highest (40.64%) and lowest (25.85%) harvest index were achieved in the integrative application of 50% chemical fertilizer+GI+GMand separate application of GI treatments, respectively. Besides, the highest content (9.18%) and yield (73.75 kg ha-1) of mucilage was observed in 50% chemical fertilizer+GI+GM treatment. Furthermore, the highest amount of mucilage compounds (glucuronic acid, galacturonic acid, arabinose, raffinose, galactose, glucose, xylose and rhamnose) was obtained in 50% chemical fertilizer+GI+GM treatment. Based on cluster analysis, the treatments were divided into three groups. In general, the application of 50% chemical fertilizer+GI+GM while reducing the use of chemical fertilizers improved the quantitative and qualitative yield of the dragon’s head.

    Keywords: harvest index, mucilage, yield, Glucose, Mycorrhizal fungus
  • Z. Heydari, A. Yavari *, L. Jafari, H. Mumivand Pages 627-641

    Salvia sharifii Rech. f. & Esfand. is an endemic medicinal plant in Iran and belongs to the Lamiaceae family. In the current study, different plant parts (flower, leaf, and stem) of this species were collected from the Bokhon region of Hormozgan province in March 2018 and were studied in terms of the amount of essential oil and variability in their composition. The essential oils of air-dried samples were extracted by hydro-distillation and analyzed by GC and GC-MS. The essential oil yield of flower, leaf, and stem was obtained 1.38, 1.14, and 0.84% (w/w), respectively. The total number of essential oil compounds identified and quantified was 45 in flower, 42 in leaf, and 43 in the stem. The results of essential oil compounds analysis revealed that linalool (38.7%), hexyl isovalerate (13.8%), hexyl caprylate (6.2%), hexyl isobutyrate (4.6%), hexyl-2-methyl butyrate (4.4%), trans-caryophyllene (3.8%), and n-hexyl hexanoate (3.7%) were the major compounds in flower. In leaf, linalool (17.0%), hexyl caprylate (11.1%), α-humulene (7.8%), trans-caryophyllene (6.2%), sclareol oxide (5.9%), nootkatone (3.7%), hexyl isovalerate (3.5%) and agarospirol (3.0%) had the highest amounts in essential oil. In stem essential oil, linalool (18.7%), sclareol oxide (8.0%), α-humulene (7.5%), trans-caryophyllene (7.2%), hexyl isovalerate (5.2%), caryophyllene oxide (5.0%), n-hexyl hexanoate (4.8%), nootkatone (4.1%) and dibutyl phthalate (4.0%) were the major compounds. The major and common compound in the different organs essential oil of this species was linalool which was the highest in flowers and the lowest in leaves. The presence of chemical diversity in the essential oil of different organs of this species can be considered by the pharmaceutical, food, and cosmetic industries, as well as medicinal plant breeders in selecting the appropriate organ for consumption and breeding purposes.

    Keywords: Salvia sharifii Rech. f. & Esfand, essential oil, Chemical diversity, plant part, linalool
  • M. Iravani, R. Mahinpour, Z. Zahraei *, Z. Toluei Pages 642-654

    Different species of Salvia genus are used in folk medicine for the prevention and treatment of many diseases due to their active and effective compounds. In this research, the chemical composition of aerial parts essential oil (EO) was studied in four Salvia spp. including S. limbata C. A. Mey. (two populations), S. reuterana Boiss. (two populations), S. syriaca L. (one population) and S. ceratophylla L. (one population) collected from different areas of Kashan in Isfahan province at the flowering stage. Extraction and qualitative analysis of EO were performed using the Clevenger apparatus and Gas chromatography-mass spectrometry (GC-MS), respectively. In this study, the EO yield ranged from 0.15 to 0.32 % (w/w). Spathulenol was the major constituent of EO in S. syriaca (16.8%) and S. ceratophylla (27.2%) species. The major compounds of the other two species EO were sclareol in S. reuterana (Maragh (21.2%) and Darreh (11.5%) populations) and β-pinene in S. limbata (Qaza-An (20.4%) and Darreh (13.8%) populations). The quantitative and qualitative EO diversity observed in the studied species and populations can be attributed to different ecological, genetic, geographical, and nutritional factors of their origin. Therefore, for the optimal use of the active constituents of this medicinal plant in pharmaceutical industries, more studies are needed on the different species of this genus in different regions.

