فهرست مطالب

  • پیاپی 36 (زمستان 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/11/18
  • تعداد عناوین: 20
|
  • حسین عسکری*، سید کمال کاظمی تبار، حمید نجفی زرینی، محمدحسین صابری صفحات 1-8

    امروزه با توجه به تداوم افزایش شوری در نواحی خشک و نیمه خشک، تحمل به تنش شوری محصولات زراعی از اهمیت بشتری برخوردار می گردد. این تحقیق به منظور بررسی تاثیر سطوح مختلف شوری بر میزان عملکرد ژنوتیپ های جو (Hordeum vulgar L.) بصورت آزمایش اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در 3 تکرار انجام گرفت. عامل شوری در 5 سطح شاملECهای 4/5 (شاهد)، 7/5، 10/5، 13/5 و 16/5 دسی زیمنس بر متر به عنوان فاکتور اصلی و عامل ژنوتیپ، متشکل از 9 رقم و لاین امید بخش به عنوان فاکتور فرعی مورد بررسی قرار گرفتند. تاثیر شوری بوسیله تغییرات عملکرد و شاخص های تحمل شامل شاخص تحمل به تنش (STI)، شاخص تحمل (TOL)، میانگین تولید (MP)،شاخص حساسیت به تنش (SSI)، نسبت کاهش عملکرد (Yr) و شاخص میانگین هندسی محصول دهی (GMP) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان دهنده کاهش معنی دار عملکرد با افزایش سطوح شوری در آزمایش بود. در میان ژنوتیپ های مورد بررسی، بهترین عملکرد در تمامی سطوح شوری به ژنوتیپ های MBS8715 و والفجر تعلق داشت و شاخص های تحمل تنش، میانگین تولید و میانگین هندسی محصول دهی به عنوان معیار های گزینش ژنوتیپ های دارای عملکرد مناسب در سطوح مختلف شوری و نرمال مشخص گردیدند.

    کلیدواژگان: تنش شوری، جو، شاخص های تحمل، عملکرد
  • اسماعیل خراسانی، لیلا فهمیده*، نادعلی بابائیان جلودار، غلامعی رنجبر، محمدعلی نجفی صفحات 9-20

    کیفیت دانه در برنج از عوامل اصلی و تعیینکننده جهت بازارپسندی و فروش محصول محسوب می شود. هدف از این مطالعه بررسی کیفیت ژنوتیپ های مختلف برنج در محیط های متفاوت و شناسایی ژنوتیپ ها با کیفیت مطلوب بود. در این آزمایش، صفات کیفی 16 ژنوتیپ برنج، شش لاین در دست معرفی، 8 ژنوتیپ والدینی و دو ژنوتیپ به عنوان شاهد در دو منطقه آمل و ساری بررسی شد. صفات عملکرد دانه و برخی صفات کیفی برنج شامل راندمان تبدیل، درصد برنج کامل، درصد برنج خرد، طول دانه قبل از پخت، عرض دانه قبل از پخت، طول دانه پس از پخت، نسبت طویل شدن دانه پس از پخت، مقدار آمیلوز، قوام ژل و درجه حرارت ژلاتینه شدن مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس ساده حاکی از وجود تفاوت معنی داری در بین ژنوتیپ ها برای تمامی صفات در هر دو مکان بود. تجزیه واریانس مرکب پس از اطمینان از یکنواختی واریانس های خطا انجام شد. نتایج اثر معنی دار ژنوتیپ ها را نشان داد که بیانگر تفاوت ژنتیکی در بین ژنوتیپ های مختلف می باشد. همچنین نتایج ژنوتیپ در محیط های مختلف نیز معنی دار بود. نتایج مقایسه میانگین نشان داد که اکثر ژنوتیپ های مورد مطالعه از نظر مقدار آمیلوز در حد متوسط، درجه حرارت ژلاتینه شدن پایین و دامنه قوام ژل بین 70-40 داشتند. اکثر صفات کیفی با عملکرد همبستگی منفی و غیرمعنی داری نشان دادند. در مجموع بررسی نتایج این آزمایش نشان داد که لاین2، (سپیدرود/ (IR58025A) کیفیت بالاتری نسبت به سایر لاین ها داشت زیرا دارای مقدار آمیلوز متوسط (22 درصد)، دمای ژلاتینه شدن متوسط (با نمره 3) و قوام ژل بالا (71/5 میلی متر)  بر اساس میانگین دو منطقه بود. این در حالی است که این لاین در مقایسه با سایر لاین های مورد بررسی در این آزمایش براساس میانگین دو منطقه کمترین عملکرد (3925 کیلوگرم در هکتار) را دارا بود.

    کلیدواژگان: آمیلوز، تجزیه واریانس مرکب، ژنوتیپ برنج، صفات کیفی
  • نسرین رزمی*، ولی الله رامئه، ابراهیم هزارجریبی، سید احمد کلانتر احمدی صفحات 21-29

    سویا دارای مصارف غذایی و صنعتی زیادی است. به دلیل ارزش غذایی آن، تقاضای فزاینده ای برای فرآورده های مختلف سویا که سرشار از پروتئین، انواع ویتامین ها و مواد معدنی می باشند، وجود دارد. این آزمایش به منظور بررسی و مقایسه لاین های خالص سویا از لحاظ خصوصیات مهم زراعی و عملکرد دانه به صورت طرح بلوک های کامل تصادفی با 20 لاین خالص برتر و دو رقم ساری و کاسپین به عنوان شاهد در سه تکرار به مدت دو سال در چهار منطقه گرگان، ساری، مغان و دزفول در طی دو سال زراعی 97 - 1396 انجام گرفت. لاین های این پروژه از طریق دورگ گیری بین ارقام و انتخاب در نسل های در حال تفکیک با روش های شجره ای و تک غلاف اصلاح شده و به خلوص رسیده اند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس مرکب نشان داد عکس العمل ژنوتیپ ها در طی دو سال و در مکان های مختلف مورد بررسی از نظر صفت عملکرد دانه متفاوت بوده است. همچنین اثر متقابل مکان و ژنوتیپ برارتفاع بوته و تعداد غلاف در بوته از نظر آماری معنی دار بود. مقایسه میانگین ها نشان داد که ژنوتیپG17 و رقم ساری با متوسط عملکرد 3215 و 3032 کیلوگرم در هکتار در هر سه منطقه ی ساری، گرگان و مغان بالاترین میزان تولید را به خود اختصاص داده و جزء ارقام برتر دراین پژوهش به شمار می روند. ژنوتیپ G20 با متوسط عملکرد 3093 کیلوگرم در هکتار در دو منطقه گرگان و مغان، G14 با عملکرد 3073 کیلوگرم در هکتار در دو منطقه گرگان و دزفول، همچنین رقم کاسپین با متوسط عملکرد 2991 کیلوگرم در هکتار و  G4با متوسط عملکرد 2944 کیلوگرم در هکتار در دو منطقه ساری و مغان از ارقام برتر از نظر تولید عملکرد دانه بودند.

    کلیدواژگان: ارتفاع بوته، تجزیه مرکب، تعداد غلاف در بوته، سال، مکان
  • عبدالکریم طهماسبی، رضا درویش زاده، امیر فیاض مقدم*، اسماعیل قلی نژاد، حسین عبدی صفحات 30-38

    کنجد به دلیل ارزش تغذیه ای خود از قدیمی ترین و مهم ترین دانه های روغنی در ایران و جهان می باشد. در تحقیق حاضر 25 توده بومی کنجد جمع آوری شده از مناطق مختلف کشور از نظر صفات فنولوژیکی، مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی در شرایط آب و هوایی ارومیه مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد بین توده های بومی از نظر تمامی صفات در سطح احتمال یک درصد اختلاف آماری معنی دار وجود داشت. نتایج آماره های توصیفی نیز موید همین موضوع بود. شاخص برگ، تعداد شاخه های جانبی و تعداد کپسول در بوته بیشترین ضریب تنوع فنوتیپی و ژنوتیپی را داشتند، در حالی که روز تا گلدهی و کپسول دهی به همراه درصد روغن کمترین مقدار برای این ضرایب را داشتند. عملکرد دانه به عنوان مهم ترین صفت وراثت پذیری عمومی متوسطی داشت. توده های بومی کنجد مورد مطالعه با انجام تجزیه خوشه ای به سه گروه تقسیم شدند. توده های موجود در گروه اول از نظر صفات عملکرد و اجزای عملکرد در وضعیت مطلوبی بودند و چنانچه هدف انتخاب توده هایی با عملکرد بالا باشد، گزینش از بین توده های این گروه موثرتر خواهد بود. اما برعکس گروه سوم که فقط شامل یک توده بود، از نظر عملکرد و اجزای عملکرد مقادیر کمتری نشان داده و مراحل فنولوژیکی طولانی تر داشت. مولفه نخست در تجزیه به مولفه های اصلی با عملکرد و اجزای عملکرد به جز وزن 200 دانه همبستگی مثبتی نشان داد. از نتایج پژوهش حاضر می توان در برنامه های اصلاحی آتی کنجد استفاده نمود.

