فهرست مطالب

مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی - سال پنجم شماره 15 (تابستان 1399)
  • سال پنجم شماره 15 (تابستان 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/08/05
  • تعداد عناوین: 6
|
  • سمیه پوراحسان*، سارا اسدپور صفحات 7-30

    از جمله مفاهیمی که امروزه در حوزه روانشناسی، تعلیم و تربیت و فلسفه مورد توجه قرار گرفته است، مفهوم هوش اخلاقی است. هدف از این تحقیق ساخت یک پرسشنامه معتبر هوش اخلاقی با توجه به دیدگاه اسلامی-ایرانی امام محمد غزالی بود. بدین منظور ابتدا از روش تحلیل مضمون کتاب احیاء علوم الدین امام محمد غزالی، استفاده، و مولفه های هوش اخلاقی با توجه به تعاریف و نظریه های مختلف و با دیدگاه اسلامی- ایرانی اقتباس شد. سپس براساس این مولفه ها گویه های مرتبط با این پرسشنامه ساخته شد.  جهت بررسی ویژگی های روانسنجی این پرسشنامه، جامعه مورد پژوهش کلیه دانشجویان دانشگاه های شهر کرمان بودند که تعداد380 نفر براساس جدول مورگان با استفاده از روش نمونه گیری سهیمه ای انتخاب شدند و پرسشنامه برروی آن ها اجرا شد. پارامترهایی چون روایی محتوایی، روایی سازه و پایایی با روش های مختلف بررسی شد. بررسی روایی محتوایی و روایی سازه همگرا و پایایی به روش آلفای کرونباخ نشان دهنده معتبر بودن این پرسشنامه است. همچنین نتایج تحلیل عاملی اکتشافی نشان داد که 7 عامل براساس تحلیل گویه ها بدست آمده است که عبارتند از توکل، صبر و کنترل خشم، نوع دوستی، اخلاص و وارستگی، سخاوت، دوراندیشی و تواضع که ارزش ویژه این 7 عامل از مقدار یک بالاتر و در مجموع 77/56 از واریانس گویه ها راتبیین می کند. با توجه به اعتبار و پایایی مقیاس ساخته شده می توان از آن جهت اندازه گیری هوش اخلاقی در پژوهش ها و همچنین درنظام تعلیم و تربیت استفاده کرد.

    کلیدواژگان: تحلیل مضمون، ساخت مقیاس، روایی، پایایی، هوش اخلاقی، امام محمد غزالی
  • محمود شرفی*، سیروس محمودی، مائده پورخواجه صفحات 31-68

    هدف پژوهش حاضر بررسی جایگاه مولفه های تربیت جهادی در کتاب های درسی دوره متوسطه اول بود. جامعه آماری این پژوهش کلیه 42 عنوان کتاب دوره متوسطه اول در سال تحصیلی 99 - 1398 می باشد. به علت گستردگی حجم و تحلیل محتوای مطالب، سه کتاب فارسی و سه کتاب پیام های آسمان و سه کتاب مطالعات اجتماعی دوره ی متوسطه به عنوان نمونه جهت تحلیل محتوا انتخاب  شدند. روش پژوهش تحلیل محتوا با روش آنتروپی شانون بود که واحد تحلیل نیز کل صفحات(متن، پرسش ها، فعالیت ها و تصاویر) است. ابزارهای این پژوهش فرم تحلیل محتوا ، شامل دو بعد فردی و اجتماعی برای تربیت جهادی می باشد.  بر اساس یافته ها  بالاترین ضریب اهمیت ((95%) در کتب مطالعات اجتماعی مربوط به  مولفه ی "وظیفه شناسی"در بعد فردی و کمترین ضریب اهمیت(صفر) در هر سه کتاب مربوط به مولفه ی "روح امید در جامعه "در بعد اجتماعی می باشد. ارزیابی میزان توجه به مولفه های تربیت جهادی نشان داد که در محتوای کتابهای فارسی، پیام های آسمانی و مطالعات اجتماعی دوره متوسطه اول به مولفه های تربیت جهادی توجه نسبتا خوبی شده ولی توجهی متعادل و جامعی به مولفه های تربیت جهادی در محتوای کتاب ها نشده است.