    Keywords: Essential oils, Salvia L, chemical composition, gas chromatography-mass spectrometry
  • J. Khorshidi *, M.R. Morshedloo, Sh. Moradi Pages 655-669

    Hypericum sp. is one of the most widely used medicinal plants in the world. Both genetic and environmental factors influence the growth and phytochemical properties of the plant. Therefore, in this study, growth characteristics, essential oil content, total phenol and antioxidant potential were evaluated in different populations of three Hypericum species (H. scabrum (HS), H. asperulum (HA) and H. vermiculare (HV)). The results indicated that only flowering stem height was affected by species and other measured traits were not affected by species and population. But the interaction between species and population was significant on all measured traits. So that the highest flowering stem length (77.7 cm), flower and leaf weight (42.4 g), stem weight (30.9 g), plant weight (65.6 g), essential oil content (0.43%), total phenol (204.9 mg gallic acid.g-1 dry extract) and antioxidant potential (52.7 µg dry extract.ml-1) belonged to populations No.5 in HA, No.3 in HS, No.4 in HA, No.4 in HA, No.4 in HS, No.6 in HV, and No.5 in HA, respectively. A positive and significant correlation was observed between stem weight, flower and leaf weight and plant weight with mean annual rainfall of the habitat, between essential oil percentage with soil phosphorus and mean annual temperature of the habitat, and between the electrical conductivity of the habitat soil with the antioxidant potential of the extract. There was also a negative correlation between essential oil percentage and soil organic matter of the habitat. Stem weight, flower and leaf weight, and plant weight had the highest variance among populations belonging to the same species and, therefore, were identified as desirable traits for separation of populations. Generally, one population cannot be considered superior to the others because the superior population was different depending on the trait. Therefore, to achieve a superior population, all populations of the three species must be cultivated and compared under the same conditions.

    Keywords: habitat, Plant weight, phytochemical, genetic, Hypericum
  • M. Ababaf, H. Omidi *, A.M. Bakhshandeh Pages 670-690

    This research was aimed to investigate the foliar application of Plant Growth Regulators (PGRs) on growth parameters, yield, some morphophysiological traits, and alkaloids of rosea periwinkle (Catharanthus roseus L. (G. Don) under drought stress conditions. The field study was conducted based on split-plot factorial in the randomized complete block design (RCBD) with three replications at the research farms of Shahid Chamran University in Ahwaz city in 2016-17. The experimental treatments included drought stress as the main factor at three levels of 40% (control), 60% and 80% of maximum allowable depletion (MAD) and foliar application of jasmonic acid (JA) at two levels (0 and 10 µM) and salicylic acid (SA) at three levels (0, 0.1, 1, and 10 mM) as subplots. Based on the results of the mean comparison of main effects, drought stress (80% MAD) reduced 36.6% of fresh weight and 25.4% of the dry weight of the plant compared to the control. The treatment 10 mM SA resulted in 13.4, 125.5, and 59.6% increases in plant height, leaf area and flower dry weight, respectively, compared to the control. The foliar application of JA increased flower dry weight and plant fresh weight by 16.3 and 8.6%, respectively. The results showed that the foliar application of SA in concentrations of 1 and 10 mM caused the highest content of vincristine and vinblastine, respectively. The interaction of both PGRs and drought stress showed the highest alkaloids content. The highest vinblastine and vincristine under severe drought stress were obtained in foliar application of 1 mM SA+10µM JA and 10 mM SA+10µM JA, respectively.

    Keywords: Alkaloids, jasmonic acid, salicylic acid, medicinal plant
  • I. Rasaee, M. Ghannadnia *, S. Baghshahi Pages 691-708

    Recent advances in the biological sciences have become particularly important because they are the basis for some related sciences such as agriculture, medicine, pharmacology, biotechnology, and even bionanotechnology. In this study, the effect of different salinity treatments (0, 50, 100, and 150 µM) on Hyssopus officinalis L. and the properties of silver nanoparticles) Ag NPs) biosynthesized using these under-salinity stress plants leaves extract were investigated. The color change of the solutions, surface plasmon resonance at 450 nm and X-ray diffraction pattern confirmed the biosynthesis of Ag NPs. Field emission scanning electron microscopy (FESEM) images showed that most of the nanoparticles were spherical, with few angular shapes visible in 50 and 100 µM treatments. Fourier-transform infrared spectroscopy (FTIR) results revealed the participant functional groups of the plant extract in the biosynthesis process such as OH, CO, =CH and C=C. The 50 µM salinity treatment had the highest effect on increasing plant metabolites. The smallest nanoparticles (25.3 nm and spherical) were related to the control treatment. Some nanoparticles biosynthesized using the extract obtained from 150 µM salinity treatment were angular in shape with 34.2 nm in size and showed the highest antibacterial properties. Gram-negative bacteria were more sensitive to Ag NPs than the gram-positive ones. These results, following our previous research, revealed for the first time the effect of salinity treatments on the properties of Ag NPs biosynthesized using hyssop extract. The present results can provide an interesting background for Ag NPs biosynthesis that can be a good alternative to antibiotics.

    Keywords: Hyssopus officinalis L, biology, Silver nanoparticles, NaCl