    کلیدواژگان: تنوع ژنتیکی، درصد روغن، روش های آماری چندمتغیره، صفات مورفولوژیکی
  • سیمین موگویی، فرهاد نظریان*، احمد اسماعیلی، میترا خادمی صفحات 39-46

    بهینه سازی کشت بافت گیاهی پس از تراریزش برای تولید گیاهچه های بیشتر، یکی از اولین اقدامات مهم برای تولید گیاهان تراریخت است. برای بررسی اثر فاکتور های مختلف بر روی صفات کالوس زایی دو رقم سیب زمینی (آگریا و مارفونا)، دو نوع ریزنمونه (برگ و میانگره)، دو نوع غلظت آنتی بیوتیک کانامایسین (50 و 100 میلی گرم در لیتر) و پنج نوع محیط کشتA, B, C ، D1 و D2 در آزمایشی به صورت فاکتوریل با چهار تکرار در قالب طرح پایه کاملا تصادفی اجرا گردید. ریزنمونه ها توسط ناقل pBIN19 حاوی ژن nptII تراریزش شدند. آزمایش های مولکولی نشان داد که ژن nptII به درستی در ژنوم هر دو رقم سیب زمینی درج شده است. میزان کارایی تراریزش به ژنوتیپ ریزنمونه وابسته نبود و کارایی تراریزش در حدود 3/6 درصد محاسبه گردید. تجزیه واریانس صفت درصد کالوس زایی نشان داد که محیطD2 ، ریزنمونه برگ، رقم مارفونا با غلظت آنتی بیوتیک 50 میکروگرم در لیتر با مقدار 100 درصد شناخته شد. کمترین درصد کالوس زایی در محیط C با ریزنمونه های میانگره مشاهده گردید. در بررسی تاثیر هورمون ها بر روی صفت کالوس زایی، در صورتی که هورمون زآتین به تنهایی استفاده شود، کالوس زایی بیشتری در مقایسه با سایر هورمون ها مشاهده شد. همچنین ریزنمونه برگ بهتر از ریزنمونه میانگره و رقم مارفونا نیز با حدود 9 درصد کالوس دهی بیشتر، بهتر از آگریا بود. نتایج نشان داد که کالوس های حاصل از ریزنمونه های میانگره بهتر از کالوس های ریزنمونه های برگی توانستند گیاهچه تولید کنند. به طور کلی، ریزنمونه های برگ رقم مارفونا سیب زمینی در حضور هورمون زآتین کالوس بیشتری تولید کردند.

    کلیدواژگان: باززایی، تراریزش، سیب زمینی، کالوس زایی، میانگره
  • مسعود اسکندری تربقان*، حسن نجار، محمدرضا رمضانی مقدم، مجید طاهریان صفحات 47-56

    در مناطق زیادی هنوز هم به دلیل آب و خاک شور، پنبه های دیپلویید کشت می شوند. این مطالعه به منظور بررسی سازگاری و پایداری عملکرد وش لاین های امید بخش انتخابی از دورگ های بین گونه ای هرباسیوم و آرباریوم شامل سه لاین به همراه دو شاهد دیپلویید غوزه قرمز و آریا در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در مدت دو سال 1396 و 1397 در چهار شهرستان کاشمر، نیشابور، سبزوار و فیض آباد اجرا شد. صفات تعداد غوزه های باز و بسته در بوته، قطر طوقه، عملکرد چین اول و دوم و عملکرد کل، وزن غوزه، تعداد شاخه های رویا و زایا، ارتفاع بوته، کیل و زودرسی محصول، اندازه گیری گردید. تجزیه واریانس مرکب برای دو سال و چهار منطقه انجام و برای تعیین پایداری ارقام از ضریب رگرسیون خطی فینلی و ویلکینسون و پارامتر پایداری لین و بینز استفاده شد. اثر متقابل لاین × منطقه × سال عملکرد وش معنی دار بود. لاین های آزمایشی KD-92-11 با  58/02 درصد، KD-92-19 با 57/92 درصد و KD-92-17 با 56/94%  بیشترین درصد زودرسی را داشتند. لاین KD-92-17 با 1030 کیلوگرم در هکتار محصول بیشتری تولید و با 20/1 و 19/1، بیشترین تعداد شاخه زایا و غوزه باز را تولید کرد. نتایج حاصل از تجزیه پایداری به روش لین و بینز نشان داد که لاین KD-92-19 کمترین واریانس درون مکانی را در بین لاین های آزمایشی داشته و از پایداری بالاتری برخوردار بود و برای برنامه های اصلاحی آینده مناسب است.

    کلیدواژگان: پارامتر پایداری، روش لین و بینز، زودرسی، عملکرد وش، غوزه قرمز
  • الناز رمزی، علی اصغری*، امید سفالیان، اصغر مهربان، اصغر عبادی صفحات 57-65

    بررسی اثر متقابل ژنوتیپ - محیط برای انتخاب ژنوتیپ های سازگار و پایدار در اصلاح گیاهان امری ضروری می باشد. به همین منظور، اثر متقابل ژنوتیپ × محیط و شناسایی ژنوتیپ پایدار جو برای مناطق گرم و مرطوب پژوهشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 4 تکرار و 16 ژنوتیپ و دو رقم شاهد در 4 منطقه گچساران، مغان، خرم آباد و گنبد به مدت سه سال (98-1396) اجرا شد. نتایج تجزیه واریانس مرکب بر روی عملکرد دانه نشان داد که اثر ژنوتیپ و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط معنی دار بود. برای ارزیابی پایداری عملکرد، از روش های پارامتری شامل روش های مبتنی بر واریانس و رگرسیون استفاده شد. نتایج نشان داد که ژنوتیپ های 1، 3، 6 و 8 در روش های مبتنی بر واریانس و ژنوتیپ های 1، 6، 12، 13 و 15 در روش های مبتنی بر رگرسیون، پایدارترین ژنوتیپ ها بودند. با توجه به متفاوت بودن نتایج روش های مختلف تجزیه پایداری، از شاخصSIIG  برای تجمیع نتایج و رتبه بندی ژنوتیپ ها از نظر پارامترهای پایداری استفاده شد. ارقام شاهد خرم و ماهور و ژنوتیپ های 13 و 6  دارای بیشترین مقدار SIIG و پایدارترین ژنوتیپ ها بودند. ژنوتیپ های 3، 4، 5 و 9 به عنوان ناپایدارترین ژنوتیپ ها شناسایی شدند. ارقام شاهد و ژنوتیپ 13 با داشتن عملکرد بالا دارای پایداری زراعی و مناسب برای مناطق پربازده بود. ژنوتیپ 6 با وجود پایداری بالا، کمترین عملکرد را داشت و پایداری آن از نوع بیولوژیکی بوده و مناسب برای مناطق کم بازده تشخیص داده شد.

    کلیدواژگان: تجزیه پایداری، شاخصSIIG، لاین های امید بخش جو
  • یدالله فرایدی، علی اکبر اسدی*، فرهاد آهک پز، علی سعید، همایون کانونی، علی احسان نصرتی صفحات 66-76

    وجود اثر متقابل ژنوتیپ -محیط ایجاب می کند که عملکرد ژنوتیپ ها در دامنه وسیعی از شرایط محیطی مورد آزمایش قرار گیرند تا اطلاعات حاصل بتواند کارایی مربوط به گزینش و معرفی آن ها را افزایش دهد. بدین منظور این تحقیق با استفاده از 11 لاین منتخب از آزمایش های یکنواخت سراسری به همراه، ارقام شاهد سارال و آنا و نیز دو لاین پیشرفته در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار و در چهار منطقه سردسیر کشور (مراغه، ارومیه، کردستان و همدان) در سه سال زراعی 1395 تا 1398 انجام شد. نتایج تجزیه مرکب نشان داد که که اثرات ساده سال، مکان و ژنوتیپ و همچنین اثرات متقابل عملکرد دانه ازنظر آماری معنی داربودند.  تصویر چندضلعی بای پلات نشان داد که ژنوتیپ G6 در ایستگاه کردستان بیشترین عملکرد را داشت. از طرف دیگر ژنوتیپ G13 در ایستگاه های همدان، مراغه و ارومیه دارای بیشترین عملکرد بود و در ایستگاه کردستان نیز در رتبه دوم قرار داشت که نشان می دهد این ژنوتیپ دارای پایداری عملکردی بالایی در تمامی ایستگاه ها می باشد. رتبه بندی ژنوتیپ ها بر اساس میانگین عملکرد دانه و میزان پایداری در محیط های مورد مطالعه نشان داد که ژنوتیپ های G6، G4 و  G15پایداری کمتری نسبت به سایر ژنوتیپ ها داشتند. در مقابل ژنوتیپ هایG7، G9 و G5 نسبتا پایدارتر از سایر ژنوتیپ ها بودند. هم چنین ژنوتیپ های G4، G10، G12 و G6 دارای عملکرد متوسط و نسبتا ناپایدار بودند. ژنوتیپ G15 کمترین عملکرد و پایداری را به خود اختصاص داده بود و از سوی دیگر ژنوتیپ G13 با بیشترین عملکرد به همراه پایداری مطلوب شناسایی شد. در انتها مشخص شد که ژنوتیپ شماره 13 با پتانسیل عملکرد بالا و پایداری بیشتر، بهتر از دو رقم آنا و سارال عمل نموده و به عنوان ژنوتیپ نزدیک به ایده آل معرفی می شود و جهت برنامه های به زراعی و آزمایش های تحقیقی تطبیقی می تواند پیشنهاد شود.

    کلیدواژگان: اثر متقابل ژنوتیپ- محیط، پایداری، GGE بای پلات
  • احمد درخشان، محمد سالاری، ولی الله بابایی زاد*، ناصر پنجه که، عبدالحسین طاهری صفحات 77-89

    سوختگی باکتریایی برنج (Xoo) Xanthamonos oryzae pv. oryzae یکی از مخرب ترین بیماریهای باکتریایی برنج در برخی از مناطق کشت برنج در دنیا بویژه مناطق گرمسیری آسیایی می باشد. کارایی پایین روش هایی مدیریت بیماری بخصوص روش شیمیایی سبب شده تا بیشتر تحقیقات روی ارقام مقاوم و درک مکانیسم های مقاومت از طریق مطالعه تعاملات بیوشیمیایی و شناخت ژنهای مقاوم در مدیریت برنامه کاربردی قرار گیرد. این پژوهش با هدف ارزیابی مقاومت 24 رقم تجاری برنج ایرانی در مقابل باکتری عامل سوختگی و مطالعه برخی مکانسیم مقاومت در سطوح بیوشیمیایی و الگوی تظاهر ژن PAL به روش QRT-PCR انجام گرفت. نتایج ارزیابی گلخانه ای نشان داد ارقام مختلف در توسعه طول لکه در برگ به عنوان مهمترین صفت ارزیابی بیماری اختلاف دارند. رقم تجاری خزر و نعمت در بالاترین سطح مقاومت و رقم طارم محلی و دیلمانی بیشترین حساسیت را بر اساس شاخص ارزیابی (مقاومت کمی) نسبت به این بیماری نشان دادند. ارزیابی بیوشیمیایی آنزیم های کاتالاز، گایکول پراکسیداز، سوپراکسید دیسموتاز و فنل کل در رقم مقاوم خزر و حساس طارم محلی نشان از روند فعالیت بالای این آنزیم ها در رقم مقاوم در مقایسه با رقم حساس در ساعات اولیه پس از مایه زنی داشته که اختلاف بین رقم مقاوم و حساس در سطح یک درصد معنی دار می باشد. نرخ بیان ژن PAL نیز در رقم مقاوم خزر در ساعات اولیه پس از مایه زنی نسبت به رقم حساس بطور قابل ملاحظه ای بالاتر بوده است. در مجموع به نظر می رسد القای ژن PAL و بدنبال آن افزایش تجمع آنزیم های اکسیدانی و آنتی اکسیدانی در بروز مقاومت رقم خزر نسبت به رقم حساس طارم محلی بخشی از ساز وکار دفاعی برنج در مقابل باکتری Xoo می باشد.