    کلیدواژگان: قرآن. جهاد، تربیت جهادی، ابعاد تربیت جهادی، تحلیل محتوا، کتاب های درسی
  • سمیه غلامی*، محبوبه مشهدی زاده صفحات 69-94

    هدف از پژوهش حاضر سنجش میزان اثربخشی آموزش مهارت های شهروندی مبتنی بر حقوق شهروندی رساله حقوق امام سجاد (ع) بر میزان آگاهی از حقوق و نیز عمل به این حقوق بود. این پژوهش از نوع تحقیقات ترکیبی کیفی- کمی بود. در قسمت اول با بهره گیری از روش کیفی محتوای آموزشی مناسب برگرفته از رساله حقوق تدوین شد و در قسمت کمی با شیوه نیمه تجربی و با پیش آزمون- پس آزمون همراه با گروه کنترل انجام شد. روش نمونه گیری در بخش کیفی، هدفمند و تعداد 5 نفر از متخصصان برنامه ریزی درسی بود و در بخش کمی، جامعه پژوهش شامل نوجوانان متوسطه اول شهر بندرلنگه بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای، تعداد 60 نفر در قالب دو گروه 30 نفره آزمایش و کنترل جایگزین شدند . پژوهش با طرح پژوهشی نیمه تجربی پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل در 11 جلسه آموزشی انجام پذیرفت. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه های محقق ساخته «آگاهی از حقوق شهروندی» و «رفتار شهروندی» بود که از روایی و پایایی مطلوبی برخوردار بودند. جهت تحلیل یافته ها از آزمون های تی مستقل و تحلیل واریانس چندمتغیری استفاده شد که یافته ها نشان داد آموزش مهارت های شهروندی منجر به افزایش آگاهی نوجوانان از حقوق شهروندی شده و همچنین باعث تغییر رفتار آنان می گردد. با توجه به نتایج این بررسی با تمرکز بر آموزش برنامه درسی مبتنی بر رساله حقوق می توان روابط اجتماعی را بهبود داد.

    کلیدواژگان: مهارت شهروندی، رساله حقوق امام سجاد (ع)، آگاهی از حقوق شهروندی، رفتار شهروندی
  • فرهاد کریمی* صفحات 95-114

    هدف از اجرای این پژوهش آماده سازی، اجرای مقدماتی و بررسی شاخص های روان سنجی مقیاس درجه بندی رفتار اخلاقی دانش آموزان دختر دوره متوسطه است.  جامعه آماری این تحقیق دانش آموزان دوره متوسطه منطقه 8 شهر تهران است که از بین کلیه دانش آموزان دختر پایه اول و دوم مدارس متوسطه دوم آموزش و پرورش منطقه 8 تهران ، 368 دانش آموز که در قالب 12 کلاس درس سازماندهی شده بودند، با استفاده ازروش نمونه گیری تصادفی خوشه ای انتخاب شدند و از معلم هرکدام از کلاس های گروه نمونه خواسته شد مقیاس درجه بندی رفتار اخلاقی را برای تک تک دانش آموزان هرکلاس به طور انفرادی، تکمیل کنند. پس از گردآوری اطلاعات، داده های حاصله با استفاده از تحلیل عاملی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های حاصله نشان داد که سوالات مقیاس روی دو عامل عمده که مجموعا 59/58 درصد واریانس کل را تبیین می کنند، قرار دارند. از طرف دیگر بررسی تفاوت های گروهی به عنوان یکی دیگر از شواهد روایی سازه نشان داد که از نظر معلمان، بین رفتار اخلاقی دانش آموزان پایه اول و پایه دوم متوسطه، تفاوت معنی داری وجود دارد که این تفاوت به نفع دانش آموزان پایه دوم است ، همینطور از نظر معلمان بین رفتار اخلاقی دانش آموزان پایه دوم متوسطه رشته ریاضی و علوم انسانی تفاوت معنی داری وجود دارد که این تفاوت  به نفع دانش آموزان دوم ریاضی است . پایایی مقیاس از طریق روش های آزمون مجدد، همسانی درونی(آلفای کرونباخ) و همبستگی بین درجه بندی کنندگان  معنی دار محاسبه شد.این نتایج حاکی از آن است که مقیاس درجه بندی رفتار اخلاقی، ابزار مناسبی برای درجه بندی رفتار اخلاقی دانش آموزان دوره متوسطه است و با اطمینان می توان از آن برای درجه بندی رفتاراخلاقی دانش آموزان دوره متوسطه دوم  استفاده کرد.هدف از اجرای این پژوهش آماده سازی، اجرای مقدماتی و بررسی شاخص های روان سنجی مقیاس درجه بندی رفتار اخلاقی دانش آموزان دختر دوره متوسطه است.  جامعه آماری این تحقیق دانش آموزان دوره متوسطه منطقه 8 شهر تهران است که از بین کلیه دانش آموزان دختر پایه اول و دوم مدارس متوسطه دوم آموزش و پرورش منطقه 8 تهران ، 368 دانش آموز که در قالب 12 کلاس درس سازماندهی شده بودند، با استفاده ازروش نمونه گیری تصادفی خوشه ای انتخاب شدند و از معلم هرکدام از کلاس های گروه نمونه خواسته شد مقیاس درجه بندی رفتار اخلاقی را برای تک تک دانش آموزان هرکلاس به طور انفرادی، تکمیل کنند. پس از گردآوری اطلاعات، داده های حاصله با استفاده از تحلیل عاملی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های حاصله نشان داد که سوالات مقیاس روی دو عامل عمده که مجموعا 59/58 درصد واریانس کل را تبیین می کنند، قرار دارند. از طرف دیگر بررسی تفاوت های گروهی به عنوان یکی دیگر از شواهد روایی سازه نشان داد که از نظر معلمان، بین رفتار اخلاقی دانش آموزان پایه اول و پایه دوم متوسطه، تفاوت معنی داری وجود دارد که این تفاوت به نفع دانش آموزان پایه دوم است ، همینطور از نظر معلمان بین رفتار اخلاقی دانش آموزان پایه دوم متوسطه رشته ریاضی و علوم انسانی تفاوت معنی داری وجود دارد که این تفاوت  به نفع دانش آموزان دوم ریاضی است . پایایی مقیاس از طریق روش های آزمون مجدد، همسانی درونی(آلفای کرونباخ) و همبستگی بین درجه بندی کنندگان  معنی دار محاسبه شد.این نتایج حاکی از آن است که مقیاس درجه بندی رفتار اخلاقی، ابزار مناسبی برای درجه بندی رفتار اخلاقی دانش آموزان دوره متوسطه است و با اطمینان می توان از آن برای درجه بندی رفتاراخلاقی دانش آموزان دوره متوسطه دوم  استفاده کرد.

    کلیدواژگان: رفتار اخلاقی، مقیاس درجه بندی، دانش آموزان متوسطه دوم روایی و پایایی
  • پری ملکی، باقر سرداری* صفحات 115-142