    کلیدواژگان: ارقام تجاری برنج، تعاملات بیوشیمیایی، غربال گری، PAL، qRT-PCR
  • رسول خداویردی وند کشتیبان*، حسن سلطانلو، سیده ساناز رمضانپور، وحید شریعتی صفحات 90-100

    درک نحوه واکنش و پاسخ بیوشیمایی ارقام گندم زراعی، در ارتباط با تنش شوری، می تواند به شناخت بیشتر سازوکارهای دفاعی و شناسایی شاخص ها و بیومارکرهای غربالگری تحمل به تنش شوری، در این گیاه استراتژیک و سایر گیاهان زراعی کمک نماید. به همین منظور، صفات بیوشیمیایی مرتبط با تحمل به شوری ارقام گندم زراعی، به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملا تصادفی با سه تکرار، ارزیابی گردیدند. فاکتورهای آزمایش شامل ارقام گندم زراعی (رقم متحمل سارک 6 و رقم حساس چاینیز اسپرینگ) و سری های زمانی نمونه برداری (شاهد یا کنترل، 6، 12، 24، 48، 72 و 96 ساعت) پس از اعمال تنش شوری بودند. تنش شوری با غلظت 250 میلی مولار کلرید سدیم بر روی گیاهچه های 10 روزه یکنواخت در مرحله دو برگی اعمال شده و نمونه برداری از بافت اندام هوایی و ریشه گیاهان صورت گرفت. صفات مورد بررسی شامل نسبت پتاسیم به سدیم (K+/Na+)، مالون دی آلدهید (MDA)، سوپر اکسید دیستوماز (SOD)، کاتالاز (CAT)، پراکسیداز (POX) و پلی فنل اکسیداز (PPO) بودند. نتایج تجزیه واریانس نشان دهنده معنی دار بودن اثرات رقم (به استثناء پراکسیداز)، اثرات زمان و برهم کنش رقم و زمان در همه صفات مورد بررسی بود. نتایج اثرات متقابل رقم و زمان نشان داد اگرچه روند تغییرات صفات مورد بررسی، بسته به نوع رقم، بخش گیاهی مورد بررسی و زمان نمونه برداری متفاوت بود، اما در حالت کلی تنش شوری موجب کاهشK+/Na+، افزایش MDA  و همچنین افزایش فعالیت آنزیم های دفاعی آنتی اکسیدانی در اندام هوایی و ریشه ارقام مورد بررسی نسبت به شرایط کنترل (زمان صفر) گردید. نتایج مقایسات گروهی ضمن تایید کارآرایی و استیلای سیستم دفاعی آنتی اکسیدانی رقم متحمل سارک 6 در مقایسه با رقم حساس چاینز اسپرینگ، بر بهره مندی از بیومارکرهای K+/Na+،SOD  وCAT جهت غربالگری گندم زراعی تاکید کرد.

    کلیدواژگان: پتاسیم، پراکسیداز، پلی فنل اکسیداز، سدیم، سوپر اکسید دیستوماز، کاتالاز
  • رضا امیری، صحبت بهرامی نژاد*، کیانوش چقامیرزا صفحات 101-116

    مطالعه ساختار ژنتیکی گیاهان زراعی همواره یکی از اولویت‎های تحقیقاتی برای افزایش بازدهی روش‎ های به ‎نژادی است. به منظور تجزیه ژنتیکی برخی صفات زراعی گندم نان با استفاده از روش تجزیه میانگین نسل‎ ها، والدین و نسل‎ های ایجاد شده از دو جمعیت اصلاحی (مرودشت × رسول) و (مرودشت × شاهپسند) در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار و در دو شرایط نرمال و تنش خشکی در سال زراعی 95-1394 در دانشگاه رازی مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس وزنی نشان‎ دهنده وجود تفاوت معنی ‎دار بین نسل‎ ها از نظر اکثر صفات در هر دو شرایط بود. طبق نتایج تجزیه میانگین نسل‎ ها، اگرچه نحوه وراثت اکثر صفات در تلاقی ‎ها، متفاوت بود اما اثرات افزایشی، غالبیت و انواعی از اپیستازی در وراثت اکثر صفات نقش داشتند و در بسیاری از موارد نقش اثر غالبیت بیشتر بود. بنابراین بهتر است گزینش تا نسل‎های پیشرفته جمعیت اصلاحی به تاخیر انداخته شود. با این وجود نقش اثرات تثبیت‎ پذیر ژن‎ها در وراثت برخی صفات از جمله قطر ساقه اصلی، طول ریشک و تعداد سنبلچه در سنبله اصلی (در هر دو تلاقی)، ارتفاع بوته اصلی و طول پدانکل (در مرودشت × شاهپسند)، تقریبا برابر و یا بیشتر از اجزای غالبیت بود و این می‎ تواند حاکی از سودمند بودن گزینش در نسل‎ های اولیه برای صفات مذکور باشد. وراثت‎پذیری عمومی برای عملکرد دانه در هر دو تلاقی و تحت هر دو شرایط تقریبا متوسط برآورد گردید اما وراثت‎پذیری خصوصی در  هر دو شرایط در حد پایین بود. نتایج تجزیه واریانس حاصل از روش رگرسیونی نشان داد که برای اغلب صفات در هر دو تلاقی و تحت هر دو شرایط، اثرات ژنی تثبیت‎ پذیر دارای سهم نسبی (بصورت درصد مجموع مربعات نسل) بیشتری نسبت به اثرات ژنی غیرتثبیت ‎پذیر بودند. مدل کنترل ژنتیکی اغلب صفات در هر دو تلاقی، تحت هر دو شرایط تقریبا مشابه بود و چندان تحت تاثیر تنش قرار نگرفتند.

    کلیدواژگان: آزمون مقیاس، اپیستازی، اثرات ژنتیکی، تنش خشکی، وراثت‎پذیری، هتروزیس
  • فیروز شیروانی، ماشاالله دانشور، رضا محمدی*، احمد اسماعیلی صفحات 117-135

    چکیده بهمنظور بررسی ویژگیهای زراعی، فیزیولوژیکی و میزان تحمل خشکی و شناسایی صفات آگرو-فیزیولوژیک مرتبط با تنش خشکی، 11 ژنوتیپ گندم دوروم شامل 11 الین اصالحی پیشرفته بههمراه دو رقم شاهد  ساجی و ذهاب  در آزمایشی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در دو شرایط جداگانه تنش  دیم و بدون تنش آبیاری تکمیلی  در سال زراعی 1311-1319 در معاونت موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور  ایستگاه سرارود  مورد بررسی قرار گرفتند. ژنوتیپها بر اساس عملکرد دانه، صفات آگرو-فیزیولوژیک و برخی از شاخصهای مقاومت به خشکی مبتنی بر عملکرد دانه از قبیل شاخص تحمل تنش  STI  میانگین هندسی بهره وری GMP ،متوسط بهره وری MP ، شاخص پایداری عملکرد  YSI شاخص حساسیت به تنش  SSI  و شاخص تحمل (TOL (مورد ارزیابی قرار گرفتند. بر اساس نتایج تجزیه واریانس و مقایسه میانگین، اختالف آماری معنیداری از لحاظ برخی صفات مطالعه شده بین ژنوتیپهای مورد بررسی وجود داشت. ژنوتیپهای URRACA ، WARD/111.68//BERKMEN و...//STINT/ALTAR84 دارای بیشترین میانگین عملکرد در هر دو شرایط تنش و بدون تنش بودند. بر اساس نتایج تجزیه گرافیکی بایپالت ژنوتیپ در صفت، همبستگی بین صفات مورد بررسی با عملکرد دانه در دو شرایط رطوبتی، متفاوت بود که بیانگر تاثیر تنش خشکی بر عملکرد دانه و نقش سایر صفات مورد بررسی در تعیین عملکرد ژنوتیپهای مورد بررسی میباشد. عملکرد دانه در شرایط تنش با صفات طول سنبله، تعداد دانه در سنبله، دوره پر شدن دانه، عملکرد زیست توده و تعداد روز تا گلدهی و در شرایط بدون تنش با صفات تعداد دانه در سنبله، عملکرد زیست توده و شاخص برداشت همبستگی مثبت نشان داد. ارزیابی ژنوتیپها بر اساس شاخصهای مقاومت به خشکی نشان داد که شاخصهای STI ، GMP و MP با عملکرد دانه در هر دو شرایط رطوبتی همبستگی مثبت و معنی داری نشان دادند، لذا انتخاب ژنوتیپها بر اساس این شاخصها منجر به انتخاب ژنوتیپهایی با عملکرد باالتر در هر دو شرایط تنش و غیر تنش میگردد. بر اساس نتایج حاصل، ژنوتیپ شماره 12 با بیشترین میزان شاخص تحمل خشکی دارای بیشترین میزان عملکرد در هر دو شرایط رطوبتی بود، بدین صورت که در شرایط دیم این ژنوتیپ 8/31 درصد نسبت به شاهد برتر آزمایش  رقم ذهاب افزایش عملکرد نشان داد که معادل 1421 کیلوگرم در هکتار میباشد و در شرایط آبیاری تکمیلی 11 درصد نسبت به شاهد برتر آزمایش رقم ساجی افزایش عملکرد داشت که معادل 834 کیلوگرم در هکتار بود. این ژنوتیپ بر اساس نمایش بایپالت ژنوتیپ در صفت دارای بیشترین عملکرد، زودرسی متوسط، بیشترین طول دوره پر شدن دانه، کمترین تبادل روزنهای و دمای کانوپی و بیشترین عملکرد کوانتوم، طول سنبله و عملکرد زیست توده بود. این ویژگیهای زراعی و فیزیولوژیکی باعث افزایش میزان تحمل خشکی در این ژنوتیپ گردیده است که الزم است در برنامه اصالحی گندم دوروم مورد بررسی بیشتر قرار گیرد.

    کلیدواژگان: تنش رطوبتی، شاخص های تحمل خشکی، صفات آگرو-فیزیولوژیک، عملکرد دانه، گندم دوروم
  • رامین صادق قول مقدم*، جلال صبا، فرید شکاری، مظفر روستایی صفحات 136-150

    اصلاح ارقام زراعی جدید با سیستم های ریشه ای کارآمد پتانسیل بسیار خوبی برای افزایش بهره وری در استفاده از منابع و سازگاری گیاهان با آب و هوای ناپایدار و بهبود عملکرد دارد. مطالعه حاضر به منظور بررسی روابط خصوصیات ریشه ای با عملکرد و اجزای عملکرد گیاه در 24 لاین و رقم گندم نان در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط دیم مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان در دو سال زراعی 97-1396 و 98-1397 انجام شد. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان دهنده تفاوت بین سال ها و تنوع بالا میان ژنوتیپ ها برای اکثر صفات اندازه گیری شده بود. بر اساس نتایج بررسی پارامترهای ژنتیکی، بیشترین میزان وراثت پذیری مربوط به صفت تعداد دانه در سنبله (70/328 درصد) بود و وراثت پذیری اکثر صفات ریشه ای پایین بود. همبستگی بالا و معنی داری بین عملکرد با وزن هزاردانه وجود داشت. در حالیکه همبستگی عملکرد با اکثر صفات ریشه ای به غیر از قطر ریشه منفی بود. نتایج تجزیه علیت متوالی نشان داد که در مرحله اول زنجیره صفات وزن هزاردانه، تعداد سنبله در مترمربع و تعداد دانه در سنبله بر عملکرد دانه تاثیرگذار بودند و در مرحله دوم زنجیره صفات وزن خشک و قطر ریشه عمق بیشتر از cm25 و حجم ریشه تا عمق cm25 با تاثیر بر وزن هزاردانه، حجم ریشه عمق بیشتر از cm25 و وزن خشک ریشه تا عمق cm25 با تاثیر بر تعداد سنبله در مترمربع و حجم ریشه تا عمق cm25 با تاثیر بر تعداد دانه در سنبله به طور غیر مستقیم بر عملکرد دانه تاثیر داشتند. نتایج تجزیه به عامل ها منجر به شناسایی چهار عامل شد که در مجموع 82/45 درصد از تغییرات بین داده ها را تبیین کردند. بر اساس نتایج تجزیه خوشه ای ژنوتیپ های مورد بررسی در سه گروه قرار گرفتند که ارقام و لاین های قرار گرفته در گروه دوم با داشتن بیشترین حجم، قطر، وزن خشک، سطح و طول ریشه تا عمق cm25، بیشترین مقدار عملکرد را دارا بودند.

    کلیدواژگان: تجزیه علیت متوالی، پارامترهای ژنتیکی، عملکرد دانه، قطر ریشه، گندم
  • معصومه خیرگو*، ناصر پنجه که، فاختک طلیعی صفحات 151-159

    از ارقام مقاوم به عنوان روشی موثر در مدیریت بیماری های لکه برگی سپتوریایی و بادزدگی فوزاریومی سنبله گندم استفاده می شود. این پژوهش به منظور شناسایی منابع جدید مقاومت به این بیماری ها در بین تعداد زیادی از ارقام ایرانی و ژنوتیپ های جدید گندم انجام گرفت. ژنوتیپ ها در قالب طرح آگمنت در استان گلستان و در سال زراعی 97-1396 کشت شدند. آلودگی مصنوعی ژنوتیپ ها با پخش کردن برگ های آلوده و تلقیح سوسپانسیون اسپور انجام شدو از واکنش ژنوتیپ ها نسبت به عوامل بیماریزا یادداشت برداری صورت گرفت. تجزیه کلاستر ژنوتیپ ها را در 7 گروه قرار داد، به طوری که گروه های 3 و 4 به ترتیب مقاوم و حساس بودند. ژنوتیپ های شماره 3 (هیرمند)، 6، 10، 12، 13 (گلستان)، 38 (آفتاب)، 40 (قابوس)، 44 (پیشتاز)، 51، 52 (شوش)، 59 (پاستور)، 64، 68، 73 (سپاهان)، 87، 92، 95، 97، 99، 110، 116، 127 (لاین 7) و رقم شاهد احسان در گروه 3 (مقاوم) قرار گرفتند. این گروه کمترین سطح زیر منحنی پیشرفت بیماری را داشت و به هر دو بیماری مقاومت بالایی نشان داد. از ژنوتیپ های مقاوم شناسایی شده در این پژوهش می توان در برنامه های اصلاحی به منظور هرمی کردن ژن های مقاومت به بیماری لکه برگی سپتوریایی و بیماری بادزدگی فوزاریومی سنبله و یا تلاقی های برگشتی استفاده کرد.

    کلیدواژگان: بادزدگی فوزاریومی سنبله، تنوع ژنتیکی، گندم، لکه برگی سپتوریایی، مقاومت
  • رحمت الله کریمی زاده، پیام پزشک پور، محمد برزعلی، اصغر مهربان، پیمان شریفی* صفحات 160-170

    در این پژوهش، 12 ژنوتیپ پیشرفته عدس به همراه ارقام شاهد کیمیا و گچساران به مدت سه سال زراعی (92-1389) در مناطق گچساران، گنبد، خرم آباد و مغان در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار کشت شدند. آزمون نسبت درست نمایی (LRT) نشان داد که برهمکنش ژنوتیپ در محیط بر عملکرد دانه معنی دار بود و از این رو تجزیه مقادیر منفرد (SVD) بر روی ماتریس بهترین پیش بینی های نااریب خطی (BLUPها) از برهمکنش های ژنوتیپ در محیط، برای ارزیابی پایداری ژنوتیپ ها انجام شد. نمودار گرمایی مبین تنوع عملکرد دانه ژنوتیپ ها را در محیط های مختلف بود. همچنین نمودار موزاییکی نشان داد که سهم مجموع مربعات ژنوتیپ (G) و برهمکنش ژنوتیپ در محیط (GE) در مجموع مربعات کل (TSS) به ترتیب 17/53درصد و 82/47درصد بود. آزمون اسکریت نشان داد که پنج مولفه اصلی اول سهم قابل توجهی در توجیه ماتریس GEI حاصل از BLUP داشتند، به طوری که مولفه اصلی اول و دوم به ترتیب فقط 32/28درصد و 26/95درصد از تغییرات GEI را توجیه می کردند. بای پلات اولین مولفه اصلی محیط در برابر عملکرد اسمی نشان داد که ژنوتیپ های 8، 4، 3، 14 و 7 با توجه به کمترین نمره های مولفه اصلی اول، سهم ناچیزی در برهمکنش ژنوتیپ در محیط داشتند و از پایداری بیشتری برخوردار بودند. بای پلات عملکرد دانه در برابر میانگین وزنی نمرات مطلق (WAASB)، ژنوتیپ ها را در چهار ناحیه جای داد، به طوری که ژنوتیپ های 4، 6، 8، 9، 10 و 12 در ناحیه چهارم به دلیل بزرگی متغیر پاسخ (داشتن عملکرد بالا) و پایداری بالا (مقادیر پایین WAASB)، بسیار پرمحصول و پایدار بودند. شناسایی ژنوتیپ ها با معیار WAASBY (میانگین وزنی پایداری WAASB و عملکرد دانه) نشان داد که ژنوتیپ های 4، 6، 8 و 9 پرمحصول و پایدار بودند و می توانند نامزد معرفی ارقام جدید باشند.

    کلیدواژگان: تجزیه مقادیر منفرد، گزینش همزمان، میانگین وزنی نمرات مطلق، نمودار گرمایی، نمودار موزائیکی
  • اسماعیل وهبی، بابک عبدالهی مندولکانی* صفحات 171-179

    به  منظور مطالعه اثر تنش کمبود روی (Zn) بر بیان سه ژن دخیل در سنتز کلاته کننده های فلزات (NAS1، NAS2 و NAS3)در گندم نان،آزمایش گلخانه ای به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار اجرا شد. دو رقم هامون و هیرمند (به ترتیب روی-کارا و روی-ناکارا) در شرایط تنش کمبود روی (صفر) و کفایت آن (5 میلی گرم روی در کیلوگرم خاک) کشت و بیان نسبی این ژن‏ها در ریشه و برگ در دو مرحله رشدی، طویل شدن ساقه (مرحله رویشی) و 30 درصد گلدهی (مرحله زایشی) با روش Real time PCR ارزیابی شد. نتایج نشان داد که بیشترین میزان افزایش بیان نسبی ژن های NAS1 (7 برابر کنترل) و NAS2 (5 برابر) در شرایط تنش کمبود روی به ترتیب در ریشه رقم روی-کارای هامون در مرحله زایشی و در برگ همین رقم در مرحله رویشی مشاهده شد. بیشترین میزان افزایش بیان ژن NAS3 (7 برابر کنترل) نیز در شرایط کمبود روی در ریشه رقم روی-کارای هامون در مرحله زایشی مشاهده شد. در برگ نیز بیان این ژن در مرحله زایشی در شرایط کمبود روی در هر دو رقم افزایش یافت. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می دهد که در شرایط کمبود روی میزان بیان ژن های NAS1 ، NAS2 و NAS3 در ریشه و برگ رقم روی-کارا بیشتر از رقم روی-ناکارا گندم نان افزایش می   یابد که این امر احتمالا از طریق افزایش سنتز کلاته کننده های روی مانند نیکوتین آمین و موجینییک اسید در ریشه و برگ ارقام روی-کارا، جذب و انتقال روی را تسهیل خواهد بخشید.