    ورود به دوران نوجوانی به عنوان یکی از بحرانی ترین دوره های رشد، عوامل استرس زای مختلفی را به همراه دارد. عدم سازگاری با این شرایط می تواند زمینه ساز شکل گیری آسیب هایی چون افکار خودکشی باشد.  هدف از انجام پژوهش حاضر اثربخشی روان درمانی مثبت گرا با تاکید بر آموزه های دینی بر بهبود سازگاری روانشناختی دانش آموزان دارای افکار خودکشی مقطع متوسطه دوره دوم شهر خلخال بود. این پژوهش از نوع شبه آزمایشی و با طرح پیش آزمون- پس آزمون با یک گروه آزمایش و کنترل بود. جامعه آماری کلیه دانش آموزان مدارس دختر مقطع متوسطه دوره دوم شهر خلخال در سال تحصیلی 99-1398 بودند که از بین آنها 30 نفر برای دو گروه آزمایش و کنترل به روش نمونه گیری چندمرحله ای انتخاب شد. از مقیاس افکار خودکشی بک (BSSI) و سیاهه سازگاری بل (1961) (BAL) برای گردآوری اطلاعات استفاده شد. داده ها از طریق تحلیل کواریانس تک متغیره تحلیل شد. نتایج نشان داد روان درمانی مثبت گرا با تاکید بر آموزه های دینی بر بهبود سازگاری روانشناختی اثر مثبت دارد (01/0>P).  در مجموع می توان گفت که روان درمانی مثبت گرای مبتنی  بر آموزه های دینی با پیشینه نظری و پژوهشی قوی، راهبردی مناسب در بهبود سازگاری روانشناختی دانش آموزان دارای افکار خودکشی  است و می توان از آن به عنوان یک شیوه مداخله ای موثر در درمان این نوع از اختلالات روانی استفاده کرد.

    کلیدواژگان: روان درمانی مثبت گرا، آموزه های دینی، سازگاری روانشناختی، افکار خودکشی
  • رضا قدیمی یردوقدی، مریم حافظیان* صفحات 143-166

    در این پژوهش رابطه ساختاری هوش اجتماعی و خود متمایزسازی با واسطه گری دین داری معلمان در قالب مدلیابی معادلات ساختاری مورد بررسی قرار گرفت. جامعه آماری پژوهش حاضر، کلیه معلمان ابتدایی شهرستان بجنورد به تعداد 1341 نفر بودند. مشارکت کنندگان به تعداد 299 نفر(135 مرد و 157 زن) و با استفاده از روش تصادفی خوشه ای انتخاب شدند. و به سه پرسش نامه استاندارد هوش اجتماعی ترومسو (2001)، دین داری گلاک و استارک (1965) و خود متمایزسازی اسکورن و لندر (1986) پاسخ دادند. روایی و پایایی هر سه پرسش نامه  مورد تایید قرارگرفت. تجزیه وتحلیل داده ها با روش تحلیل مسیر از نوع مدل یابی معادلات ساختاری توسط نرم افزارهای SPSS22و AMOS16 انجام شد. نتایج نشان داد ضریب مسیر بین متغیر هوش اجتماعی و خودمتمایزسازی در مدل اثر کامل بدون حضور متغیرمیانجی معنی دار است. هم چنین یافته ها اثر مستقیم مولفه های هوش اجتماعی بر مولفه های خود متمایزسازی را تایید می کند اما متغیر دین داری این رابطه را واسطه گری نمی کند. بر این اساس می توان هر دو متغیر دین داری و خودمتمایزسازی را پیامد مستقیم هوش اجتماعی در نظر گرفت و پیشنهاد کرد که به منظور افزایش این دو ویژگی تدابیری در جهت ارتقای مولفه های هوش اجتماعی در معلمان اندیشید.

    کلیدواژگان: هوش اجتماعی، خودمتمایز سازی، دین داری، معلمان
|
  • Somayya Pour-Ehsan*, Sara Asad-Pour Pages 7-30