    کلیدواژگان: نیکوتین آمین سینتتاز، کمبود روی، گندم نان، واکنش زنجیره ای پلیمراز در زمان واقعی، بیان نسبی
  • حسین زینل زاده تبریزی*، سعدالله منصوری صفحات 180-192

    به منظور ارزیابی عملکرد و خصوصیات زراعی و واکنش به بیماری پژمردگی بوته لاین های خالص انتخابی با استفاده از روش های چندمتغیره، آزمایشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1398 به اجرا در آمد. مواد ژنتیکی مورد ارزیابی در این بررسی شامل 20 لاین برتر انتخابی به همراه رقم شاهد اولتان بودند. در طول فصل رشد صفات مختلف مانند درصد سبزکردن، روز تا شروع گلدهی، روز تا رسیدگی، ارتفاع بوته، ارتفاع شاخه بندی، ارتفاع اولین کپسول، تعداد کپسول در بوته، طول کپسول، قطر ساقه، تعداد دانه در کپسول، تعداد شاخه فرعی، میزان سبزینگی برگ، وزن هزار دانه و عملکرد دانه در هکتار اندازه گیری شدند. همچنین واکنش ژنوتیپ ها از نظر آلودگی به بیماری بوته میری فوزاریومی نمره دهی گردید. نتایج نشان داد که لاین 20 با 1604 کیلوگرم در هکتار بالاترین عملکرد دانه را در بین ژنوتیپ های مورد مقایسه داشت. ارزیابی بیماری پژمردگی فوزاریومی بوته نشان داد که لاین های 1، 4، 19 و 20 متحمل ترین ژنوتیپ ها به بیماری پژمردگی فوزاریومی بوته بودند. بیشترین همبستگی مثبت و معنی دار عملکرد دانه با صفات تعداد کپسول در بوته، میزان سبزینگی برگ، تعداد دانه در کپسول، ارتفاع بوته، وزن هزاردانه، طول کپسول و درصد سبزکردن بود اما با تعداد روز تا شروع گلدهی، روز تا رسیدگی و ارتفاع اولین کپسول منفی و معنی دار بود. نتایج تجزیه رگرسیون گام به گام و تجزیه علیت صفت عملکرد دانه به عنوان متغیر وابسته و سایر صفات زراعی به عنوان متغیرهای مستقل نشان داد که سه صفت تعداد کپسول در بوته، تعداد دانه در کپسول و قطر ساقه به ترتیب بیشترین تاثیر مستقیم مثبت و معنی دار را روی عملکرد دانه داشتند. بیشترین تاثیر غیرمستقیم روی عملکرد دانه توسط تعداد دانه در کپسول از طریق تعداد کپسول در بوته بود. تجزیه خوشه ای، ژنوتیپ ها را در 3 گروه متمایز گروه بندی کرد. گروه اول شامل لاین های 1، 4، 13 و 20 در اکثر صفات زراعی جزو ژنوتیپ های مطلوب بوده و به خوبی توسط تجزیه خوشه ای از سایر ژنوتیپ ها متمایز شدند. در کل، نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که لاین های 20، 4 و 1 به ترتیب با بیشترین عملکرد دانه در هکتار و برتر از نظر خصوصیات زراعی مهم و متحمل به بیماری پژمردگی بوته نسبت به رقم شاهد اولتان به عنوان لاین های امیدبخش قابل توصیه در منطقه مغان بودند.

    کلیدواژگان: بیماری پژمردگی بوته، تجزیه علیت، عملکرد، کنجد، همبستگی
  • مسعود گلستانی* صفحات 193-204

    بادرشبو (Dracocephalum moldavica L.) گیاهی دارویی متعلق به خانواده نعناعیان است که به عنوان گیاهی اشتهاآور، آرام بخش و بهبود دهنده زخم استفاده می شود. تنش خشکی یکی از مهم ترین عوامل محدودکننده رشد و تولید گیاهان است که گیاهان را در سطوح مختلف تحت تاثیر قرار می دهد. این پژوهش به منظور بررسی تاثیر تنش خشکی بر برخی صفات زراعی و گروه بندی 14 اکوتیپ بادرشبو، در دو محیط تنش خشکی (120 میلی متر تبخیر از تشتک تبخیر) و بدون تنش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار اجرا شد. صفات وزن تر و خشک اندام هوایی، ارتفاع بوته، تعداد شاخه جانبی، طول و عرض برگ، قطر ساقه، طول بزرگترین میانگره، درصد و عملکرد اسانس در این پژوهش اندازه گیری شدند. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که تنش خشکی اثر معنی دار بر تمام صفات مورد بررسی به جز عرض برگ و طول بزرگترین میانگره داشت. تنش خشکی منجر به کاهش معنی دار در وزن تر و خشک اندام هوایی، ارتفاع بوته، تعداد شاخه جانبی، طول برگ و قطر ساقه و افزایش معنی دار در درصد و عملکرد اسانس شد. همچنین بین اکوتیپ ها از نظر کلیه صفات مورد مطالعه اختلاف معنی داری در سطح احتمال یک درصد وجود داشت و برهم کنش تنش × اکوتیپ در صفات وزن تر و خشک اندام هوایی و طول بزرگترین میانگره معنی دار بود. اکوتیپ های فریدن، گرمسار، خمینی شهر و ارومیه وضعیت بهتری از نظر اکثر صفات مورد بررسی داشتند. اکوتیپ های مورد مطالعه در هر دو شرایط بدون تنش و تنش خشکی با استفاده از تجزیه خوشه ای به روش وارد و با محاسبه فاصله اقلیدسی در سه گروه قرار گرفتند. اکوتیپ های فریدن، گرمسار، خمینی شهر و ارومیه بر اساس نتایج تجزیه خوشه ای و با استفاده از تمام صفات به عنوان اکوتیپ های متحمل به خشکی پیشنهاد می شوند.

    کلیدواژگان: بادرشبو، تجزیه خوشه ای، تنش خشکی، عملکرد اسانس
  • ثریا قاسم بیکی، پرستو مجیدیان*، ولی الله رامئه، مهیار گرامی، بهرام مسعودی صفحات 205-215

    این پژوهش به منظور بررسی اثر عنصر گوگرد بر صفات مورفولوژیکی لاین امید بخش L17 کلزا در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی مازندران-ایستگاه تحقیقات زراعی بایع کلا در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1398- 1397 اجرا گردید. در این تحقیق، صفات مختلف از جمله ارتفاع گیاه، تعداد خورجین در ساقه اصلی، تعداد کل خورجین، تعداد بذر در خورجین، ارتفاع کمباین گیر، ارتفاع خورجین، و عملکرد دانه اندازه گیری شدند. نتایج به دست آمده از تجزیه واریانس نشان داد که اثر تمام تیمارهای گوگرد بر روی صفات مورد بررسی در سطح احتمال یک درصد معنی دار شدند. نتایج به دست آمده از مقایسه میانگین صفات مورد بررسی بیانگر آن بود که تیمارهای 200 و 300 کیلوگرم بر هکتار گوگرد بیشترین اثر را بر روی صفات فوق الذکر نشان دادند. به علاوه، نتایج همبستگی نشان داد که عملکرد دانه همبستگی مثبت و معنی دار با وزن هزار دانه (0/831)، تعداد کل خورجین (0/672) و تعداد خورجین در ساقه اصلی (0/649) داشت. بنابراین می توان از این صفات به عنوان معیار انتخاب در برنامه های به زراعی لاین امید بخش L17 کلزا استفاده نمود.

    کلیدواژگان: کلزا، گوگرد، همبستگی، مورفولوژیکی
  • فاطمه بیضاوی*، امین باقی زاده، سعید میرزایی، محمود ملکی، حسین مظفری صفحات 216-234

    شوری، یکی از مهم ترین تنش های غیر زنده محیطی است و یکی از مهم ترین عوامل کاهش رشد و عملکرد گیاهان زراعی  از جمله گندم می باشد. گندم یکی از پر اهمیت ترین محصولات زراعی در ایران می باشد و سطوح پلوییدی گندم به عنوان یک منبع مهم از ژن های ممتاز بوده و مطالعه روی این گونه ها به منظور استفاده در فعالیت های اصلاحی بسیار مطلوب است. گندم دیپلویید دارای 27 گونه ی متفاوت است. در این میان T.boeticum گسترده ترین نوع گندم وحشی که در مناطق سرد نیمه غربی کشور انتشار دارد. این پژوهش در سال 1398 در دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته کرمان بر روی دو ژنوتیپ مختلف از گندم T.boeticum که متعلق به کردستان و لرستان ایران است مورد بررسی و اجرا قرار گرفت. بذور این گندم ها در زمستان سال 98 به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار کشت شدند و در دو سطح تنش شوری صفر و 125 میلی مولار مورد تجزیه آماری قرار گرفتند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس صفات شامل رنگیزه های فتوسنتزی، قندهای محلول، پروتئین ها، فنل ها، پرولین، نشت یونی، رطوبت نسبی، پراکسیدهیدروژن، طول ریشه، برخی آنزیم آنتی اکسیدانی و سنجش سدیم و پتاسیم نشان داد، بین سطوح ژنوتیپ و سطوح تنش شوری و همچنین اثرات متقابل این دو تیمار از نظر صفات مورد بررسی اختلاف معنی داری وجود دارد.

    کلیدواژگان: تنش شوری، گندم تریتیکوم بوتیکوم، صفات بیوشیمیایی
|
  • Hossein Askari*, Seyed Kamal Kazemitabar, Hamid Najafi Zarrini, MohammdHossein Saberi Pages 1-8

    Nowadays salt tolerance of crops is becoming more and more important, owing to the constant increase of salinity in arid and semi arid regions. This research was carried out in order to test of different salinity levels effects on yield of barley (Hordeum Volgar L.) genotypes, in split plot experiment on the base of Randomized Completely Block Design with 3 replications. Salinity treatment involved 5 levels: S1 (control)=EC 4.5 ds/m, S2=EC 7.5 ds/m, S3=EC 10.5 ds/m, S4=EC 13.5 ds/m and S5=EC 16.5 ds/m as main plot and subplots were 9 genotype involved promising lines and varieties. The effect of salinity treatments studied by sampling on yield and tolerance indices, such as geometric mean productivity (GMP), stress susceptibility index (SSI), mean productivity (MP), stress tolerance index (STI), tolerance index (TOL) and yield reduction ratio (Yr). Result showed significant decrease in yield by increasing in salinity levels. The best performance belonged to ValFajr and MBS8715 genotypes, and MP, GMP and STI were determined as major and suitable indices for selecting cultivars with high yield under different levels of salinity stress and non- stress conditions.