    Moral intelligence is one of the concepts which are considered in the field of psychology, education, and philosophy nowadays. The present study seeks to develop a valid questionnaire according to Imam Ghazali’s Islamic-Iranian viewpoint. In order to do so, the method of the thematic analysis of Iḥyā’ ‘Ulūm al-Dīn by Imam Ghazali was utilized and the components of moral intelligence were adapted according to the different definitions and theories based on an Islamic-Iranian view. Then, on the basis of these components, the items related to this questionnaire were developed. In order to evaluate the psychometric properties of this questionnaire, all students of Kerman universities consisted of the statistical population, 380 people were selected according to Morgan’s table through quota sampling method, and they filled in the questionnaire. The parameters such as content validity, construct validity, and reliability were evaluated by different methods. The content validity and convergent construct validity, and reliability through Cronbach’s alpha indicated the validity of this questionnaire. Furthermore, the findings of exploratory factor analysis showed that 7 factors had been obtained through the items analysis, which are trust, patience and anger control, altruism, sincerity and liberation, generosity, foresight, and humility so that the eigenvalue of these 7 factors is higher than 1 and, in total, explains 56.77 of the variance of the items. Since the developed scale is of the validity and reliability, it can be used to measure the moral intelligence in studies as well as in the education system.

    Keywords: thematic analysis, the development of a scale, validity, reliability moral intelligence, Imam Muhammed Ghazali
  • Mahmoud Sharafi*, Sirous Mahmoudi, Maedeh Pourkhajeh Pages 31-68

    This study seeks to investigate the place of the components of the jihadi education in first-grade junior high school textbooks. The statistical population of the study is all 42 textbooks of the first-grade junior high school in the academic year 2019-2020. Since the volume and content analysis of these textbooks were wide and extensive, from three grades three textbooks entitled Farsi, three textbooks entitled Payamhaye Asemani, and three textbooks entitled Motaleʻat Ejtemaʻi were selected as a sample for content analysis. The research method was content analysis through Shannon entropy method, in which the parts of analysis were all the pages of these textbooks (including texts, questions, activities, and images). The tools of this study are the content analysis forms, including two individual and social dimensions for jihadi education. According to the findings, the highest coefficient of importance (95%) in the textbooks Motaleʻat Ejtemaʻi is related to the component of ‘conscientiousness’ in the individual dimension, and the lowest coefficient of importance (0%) in all three textbooks is related to the component of ‘the spirit of hope in a society’ in the social dimension. The assessment of attention to the components of jihadi education showed that, in the content of the textbooks Farsi, Payamhaye Asemani and Motaleʻat Ejtemaʻi of the first-grade junior high school, relatively good attention has been paid to the components of jihadi education, but no balanced and comprehensive attention has been paid to the components of jihadi education in the contents of these textbooks.

    Keywords: the Qur’an, jihad, the jihadi education, the dimensions of jihadi education, content analysis, textbooks
  • Somayeh Gholami*, Mahboobeh Mashhadi-Zadeh Pages 69-94

    This study seeks to measure the effectiveness of the citizenship skills training on the citizenship rights awareness and practice of these rights according to Law Thesis of Imam Sajjad (as) about citizenship rights. The study was done through a combination of qualitative-quantitative method. In the first part, using the qualitative method, the appropriate educational content was compiled from the law thesis. The quantitative part was performed in a quasi-experimental manner through pre-test-post-test with a control group. The sampling method in the qualitative phase of study was purposeful and there were 5 curriculum planning specialists. In the quantitative part, the statistical population included the first-grade junior high school teenagers of Bandar Lengeh. Using cluster sampling method, 60 people in two experimental and control groups of 30 were replaced. The study with a quasi-experimental pre-test-post-test research design was conducted with a control group in 11 educational sessions. The data collection tool was a researcher-made questionnaire on ‘Awareness of Citizenship Rights’ and ‘Citizenship Behavior’ which had good validity and reliability. Independent T-test and multivariate analysis of variance were used to analyze the findings. The results showed that citizenship skills training increases teenagers’ awareness of citizenship rights and also changes their behavior. According to the findings of this study, social relations can be improved by focusing on teaching the curriculum based on Imam’s law thesis.