    Keywords: Barley, Salinity stress, Tolerance indices, Yield
  • Esmail Khorasany, Leila Fahmideh*, NadAli Babaeian, Gholamali Ranjbar, MohammadAli Najafi Pages 9-20

    Grain quality in rice is one of the main determinants of marketability and product sales. The aim of this study was to investigate the quality of different rice genotypes in different environments and to identify the genotypes with desirable quality. In this trial, qualitative characteristics of 16 rice genotypes, six introduced lines, 8 parental genotypes and 2 genotypes as control in Amol and Sari regions were investigated. In this study, grain yield and some quality traits of rice included: conversion efficient, total rice percentage, fraction of rice, seed length before cooking, grain size before cooking, grain length after cooking, grain elongation ratio after cooking, amylase content, gel consistency and the gelatinization temperature was evaluated. Simple ANOVA results showed a significant difference between genotypes for all traits in both environments. Combined analysis of variance was performed after ensuring the homogeneity of error variances. The results showed a significant effect of genotypes, indicating a genetic difference between different genotypes, genotype in environment interaction was significant as well. The results of the mean comparison showed that most of the studied genotypes had moderate amylose content, low gelatinization temperature and gel consistency range of 40-70. Most of the qualitative traits showed negative correlation with non-meaningful performance. In conclusion, the results of this experiment showed that line 2 (Sepidrood/IR58025A) has a higher quality than the other lines, because it has a moderate amylose (22%), moderate gelatinization temperature (score 3), and high gel consistency (71/5 mm) under two environments. However, yield of these three lines in contrast to the rest of the investigated lines based on two environments had a lowest mean (3925 kha-1). Therefore, when the yield was increasing, the quality has been decrease.

    Keywords: Amylose, Combined variance analysis, Quality traits, Rice genotypes
  • NASRIN Razmi*, Valiollah Rameeh, Ebrahim Hezarjeribi, Ahmad Kalantar Ahmadi Pages 21-29

    Soybean has a lot of food and industerial uses. There is a growing demand for various soybean production, due to its nutritional value, wich included high protein and variety of vitamins and minerals. In order to evaluate and compare the yield of pure soybean lines in terms of important agronomic traits and grain yield, 20 top pure lines and two cultivars Sari and Caspian as control, were studied in a randomized complete block design with three replications, in four regions including Gorgan, Sari, Moghan and Dezful during two crop years 2017-18. It should be noted that the lines in this project were breeded and pured, through the hybridization between cultivars and selection in generations separated by pedigree and single-pod methods during the breeding programs. The results of the combined analysis showed that the response of genotypes varied during the two years and in different locations in terms of the grain yield. furthermore, the interaction between location and genotype on plant height and number of pods per plant was statistically significant. Mean comparison showed that G17 and Sari genotypes with average yield of 3215 and 3032 kg/ha had the highest grain yield in three regions of Sari, Gorgan and Moghan and were among the top cultivars in this study. G20 genotype with an average yield of 3093 kg/ha in two regions of Gorgan and Moghan, G14 with the yield of 3073 kg/ha in two regions of Gorgan and Dezful, also Caspian and G4 respectively with an average yieald of 2991 and 2944 Kg/ha in the two regions of Sari and Moghan were the superior cultivars with regard to the grain yield.

    Keywords: Combined analysis, Location, Number of pods per plant, Plant height, Year
  • Abdol Karim Tahmasedi, Reza Darvishzadeh, Amir Fayaz Moghaddam*, Esmaeil Gholinezhad, Hossein Abdi Pages 30-38

    Sesame is one of the oldest and most important oilseeds in Iran and the world due to its nutritional value. In the present study, 25 sesame landraces collected from different regions of the country were evaluated in terms of phenological, morphological and physiological traits in Urmia climate. The ANOVA results showed that there was a statistically significant difference between the landraces in terms of all traits at 1 % probability level. The results of descriptive statistics also confirmed this. Leaf index, number of branches per plant and number of capsules per plant had the highest phenotypic and genotypic diversity coefficient, while day to flowering and capsuling along with oil percentage had the lowest value for these coefficients. Seed yield as the most important trait had a moderate general heritability. The studied sesame landraces were divided into three groups by cluster analysis. The landraces in the first group were in good condition in terms of yield and yield components traits, and if the goal is to select high-yield genotypes, selection from this group will be more effective. In contrast, the third group, which included only one landrace, showed lower values in terms of yield and yield components and had longer-term phenological stages. In principal component analysis, the first component showed positive correlation with yield and yield components except of two hundred grains weight. The results of the present study can be used in sesame future breeding programs.

    Keywords: Genetic diversity, Morphological traits, Multivariate statistical methods, Oil percentages
  • Simin Moogooie, Farhad Nazarian Firouzabadi*, Ahmad Ismaili, Mitra Khademi Pages 39-46

    To obtain a higher percentage of callogenesis and consequently the maximum number of plantlets, one of the most important procedures for transgenic plant production. To this end, a factorial experiment using completely randomized design (CRD) with four replications was carried out to assess the effect of cultivar (Marfona and Agria), type of explants(leaf and internode), Kanamycin concentration (50 mg/l and 100 mg/l) and medium (A, B, C, D1, D2) on callogenesis. Explants were transformed with pBIN19 construct harboring nptII. Analysis of variance of callus percentage showed that D2 medium, leaf explant, Marfona cultivar with an antibiotic concentration of 50 mg/l was identified as 100%. The lowest percentage of callus formation was observed in medium C with internode explants. When zeatin was the only growth hormone regulator, a higher percentage of callogenesis was observed. Moreover, leaf explants exhibited superiority over internode and marfona cultivar over agria counterparts, respectively. Results of these experiments showed that callus tissues from internode explants responded better to shoot regeneration in comparison to leaf driven calli. In conclusion, results of this study suggest, marfona leaf explants in the pretense of zeatin can be used for callus induction.

    Keywords: Callogenesis, Internodes, Potato, Regeneration, Transformation
  • Masoud Eskandari*, Hasan Najjar, Mohamadreza Ramezanimoghadam, Majid Taherian Pages 47-56

    Indigenous diploid cotton is cultivated in many areas of country due to the saline soil and water. To study adaptability and seedcotton yield stability of three promising native cotton lines selected from interspecific hybrids of G. herbaceum & G. arboreum including three lines along with two diploid controls were planted in a randomized complete block design in four locations (Kashmar, Nishabour, Sabzevar and Feyz-Abad for two years 2017-2018. Number of opened and closed bolls in plant, crown diameter, seedcotton yield, boll weight, Number of vegetative and fertile stems, plant height, fiber percentage and earliness were measured. Combined analysis of variance for two years and four locations were performed. Finlay and Wilkinson linear regression coefficient and, Lin and Binns parameters, were used for determination of stable cultivars. Interaction of year × location × genotype on seedcotton yield was significant. Genotype KD-92-11 with 58.02%, KD-92-19 with 57.92% and KD-92-17 with 56.94% had the highest early maturity. The line KD-92-17 with 1030 Kg/h, had the highest seedcotton. Also, KD-92-17 with 20.1 and 19.1 produced the highest fertile branch and open boll among diploid lines, respectively. Results of stability analysis with Lin and Binns method showed that KD-92-19 had the lowest inside location variance for seedcotton yield. The KD-92-19 had the highest yield stability and can be recommended for locations that have saline irrigation water and soil.

    Keywords: Early maturity, Lin, Binns method, Red boll, Seed cotton yield, Stability parameter
  • Elnaz Ramzi, Ali Asghari*, Omid Sofalian, Asghar Mehraban, Asghar Ebadi Pages 57-65

    In order to investigation of genotype - environment interaction is essential for selecting compatible and stable genotypes in plant breeding. For this order analysis of genotype × environment interaction and identify barley stable genotypes for warm and humid regions, this study conducted in a randomized complete block design with 4 replications and 16 genotypes with two check cultivars in Gachsaran, Moghan, Khorramabad and Gonbad regions for three years (2018-2020). Results of combined analysis of variance for grain yield showed that the effects of genotype and genotype × environment interaction were significant. In order to evaluate yield stability, parametric methods including variance and regression-based methods were used. Results showed that the genotypes 1, 3, 6 and 8 using variance-based methods and the genotypes 1, 6, 12, 13 and 15 using regression-based methods were stable genotypes. Because of different result that obtained from stability analysis methods, the SIIG index was used for grouping of genotypes based on all stability parameters. The check variety of Khorram and Mahoor and genotype 13 and 6 had the highest value of SIIG index and were the most stable genotypes. Genotypes 3, 4, 5 and 9 were the most unstable genotypes. The check varieties and genotype 13 with the high yield had the high agronomic stability and are suitable for high yield areas. Despite of high stability, genotype 6 had the lowest yield and its stability is biological type and thus is suitable for low yield areas.

    Keywords: Barley promising line, Stability analysis, SIIG index
  • Yadollah Farayedi, AliAkbar Asadi*, Farhad Ahak Paz, Ali Saeed, Homayoon Kanoni, Ali Ehsan Nosrati Pages 66-76

    TThe existence of genotype– environment interaction requires that the performance of genotypes be tested in a wide range of environmental conditions so that the resulting information can increase the efficiency of their selection and introduction. For this purpose, this study using 11 selected lines from uniform national experiments, along with control figures of Saral and Anna and two advanced lines in the form of complete randomized block design with four replications and in four cold regions of the country (Maragheh, Urmia, Kurdistan And Hamedan) was carried out in three years (2016-19). The results of combined analysis showed that the effects of year, location and genotype, as well as the interaction effects on grain yield were statistically significant. The polygonal view of GGE biplot showed that the G6 genotype had the highest yield in Kurdistan location, On the other hand, G13 genotype had the highest yield in Hamedan, Maragheh and Urmia locatins and was in the second place in Kurdistan locatin which shows that this genotype has high yield stability in all stations. The ranking of genotypes based on average grain yield and stability in studied environments showed that G4 and G15 genotypes were less stable than other genotypes. Also, the G4, G10, G12 and G6 genotypes had average and relatively unstable yield. Also, the G15 genotype had low yield and low stability, and the G13 genotype had high yield and stability. In the end, it was found that genotype 13, with higher yield potential and greater stability, performed better than the two cultivars Anna and Saral as a check, and was introduced as a genotype close to ideal, and could be recommended for farming programs and adaptive research experiments.

    Keywords: Genotype- environment interaction, GGE Biplot, Stability
  • Ahmad Derakhshan, Valiollah Babaeizad*, Naser Panjekeh, Abdolhossein Taheri Pages 77-89

    Rice bacterial blight caused by Xanthamonos oryzae pv. oryzae is one of the most destructive bacterial diseases of rice in some areas of rice cultivation in the world, especially in the tropics of Asia. The low efficiency of disease management methods, especially chemical methods, has led to more research on recognizing resistant cultivars and understanding resistance mechanisms through the study of biochemical interactions and recognition of resistant genes. This study aimed to evaluate the resistance of 24 commercial Iranian rice cultivars against bacterial blight and to study some mechanisms of resistance at biochemical levels and the pattern of PAL gene expression by the qRT-PCR method. The results of the greenhouse assessment showed that different cultivars varied in the development of leaf spot length as the most important trait for disease evaluation. The Khazar and Nemat commercial cultivars at the highest level of resistance and the Tarom (mahalli) and Dilamani cultivars showed the highest sensitivity based on the evaluation index (quantitative resistance) of this disease. Biochemical evaluation of Catalase, guaiacol peroxidase, superoxide dismutase enzymes and total phenol in the resistant and sensitive cultivar shows the high activity of these enzymes in the resistant cultivar compared to the sensitive cultivar in the early hours after inoculation. The difference between resistant and sensitive cultivars was significant at the level of one percent. The PAL gene expression rate was also significantly higher in the resistant Caspian cultivar in the early hours (12h) after inoculation than the sensitive cultivar. Overall, it seems that the induction of the PAL gene and the subsequent increase in the accumulation of oxidative and antioxidant enzymes in the resistance of Khazar cultivar to the sensitive cultivar of Tarom, it is part of the defense mechanism of rice against Xoo bacteria.

    Keywords: Commercial rice cultivars, Biochemical interactions, Screening, PAL, qRT-PCR
  • Rasoul Khodavirdivand Keshtiban*, Hassan Soltanloo, Seyedeh Sanaz Ramazanpour, Vahid Shariati Pages 90-100

    Understanding the reaction form and biochemical response of wheat cultivars about the salinity stress can help to better understand the defense mechanisms and identify the indicators and biomarkers of tolerance screening for salinity stress in this strategic plant and other field crop. For this purpose, biochemical traits related to salinity tolerance of wheat cultivars were evaluated as a factorial experiment based on a completely randomized design with tree replications. Experimental factors included wheat cultivars (Sarc 6 as tolerant cultivar and Chinese spring as susceptible cultivar) and sampling time series (control, 6, 12, 24, 48, 72 and 96 hours) after salinity stress. Salinity stress with a concentration of 250 mM of sodium chloride was applied to uniform 10-day seedlings in the two-leaf stage and sampling of shoot and root was performed. The studied traits included the ratio of potassium to sodium (K+/Na+), malondialdehyde (MDA), superoxide dismutase (SOD), catalase (CAT), peroxidase (POX), and polyphenol oxidase (PPO). The results of analysis of variance showed that the effects of the cultivar (excluding peroxidase), the effects of time and the interaction of cultivar and time in all the studied traits, were significant. In one hand, the interaction results of cultivar and time indicated that the trend of changes in the studies traits were different, depending on the type of cultivar, the studied plant part and the sampling time. On the other hand, they also specified that the salinity stress was generally reduced the K+/Na+, increased the MDA and surged the activity of antioxidant defense enzymes in shoot and root of the studied cultivars as compared to control conditions (zero time). The results of group comparisons not only confirmed the efficiency and dominance of the Sarc 6 tolerant cultivar antioxidant defense system against the sensitive cultivar of Chinese springs, but it also emphasized the benefits of K+/Na+, SOD, and CAT biomarkers for wheat screening.

    Keywords: Catalase, Peroxidase, Polyphenol oxidase, Potassium, Sodium, Superoxide dismutase
  • Reza Amiri, Sohbat Bahraminejad*, Kianoosh Cheghamirza Pages 101-116

    Studying the genetic structure of crops, including wheat, has always been one of the research priorities to increase the efficiency of breeding methods. In order to genetic analysis of some agronomic traits of bread wheat using generation mean analysis (GMA), all produced generations along with relevant parents of the two populations (Marvdasht × Rasoul and Marvdasht × Shahpasand) were evaluated in a randomized complete block design with three replicates under normal and terminal drought stress conditions in Razi University during 2015-2016 cropping season. Weighted analysis of variance showed the significant differences among generations for the most of the traits in two conditions. The results of GMA revealed that although the mode of inheritance differed in the crosses for the most of the traits, but additive, dominance gene effects and different types of epistasis had the roles in the heritability of the most traits. Among these gene effects, the role of dominance gene effect was higher and therefore, selection should be delayed to later generations. However, the role of fixable gene effects in the heritability of the traits such as stem diameter, awn length and number of spikelets per spike (both crosses), plant height and peduncle length (Marvdasht × Shahpasand), was almost equal or more than dominance gene effect indicating the usefulness of selection in early generations for these traits. The broad-sense heritability for kernel yield was estimated as nearly moderate for both crosses under both conditions, but the narrow-sense heritability was low under both conditions. Results of analysis of variance obtained from regression method showed that fixable-gene effects had higher relative contribution of generation sum of squares for most of the traits than non fixable-gene effects at both crosses under both conditions. The model of genetic control for the most of the traits was similar under both conditions for both crosses and it has not been widely affected by drought stress.

    Keywords: Drought stress, Epistasis, Genetic effects, Heritability, Heterosis Scaling test
  • Firouz Shirvani, Mashaallah Daneshvar, Reza Mohammadi*, Ahmad Ismaili Pages 117-135

    In order to study of agronomic, physiological characteristics, drought tolerance and to identify  Agro-physiological traits associated with drought tolerance, 19 durum wheat genotypes consisting of 17 advanced breeding lines and two control cultivars (Saji and Zahab) were evaluated in a randomized complete blocks design with three replicated under both stress (rainfed condition) and non-stress (supplementary irrigation) durum 2017-18 cropping season at Sararood rainfed agricultural research station, Kermanshah, Iran. The genotypes were assessed for grain yield, agro-physiological traits, and some yield-based drought tolerance indices such as stress tolerance index (STI), geometric mean productivity (GMP), mean productivity (MP), tolerance index (TOL), stress susceptible index (SSI) and yield stability index (YSI). Based on the results of ANOVA and mean comparison, significant differences were observed among the genotypes for the statued traits. The genotypes URRACA، BERKMEN//68.111/WARD و ALTAR 84/STINT//… had the highest grain yield under both stress and non-stress conditions. Based on the genotype x trait biplot analyses, the correlations of studied traits with grain yield was not consistent across both water stress conditions, showing the effect of drought stress on grain yield and the contribution of the traits to yield productivity in durum wheat genotypes. Under stress condition the grain yield was positively associated with spike length, the number of grains per spike (NGPS), grain filling period, biological yield (BY), and days to heading, while under non-stress condition the grain yield positively correlated with NGPS, BY and harvest index. Assessment of genotypes based on drought tolerance indices indicated that the STI, GMP, and MP strongly associated with grain yield under both stress and non-stress conditions; thus, selection of genotypes based on these indices will increased grain yield in both conditions. Based on the results, genotype No. 12 (URRACA) with the highest drought tolerance found to be highest yielding genotype in both conditions. This genotype showed 39.8% superiority than the best control (Zahab cultivar) under rainfed condition; and showed 15% superiority under supplemental irrigation condition than the best check (Saji cultivar). This genotype was characterized as genotypes with high grain yield, moderate in earliness, high grain filling period, lower stomatal conductance and canopy temperature, and high values of chlorophyll fluorescence, spike length, and biological yield. These agronomic and physiological characteristics increased drought tolerance in this genotype, which may be explored in the durum wheat breeding program.

    Keywords: Agro-physiological traits, Drought stress indices, Durum wheat, Grain yield, Water stress condition
  • Ramin Sadegh Ghol Moghadam*, Jalal Saba, Farid Shekari, Muzaffar Roustaii Pages 136-150

    Breeding new crop cultivars with efficient root systems carries great potential to enhance resource use efficiency, plant adaptation to unstable climates and improve yields. Current study was conducted to investigate the relationship between root characteristics with yield and yield components in 24 lines and cultivar of bread wheat using complete randomized block design with three replications in rainfed conditions of research farm of the University of Zanjan in 2017-18 and 2018-19 growing seasons. The results of combined analysis of variance showed the difference between year and high diversity between genotypes measured for most traits. According to the results of the study of genetic parameters, the highest heritability was related to the number of grains per spike (70.328%) and the heritability of the most root traits was low. There was a negative correlation between yields with the most root traits but root diameter. The results of sequential path analysis showed that in the first stage of chain 1000-grain weight, number of spikes per square meter and number of seeds per spike affected grain yield, and in the second stage, root dry weight and diameter greater than 25cm deep and root volume to a depth of 25cm with effects on 1000-grain weight, root volume greater than 25cm deep and root dry weight to a depth of 25cm with effects on spike number per square meter and root volume to a depth of 25cm with effects on seed number per spike, they Indirectly affected grain yield. The results of factor analysis led to the identification of four factors that explained 82.45% of the differences between the data. Based on the results of cluster analysis, the studied genotypes were divided into three groups. The cultivars and lines in the second group had the highest yield with the highest root volume, diameter, dry weight, surface and length to a depth of 25cm.

    Keywords: Genetic parameters, Grain yield, Root diameter, Sequential path analysis, Wheat
  • Masoumeh Kheirgoo*, Naser Panjeke, Fazabol Universitykhtak Taliey Pages 151-159

    Using resistant cultivars is an effective method in management Zymoseptoria tritici Blotch and Fusarium Head Blight of wheat. This study was conducted to identify new sources of resistance to these diseases among a large number of Iranian cultivars and new wheat genotypes. The genotypes were cultivated in an augment design in the research farm of Aliabad Katoul Agricultural School. Artificial contamination of the genotypes were done using spreading infected leaves and inoculating with a pathogenic fungal spore suspension. Response of the genotypes to disease-causing were noted. Cluster analysis categorized genotypes into seven groups. Third and fourth groups were allocated as resistant and sensitive, respectively. Genotypes No 3 (Hirmand), 6, 10, 12, 13 (Golestan), 38 (Aftab), 40 (ghabous), 44 (Pishtaz), 51, 52 (shoosh), 59 (Pastor), 64, 68, 73 (Sepahan), 87, 92, 95, 97, 99, 110, 116, 127 (Line 7) and local check cultivar (Ehsan) were classified at group three (resistant). This group had the lowest area under the disease progress curve and showed high resistance to disease. Resistant genotypes identified in this study can be used in breeding programs for pyramiding resistance genes or using backcrossing method.