    Keywords: citizenship skills, law thesis of Imam Sajjad, awareness of citizenship rights, citizenship behavior
  • Farhad Karimi* Pages 95-114

    This study aims to prepare, conduct preliminary implementation, and examine the psychometric indicators of the Ethical Behavior Rating Scale for female high school students. The Population of this study was high school students in District 8area of Tehran. Then, from among all female students in the grade 1 and the grade 2 at the second-grade senior high school in district 8 of Tehran, 368 students who had been organized in the 12 classrooms were selected through cluster random sampling method, and the teachers of each class the sample groups, were asked to complete questions of the Ethical Behavior Rating Scale for each student in each class individually. After collecting information, the obtained data were analyzed through factor analysis. The findings showed that these scale questions are mainly focused on two factors, which together explain 59.58% of the total variance. On the other hand, the study of group differences as another evidence of construct validity showed that, from the teachers’ point of view, there is a significant difference between the ethical behavior of the first-grade junior and the second-grade senior high school students, which is in the second-grade senior high school students’ favor. Furthermore, according to teacher’s opinion, there is a significant difference between the ethical behavior of the second-grade senior high school students in mathematics and the ethical behavior of the second-grade senior high school students in humanities, which is in the second-grade senior high school mathematics students’ favor. The reliability of the scale was calculated through retest methods, Cronbachchr('39')s alpha internal consistency, and correlation between significant graders. These findings indicate that the Ethical Behavior Rating Scale is a suitable tool for rating the ethical behavior of high school students and this scale can be used confidently so as to rate the ethical behavior of the second-grade senior high school students.

    Keywords: ethical behavior, rating scale, the second-grade senior high school students, validity, reliability
  • Pari Maleki Ghalandoz, Bagher Sardary* Pages 115-142

    Adolescence, one of the most critical periods of development, leads to various stressors. Incompatibility with this period may cause injuries such as suicidal ideation. This study aims to investigate the effectiveness of positivist psychotherapy, with emphasis on religious teachings, on improving the psychological adjustment of the students with suicidal ideation in secondary school in Khalkhal. It is a quasi-experimental study with a pretest-posttest design with an experimental group and a control group. The statistical population, from which 30 people were selected for the experimental group and the control group by multi-stage sampling method, was female students at the secondary school in Khalkhal city in the academic year 2019-2020. The Beck Scale for Suicidal Ideation (BSSI) and the Bell’s Adjustment Inventory (BAI) (1961) were used for data collection. The findings showed that positive psychotherapy with emphasis on religious teachings has a positive effect on improving psychological adjustment (P <0.01).In general, it can be said that positivist psychotherapy based on religious teachings with a strong theoretical and research background is an appropriate strategy to improve the psychological adjustment of students with suicidal ideation, and it can be used as an effective intervention method in the treatment of this type of mental disorders.

    Keywords: positive psychotherapy, religious teachings, psychological adjustment, suicidal ideation
  • Reza Ghadimi Yardoghdi, Maryam Hafezian* Pages 143-166

    This study, through structural equation modeling, examines the structural relationship between social intelligence and self-differentiation with the mediational role of the teachers’ religiosity. The statistical population of the present study was all 1341 primary school teachers in Bojnourd. The participants, 299 people (135 males and 157 females), were selected through cluster random sampling method; They answered the three standard questionnaires: the Tromsø Social Intelligence Scale (2001), the Model of Religiosity of Glock and Stark (1965), and Skowron and Lander Differentiation of Self Inventory (1986). The validity and reliability of all three questionnaires were confirmed. Data analyzed by path analysis method of structural equation modeling by IBM SPSS STATISTICS 22 software, and SPSS AMOS 16 software. The findings showed that the path coefficient between the social intelligence variable and self-differentiation in the total-effect model without a mediating variable is significant. The findings also confirm the direct effect of the components of social intelligence on the components of self-differentiation, but the religiosity variable does not mediate this relationship. According to these findings, both the religiosity and self-differentiation variables can be considered as a direct consequence of social intelligence, and, so as to increase these two characteristics, it can be suggested that measures should be taken to improve the components of social intelligence in teachers.

    Keywords: social intelligence, self-differentiation, religiosity, teachers