    Keywords: Fusarium Head Blight, Genetic diversity, Resistance, Wheat, Zymoseptoria tritici blotch
  • Rahmatollah Karimizadeh, Payam Pezeshkpour, Mohammad Barzali, Asghar Mehraban, Peyman Sharifi* Pages 160-170

    In this research, 12 selective advanced genotypes of lentil with Kimia and Gachsaran checks were grown for three growing years (2010-2013) in four locations including Gachsaran, Gonbad, Khoramabad and Moghan using randomized complete block design with three replicates in each location. The heatmap plot indicated the variation of seed yield of genotypes in different environments. Mosaic plot showed that the portion of sum squares of genotype (G) and sum squares of genotype by environment interaction (GEI) in total sum of squares (TSS) were 17.53% and 82.47%, respectively. The likelihood ratio test (LRT) indicated that the effect of GEI was significant on seed yield and therefore for evaluation of stability of genotypes, singular value decomposition (SVD) was performed on the matrix of best linear unbiased prediction (BLUPs) of GEI. The screet test showed that the first five principal components had a significant contribution in the GEI matrix derived from BLUP, as the first and second principal components explained only 32.28% and 26.95% of the GEI variation, respectively. The bilot of first principle component (PC1) of the environment versus nominal yield showed that genotypes 8, 4, 3, 14 and 7, due to the lowest scores of the PC1, had a small share in the GEI and were more stable. Biplot of seed yield versus WAASB (weighted average of absolute scores) placed genotypes in four regions, so that the genotypes 4, 6, 8, 9, 10 and 12 in the fourth region were very productive and stabile due to the large value of response variable (high seed yield) and high stability (low values of WAASB). Identification of genotypes with WAASBY (weighted average of the stability (WAASB) and mean performance (Y)) showed genotypes 4, 6, 8 and 9 as high yielding and stable, and therefore can be candidate for cultivar introduction.

    Keywords: Heatmap plot, Mosaic plot, Single Value Decomposition (SVD), Simultaneous Selection, Weighted average of absolute scores
  • Esmaeil Wehbi, Babak Abdollahi Mandoulakani* Pages 171-179

    A greenhouse factorial experiment was conducted in completely randomized design (CRD) with three replications to investigate the effect of soil Zn deficiency stress on the expression of three genes involved in the synthesis of metal chelating agents (NAS1, NAS2 and NAS3) in bread wheat. Hamoun and Hirmand (Zn-efficient and inefficient cultivars, respectively) cultivars were planted under Zn deficiency (0 mg Zn / kg soil) and adequacy (5 mg Zn / kg soil) conditions and relative expression of the genes was measured in root and leaf of the cultivars at two growth stages: stem elongation (vegetative stage) and 30% of flowering (reproductive stage) using Real time PCR technique. The results revealed the highest expression of NAS1 (7-fold) and NAS2 (5-fold) in Zn deficiency conditions in the root of Zn-efficient cultivar (Hamoun) at reproductive stage and in the leaf of the same cultivar at vegetative stage, respectively. The highest expression of NAS3 (7-fold) was observed in the root of Hamoun cultivar at reproductive stage. The expression of this gene was also enhanced in the leaf of both cultivars at reproductive stage under Zn deficiency conditions. In conclusion, the results of the present study demonstrated that the expression of NAS1, NAS2 and NAS3 genes in Zn-efficient cultivar under Zn deficiency stress was enhanced more than Zn-inefficient cultivar which probably facilitate Zn uptake and translocation in Zn-efficient cultivars through increasing the synthesis of Zn-chelating agents such as nicotianamine and mugineic acid in the root and leaf of the plants.

    Keywords: Bread wheat, Nicotianamine Synthase, Real time PCR, Relative gene expression, Zn deficiency
  • Hossein Zeinalzadeh Tabrizi*, Sadollah Mansouri Pages 180-192

    In order to evaluate the yield, agronomic characteristics and response of sesame promising lines to wilting disease using multivariate methods, an experiment was conducted in a randomized complete block design with three replications in 2019. The genetic plant materials evaluated in this study included the superior 20 selected lines along with Oltan as the control cultivar. During the growing season, different traits such as germination percentage, days to flowering, days to maturity, plant height, branching height, first capsule height, number of capsules per plant, capsule length, stem diameter, number of seeds per capsule, number of branches, leaf chlorophyll content, 1000-seed weight and seed yield per hectare were measured. The response of genotypes to fusarium wilt disease was also scored. The results showed that line 20 with 1604 kg/ha had the highest seed yield among the compared genotypes. Evaluation of lines showed that lines 1, 4, 19 and 20 were the most tolerant genotypes to fusarium wilt disease. The most positive and significant correlation was observed between seed yield and number of capsules per plant, leaf chlorophyll content, number of seeds per capsule, plant height, 1000-seed weight, capsule length and germination percentage, but with the number of days to flowering, days to maturity and first capsule height, it was negatively significant. The results of stepwise regression and path analysis of seed yield as a dependent variable and other agronomic traits as independent variables showed that the three traits including number of capsules per plant, number of seed per capsule and stem diameter had the most positive and significant direct effect on yield, respectively. The most indirect effect on seed yield was by the number of seeds per capsule through the number of capsules per plant. Cluster analysis grouped the genotypes into three distinct groups. The first group, including lines 1, 4, 13 and 20, were among the desirable genotypes in most agronomic traits and were well-distinguished from other genotypes by cluster analysis. In general, the results of this study showed that lines 20, 4 and 1 with the highest seed yield per hectare and superior in terms of important agronomic characteristics and tolerant to plant wilting disease, compared to the control cultivar Oltan, were recommended as promising lines in Moghan region.

    Keywords: Correlation, Path Analysis, Sesame, Wilting Disease, Yield
  • Masoud Golestani* Pages 193-204

    Moldavian balm (Dracocephalum moldavica L.) is a medicinal plant belongs to the Lamiaceae family, which is used as stomachic, sedative and healing of wound. Drought stress is one of the most important factors limiting the growth and production of crops and affects on plants at different levels. In order to study the effect of drought stress on some agronomical traits of 14 ecotypes of Dracocephalum moldavica L. and their classification, two experiments (under normal and drought stress conditions, 120 mm evaporation from evaporation pan) was carried out using randomized complete block design with four replications. The traits of shoot fresh and dry weight, plant height, number of auxiliary shoots, leaf length and width, stem diameter, length of biggest internode, essential oil content and yield were measured in this research. The results of combined analysis of variance revealed that drought stress had significant effect on all the studied traits except leaf width and length of biggest internode. Drought stress led to a significant decrease in shoot fresh and dry weight, plant height, number of auxiliary shoots, leaf length and stem diameter and a significant increase in essential oil content and yield. Also there were significant differences (p<0.01) among ecotypes in all the studied traits and stress × ecotype was significant for fresh and dry weight and length of biggest internode. Faridan, Garmsar, Khomeinishahr and Urmia ecotypes had better performance based on the most studied traits. Studied ecotypes under normal and drought stress conditions were classified in three groups using cluster analysis based on Ward method and using Eucilidian distance. Faridan, Garmsar, Khomeinishahr and Urmia ecotypes are suggested as drought tolerant ecotypes based on cluster analysis using all studied traits.

    Keywords: Cluster analysis, Drought stress, Dracocephalum moldavica L., Essential oil yield
  • Soraya Ghasem Beiki, Parastoo Majidian*, ValiAllah Rameeh, Mahyar Gerami, Bahram Masoudi Pages 205-215

    This study was conducted to evaluate the effect of sulfur on morphological traits of promising L17 line of canola at Mazandaran Agricultural and Natural Resources Research and Education Center-Baye Kola Research Station based on randomized complete block design with three replications in 1397-1398. In this research, the different traits such as plant height, number of pods in main shoot, total number of pods, number of seed in pod, combinatory height, pod height, oil content, protein content, oil yield and protein yield were measured. The obtained results from analysis of variance showed that the effect of all sulfur treatments on the traits studied were significant at level of 1%. The resultant outcomes of mean comparison exhibited that the sulfur treatments of 200 and 300 kg/ha had the highest effect on the above mentioned traits. In addition, the correlation results indicated that seed yield had the most and positive correlation with 1000 weight seed (0.831), total pod (0.672) and number of pod in main shoot (0.649), respectively. Thus, it is possible to use these traits as selection criteria for further crops improvement of promising L17 line of canola.

    Keywords: Canola, Correlation, Morphological, Sulfur
  • Fatemeh Beyzavi*, Amin Baghizadeh, Saeid Mirzaei, Mahmood Maleki, Hosein Mazafari Pages 216-234

    Salinity is one of the most important abiotic environmental stresses and is one of the most important factors in reducing the growth and yield of crops including wheat. Wheat is one of the most important crops in Iran and Wheat peloid levels are an important source of excellent genes, and it is highly desirable to study these species for use in breeding activities. Diploid wheat has 27 different species, among them T. boeticum is the most widespread type of wild wheat being distributed in the cold semi-western regions of the country. This study was conducted in 2009 at Graduate University of Advanced Technology on two different genotypes of T. boeticum wheat, which belongs to Kurdistan and Lorestan of Iran. The seeds of these wheat were cultured in the winter of 2018 as a factorial experiment in a completely randomized design with 3 replications and statistically analyzed at two levels of salinity stress of 0 and 125 mM. The results of analysis of variance of traits including photosynthetic pigments, soluble sugars, proteins, phenols, proline, ionic leakage, relative humidity, hydrogen peroxide, root length, some antioxidant enzymes and measurement of sodium and potassium showed that There is a significant difference between the genotype levels and salinity stress levels as well as the interactions between the two treatments in terms of the studied traits.

    Keywords: Biochemical traits, Salinity stress, Triticum boeoticum